മഹാഭാരതം · അധ്യായം 2.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.2.1
उषित्वा खाण्डवप्रस्थे सुखवासं जनार्दनः ।
पार्थैः प्रीतिसमायुक्तैः पूजनार्होऽभिपूजितः ॥ २.२.१ ॥
ഖാണ്ഡവപ്രസ്ഥത്തിൽ സുഖമായി വസിച്ച്, സ്നേഹം നിറഞ്ഞ പാർത്ഥന്മാരാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ട ജനാർദ്ദനൻ (കൃഷ്ണൻ)...
2.2.2
गमनाय मतिं चक्रे पितुर्दर्शनलालसः ।
धर्मराजमथामन्त्र्य पृथां च पृथुलोचनः ॥ २.२.२ ॥
പിതാവിനെ കാണാനുള്ള ആഗ്രഹത്താൽ പുറപ്പെടാൻ തീരുമാനിച്ചു; ധർമ്മരാജനോടും പൃഥയോടും യാത്ര ചോദിച്ച വിശാലനേത്രനായ (കൃഷ്ണൻ)...
2.2.3
ववन्दे चरणौ मूर्ध्ना जगद्वन्द्यः पितृष्वसुः ।
स तया मूर्ध्न्युपाघ्रातः परिष्वक्तश्च केशवः ॥ २.२.३ ॥
ലോകം വന്ദിക്കുന്ന കേശവൻ (കൃഷ്ണൻ) പിതൃസഹോദരിയുടെ ഇരു പാദങ്ങളിലും ശിരസ്സ് വെച്ച് വന്ദിച്ചു; അവൾ അവന്റെ ശിരസ്സ് മണത്ത് ആലിംഗനം ചെയ്തു.
2.2.4
ददर्शानन्तरं कृष्णो भगिनीं स्वां महायशाः ।
तामुपेत्य हृषीकेशः प्रीत्या बाष्पसमन्वितः ॥ २.२.४ ॥
അനന്തരം മഹായശസ്വിയായ കൃഷ്ണൻ തന്റെ സഹോദരിയെ കണ്ടു; ഹൃഷീകേശൻ അവളുടെ അടുത്തെത്തി സ്നേഹത്താൽ കണ്ണീർ നിറഞ്ഞവനായി...
2.2.5
अर्थ्यं तथ्यं हितं वाक्यं लघु युक्तमनुत्तरम् ।
उवाच भगवान्भद्रां सुभद्रां भद्रभाषिणीम् ॥ २.२.५ ॥
ഭഗവാൻ ശുഭഭാഷിണിയായ ഭദ്രയായ സുഭദ്രയോട് അർത്ഥവത്തും സത്യവും ഹിതകരവും സംക്ഷിപ്തവും യുക്തവും അനുപമവുമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
2.2.6
तया स्वजनगामीनि श्रावितो वचनानि सः ।
सम्पूजितश्चाप्यसकृच्छिरसा चाभिवादितः ॥ २.२.६ ॥
അവൾ സ്വജനങ്ങളിലേക്ക് ചെല്ലേണ്ട വാക്കുകൾ അവനെ കേൾപ്പിച്ചു; അവൻ പലതവണ ആദരിക്കപ്പെടുകയും ശിരസ്സ് വണങ്ങി അഭിവാദനം ചെയ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു.
2.2.7
तामनुज्ञाय वार्ष्णेयः प्रतिनन्द्य च भामिनीम् ।
ददर्शानन्तरं कृष्णां धौम्यं चापि जनार्दनः ॥ २.२.७ ॥
വാർഷ്ണേയൻ ജനാർദ്ദനൻ ആ ഭാമിനിയോട് യാത്ര പറഞ്ഞ് പ്രതിനമസ്കാരം ചെയ്ത ശേഷം, കൃഷ്ണയെയും ധൗമ്യനെയും കണ്ടു.
2.2.8
ववन्दे च यथान्यायं धौम्यं पुरुषसत्तमः ।
द्रौपदीं सान्त्वयित्वा च सुभद्रां परिदाय च ॥ २.२.८ ॥
പുരുഷോത്തമൻ ധൗമ്യനെ യഥാവിധി വന്ദിച്ചു; ദ്രൗപദിയെ ആശ്വസിപ്പിച്ച്, സുഭദ്രയെ ആലിംഗനം ചെയ്തു.
