महाभारत · अध्याय 2.21
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.21.1
एष पार्थ महान्भाति पशुमान्नित्यमम्बुमान् ।
निरामयः सुवेश्माढ्यो निवेशो मागधः शुभः ॥ २.२१.१ ॥
हे पार्था, हे महान मागध निवेश नेहमी गुरांनी आणि पाण्याने समृद्ध, रोगरहित, सुंदर घरांनी भरलेले आणि शुभ दिसते.
2.21.2
वैहारो विपुलः शैलो वाराहो वृषभस्तथा ।
तथा ऋषिगिरिस्तात शुभाश्चैत्यकपञ्चमाः ॥ २.२१.२ ॥
वैहार, विपुल पर्वत, वाराह आणि वृषभ, तसेच हे तात, ऋषिगिरी — आणि पाचवा चैत्यक; हे सर्व शुभ आहेत.
2.21.3
एते पञ्चमहाशृङ्गाः पर्वताः शीतलद्रुमाः ।
रक्षन्तीवाभिसंहत्य संहताङ्गा गिरिव्रजम् ॥ २.२१.३ ॥
पाच महान शिखरे असलेले हे पर्वत, शीतल वृक्षांसह, एकत्र येऊन घट्ट जोडलेल्या अंगांनी गिरिव्रजाचे रक्षण करीत आहेत असे वाटते.
2.21.4
पुष्पवेष्टितशाखाग्रैर्गन्धवद्भिर्मनोहरैः ।
निगूढा इव लोध्राणां वनैः कामिजनप्रियैः ॥ २.२१.४ ॥
फुलांनी वेढलेल्या फांद्यांच्या टोकांनी, सुगंधी, मनोहर, कामुक जनांना प्रिय वनांनी, जणू लोध्र वृक्षांमध्ये लपलेले.
2.21.5
यत्र दीर्घतमा नाम ऋषिः परमन्त्रितः ।
शूद्रायां गौतमो यत्र महात्मा संशितव्रतः।
औशीनर्यामजनयत्काक्षीवाद्यान्सुतान्मुनिः ॥ २.२१.५ ॥
तेथे दीर्घतमा नावाचा परम मंत्रज्ञ ऋषी होता; तिथेच महात्मा, दृढव्रती गौतमाने शूद्र स्त्रीद्वारे आणि मुनीने औशीनरी स्त्रीद्वारे काक्षीवानादी पुत्र निर्माण केले.
2.21.6
गौतमः प्रणयात्तस्माद्यथाऽसौ तत्र सद्मनि ।
भजते मागधं वंशं स नृपाणामनुग्रहः। ॥ २.२१.६ ॥
गौतम प्रेमाने तेथे त्या गृहात मागध वंशाची सेवा करतो; तो राजांवर अनुग्रह करणारा आहे.
2.21.7
अङ्गवङ्गादयश्चैव राजानः सुमहाबलाः ।
गौतमक्षयमभ्येत्य रमन्ते स्म पुरार्जुन ॥ २.२१.७ ॥
अंग, वंग आदी अतिशय बलवान राजे गौतमाच्या निवासस्थानी येऊन पूर्वी रमत असत, हे अर्जुना.
2.21.8
वनराजीस्तु पश्येमाः पिप्लानां मनोरमाः ।
लोघ्राणां च शुभाः पार्थ गौतमौकः समीपजाः ॥ २.२१.८ ॥
हे पार्था, पाहा, गौतमाच्या निवासाजवळ उगवलेल्या पिंपळ व लोध्र वृक्षांच्या ह्या मनोहर आणि सुंदर वनराजी.
2.21.9
अर्बुदः शक्रवापी च पन्नगौ शत्रुतापनौ ।
स्वस्तिकस्यालयश्चात्र मणिनागस्य चोत्तमः ॥ २.२१.९ ॥
येथे अर्बुद पर्वत आणि शक्राचे सरोवर आहे; शत्रूंना तापवणारे दोन नाग, स्वस्तिकाचे निवासस्थान आणि मणिनागाचे उत्तम स्थानही येथे आहे.
