ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 2.17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.17.1
जातस्य भारते वंशे तथा कुन्त्याः सुतस्य च ।
या वै युक्ता मतिः सेयमर्जुनेन प्रदर्शिता ॥ २.१७.१ ॥
ਭਰਤ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਵਿਖਾਈ ਹੋਈ ਯੋਗ ਬੁੱਧੀ ਇਹੀ ਹੈ।
2.17.2
न स्म मृत्युं वयं विद्म रात्रौ वा यदि वा दिवा ।
न चापि कञ्चिदमरमयुद्धेनानुशुश्रुम ॥ २.१७.२ ॥
ਰਾਤ ਜਾਂ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਕਦੋਂ ਆਵੇਗੀ, ਇਹ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਮਰ ਹੋਇਆ ਕੋਈ ਸੁਣਿਆ ਨਹੀਂ।
2.17.3
एतावदेव पुरुषैः कार्यं हृदयतोषणम् ।
नयेन विधिदृष्टेन यदुपक्रमते परान् ॥ २.१७.३ ॥
ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬੱਸ ਇੰਨਾ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨੀਤੀ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਮਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨਾ।
2.17.4
सुनयस्यानपायस्य संयोगे परमः क्रमः ।
सङ्गत्या जायतेऽसाम्यं साम्यं च न भवेद्द्वयोः ॥ २.१७.४ ॥
ਚੰਗੀ, ਅਚੂਕ ਨੀਤੀ ਦੇ ਮੇਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਕ੍ਰਮ ਇਹੀ ਹੈ; ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨਤਾ ਜਨਮਦੀ ਹੈ, ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
2.17.5
अनयस्यानुपायस्य संयुगे परमः क्षयटः ।
संशयो जायते साम्याज्जयश्च न भवेद्द्वयोः ॥ २.१७.५ ॥
ਮਾੜੀ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਉਪਾਅ-ਰਹਿਤ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਤੀਜਾ ਤਬਾਹੀ ਹੈ; ਬਰਾਬਰੀ ਤੋਂ ਸ਼ੱਕ ਜਨਮਦਾ ਹੈ, ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
2.17.6
ते वयं नयमास्थाय शत्रुदेशसमीपगाः ।
कथमन्तं न गच्छेम वृक्षस्येव नदीरयाः
पररन्ध्रे पराक्रान्ताः स्वरन्ध्रावरणे स्थिताः ॥ २.१७.६ ॥
ਨੀਤੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਂਦੇ ਅਸੀਂ, ਨਦੀ ਦਾ ਵਹਾਅ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ, ਤਿਵੇਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਂਗੇ? ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੀਏ।
2.17.7
व्यूढानीकैरतिबलैर्न युद्व्येदरिभिः सह ।
इति बुद्धिमतां नीतिस्तन्ममापीह रोचते ॥ २.१७.७ ॥
ਵਿਊਹ ਬਣਾਈਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਵੈਰੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਇਹੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਦੀ ਨੀਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਇਹੀ ਪਸੰਦ ਹੈ।
2.17.8
अनवद्या ह्यसम्बुद्धाः प्रविष्टाः शत्रुसद्म तत् ।
शत्रुदेशमुपाक्रम्य तं कामं प्राप्नुयामहे ॥ २.१७.८ ॥
ਬੇਦੋਸ਼ੇ ਅਤੇ ਅਣਜਾਣ ਰਹਿ ਕੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਵੈਰੀ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਈਏ; ਵੈਰੀ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅਸੀਂ ਉਹ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਾਂਗੇ।
2.17.9
एको ह्येव श्रियं नित्यं बिभर्ति पुरुषर्षभः ।
अन्तरात्मेव भूतानां तत्क्षयं नैव लक्षये ॥ २.१७.९ ॥
ਇਕੱਲਾ ਹੀ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਲਦ ਵਰਗਾ, ਸਦਾ ਸੰਪਤੀ ਧਾਰਦਾ ਹੈ, ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਵਾਂਗ; ਉਸਦਾ ਨਾਸ਼ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
2.17.10
अथवैनं निहत्याजौ शेषेणापि समाहताः ।
प्राप्नुयाम ततः स्वर्गं ज्ञातित्राणपरायणाः ॥ २.१७.१० ॥
ਜਾਂ ਉਸਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਕੇ, ਬਾਕੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਚੋਟ ਖਾ ਕੇ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ, ਫਿਰ ਸਵਰਗ ਪਾਵਾਂਗੇ।
2.17.11
कृष्ण कोऽयं जरासन्धः किंवीर्यः किम्पराक्रमः ।
यस्त्वां स्पृष्ट्वाऽग्निसदृशं न दग्धः शलभो यथा ॥ २.१७.११ ॥
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਇਹ ਜਰਾਸੰਧ ਕੌਣ ਹੈ? ਉਸਦਾ ਵੀਰਜ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ? ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਵੀ ਟਿੱਡੀ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਸੜਿਆ?