2.2.9
भ्रातृनभ्यगमद्विद्वान्पार्थेन सहितो बली ।
भ्रातृभिः पञ्चभिः कृष्णो वृतः शक्र इवामरैः ॥ २.२.९ ॥
വിദ്വാനും ബലവാനുമായ കൃഷ്ണൻ പാർത്ഥനോടൊപ്പം സഹോദരന്മാരുടെ അടുത്തേക്ക് പോയി; അഞ്ചു സഹോദരന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട അവൻ ദേവന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ ആയിരുന്നു.
2.2.10
यात्राकालस्य योग्यानि कर्माणि गरुडध्वजः ।
कर्तुकामः शुचिर्भूत्वा स्नातवान्समलङ्कृतः ॥ २.२.१० ॥
ഗരുഡധ്വജൻ യാത്രാ കാലത്തിന് യോഗ്യമായ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, ശുദ്ധനായി സ്നാനം ചെയ്ത്, നന്നായി അലങ്കരിച്ചു.
2.2.11
अर्चयामास देवांश्च द्विजांश्च यदुपुङ्गवः ।
माल्यजाप्यनमस्कारैर्गन्धैरुच्चावचैरपि ॥ २.२.११ ॥
യദുശ്രേഷ്ഠൻ ദേവന്മാരെയും ദ്വിജന്മാരെയും പൂജിച്ചു — മാലകൾ, ജപം, നമസ്കാരങ്ങൾ, പലതരം സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട്.
2.2.12
स कृत्वा सर्वकार्याणि प्रतस्थे तस्थुपां वरः ।
उपेत्य स यदुश्रेष्ठो बाह्यकक्षाद्विनिर्गतः ॥ २.२.१२ ॥
എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ചെയ്തു തീർത്ത്, നിൽക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ യാത്ര തിരിച്ചു; യദുശ്രേഷ്ഠൻ പുറത്തെ മുറിയിൽനിന്ന് പുറത്തേക്ക് വന്നു.
2.2.13
स्वस्ति वाच्यार्हतो विप्रान्दधिपात्रफलाक्षतैः ।
वसु प्रदाय च ततः प्रदक्षिणमथाकरोत् ॥ २.२.१३ ॥
യോഗ്യരായ ബ്രാഹ്മണർക്ക് സ്വസ്തിവാചനം ചെയ്ത്, തൈർപാത്രം, ഫലം, അക്ഷതം എന്നിവയോടെ അനുഗ്രഹിച്ച്, ധനം നൽകിയ ശേഷം അദ്ദേഹം പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു.
2.2.14
काञ्चनं रथमास्थाय तार्क्ष्यकेतनमाशुगम् ।
गदाचक्रासिशार्ङ्गाद्यैरायुधैरावृतं शुभम् ॥ २.२.१४ ॥
ഗരുഡധ്വജമുള്ള, വേഗത്തിൽ പായുന്ന സ്വർണ്ണരഥത്തിൽ അദ്ദേഹം കയറി; അത് ഗദ, ചക്രം, വാൾ, ശാർങ്ഗവില്ല് തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ് ശുഭമായിരുന്നു.
2.2.15
सुतिथावथ नक्षत्रे मुहूर्ते च गुणान्विते ।
प्रययौ पुण्डरीकाक्षः शैब्यसुग्रीववाहनः ॥ २.२.१५ ॥
ശുഭമായ തിഥിയിൽ, പിന്നെ നല്ല നക്ഷത്രത്തിലും ഗുണമുള്ള മുഹൂർത്തത്തിലും താമരക്കണ്ണൻ യാത്രയായി; അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുതിരകൾ ശൈബ്യനും സുഗ്രീവനും ആയിരുന്നു.
2.2.16
अन्वारुरोह चाप्येनं प्रेम्णा राजा युधिष्ठिरः ।
अपास्य चास्य यन्तारं दारुकं यन्तृसत्तमम् ॥ २.२.१६ ॥
രാജാവായ യുധിഷ്ഠിരൻ സ്നേഹത്തോടെ അദ്ദേഹത്തെ പിന്തുടർന്ന് രഥത്തിൽ കയറി; ശ്രേഷ്ഠസാരഥിയായ ദാരുകനെ മാറ്റിനിർത്തി.
