महाभारत · अध्याय 2.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.2.1
उषित्वा खाण्डवप्रस्थे सुखवासं जनार्दनः ।
पार्थैः प्रीतिसमायुक्तैः पूजनार्होऽभिपूजितः ॥ २.२.१ ॥
खांडवप्रस्थात सुखाने राहून, प्रेमाने भरलेल्या पार्थांनी पूजनीय व सन्मानित होऊन जनार्दन (कृष्ण)...
2.2.2
गमनाय मतिं चक्रे पितुर्दर्शनलालसः ।
धर्मराजमथामन्त्र्य पृथां च पृथुलोचनः ॥ २.२.२ ॥
वडिलांना भेटण्याच्या ओढीने जाण्याचा निश्चय केला; धर्मराज व पृथेचा निरोप घेऊन विशाललोचन (कृष्ण)...
2.2.3
ववन्दे चरणौ मूर्ध्ना जगद्वन्द्यः पितृष्वसुः ।
स तया मूर्ध्न्युपाघ्रातः परिष्वक्तश्च केशवः ॥ २.२.३ ॥
जगद्वंद्य केशवाने (कृष्णाने) आपल्या आत्येच्या दोन्ही चरणांवर मस्तक ठेवून वंदन केले; तिने त्याचे मस्तक हुंगून आलिंगन दिले.
2.2.4
ददर्शानन्तरं कृष्णो भगिनीं स्वां महायशाः ।
तामुपेत्य हृषीकेशः प्रीत्या बाष्पसमन्वितः ॥ २.२.४ ॥
नंतर महायशस्वी कृष्णाने आपल्या भगिनीला पाहिले; हृषीकेश तिच्याजवळ जाऊन प्रेमाने अश्रूंनी भरलेला...
2.2.5
अर्थ्यं तथ्यं हितं वाक्यं लघु युक्तमनुत्तरम् ।
उवाच भगवान्भद्रां सुभद्रां भद्रभाषिणीम् ॥ २.२.५ ॥
भगवान शुभ बोलणाऱ्या भद्रा सुभद्रेला अर्थपूर्ण, सत्य, हितकारक, संक्षिप्त, योग्य आणि अनुपम शब्द बोलले.
2.2.6
तया स्वजनगामीनि श्रावितो वचनानि सः ।
सम्पूजितश्चाप्यसकृच्छिरसा चाभिवादितः ॥ २.२.६ ॥
तिने त्याला स्वजनांकडे जाणारे शब्द ऐकवले; तो वारंवार सन्मानित होऊन मस्तक नमवून अभिवादन केला गेला.
2.2.7
तामनुज्ञाय वार्ष्णेयः प्रतिनन्द्य च भामिनीम् ।
ददर्शानन्तरं कृष्णां धौम्यं चापि जनार्दनः ॥ २.२.७ ॥
वार्ष्णेय जनार्दनाने त्या भामिनीचा निरोप घेऊन व तिला प्रतिप्रणाम करून, नंतर कृष्णा (द्रौपदी) व धौम्य यांनाही पाहिले.
2.2.8
ववन्दे च यथान्यायं धौम्यं पुरुषसत्तमः ।
द्रौपदीं सान्त्वयित्वा च सुभद्रां परिदाय च ॥ २.२.८ ॥
पुरुषोत्तमाने यथोचित धौम्याला वंदन केले; द्रौपदीला सांत्वन देऊन आणि सुभद्रेला आलिंगन देऊन.
2.2.9
भ्रातृनभ्यगमद्विद्वान्पार्थेन सहितो बली ।
भ्रातृभिः पञ्चभिः कृष्णो वृतः शक्र इवामरैः ॥ २.२.९ ॥
विद्वान व बलवान कृष्ण अर्जुनासह बंधूंकडे गेला; पाच बंधूंनी वेढलेला तो देवांनी वेढलेल्या इंद्रासारखा होता.
2.2.10
यात्राकालस्य योग्यानि कर्माणि गरुडध्वजः ।
कर्तुकामः शुचिर्भूत्वा स्नातवान्समलङ्कृतः ॥ २.२.१० ॥
गरुडध्वजाने प्रवासकाळाला योग्य कर्मे करण्याच्या इच्छेने शुद्ध होऊन स्नान केले व सुंदर अलंकार धारण केले.