2.17.12
शृणु राजञ्जरासन्धो यद्वीर्यो यत्पराक्रमः ।
यथा चोपेक्षितोऽस्माभिर्बहुशः कृतविप्रियः ॥ २.१७.१२ ॥
ਸੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਰਾਸੰਧ ਦਾ ਵੀਰਜ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਗਾੜ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਅਣਗੌਲਿਆ।
2.17.13
अक्षौहिणीनां तिसृणां पतिः समरदर्पितः ।
राजा बृहद्रथो नाम मगधाधिपतिर्बली ॥ २.१७.१३ ॥
ਤਿੰਨ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹੰਕਾਰੀ, ਬ੍ਰਿਹਦ੍ਰਥ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਮਗਧ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ, ਬਲਵਾਨ।
2.17.14
रूपवान्वीर्यसम्पन्नः श्रीमानतुलविक्रमः ।
नित्यं दीक्षाङ्किततनुः शतक्रतुरिवापरः ॥ २.१७.१४ ॥
ਰੂਪਵਾਨ, ਵੀਰਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ, ਅਤੁੱਲ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ, ਸਦਾ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ, ਮਾਨੋ ਦੂਜਾ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੂ ਇੰਦਰ।
2.17.15
तेजसा सूर्यसङ्काशः क्षमया पृथिवीसमः ।
यश्चान्तकसमः क्रोधे श्रिया वैश्रवणोपमः ॥ २.१७.१५ ॥
ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ, ਖਿਮਾ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਵਰਗਾ, ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਯਮ ਵਰਗਾ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਕੁਬੇਰ ਵਰਗਾ।
2.17.16
स्वराज्यं कारयामास मगधेषु गिरिव्रजे ।
तस्याभिजनसंयुक्तैर्गणैर्भरतसत्तम।
व्याप्तेयं पृथिवी सर्वा सूर्यस्येव गभस्तिभिः ॥ २.१७.१६ ॥
ਉਸਨੇ ਮਗਧ ਵਿੱਚ ਗਿਰਿਵ੍ਰਜ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਚਲਾਇਆ। ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸਦੇ ਕੁਲ-ਜਨਾਂ ਸਹਿਤ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਆਪੀ ਹੋਈ ਸੀ।
2.17.17
स काशिराजस्य सुते यमजे भरतर्षभः ।
उपयेमे महावीर्यो रूपद्रविणसंयुते।
तयोश्चकार समयं मिथः स पुरुषर्षभः ॥ २.१७.१७ ॥
ਉਸ ਭਰਤਾਂ ਦੇ ਬਲਦ ਨੇ, ਮਹਾਵੀਰ੍ਯ, ਕਾਸ਼ੀ ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਜੁੜਵਾਂ ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਰੂਪ ਅਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਉਸ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਲਦ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇਕ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ।
2.17.18
नातिवर्तिष्य इत्येवं पत्नीभ्यां सन्निधौ तदा ।
स ताभ्यां शुशुभे राजा पत्नीभ्यां वसुधाधिपः ॥ २.१७.१८ ॥
'ਮੈਂ ਉਲੰਘਣ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ', ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੋਹਾਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ (ਉਸਨੇ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ)। ਉਹ ਰਾਜਾ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਇਆ।
2.17.19
प्रियाम्भामनुरूपाभ्यां करेणुभ्यामिव द्विपः ।
तयोर्मध्यगतश्चापि रराज वसुधाधिपः ॥ २.१७.१९ ॥
ਪਿਆਰੀਆਂ ਤੇ ਅਨੁਰੂਪ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਦੋ ਹथਣੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਸ਼ੋਭਿਆ।
2.17.20
गङ्गायमुनयोर्मध्ये मूर्तिमानिव सागरः ।
विषयेषु निमग्रस्य तस्य यौवनमत्यगात् ॥ २.१७.२० ॥
ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੂਰਤੀਮਾਨ ਸਾਗਰ ਵਾਂਗ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਉਸ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਬੀਤ ਗਈ।
2.17.21
न च वंशकरः पुत्रस्तस्याजायत कश्चन ।
मङ्गलैर्बभिर्होमैः पुत्रकामाभिरिष्टिभिः ॥ २.१७.२१ ॥
ਉਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਜਨਮਿਆ। ਮੰਗਲ, …, ਹੋਮ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸ਼ਟੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ।
2.17.22
नाससाद नृपश्रेष्ठः पुत्रं कुलविवर्धनम् ।
स भार्याभ्यां च सहितो निर्वेदमगमद्धृशम् ॥ २.१७.२२ ॥