2.2.17
अभीषून्सम्प्रजग्राह स्वयं कुरुपतिस्तदा ।
उपारुह्यार्जुनश्चाऽपि चामरव्यजनं सितम् ॥ २.२.१७ ॥
അപ്പോൾ കുരുരാജാവ് തന്നെ കടിഞ്ഞാണുകൾ ദൃഢമായി പിടിച്ചു; അർജ്ജുനനും രഥത്തിൽ കയറി വെൺചാമരം വീശി.
2.2.18
रुक्मदण्डं बृहद्बाहुर्विदुधाव प्रदक्षिणम् ।
तथैव भीमसेनोऽपि रथमारुह्य वीर्यवान् ॥ २.२.१८ ॥
സ്വർണ്ണദണ്ഡമുള്ള ചാമരം വിശാലബാഹുവായവൻ പ്രദക്ഷിണമായി വീശി; അതുപോലെ വീര്യവാനായ ഭീമസേനനും രഥത്തിൽ കയറി.
2.2.19
छत्रं शतशलाकं च दिव्यमाल्योपशोभितम् ।
वैडूर्यमणिदण्डं च चामीकरविभूषितम्। ॥ २.२.१९ ॥
നൂറു ശലാകകളുള്ളതും ദിവ്യമാലകളാൽ അലങ്കരിച്ചതും വൈഡൂര്യമണിയുടെ ദണ്ഡമുള്ളതും സ്വർണ്ണത്താൽ വിഭൂഷിതവുമായ ഛത്രം.
2.2.20
दधार तरसा भीमः मुच्छत्रं शार्ङ्गधन्वने ।
भीमसेनार्जुनौ चापि यमावरिनिषूदनौ ॥ २.२.२० ॥
ഭീമൻ വേഗത്തിൽ ശാർങ്ഗധന്വാവിനുവേണ്ടി ആ ഛത്രം പിടിച്ചു; ഭീമസേനനും അർജുനനും ശത്രുനിഗ്രഹികളായ ഇരട്ടകളും.
2.2.21
पृष्ठतोऽनुययुः कृष्णमृत्विक्पौरजनैर्वृता ।
स तथा भ्रातृभिः सर्वैः केशवः परवीरहा ॥ २.२.२१ ॥
പിന്നിൽ ഋത്വിക്കുകളും പൗരജനങ്ങളും ചുറ്റി കൃഷ്ണനെ അനുഗമിച്ചു; ഇങ്ങനെ സകല സഹോദരന്മാരോടുംകൂടി ശത്രുവീരഹന്താവായ കേശവൻ.
2.2.22
अन्वीयमानः शुशुभे शिष्यैरिव गुरुः प्रियैः ।
अभिमन्युं च सौभद्रं वृद्धैः परिवृतस्तथा ॥ २.२.२२ ॥
പ്രിയ ശിഷ്യന്മാർ അനുഗമിക്കുന്ന ഗുരുവിനെപ്പോലെ അവൻ ശോഭിച്ചു; സൗഭദ്രനായ അഭിമന്യുവും വൃദ്ധന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു.
2.2.23
रथमारोप्य निर्यातो धौम्यो ब्राह्मणपुङ्गवः ।
इन्द्रप्रस्थमतिक्रम्य क्रोशमात्रं महाद्युतिः। ॥ २.२.२३ ॥
രഥത്തിൽ കയറി ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനും മഹാതേജസ്വിയുമായ ധൌമ്യൻ ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥം കടന്ന് ഒരു ക്രോശം ദൂരം പോയി.
2.2.24
युधिष्ठरं पूजयित्वा भीमसेनं यमौ तथा ।
परिष्वक्तो भृशं तैस्तु यमाभ्यामभिवादितः ॥ २.२.२४ ॥
യുധിഷ്ഠിരനെ ബഹുമാനിച്ച്, ഭീമസേനനെയും ഇരട്ടകളെയും ആദരിച്ച്; അവരാൽ ഗാഢമായി ആലിംഗനം ചെയ്യപ്പെട്ടു, ഇരട്ടകളാൽ വന്ദിക്കപ്പെട്ടു.