2.2.11
अर्चयामास देवांश्च द्विजांश्च यदुपुङ्गवः ।
माल्यजाप्यनमस्कारैर्गन्धैरुच्चावचैरपि ॥ २.२.११ ॥
यदुश्रेष्ठाने देव व द्विजांची पूजा केली — माळा, जप, नमस्कार आणि विविध सुगंधी द्रव्यांनी.
2.2.12
स कृत्वा सर्वकार्याणि प्रतस्थे तस्थुपां वरः ।
उपेत्य स यदुश्रेष्ठो बाह्यकक्षाद्विनिर्गतः ॥ २.२.१२ ॥
सर्व कार्ये पूर्ण करून स्थितांमध्ये श्रेष्ठ तो निघाला; यदुश्रेष्ठ बाह्य कक्षातून बाहेर पडला.
2.2.13
स्वस्ति वाच्यार्हतो विप्रान्दधिपात्रफलाक्षतैः ।
वसु प्रदाय च ततः प्रदक्षिणमथाकरोत् ॥ २.२.१३ ॥
योग्य ब्राह्मणांना स्वस्तिवाचन करून, दही-पात्र, फळे आणि अक्षता यांसह आशीर्वाद देऊन, धन दिल्यानंतर त्याने प्रदक्षिणा केली.
2.2.14
काञ्चनं रथमास्थाय तार्क्ष्यकेतनमाशुगम् ।
गदाचक्रासिशार्ङ्गाद्यैरायुधैरावृतं शुभम् ॥ २.२.१४ ॥
गरुड-ध्वज असलेल्या, वेगवान सोन्याच्या रथावर तो आरूढ झाला; तो गदा, चक्र, खड्ग, शार्ङ्ग धनुष्य इत्यादी आयुधांनी भरलेला आणि शुभ होता.
2.2.15
सुतिथावथ नक्षत्रे मुहूर्ते च गुणान्विते ।
प्रययौ पुण्डरीकाक्षः शैब्यसुग्रीववाहनः ॥ २.२.१५ ॥
शुभ तिथीला, नंतर शुभ नक्षत्रावर आणि गुणवान मुहूर्तावर, कमलनयन प्रस्थान करता झाला; त्याचे घोडे शैब्य व सुग्रीव होते.
2.2.16
अन्वारुरोह चाप्येनं प्रेम्णा राजा युधिष्ठिरः ।
अपास्य चास्य यन्तारं दारुकं यन्तृसत्तमम् ॥ २.२.१६ ॥
राजा युधिष्ठिर प्रेमाने त्याच्या मागून रथावर चढला; आणि श्रेष्ठ सारथी दारुकाला बाजूला सारून.
2.2.17
अभीषून्सम्प्रजग्राह स्वयं कुरुपतिस्तदा ।
उपारुह्यार्जुनश्चाऽपि चामरव्यजनं सितम् ॥ २.२.१७ ॥
तेव्हा कुरुपतीने स्वतः लगाम घट्ट धरली; आणि अर्जुनही रथावर चढून पांढरा चामरव्यजन धरला.
2.2.18
रुक्मदण्डं बृहद्बाहुर्विदुधाव प्रदक्षिणम् ।
तथैव भीमसेनोऽपि रथमारुह्य वीर्यवान् ॥ २.२.१८ ॥
सोन्याच्या दांड्याचा चामर विशालबाहू प्रदक्षिणा करत फिरवत होता; त्याचप्रमाणे वीर्यवान भीमसेनही रथावर चढला.
2.2.19
छत्रं शतशलाकं च दिव्यमाल्योपशोभितम् ।
वैडूर्यमणिदण्डं च चामीकरविभूषितम्। ॥ २.२.१९ ॥
शंभर सळ्यांचे, दिव्य माळांनी शोभिवंत, वैडूर्यमणीचा दांडा असलेले आणि सोन्याने सजवलेले छत्र.
2.2.20
दधार तरसा भीमः मुच्छत्रं शार्ङ्गधन्वने ।
भीमसेनार्जुनौ चापि यमावरिनिषूदनौ ॥ २.२.२० ॥
भीमाने वेगाने शार्ङ्गधन्व्याच्यासाठी ते छत्र धरले; भीमसेन, अर्जुन आणि शत्रुसंहारक यमज बंधूही.