ਨ੍ਰਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਕੁਲ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਮਿਲਿਆ। ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਉਹ ਬਹੁਤ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
2.17.23
राज्यं चापि परित्यज्य तपोवनमथाश्रयत् ।
वार्यमाणः प्रकृतिभिर्नृपभक्त्या विशाम्पते ॥ २.१७.२३ ॥
ਰਾਜ ਵੀ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਹ ਤਪੋਵਨ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਪਰਜਾ ਨੇ ਰਾਜਭਗਤੀ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਫਿਰ ਵੀ।
2.17.24
अथ काक्षीवतः पुत्रं गौतमस्य महात्मनः ।
शुश्राव तपसि श्रेष्ठमुदारं चण्डकौशिकम् ॥ २.१७.२४ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗੌਤਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਾਕਸ਼ੀਵਤ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ — ਤਪ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੇ ਉਦਾਰ ਚੰਡਕੌਸ਼ਿਕ ਬਾਰੇ।
2.17.25
यदृच्छयाऽऽगतं तं तु वृक्षमूलमुपाश्रितम् ।
पत्नीभ्यां सहितो राजा सर्वयत्नैरतोषयत् ॥ २.१७.२५ ॥
ਇਤਫ਼ਾਕ ਨਾਲ ਆਏ ਅਤੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਕੋਲ ਬੈਠੇ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੂੰ, ਦੋਹਾਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਰਾਜੇ ਨੇ ਹਰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।
2.17.26
बृहद्रथं च स ऋषिर्यथावच्चाभ्यनन्दत ।
उपविष्टः स तेनाथ अनुज्ञातो महात्मना ॥ २.१७.२६ ॥
ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਬ੍ਰਿਹਦ੍ਰਥ ਦਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉਹ ਬੈਠ ਗਿਆ।
2.17.27
तमपृच्छत्तदा विप्रः किमागमनमित्यथ ।
विप्रैरनुगतस्यैव पत्नीभ्यां सहितस्य च ॥ २.१७.२७ ॥
ਤਦ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੁਹਾਡੇ ਆਉਣ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ?' — ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਅਤੇ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸੀ।
2.17.28
स उवाच मुनिं राजा भगवन्नास्ति मे सुतः ।
अपुत्रस्य तु राज्येन वृद्धत्वे किं प्रयोजनम् ॥ २.१७.२८ ॥
ਰਾਜੇ ਨੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ — 'ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੁੱਤਰਹੀਣ ਨੂੰ ਰਾਜ ਅਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਨਾਲ ਕੀ ਲਾਭ?'
2.17.29
सोऽहं तपश्चरिष्यामि पत्नीभ्यां सहितो वने ।
नाप्रजस्य मुने किर्तिः स्वधा चैवाक्षया भवेत्।
एवमुक्तः स राज्ञा तु मुनिः कारुण्यमागतः ॥ २.१७.२९ ॥
'ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤਪ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੇ ਮੁਨੀ, ਪੁੱਤਰਹੀਣ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਸ੍ਵਧਾ-ਤਰਪਣ ਵੀ ਅਟੱਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।' ਰਾਜੇ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਹ ਮੁਨੀ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।
2.17.30
तमब्रवीत्सत्यधृतिः सत्यवागृषिसत्तमः ।
परितुष्टोऽस्मि राजेन्द्र वरं वरय सुव्रत ॥ २.१७.३० ॥
ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ — 'ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ।'
2.17.31
ततः सभार्यः प्रणतस्तमुवाच बृहद्रथः ।
पुत्रदर्शननैराश्याद्बाष्पसन्दिग्धया गिरा ॥ २.१७.३१ ॥
ਤਦ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਝੁਕ ਕੇ ਬ੍ਰਿਹਦ੍ਰਥ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਹੰਝੂਆਂ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
2.17.32
भगवन् राज्यमुत्सृज्य प्रस्थितस्य तपोवनम् ।
किं वरेणाल्पभाग्यस्य किं राज्येनाप्रजस्य मे ॥ २.१७.३२ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਰਾਜ ਛੱਡ ਕੇ ਤਪੋਵਨ ਵੱਲ ਤੁਰੇ ਹੋਏ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਨਿਪੁੱਤਰ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਨਾਲ ਕੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਨਾਲ ਕੀ?