2.21.10
अपारिहार्या मेघानां मागधा मनुना कृताः ।
कौशिको मणिमांश्चैव चक्राते चाप्यनुग्रहम् ॥ २.२१.१० ॥
मेघांकडून न जिंकता येणारे मागध मनूने निर्माण केले; कौशिक आणि मणिमान यांनीही त्यांच्यावर अनुग्रह केला.
2.21.11
पाण्डरे विपुले चैव तथा वाराहकेऽपि च ।
चैत्यके चज गिरिश्रेष्ठे मादङ्गे च शिलोच्चये ॥ २.२१.११ ॥
पाण्डर आणि विपुल पर्वत, तसेच वाराहक; पर्वतांमध्ये श्रेष्ठ चैत्यक, मादंग आणि शिलोच्चय (येथे आहेत).
2.21.12
एतेषु पर्वतेन्द्रेषु सर्वसिद्धसमालयाः ।
यतीनामाश्रमाश्चैव मुनीनां च महात्मनाम् ॥ २.२१.१२ ॥
या श्रेष्ठ पर्वतांवर सर्व सिद्धांची निवासस्थाने, यतींचे आश्रम आणि महात्मा मुनींचे आश्रमही आहेत.
2.21.13
वृषभस्य तमालस्य महावीर्यस्य वै तथा ।
गन्धर्वरक्षसां चैव नागानां च तथाऽऽलयाः ॥ २.२१.१३ ॥
वृषभ आणि तमाल या महापराक्रमी पर्वतांवर तसेच गंधर्व, राक्षस आणि नागांची निवासस्थानेही आहेत.
2.21.14
कक्षीवतस्तपोवीर्यात्तपोदा इति विश्रुताः ।
पुण्यतीर्थाश्च ते सर्वे सिद्धानां चैव कीर्तिताः।
मणेश्च दर्शनादेव भद्रं शिवमवाप्नुयात् ॥ २.२१.१४ ॥
कक्षीवानाच्या तपोबलामुळे ते 'तपोदा' म्हणून प्रसिद्ध आहेत. ते सर्व पुण्यतीर्थे आहेत आणि सिद्धांसाठीही ती सांगितली आहेत. मणीच्या दर्शनानेच कल्याण आणि शुभ प्राप्त होते.
2.21.15
एवं प्राप्य पुरं रम्यं दुराधर्पं समन्ततः ।
अर्थसिद्धिं त्वनुपमां जरासन्धोऽभिमन्यते ॥ २.२१.१५ ॥
अशा प्रकारे त्या रमणीय, सर्व बाजूंनी दुर्भेद्य नगरात पोहोचून जरासंध आपल्या कार्यसिद्धीला अनुपम मानतो.
2.21.16
वयमासादने तस्य दर्पमद्य हरेम हि ।
एवमुक्त्वा ततः सर्वे भ्रातरो विपुलौजसः ॥ २.२१.१६ ॥
आज आपण त्याच्याशी सामना करून त्याचा अभिमान उतरवू. असे बोलून मग विपुल तेजस्वी सर्व बंधू.
2.21.17
वार्ष्णेयः पाण्डवौ चैव प्रतस्थुर्मागधं पुरम् ।
हृष्टपुष्टजनोपेतं चातुर्वर्ण्यसमाकुलम् ॥ २.२१.१७ ॥
वार्ष्णेय (कृष्ण) आणि दोन्ही पांडव मगध नगराकडे निघाले; ते नगर आनंदी व समृद्ध लोकांनी भरलेले आणि चारही वर्णांनी गजबजलेले होते.