2.2.25
योजनार्धमथो गत्वा कृष्णः परपुरञ्जयः ।
युधिष्ठिरं समामन्त्र्य निवर्तस्वेति भारत ॥ २.२.२५ ॥
അര യോജനം പോയ ശേഷം, ശത്രുനഗരങ്ങളെ ജയിക്കുന്ന കൃഷ്ണൻ യുധിഷ്ഠിരനോട് പൂർണ്ണമായി സംസാരിച്ച് "ഭാരതാ, മടങ്ങുക" എന്ന് പറഞ്ഞു.
2.2.26
ततोऽभिवाद्य गोविन्दः पादौ जग्राह धर्मवित् ।
उत्थाप्य धर्मराजस्तु मूर्ध्न्युपाघ्राय केशवम् ॥ २.२.२६ ॥
അനന്തരം ധർമ്മജ്ഞനായ ഗോവിന്ദൻ നമസ്കരിച്ച് അവന്റെ പാദങ്ങൾ പിടിച്ചു; ധർമ്മരാജൻ അവനെ എഴുന്നേൽപ്പിച്ച് കേശവന്റെ തല മണത്തു.
2.2.27
पाण्डवो यादवश्रेष्ठं कृष्णं कमललोचनम् ।
गम्यतामित्यनुज्ञाप्य धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ २.२.२७ ॥
പാണ്ഡവനും ധർമ്മരാജനുമായ യുധിഷ്ഠിരൻ താമരക്കണ്ണനും യാദവശ്രേഷ്ഠനുമായ കൃഷ്ണനെ "പോകൂ" എന്ന് അനുവദിച്ചു.
2.2.28
ततस्तैः संविदं कृत्वा यथावन्मधुसूदनः ।
निवर्त्य च तथा कृच्छ्रात्पाण्डवान्सपदानुगान् ॥ २.२.२८ ॥
അനന്തരം അവരുമായി യഥാവിധി ഉടമ്പടി ചെയ്ത് മധുസൂദനൻ പാണ്ഡവരെയും കാൽനടയായ പരിവാരത്തെയും പ്രയാസത്തോടെ മടക്കി.
2.2.29
स्वां पुरीं प्रययौ हृष्टो यथा शक्रोऽमरावतीम् ।
लोचनैरनुजग्मुस्ते तमादृष्टिपथात्तदा ॥ २.२.२९ ॥
സന്തോഷത്തോടെ അവൻ സ്വന്തം പുരിയിലേക്ക് പോയി, ഇന്ദ്രൻ അമരാവതിയിലേക്ക് പോകുന്നതുപോലെ; അപ്പോൾ അവൻ കണ്ണിൽനിന്ന് മറയുന്നതുവരെ അവർ കണ്ണുകളാൽ അവനെ അനുഗമിച്ചു.
2.2.30
मनोभिरनुजग्मुस्ते कृष्णं प्रीतिसमन्वयात् ।
अतृप्तमनसामेव तेषां केशवदर्शने ॥ २.२.३० ॥
സ്നേഹബന്ധത്താൽ അവർ മനസ്സുകൊണ്ട് കൃഷ്ണനെ അനുഗമിച്ചു; കേശവദർശനത്തിൽ അവരുടെ മനസ്സുകൾ ഇനിയും തൃപ്തമായിരുന്നില്ല.
2.2.31
क्षिप्रमन्तर्दधे शौरिश्चक्षुषां प्रियदर्शनः ।
अकामा एव पार्थास्ते गोविन्दगमानसाः ॥ २.२.३१ ॥
കണ്ണുകൾക്ക് പ്രിയമായി കാണപ്പെട്ട ശൗരി വേഗത്തിൽ അന്തർധാനം ചെയ്തു. പാർത്ഥന്മാർ തൃപ്തരാകാത്തവരായി തന്നെ നിന്നു; അവരുടെ മനസ്സ് ഗോവിന്ദനിൽ തന്നെ ആയിരുന്നു.
2.2.32
पार्थमामन्त्र्य गोविन्दः परिष्वज्य सुपीडितम् ।
निवृत्योपययुस्तूर्णं स्वं पुरं पुरुषर्षभाः।
स्यन्दनेनाथ कृष्णोऽपि त्वरितं द्वारकामगात् ॥ २.२.३२ ॥
ഗോവിന്ദൻ പാർത്ഥനോട് യാത്ര ചോദിച്ച് അവനെ ഗാഢമായി ആലിംഗനം ചെയ്തു. പുരുഷശ്രേഷ്ഠന്മാർ മടങ്ങി വേഗത്തിൽ തങ്ങളുടെ നഗരത്തിലേക്ക് പോയി; കൃഷ്ണനും രഥത്തിൽ വേഗത്തിൽ ദ്വാരകയിലേക്ക് പോയി.
2.2.33
सात्वतेन च वीरेण पृष्ठतो यायिना तदा ।
दारुकेण च सूतेन सहितो देवकीसुतः।
स गतो द्वारकां विष्णुर्गरुत्मानिव वेगवान् ॥ २.२.३३ ॥
അപ്പോൾ വീരനായ സാത്വതൻ പിന്നാലെ വരുമ്പോൾ, സാരഥി ദാരുകനോടൊപ്പം ദേവകീപുത്രൻ ദ്വാരകയിലേക്ക് പോയി. ഗരുഡനെപ്പോലെ വേഗമുള്ള വിഷ്ണു ദ്വാരകയിലേക്ക് പോയി.
2.2.34
निवृत्य धर्मराजस्तु सह भ्रातृभिरच्युतः ।
सुहृत्परिवृतो राजा प्रविवेश पुरोत्तमम् ॥ २.२.३४ ॥
മടങ്ങി, സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം, ധർമ്മരാജാവ് സുഹൃത്തുക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ആ ശ്രേഷ്ഠ നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
2.2.35
विसृज्य सुहृदः सर्वान्भ्रातॄन्पुत्रांश्च धर्मराट् ।
मुमोद पुरुषव्याघ्रो द्रौपद्या सहितो नृप ॥ २.२.३५ ॥
എല്ലാ സുഹൃത്തുക്കളെയും സഹോദരന്മാരെയും പുത്രന്മാരെയും യാത്രയാക്കി, ധർമ്മരാജനായ പുരുഷവ്യാഘ്രൻ ദ്രൗപദിയോടൊപ്പം ആനന്ദിച്ചു, ഹേ രാജാവേ.
2.2.36
केशवोपि मुदा युक्तः प्रविवेश पुरोत्तमम् ।
पूज्यमानो यदुश्रेष्ठैरुग्रसेनमुखैस्तथा ॥ २.२.३६ ॥
കേശവനും സന്തോഷത്തോടെ ആ ശ്രേഷ്ഠ നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; ഉഗ്രസേനൻ തുടങ്ങിയ യാദവശ്രേഷ്ഠന്മാരാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ടുകൊണ്ട്.
2.2.37
आहुकं पितरं वृद्धं मातरं च यशस्विनीम् ।
अभिवाद्य बलं चैव स्थितः कमललोचनः ॥ २.२.३७ ॥
താമരക്കണ്ണൻ വൃദ്ധനായ പിതാവ് ആഹുകനെയും യശസ്വിനിയായ മാതാവിനെയും ബലരാമനെയും വണങ്ങി നിന്നു.
2.2.38
प्रद्युम्नसाम्बनिशठांश्चरुदेष्णं गदं तथा ।
अनिरुद्धं च भानुं च परिष्वज्य जनार्दनः ॥ २.२.३८ ॥
ജനാർദ്ദനൻ പ്രദ്യുമ്നൻ, സാംബൻ, നിശഠൻ, ചാരുദേഷ്ണൻ, ഗദൻ, അനിരുദ്ധൻ, ഭാനു എന്നിവരെ ആലിംഗനം ചെയ്തു.
2.2.39
स वृद्धैरभ्यनुज्ञातो रुक्मिण्या भवनं ययौ ।
स तत्र भवने दिव्ये प्रमुमोद सुखी सुखम् ॥ २.२.३९ ॥
മുതിർന്നവരുടെ അനുമതി നേടി അവൻ രുക്മിണിയുടെ ഭവനത്തിലേക്ക് പോയി. ആ ദിവ്യഭവനത്തിൽ സുഖത്തോടെ അവൻ ആനന്ദിച്ചു.
2.2.40
एतस्मिन्नन्तरे राजन्मयो दैत्याधिपस्तदा ।
विधिवत्कल्पयामास सभां धर्मसुताय वै ॥ २.२.४० ॥
ഇതിനിടയിൽ, രാജാവേ, ദൈത്യാധിപനായ മയൻ ധർമ്മപുത്രനുവേണ്ടി ചട്ടപ്രകാരം ഒരു സഭ നിർമ്മിച്ചു.