2.17.33
एतच्छ्रुत्वा मुनिर्ध्यानमगमन्क्षुभितेन्द्रियः ।
तस्यैव चाम्रवृक्षस्य छायायां समुपाविशत ॥ २.१७.३३ ॥
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੁਨੀ ਵਿਚਲਿਤ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸੇ ਅੰਬ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਗਏ।
2.17.34
तस्योपविष्टस्य मुनेरुत्सङ्गे निपपात ह ।
अवानमशुकादष्टमेकमाम्रफलं किल ॥ २.१७.३४ ॥
ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਮੁਨੀ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਤੋਤੇ ਦਾ ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਅੰਬ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
2.17.35
तत्प्रगृह्य मुनिश्रेष्ठो हृदयेनाभिमन्त्र्य च ।
राज्ञे ददावप्रतिमं पुत्रसम्प्राप्तिकारणम् ॥ २.१७.३५ ॥
ਉਹ ਫਲ ਚੁੱਕ ਕੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਬੇਮਿਸਾਲ ਕਾਰਨ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ।
2.17.36
उवाच च महाप्राज्ञस्तं राजानं महामुनिः ।
गच्छ राजन्कृतार्थोऽसि निवर्तस्व नराधिप ॥ २.१७.३६ ॥
ਮਹਾਪ੍ਰਾਗ ਉਸ ਮਹਾਮੁਨੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ—ਜਾਓ ਰਾਜਨ, ਤੁਹਾਡਾ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਵਾਪਸ ਜਾਓ।
2.17.37
एष ते तनयो राजन्मा तपेह तपोवने ।
प्रजाः पालय धर्मेण एव धर्मो महीक्षिताम् ॥ २.१७.३७ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਤਪ ਨਾ ਕਰ। ਧਰਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰ; ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਇਹੀ ਹੈ।
2.17.38
यजस्व विविधैर्यज्ञैरिन्द्रं तर्पय चेन्दुना ।
पुत्रं राज्ये प्रतिष्ठाप्य तत आश्रममाव्रज ॥ २.१७.३८ ॥
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੱਗ ਕਰ ਅਤੇ ਸੋਮ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰ। ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਜਾ।
2.17.39
अष्टौ वरान्प्रयच्छामि तव पुत्रस्य पार्थिव ।
ब्रह्मण्यत्वमजेयत्वं युद्धेषु च तथा मतिः ॥ २.१७.३९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਅੱਠ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ: ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾ, ਅਜਿੱਤਤਾ, ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀ,
2.17.40
प्रियातिथेयतां चैव दीनानामन्ववेक्षणम् ।
तथा बलं च सुभहल्लोके कीर्ति च शाश्वतीम् ॥ २.१७.४० ॥
ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਦੀਨਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਬਲ, ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਯਸ਼,
2.17.41
अनुरागं प्रजानां चेत्येवमष्टौ वरान्नृप ।
गच्छ त्वं कृतकृत्योऽसि निवर्तस्व जनाधिप ॥ २.१७.४१ ॥
ਪ੍ਰਜਾ ਲਈ ਪਿਆਰ—ਏਵੇਂ ਇਹ ਅੱਠ ਵਰ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ। ਜਾ, ਤੇਰਾ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ; ਮੁੜ ਜਾ, ਹੇ ਜਨਾਧਿਪ।
2.17.42
अनुज्ञातः स ऋषिणा पत्नीभ्यां सहितो नृपः ।
पौरैरनुगतश्चापि विवेश स्वपुरं ततः ॥ २.१७.४२ ॥
ਰਿਸ਼ੀ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਪਾ ਕੇ, ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਪੁਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ।
2.17.43
यथासमयमाज्ञाय तदा स नृपसत्तमः ।
द्वाभ्यामेकं फलं प्रादात्पत्नीभ्यां भरतर्षभ ॥ २.१७.४३ ॥
ਤਦ ਉਸ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਠੀਕ ਸਮਾਂ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਭਰਤਰਸ਼ਭ, ਦੋਹਾਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਫਲ ਦਿੱਤਾ।
2.17.44
मुनेश्च बहुमानेन कालस्य च विपर्ययात् ।
ते तदाम्रं द्विधा कृत्वा भक्षयामासतुः शुभे। ॥ २.१७.४४ ॥
ਮੁਨੀ ਲਈ ਵੱਡੇ ਆਦਰ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਉਲਟ ਫੇਰ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਉਹ ਅੰਬ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਖਾ ਲਿਆ।