2.21.18
स्फीतोत्सवमनाधृष्यमासेदुश्च गिरिव्रजतम् ।
ततो द्वारमनासाद्य पुरस्य गिरिमुच्छ्रितम् ॥ २.२१.१८ ॥
उत्सवांनी भरलेल्या, अजेय अशा गिरिव्रजाला ते पोहोचले. मग नगराच्या उंच पर्वताच्या द्वारापर्यंत पोहोचण्यापूर्वी—
2.21.19
बार्हद्रथैः पूज्यमानं तथा नगरवासिभिः ।
मागधानां तु रुचिरं चैत्यकान्तरमाद्रवन् ॥ २.२१.१९ ॥
बृहद्रथाच्या पुत्रांनी आणि नगरवासीयांनी पूजलेल्या मागधांच्या सुंदर चैत्य-प्रांगणाकडे ते धावले.
2.21.20
यत्र मांसादमृषभमाससाद बृहद्रथः ।
तं हत्वा मासतालाभिस्तिस्रो भेरीकारयत् ॥ २.२१.२० ॥
जिथे बृहद्रथाने मांसभक्षक वृषभ गाठून त्याला ठार केले आणि ताडाएवढ्या तीन भेरी बनवून घेतल्या.
2.21.21
स्वपुरे स्थापयामास तेन चानह्य चर्मणा ।
यत्र ताः प्राणदन्भेर्यो दिव्यपुष्पावचूर्णिताः ॥ २.२१.२१ ॥
त्याने त्यांना आपल्या नगरात स्थापले; त्या चामड्याने मढवून, दिव्य फुलांनी शिंपडलेल्या त्या भेरी निनादल्या.
2.21.22
भङ्क्त्वा भेरीत्रयं तेऽपि चैत्यप्राकारमाद्रवन् ।
द्वारतोऽभिमुखाः सर्वे ययुर्नानायुधास्तधा ॥ २.२१.२२ ॥
ती तीन भेरी फोडून, तेही चैत्याच्या भिंतीवर धावले; दारासमोर तोंड करून, विविध शस्त्रे घेऊन सर्वजण पुढे गेले.
2.21.23
मागधानां सुरुचिरं चैत्यकं तं समाद्रवन् ।
शिरसीव समाघ्नन्तो जरासन्धं जिघांस्वः ॥ २.२१.२३ ॥
मागधांच्या त्या अति सुंदर चैत्याकडे ते धावले; जरासंधाला ठार करण्याच्या इच्छेने, जणू डोक्यावरच प्रहार करत.
2.21.24
स्थिरं सुविपुलं शृङ्गं सुमहत्तत्पुरातनम् ।
अर्चितं गन्धमाल्यैश्च सततं सुप्रतिष्ठितम् ॥ २.२१.२४ ॥
ते स्थिर, अत्यंत विशाल, महान आणि प्राचीन शिखर होते; सुगंध आणि माळांनी सतत पूजलेले आणि सुस्थापित.
2.21.25
विपुलैर्बाहुभिर्वीरस्तेऽभिहत्याभ्यपातयन् ।
ततस्ते मागधं हृष्टाः पुरं प्रविविशुस्तदा ॥ २.२१.२५ ॥
विशाल बाहूंनी त्या वीरांनी त्याच्यावर प्रहार करून त्याला पाडले. मग ते आनंदाने मागधाच्या नगरात प्रविष्ट झाले.
2.21.26
एतस्मिन्नेव काले तु ब्राह्मणा वेदपारगाः ।
दृष्ट्वा तु दुर्निमित्तानि जरासन्धमदर्शयन् ॥ २.२१.२६ ॥
त्याच वेळी वेदपारंगत ब्राह्मणांनी दुर्निमित्ते पाहून जरासंधाला ती दाखवली.
2.21.27
पर्युग्न्यकुर्वंश्च नृपं द्विरदस्थं पुरोहिताः ।
ततस्तच्छान्तये राजा जरासन्धः प्रतापवान्।
दीक्षितो नियमस्थोऽसावुपवासपरोऽभवत् ॥ २.२१.२७ ॥
हत्तीवर बसलेल्या राजासाठी पुरोहितांनी पर्युग्नी होम केला. मग त्या अशुभाच्या शांतीसाठी प्रतापी जरासंध दीक्षित होऊन नियमांत स्थिर झाला आणि उपवासात तत्पर झाला.
2.21.28
स्नातकव्रतिनस्ते तु बाहुशस्त्रा निरायुधाः ।
युयुत्सवः प्रविविशुर्जरासन्धेन भारत ॥ २.२१.२८ ॥
स्नातकव्रत पाळणारे ते, बाहूंनाच शस्त्र मानणारे, निःशस्त्र, युद्धेच्छु, हे भारता, जरासंधासह प्रविष्ट झाले.
2.21.29
भक्ष्यमाल्यापणानां च ददृशुः श्रियमुत्तमाम् ।
स्फीतां सर्वगुणोपेतां सर्वकामसमृद्धिनाम् ॥ २.२१.२९ ॥
खाद्यपदार्थ व माळांच्या दुकानांची उत्तम शोभा त्यांनी पाहिली. ती समृद्ध, सर्वगुणसंपन्न आणि सर्व इच्छांनी परिपूर्ण होती.
2.21.30
तां तु दृष्ट्वा समृद्धिं ते वीथ्यां तस्यां नरोत्तमाः ।
राजमार्गेण गच्छन्तः कृष्णभीमधनञ्जयाः।
बलाद्गृहीत्वा माल्यानि मालाकारान्महाबलाः ॥ २.२१.३० ॥
त्या रस्त्यावरील ती समृद्धी पाहून, राजमार्गाने जाणारे ते नरोत्तम कृष्ण, भीम व धनंजय, महाबलवान असे, मालाकारांकडून बळजबरीने माळा घेतल्या.
2.21.31
कर्पूरशृङ्गं कोष्ठं च सफलं चान्तरापणे ।
वैश्याद्बलाद्गृहीत्वा ते विहृत्य च महारथाः ॥ २.२१.३१ ॥
कर्पूराच्या शिखरासारखे साठे, कोठार आणि फळांसह आतील बाजारात, त्या महारथींनी वैश्यापासून बळजबरीने घेऊन आणि फिरून...
2.21.32
विरागवसनाः सर्वे स्रग्विणो मृष्टकुण्डलाः ।
निवेशनमथाजग्मुर्जरासन्धस्य धीमतः ॥ २.२१.३२ ॥
रंगीत वस्त्रे परिधान करून, माळा व तेजस्वी कुंडले घालून ते सर्व बुद्धिमान जरासंधाच्या निवासस्थानी आले.
2.21.33
गोवासमिव वीक्षन्तः सिंहा हैमवता यथा ।
शालस्तम्भनिभास्तेषां चन्दनागुरुरूषिताः ॥ २.२१.३३ ॥
गोठ्याकडे पाहणाऱ्या, हिमालयातील सिंहांप्रमाणे, शालवृक्षाच्या खांबांसारखे, चंदन व अगरूने लेपलेले त्यांचे...
2.21.34
अशोभन्त महाराज बाहवो युद्धशालिनाम् ।
तान्दृष्ट्वा द्विरदप्रख्याञ्शालस्कन्दानिवोद्गतान् ॥ २.२१.३४ ॥
हे महाराजा, युद्धप्रिय वीरांचे बाहू शोभू लागले; हत्तींसारखे, उभ्या राहिलेल्या शालवृक्षाच्या खोडांप्रमाणे त्यांना पाहून...
2.21.35
व्यूढोरस्कान्मागधानां विस्मयः समपद्यत ।
अद्वारेणाभ्यवस्कन्द्य विविशुर्मागधालयम् ॥ २.२१.३५ ॥
विशाल छातींच्या मागधांना पाहून आश्चर्य वाटले; दरवाजाने नव्हे, तर उडी मारून ते मागधांच्या घरात शिरले.
2.21.36
ते त्वतीत्य जनाकीर्णाः कक्षास्तिस्रो नरर्षभाः ।
अहङ्कारेण राजानमुपतस्थुर्गतव्यथाः ॥ २.२१.३६ ॥
लोकांनी गजबजलेली तीन अंगणे ओलांडून, ते नरश्रेष्ठ निर्भय होऊन, अहंकाराने राजाजवळ उभे राहिले.
2.21.37
भो शब्देनैव राजानमुचुस्ते तु महारथाः ।
तान्पाद्यमधुपर्कार्हान्गवार्हान्सत्कृतिं गतान्।
प्रत्युत्थाय जरासन्ध उपतस्थे यथाविधि ॥ २.२१.३७ ॥
'भो' या शब्दानेच महारथी त्या राजाशी बोलले. पाद्य, मधुपर्क व गोदानास पात्र म्हणून सत्कारलेल्या त्यांच्याजवळ जरासंध उठून यथाविधि गेला.
2.21.38
उवाच चैतान्राजाऽसौ स्वागतं वोस्त्विति प्रभुः ।
मौनमासीत्तदा पार्थभीमयोर्जनमेजय ॥ २.२१.३८ ॥
त्या समर्थ राजाने यांना म्हटले, 'तुमचे स्वागत असो.' हे जनमेजया, तेव्हा पार्थ आणि भीम मौन राहिले.
2.21.39
तेषां मध्ये महाबुद्धिः कृष्णो वचनमब्रवीत् ।
वक्तुं नायाति राजेन्द्र एतयोर्नियमस्थयोः ॥ २.२१.३९ ॥
त्यांच्यामध्ये महाबुद्धिमान कृष्णाने वचन सांगितले. हे राजेंद्रा, हे दोघे नियमात स्थित असल्यामुळे त्यांना बोलणे सुचले नाही.
2.21.40
अर्वाङ्निशीथात्परतस्त्वाया सार्धं वदिष्यतः ।
यज्ञागारे स्थापयित्वा राजा राजगृहं वदिष्यतः। ॥ २.२१.४० ॥
मध्यरात्रीच्या आधी किंवा नंतर ते तुझ्याशी बोलतील. राजाने यज्ञशाळेत थांबवून राजगृहात बोलावे.
2.21.41
ततोऽर्धरात्रे सम्प्राप्ते यातो यत्र स्थिता द्विजाः ।
तस्य ह्येतद्व्रतं राजन्बभूव भुवि विश्रुतम् ॥ २.२१.४१ ॥
नंतर मध्यरात्र झाल्यावर जेथे द्विज उभे होते तेथे तो गेला. राजा, हे त्याचे व्रत होते; पृथ्वीवर ते प्रसिद्ध होते.
2.21.42
स्नातकान्ब्राह्मणान्प्राप्ताञ्श्रुत्वा स समितिञ्जयः ।
अप्यर्धरात्रे नृपतिः प्रत्युद्गच्छति भारत ॥ २.२१.४२ ॥
स्नातक ब्राह्मण आले आहेत हे ऐकून ते समितिजय राजा मध्यरात्री सुद्धा त्यांना सामोरे जातो, हे भारता.
2.21.43
तांस्त्वपूर्वेण वेषेण दृष्ट्वा स नृपसत्तमः ।
उपतस्थे जरान्धो विस्मितश्चाभवत्तदा ॥ २.२१.४३ ॥
त्यांना अपूर्व वेषात पाहून तो नृपश्रेष्ठ, वृद्धापकाळाने आंधळा झालेला जरासंध, त्यांच्याजवळ गेला; तेव्हा तो विस्मित झाला.
2.21.44
ते तु दृष्ट्वैव राजानं जरासन्धं नरर्षभाः ।
इदमूचुरमित्रघ्नाः सर्वे भरतसत्तम ॥ २.२१.४४ ॥
राजा जरासंधाला पाहताच ते नरश्रेष्ठ, शत्रुसंहारक सर्वजण, हे भरतश्रेष्ठा, असे म्हणाले.
2.21.45
स्वस्त्यस्तु कुशलं राजन्निति तत्र व्यवस्थिताः ।
तं नृपं नृपशार्दूल प्रेक्षमाणाः परस्परम् ॥ २.२१.४५ ॥
'राजा, कल्याण असो, कुशल असो' असे म्हणून तेथे उभे राहिलेले ते, हे नृपश्रेष्ठा, त्या राजाकडे व एकमेकांकडे पाहत राहिले.
2.21.46
तानब्रवीञ्जरासन्धस्तथा पाण्डवयादवान् ।
आस्यतामिति राजेन्द्र ब्राह्मणच्छद्मसंवृतान् ॥ २.२१.४६ ॥
जरासंध त्या पांडव व यादवांना, जे ब्राह्मणाच्या छद्मवेषात लपलेले होते, म्हणाला, 'बसा', हे राजेंद्रा.
2.21.47
अथोपविविशुः सर्वे त्रयस्ते पुरुषर्षभाः ।
सम्प्रदीप्तास्त्रयो लक्ष्म्या महाध्वर इवाग्नयः ॥ २.२१.४७ ॥
मग ते तिघेही पुरुषश्रेष्ठ बसले; महायज्ञातील तेजाने प्रज्वलित तीन अग्नींप्रमाणे ते तेजस्वी दिसले.
2.21.48
तानुवाच जरासन्धः सत्यसन्धो नराधिपः ।
विगर्हमाणः कौरव्य वेषग्रहणवैकृतान्
न स्नातकव्रता विप्रा वहिर्माल्यानुलेपनाः ॥ २.२१.४८ ॥
सत्यप्रतिज्ञ नराधिप जरासंध त्यांची निंदा करत म्हणाला: 'हे कौरव्या, वेष धारण करण्यात विकृती करणारे तुम्ही ब्राह्मण नाही; स्नातकव्रत पाळणारे ब्राह्मण बाहेर माळा व लेप धारण करीत नाहीत.'
2.21.49
भवन्तीति नृलोकेऽस्मिन्विदितं मम सर्वशः ।
के यूयं पुष्पवन्तश्च भुजैर्ज्याकृतलक्षणैः ॥ २.२१.४९ ॥
या मनुष्यलोकात हे मला पूर्णपणे ठाऊक आहे. फुले धारण केलेले आणि धनुष्याच्या दोरीच्या खुणा असलेल्या बाहूंचे तुम्ही कोण आहात?
2.21.50
बिभ्रतः क्षात्रमोजश्च ब्राह्मण्यं प्रतिजानथ ।
एवं विरागवसना बहिर्माल्यानुलेपनाः ॥ २.२१.५० ॥
क्षात्रतेज धारण करूनही तुम्ही ब्राह्मणत्वाचा दावा करता. अशा प्रकारे रंगीत वस्त्रे परिधान करून आणि बाहेरील माळा व लेप लावून आहात.
2.21.51
क्षत्रिया एव लोकेऽस्मिन्विदिता मम सर्वशः ।
सत्यं वदत के यूयं सत्यं राजसु शोभते ॥ २.२१.५१ ॥
या जगात तुम्ही क्षत्रियच आहात हे मला पूर्णपणे ठाऊक आहे. सत्य सांगा, तुम्ही कोण आहात? राजांमध्ये सत्यच शोभते.
2.21.52
चैत्यकस्य गिरेः शृङ्गं भित्त्वा किमिह सद्मनि ।
अद्वारेण प्रविष्टाः स्थ निर्भया राजकिल्विषात् ॥ २.२१.५२ ॥
चैत्यक पर्वताचे शिखर फोडून तुम्ही येथे राजवाड्यात का आलात? दरवाजाशिवाय प्रवेश करून, राजाच्या अपराधाची भीती न बाळगता तुम्ही उभे आहात काय?
2.21.53
वदध्वं वाचि वीर्यं च ब्राह्मणस्य विशेषतः ।
कर्म चैतद्विलिङ्गस्थं किं वोऽद्य प्रसमीक्षितम् ॥ २.२१.५३ ॥
वाणीत ब्राह्मणाचे वीर्य, विशेषतः, सांगा. खोट्या चिन्हांनी केलेले हे कर्म आज कशाचा विचार करून केले?
2.21.54
एवं च मामुपास्थाय कस्माच्च विधिर्नाहणाम् ।
प्रणीतां नानुगृह्णीत कार्यं किं वाऽस्मदागमे ॥ २.२१.५४ ॥
अशाप्रकारे माझ्याजवळ येऊनही पूज्यांसाठी ठरवलेला विधी तुम्ही का स्वीकारला नाही? किंवा आमच्या आगमनात तुमचे कर्तव्य काय आहे?
2.21.55
एवमुक्ते ततः कृष्णः प्रत्युवाच महामनाः ।
स्निग्धगमभीरया वाचा वाक्यं वाक्यविशारदः
कृष्ण उवाच। ॥ २.२१.५५ ॥
असे बोलले गेल्यावर महामना कृष्णाने स्निग्ध आणि गंभीर वाणीने उत्तर दिले; तो वाक्यकुशल होता. कृष्ण म्हणाला.
2.21.56
स्नातकान्ब्राह्मणान्राजन्विद्ध्यस्मांस्त्वं नराधिप ।
स्नातकव्रतिनो राजन्ब्राह्मणाः क्षत्रिया विशः ॥ २.२१.५६ ॥
हे राजा, हे नराधिपा, तू आम्हाला स्नातक ब्राह्मण म्हणून जाण. हे राजा, स्नातकव्रत पाळणारे ब्राह्मण, क्षत्रिय आणि वैश्य.
2.21.57
विशेषनियमाश्चैषामविशेषाश्च सन्त्युत ।
विशेषवांश्च सततं क्षत्रियः श्रियमृच्छति ॥ २.२१.५७ ॥
यांचे विशेष नियमही आहेत आणि सामान्य नियमही आहेत. जो क्षत्रिय सदैव विशेष नियमांनी युक्त असतो, तो श्री प्राप्त करतो.
2.21.58
पुष्पवत्सु ध्रुवा श्रीश्च पुष्पवन्तस्ततो वयम् ।
क्षत्रियो बाहुवीर्यस्तु न तथा वाक्यवीर्यवान्
अम्प्रगल्भं वचस्तस्य तस्माद्बार्हद्रथेरितम् ॥ २.२१.५८ ॥
फुललेल्यांमध्ये श्री स्थिर असते; म्हणून आम्ही फुललेले आहोत. क्षत्रिय बाहुबलाने वीर्यवान असतो, वाक्यबलाने तसा नसतो. म्हणून बार्हद्रथाने बोललेले वचन अपरिपक्व आहे.
2.21.59
स्ववीर्यं क्षत्रियाणां तु बाह्वोर्धाता न्यवेशयत् ।
तद्दिदृक्षसि चेद्राजन्द्रष्टास्यद्य न संशयटः ॥ २.२१.५९ ॥
क्षत्रियांचे स्वतःचे वीर्य विधात्याने त्यांच्या बाहूंत ठेवले आहे. हे राजा, जर तू ते पाहू इच्छितोस, तर आजच पाहशील; यात संशय नाही.
2.21.60
अद्वारेण रिम्पोर्गेहं द्वारेण सुहृदो गृहान् ।
प्रविशन्ति नरा धीरा द्वाराण्येतानि धर्मतः ॥ २.२१.६० ॥
शत्रूच्या घरात दाराविना आणि मित्रांच्या घरांत दाराने धीर पुरुष प्रवेश करतात. ही दारे धर्मानुसार आहेत.
2.21.61
कार्यवन्तो गृहानेत्य शत्रुतो नार्हणां वयम् ।
प्रतिगृह्णीम् तद्विद्वि एतन्नः शाश्वतं व्रतम् ॥ २.२१.६१ ॥
कामासाठी येऊन घरी आलेले; शत्रूकडून आम्ही सत्कार स्वीकारत नाही. हेच आमचे शाश्वत व्रत आहे, हे जाणून घ्या.