2.2.21
पृष्ठतोऽनुययुः कृष्णमृत्विक्पौरजनैर्वृता ।
स तथा भ्रातृभिः सर्वैः केशवः परवीरहा ॥ २.२.२१ ॥
मागून ऋत्विज आणि नागरिकांनी वेढलेले कृष्णाच्या मागे चालले; अशा प्रकारे सर्व बंधूंसह शत्रुवीरांचा संहारक केशव.
2.2.22
अन्वीयमानः शुशुभे शिष्यैरिव गुरुः प्रियैः ।
अभिमन्युं च सौभद्रं वृद्धैः परिवृतस्तथा ॥ २.२.२२ ॥
प्रिय शिष्यांनी अनुसरलेल्या गुरूप्रमाणे तो शोभला; सौभद्र अभिमन्यूही वृद्धांनी वेढलेला होता.
2.2.23
रथमारोप्य निर्यातो धौम्यो ब्राह्मणपुङ्गवः ।
इन्द्रप्रस्थमतिक्रम्य क्रोशमात्रं महाद्युतिः। ॥ २.२.२३ ॥
रथात बसून ब्राह्मणश्रेष्ठ, महातेजस्वी धौम्य इंद्रप्रस्थ ओलांडून एक कोस दूर निघाले.
2.2.24
युधिष्ठरं पूजयित्वा भीमसेनं यमौ तथा ।
परिष्वक्तो भृशं तैस्तु यमाभ्यामभिवादितः ॥ २.२.२४ ॥
युधिष्ठिराचा सत्कार करून, भीमसेन आणि यमज बंधूंचाही; त्यांनी घट्ट आलिंगन दिले आणि यमज बंधूंनी आदराने नमस्कार केला.
2.2.25
योजनार्धमथो गत्वा कृष्णः परपुरञ्जयः ।
युधिष्ठिरं समामन्त्र्य निवर्तस्वेति भारत ॥ २.२.२५ ॥
अर्धा योजन गेल्यानंतर, शत्रुनगरांना जिंकणारा कृष्ण युधिष्ठिराशी नीट बोलून म्हणाला, "हे भारता, परत जा."
2.2.26
ततोऽभिवाद्य गोविन्दः पादौ जग्राह धर्मवित् ।
उत्थाप्य धर्मराजस्तु मूर्ध्न्युपाघ्राय केशवम् ॥ २.२.२६ ॥
मग धर्मज्ञ गोविंदाने अभिवादन करून त्यांचे पाय धरले; धर्मराजाने त्याला उठवून केशवाचे मस्तक हुंगले.
2.2.27
पाण्डवो यादवश्रेष्ठं कृष्णं कमललोचनम् ।
गम्यतामित्यनुज्ञाप्य धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ २.२.२७ ॥
पांडव धर्मराज युधिष्ठिराने कमलनयन, यादवश्रेष्ठ कृष्णाला "जा" म्हणून निरोप दिला.
2.2.28
ततस्तैः संविदं कृत्वा यथावन्मधुसूदनः ।
निवर्त्य च तथा कृच्छ्रात्पाण्डवान्सपदानुगान् ॥ २.२.२८ ॥
मग त्यांच्याशी यथायोग्य करार करून मधुसूदनाने पांडवांना आणि त्यांच्या पायी अनुचरांना अडचणीने परत वळवले.
2.2.29
स्वां पुरीं प्रययौ हृष्टो यथा शक्रोऽमरावतीम् ।
लोचनैरनुजग्मुस्ते तमादृष्टिपथात्तदा ॥ २.२.२९ ॥
आनंदाने तो आपल्या नगराकडे गेला, जसा इंद्र अमरावतीकडे जातो; तेव्हा दृष्टीआड होईपर्यंत त्यांनी डोळ्यांनी त्याचा पाठलाग केला.
2.2.30
मनोभिरनुजग्मुस्ते कृष्णं प्रीतिसमन्वयात् ।
अतृप्तमनसामेव तेषां केशवदर्शने ॥ २.२.३० ॥
प्रेमबंधनाने त्यांनी मनाने कृष्णाचा पाठलाग केला; केशवाच्या दर्शनाने त्यांची मने अजून तृप्त झाली नव्हती.
2.2.31
क्षिप्रमन्तर्दधे शौरिश्चक्षुषां प्रियदर्शनः ।
अकामा एव पार्थास्ते गोविन्दगमानसाः ॥ २.२.३१ ॥
डोळ्यांना प्रिय दिसणारे शौरी लगेच अंतर्धान पावले. पार्थ जणू अतृप्तच राहिले; त्यांची मने गोविंदाकडेच गेली होती.
2.2.32
पार्थमामन्त्र्य गोविन्दः परिष्वज्य सुपीडितम् ।
निवृत्योपययुस्तूर्णं स्वं पुरं पुरुषर्षभाः।
स्यन्दनेनाथ कृष्णोऽपि त्वरितं द्वारकामगात् ॥ २.२.३२ ॥
गोविंदांनी पार्थाचा निरोप घेऊन त्याला घट्ट आलिंगन दिले. पुरुषश्रेष्ठ परतून लगेच आपल्या नगराकडे गेले; आणि कृष्णही रथाने त्वरेने द्वारकेला गेले.
2.2.33
सात्वतेन च वीरेण पृष्ठतो यायिना तदा ।
दारुकेण च सूतेन सहितो देवकीसुतः।
स गतो द्वारकां विष्णुर्गरुत्मानिव वेगवान् ॥ २.२.३३ ॥
तेव्हा वीर सात्वत मागून येत असताना, सारथी दारुकासह देवकीपुत्र द्वारकेला गेला. गरुडासारखा वेगवान विष्णू द्वारकेला गेला.
2.2.34
निवृत्य धर्मराजस्तु सह भ्रातृभिरच्युतः ।
सुहृत्परिवृतो राजा प्रविवेश पुरोत्तमम् ॥ २.२.३४ ॥
परतून धर्मराज बंधूंसह, सुहृदांनी वेढलेले, त्या श्रेष्ठ नगरात प्रवेशले.
2.2.35
विसृज्य सुहृदः सर्वान्भ्रातॄन्पुत्रांश्च धर्मराट् ।
मुमोद पुरुषव्याघ्रो द्रौपद्या सहितो नृप ॥ २.२.३५ ॥
सर्व सुहृद, बंधू आणि पुत्रांना निरोप देऊन धर्मराज, पुरुषव्याघ्र, द्रौपदीसह आनंदित झाले, हे नृपा.
2.2.36
केशवोपि मुदा युक्तः प्रविवेश पुरोत्तमम् ।
पूज्यमानो यदुश्रेष्ठैरुग्रसेनमुखैस्तथा ॥ २.२.३६ ॥
केशवही आनंदाने त्या श्रेष्ठ नगरात प्रवेशले; उग्रसेनप्रमुख यदुश्रेष्ठांनी सन्मानित होत.
2.2.37
आहुकं पितरं वृद्धं मातरं च यशस्विनीम् ।
अभिवाद्य बलं चैव स्थितः कमललोचनः ॥ २.२.३७ ॥
कमललोचन कृष्णाने वृद्ध पिता आहुक, यशस्विनी माता आणि बलरामाला अभिवादन करून उभा राहिला.
2.2.38
प्रद्युम्नसाम्बनिशठांश्चरुदेष्णं गदं तथा ।
अनिरुद्धं च भानुं च परिष्वज्य जनार्दनः ॥ २.२.३८ ॥
जनार्दनाने प्रद्युम्न, साम्ब, निशठ, चारुदेष्ण, गद, अनिरुद्ध आणि भानू यांना आलिंगन दिले.
2.2.39
स वृद्धैरभ्यनुज्ञातो रुक्मिण्या भवनं ययौ ।
स तत्र भवने दिव्ये प्रमुमोद सुखी सुखम् ॥ २.२.३९ ॥
वडिलधाऱ्यांची अनुमती मिळवून तो रुक्मिणीच्या भवनात गेला. त्या दिव्य भवनात सुखी होऊन तो आनंदला.
2.2.40
एतस्मिन्नन्तरे राजन्मयो दैत्याधिपस्तदा ।
विधिवत्कल्पयामास सभां धर्मसुताय वै ॥ २.२.४० ॥
याच दरम्यान, हे राजन्, दैत्यांचा अधिपती मयाने धर्मपुत्रासाठी विधिपूर्वक एक सभा उभारली.