2.17.45
तयोः समभवद्गर्भः फलप्राशनसम्भवः ।
ते च दृष्ट्वा स नृपतिः परां मुदमवाप ह ॥ २.१७.४५ ॥
ਉਸ ਫਲ ਨੂੰ ਖਾਣ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਗਰਭ ਠਹਿਰਿਆ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪਰਮ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ।
2.17.46
अथ काले महाप्राज्ञ यथासमयमागते ।
जायेतामुभे राजञ्शरीरशकले तदा ॥ २.१७.४६ ॥
ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ, ਠੀਕ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤਦ ਦੋਵੇਂ ਦੋ ਸਰੀਰ-ਖੰਡਾਂ ਵਜੋਂ ਜਨਮੇ।
2.17.47
एकाक्षिबाहुचरणे अर्धोदरमुखस्फिचे ।
दृष्ट्वा शरीरशकले प्रवेपतुरुभे भृशम् ॥ २.१७.४७ ॥
ਇੱਕ ਅੱਖ, ਇੱਕ ਬਾਂਹ, ਇੱਕ ਲੱਤ, ਅੱਧਾ ਪੇਟ, ਅੱਧਾ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਅੱਧੇ ਚੂਤੜ ਵਾਲੇ ਉਹ ਸਰੀਰ-ਖੰਡ ਵੇਖ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਬਹੁਤ ਕੰਬ ਉੱਠੀਆਂ।
2.17.48
उद्विग्रे सह संमन्त्र्य ते भगित्यौ तदाऽबले ।
सजीवे प्राणिशकले तत्यजाते सुदुःखिते ॥ २.१७.४८ ॥
ਹੇ ਅਬਲੇ, ਤਦ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਭੈਣਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਜੀਵਤ ਉਹਨਾਂ ਸਰੀਰ-ਖੰਡਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।
2.17.49
तयोर्धात्र्यौ सुसंवीते कृत्वा ते गर्भसम्प्लवे ।
निर्गम्यान्तः पुरद्वारात्समुत्सृज्याभिजग्मतुः ॥ २.१७.४९ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾਈਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਪੇਟ ਕੇ, ਗਰਭ-ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿੱਚ ਅੰਤਃਪੁਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ।
2.17.50
दुकूलाभ्यां सुसञ्छन्ने पाण्डराभ्यामुभे तदा ।
अज्ञाते कस्यचित्ते तु जहतुस्ते चतुष्पथे ॥ २.१७.५० ॥
ਦੋ ਚਿੱਟੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢਕ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗੇ ਬਿਨਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਚੌਰਾਹੇ ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
2.17.51
ततो विविशतुर्धात्र्यौ पुनरन्तः पुरं तदा ।
कथयामासतुरुभे देवीभ्यां तु पृथक्पृथक् ॥ २.१७.५१ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦਾਈਆਂ ਮੁੜ ਅੰਤਃਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਦੱਸਿਆ।
2.17.52
ते चतुष्पथनिक्षिप्ते जरा नामाथ राक्षसी ।
जग्राह मनुजव्याघ्र मांसशोणितभोजना ॥ २.१७.५२ ॥
ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ! ਚੌਰਾਹੇ ਤੇ ਰੱਖੇ ਗਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਜਰਾ ਨਾਮੀ ਮਾਸ-ਲਹੂ ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਨੇ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।
2.17.53
कर्तुकामा सुखवहे शकले सा तु राक्षसी ।
संयोजयामास तदा विधानबलचोदिता ॥ २.१७.५३ ॥
ਸੁਖਦਾਈ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ।
2.17.54
ते समानीतमात्रे तु शकले पुरुषर्षभ ।
एकमूर्तिधरो वीरः कुमारः समपद्यत ॥ २.१७.५४ ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲਦ! ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਟੁਕੜੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ, ਇੱਕੋ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀਰ ਕੁਮਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ।
2.17.55
ततः सा राक्षसी राजन्विस्मयोत्फुल्ललोचना ।
न शशाक समुद्वोदुं वज्रसारमयं शिशुम् ॥ २.१७.५५ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਵਜ੍ਰਸਾਰ ਦੇ ਬਣੇ ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਨਾ ਸਕੀ।
2.17.56
बालस्ताम्रतलं मुष्टिं कृत्वा चास्ये निधाय सः ।
प्राक्रोशदतिसंरब्धः सतोय इव तोयदः ॥ २.१७.५६ ॥
ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੇ ਲਾਲ ਤਲੀ ਦੀ ਮੁੱਠੀ ਬਣਾ ਕੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਭਰੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਚੀਕਿਆ।
2.17.57
तेन शब्देन सम्भ्रान्तः सहसाऽन्तः पुरे जनः ।
निर्जगाम नरव्याघ्र राज्ञा सह परन्तप ॥ २.१७.५७ ॥
ਉਸ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਅੰਤਃਪੁਰ ਦੇ ਲੋਕ ਅਚਾਨਕ ਘਬਰਾ ਗਏ ਅਤੇ ਹੇ ਨਰਵਿਆਘ੍ਰ, ਹੇ ਪਰੰਤਪ, ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਏ।
2.17.58
ते चाबले परिम्लाने पयः पूर्णपयोधरे ।
निराशे पुत्रलाभाय सहसैवाब्यगच्छताम् ॥ २.१७.५८ ॥
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਮੁਰਝਾਈਆਂ, ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਛਾਤੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ, ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਉਮੀਦ ਗੁਆ ਕੇ ਅਚਾਨਕ ਉੱਥੋਂ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ।
2.17.59
ते च दृष्ट्वा तथाभूते राजानं चेष्टसंततिम् ।
तं च बालं सुबलिनं चिन्तयामास राक्षसी ॥ २.१७.५९ ॥
ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਅਤਿ-ਬਲਵਾਨ ਬਾਲਕ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ।
2.17.60
नार्हामि विषये राज्ञो वसन्ती पुत्रगृद्धिनः ।
बालं पुत्रमिमं हन्तुं धार्मिकस्य महात्मनः ॥ २.१७.६० ॥
ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਿਆਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਜੇ ਦੇ ਇਸ ਬਾਲ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਮੇਰੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
2.17.61
सा तं बालमुपादाय मेघलेखेन भास्करम् ।
कृत्वा च मानुषं रूपमुवाच वसुधाधिपम् ॥ २.१७.६१ ॥
ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਲਕੀਰ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ, ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
2.17.62
बृहद्रथ सुतस्तेऽयं मया दत्तः प्रगृह्यताम् ।
तव पत्नीद्वये जातो द्विजातिवरशासनात्।
धात्रीजनपरित्यक्तो मयाऽयं परिरक्षितः ॥ २.१७.६२ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਹਦਰਥ, ਇਹ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਕਬੂਲ ਕਰ। ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਵਰ-ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਤੇਰੀਆਂ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਜਨਮਿਆ। ਦਾਈਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਬਚਾਇਆ ਹੈ।
2.17.63
ततस्ते भरतश्रेष्ठ काशिराजसुते शुभे ।
तं बालमभिपद्याशु प्रस्रवैरभ्यषिञ्जताम् ॥ २.१७.६३ ॥
ਫਿਰ, ਹੇ ਭਰਤਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕਾਸ਼ੀਰਾਜ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ੁਭ ਧੀਆਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਬਾਲਕ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹਾਇਆ।
2.17.64
ततः स राजा संहृष्टः सर्वं तदुपलभ्य च ।
अपृच्छद्धेमगर्भाभां राक्षसीं तामराक्षसीम् ॥ २.१७.६४ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਜਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝ ਕੇ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਆਭਾ ਵਾਲੀ ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਨੂੰ—ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਨਹੀਂ ਸੀ—ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ।
2.17.65
कात्वं कमलगर्भाभे मम पुत्रप्रदायिनी ।
कामं मा ब्रूहि कल्याणि देवता प्रतिभासि मे ॥ २.१७.६५ ॥
ਕਮਲ-ਗਰਭ ਵਰਗੀ ਆਭਾ ਵਾਲੀਏ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਦਾਤੀਏ, ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਜੋ ਚਾਹੇਂ ਕਹਿ; ਮੈਨੂੰ ਤੂੰ ਦੇਵੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈਂ।