મહાભારત · અધ્યાય 2.22
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.22.1
न स्मरामि कदा वैरं कृतं युष्माभिरित्युत ।
चिन्तयंश्च न पश्यामि भवतां प्रति वैकृतम् ॥ २.२२.१ ॥
તમે મારી સાથે ક્યારેય વૈર કર્યું હોય એવું મને યાદ નથી. વિચારતાં પણ તમારા તરફ કોઈ અપરાધ મને દેખાતો નથી.
2.22.2
वैकृते वा सति कथं मन्यध्वं मामनागसम् ।
अरिं वै ब्रूत हे विप्राः सतां समय एष हि ॥ २.२२.२ ॥
જો કોઈ અપરાધ હોય તો નિર્દોષ એવા મને તમે શત્રુ કેમ માનો છો? હે બ્રાહ્મણો, શત્રુનું નામ કહો; સજ્જનોનો આ જ નિયમ છે.
2.22.3
अर्थधर्मोपघाताद्धि मनः समुपतप्यते ।
योऽनागसि प्रसजति क्षत्रियो हि न संशयटः ॥ २.२२.३ ॥
અર્થ અને ધર્મની હાનિથી મન અત્યંત સંતપ્ત થાય છે. જે ક્ષત્રિય નિર્દોષ પર પ્રવૃત્ત થાય છે, તે નિઃસંશય (પતિત થાય છે).
2.22.4
अतोऽन्यथा चरँल्लोके धर्मज्ञः सन्महारथः ।
वृजिनां गतिमाप्नोति श्रेयसोऽप्युपहन्ति च ॥ २.२२.४ ॥
તેથી જગતમાં અન્યથા આચરણ કરનાર, ધર્મજ્ઞ અને મહારથી હોવા છતાં, દુર્ગતિ પામે છે અને શ્રેયને પણ નષ્ટ કરે છે.
2.22.5
त्रैलोक्ये क्षत्रधर्मो हि श्रेयान्वै साधुचारिणाम् ।
नान्यं धर्मं प्रशंसन्ति ये च धर्मविदो जनाः ॥ २.२२.५ ॥
ત્રણેય લોકમાં ક્ષત્રધર્મ જ સદાચારીઓ માટે શ્રેષ્ઠ છે. ધર્મજ્ઞ લોકો બીજા કોઈ ધર્મની પ્રશંસા કરતા નથી.
2.22.6
तस्य मेऽद्य स्थितस्येह स्वधर्मे नियतात्मनः ।
अनागसं प्रजानां च प्रमादादिव जल्पथ ॥ २.२२.६ ॥
આજે અહીં મારા સ્વધર્મમાં સ્થિર, સંયમી આત્મા એવા મારા વિશે અને નિર્દોષ પ્રજા વિશે તમે જાણે પ્રમાદથી બોલી રહ્યા છો.
2.22.7
कुलकार्यं महाबाहो कश्चिदेकः कुलोद्वहः ।
वहते यस्तन्नियोगाद्वयमभ्युद्यतास्त्वयि ॥ २.२२.७ ॥
હે મહાબાહો, કુળનું એક કાર્ય છે; કુળનો ભાર ઊંચકનાર કોઈ એક તે વહન કરે છે. તેની આજ્ઞાથી અમે તમારા તરફ તત્પર છીએ.
2.22.8
त्वया चोपहृता राजन्क्षत्रिया लोकवासिनः ।
तदागः क्रूरमुत्पाद्य मन्यसे किमनागसम् ॥ २.२२.८ ॥
હે રાજન, તમે વિશ્વમાં વસતા ક્ષત્રિયોનું હરણ કર્યું છે; ક્રૂર અપરાધ કરીને કોને નિર્દોષ માનો છો?
2.22.9
राजा राज्ञः कथं साधून्हिंस्यान्नृपतिसत्तम ।
तद्राज्ञः सन्निगृह्य त्वं रुद्रायोपजिहीर्षसि ॥ २.२२.९ ॥
હે નૃપશ્રેષ્ઠ, એક રાજા અન્ય રાજાઓના સાધુજનોને કેવી રીતે હાનિ પહોંચાડે? તેથી રાજાઓને બંદી બનાવી રુદ્રને અર્પણ કરવા ઇચ્છો છો.
2.22.10
अस्मांस्तदेनोपगच्छेत्कृतं बार्हद्रथ त्वया ।
वयं हिं शक्ता धर्मस्य रक्षणे धर्मचारिणः ॥ २.२२.१० ॥
હે બાર્હદ્રથ, તમારું કરેલું તે પાપ અમારા પર પણ આવશે; અમે ધર્મચારી છીએ અને ધર્મરક્ષણમાં સમર્થ છીએ.
2.22.11
तस्मादद्योपगच्छामस्तव बार्हद्रथान्तिकम् ।
मनुष्याणां समालम्भो न च दृष्टः कदाचन।
स कथं मानुषैर्देवं यष्टुमिच्छसि शङ्करम् ॥ २.२२.११ ॥
તેથી આજે અમે બાર્હદ્રથ પાસે જઈશું. મનુષ્યોનો વધ કરીને બલિ આપવાનું ક્યારેય જોવામાં આવ્યું નથી; તે મનુષ્યો વડે દેવ શંકરનું પૂજન કેવી રીતે કરવા ઇચ્છે છે?
2.22.12
सवर्णो हि सवर्णानां पशुसञ्ज्ञां करिष्यसि ।
कोऽन्यं एवं यथा हि त्वं जरासन्ध वृथामतिः ॥ २.२२.१२ ॥
કારણ કે સમાન વર્ણના લોકોને તમે પશુનું નામ આપશો. હે જરાસંધ, તમારા જેવો વૃથા બુદ્ધિવાળો બીજો કોણ આવું કરે?
2.22.13
यस्यां यस्यामवस्थायां यद्यत्कर्म करोति यः ।
तस्यां तस्यामवस्थायां तत्फलं समवाप्नुयात् ॥ २.२२.१३ ॥
જે માણસ જે અવસ્થામાં જે જે કર્મ કરે છે, તે જ અવસ્થામાં તેનું ફળ તે પામે છે.
2.22.14
ते त्वां ज्ञातिक्षयकरं यममार्तानुसारिणः ।
ज्ञातिवृद्धिनिमित्तार्थं विनिहन्तुमिहागताः ॥ २.२२.१४ ॥
સ્વજનોના વિનાશનું કારણ બનનાર તને, પીડિતોને અનુસરતા યમની જેમ, પોતાના સ્વજનોની વૃદ્ધિ માટે મારવા તેઓ અહીં આવ્યા છે.
2.22.15
नास्ति लोके पुमानन्यः क्षत्रियोष्विति चैव तत् ।
मन्यसे स च ते राजन्सुमहान्बुद्धिविप्लवः ॥ २.२२.१५ ॥
જગતમાં ક્ષત્રિયોમાં બીજો કોઈ પુરુષ નથી એમ તું માને છે; હે રાજન, એ તારી બુદ્ધિની મોટી મૂંઝવણ છે.
2.22.16
को हि जानन्नभिजनमात्मवान्क्षत्रियो नृप ।
नाविशेत्स्वर्गमतुलं रणानन्तरमव्ययम् ॥ २.२२.१६ ॥
હે રાજન, પોતાનો વંશ જાણનાર આત્મસંયમી ક્ષત્રિય કોણ યુદ્ધ પછી અતુલ્ય અને અવિનાશી સ્વર્ગમાં પ્રવેશ નહીં કરે?
2.22.17
स्वर्गं ह्येव समास्थाय रणयज्ञेषु दीक्षिताः ।
जयन्ति क्षत्रिया लोकांस्तद्विद्धि मनुजर्षभ ॥ २.२२.१७ ॥
હે મનુજશ્રેષ્ઠ, સ્વર્ગનો જ આશ્રય લઈને, રણયજ્ઞોમાં દીક્ષિત ક્ષત્રિયો લોકોને જીતે છે; એ જાણ.
2.22.18
स्वर्गयोनिर्महद्ब्रह्म स्वर्गयोनिर्महद्यशः ।
स्वर्गं योनिस्तपो युद्धे मृत्युः सोऽव्यभिचारवान् ॥ २.२२.१८ ॥
સ્વર્ગનું મૂળ મહાન બ્રહ્મ છે; સ્વર્ગનું મૂળ મહાન યશ છે; સ્વર્ગનું મૂળ તપ છે; યુદ્ધમાં મૃત્યુ, તે અચૂક મૂળ છે.
2.22.19
एष ह्यैन्द्रो वैजयन्तो गुणैर्नित्यं समाहितः ।
येनासुरान्पराजित्य जगत्पाति शतक्रतुः ॥ २.२२.१९ ॥
આ ઇન્દ્રનો વૈજયંત છે, જે પોતાના ગુણોથી સદા યુક્ત છે. તેનાથી અસુરોને હરાવી શતક્રતુ જગતનું રક્ષણ કરે છે.
2.22.20
स्वर्गमार्गाय कस्य स्याद्विग्रहो वै यथा तव ।
मागधैर्विपुलैः सैन्यैर्बाहुल्यबलदर्पितः ॥ २.२२.२० ॥
સ્વર્ગમાર્ગ માટે તારા જેવો યુદ્ધ કોને થશે? માગધોની વિશાળ સેનાથી, સંખ્યાબળના અભિમાનથી.
2.22.21
माऽवमंस्थाः परान्राजन्नास्ति वीर्यं नरे नरे ।
समं चेजस्त्वया चैव विशिष्टं वा नरेश्वर ॥ २.२२.२१ ॥
રાજા, બીજાઓને ઉપેક્ષા ન કર; દરેક માણસમાં વીર્ય સરખું નથી હોતું. નરેશ્વર, તારું તેજ અને યજ્ઞબળ સમાન પણ હોઈ શકે, કે વિશિષ્ટ પણ.
2.22.22
यावदेतदसम्बुद्धं तावदेव भवेत्तव ।
विषह्यमेतदस्माकमतो राजन्ब्रवीमि ते ॥ २.२२.२२ ॥
જ્યાં સુધી આ સમજાયું નથી ત્યાં સુધી તારા માટે એ આવું જ રહે. આ અમારાથી સહન થઈ શકે એવું છે; એટલે રાજા, હું તને કહું છું.
2.22.23
जहि त्वं सदृशेष्वेव मानं दर्पं च मागध ।
मा गमः ससुतामात्यः सबलश्च यमक्षयम् ॥ २.२२.२३ ॥
હે માગધ, તારા સમાન લોકો પ્રત્યેનું માન અને દર્પ છોડી દે. પુત્રો, અમાત્યો અને સેના સાથે યમલોકમાં ન જા.
2.22.24
दम्भोद्भवः कार्तवीर्य उत्तरश्च बृहद्रथः ।
श्रेयसो ह्यवमत्येह विनेशुः सबला नृपाः ॥ २.२२.२४ ॥
દંભમાંથી જન્મેલા કાર્તવીર્ય, ઉત્તર અને બૃહદ્રથ — શ્રેષ્ઠોનો અનાદર કરીને સેના સાથે રાજાઓ અહીં નષ્ટ થયા.
2.22.25
युयुक्षमाणास्त्वत्तो हि न वयं ब्राह्मणा ध्रुवम् ।
शौरिरस्मि हृषीकेशो नृवीरौ पाण्डवाविमौ।
अनयोर्मातुलेयं च कृष्णं मां विद्धि ते रिपुम् ॥ २.२२.२५ ॥
અમે બ્રાહ્મણ નથી; તારી સાથે યુદ્ધ કરવા ઇચ્છનારા છીએ. હું શૂરનો પુત્ર હૃષીકેશ છું. આ બે પાંડવો નરશ્રેષ્ઠ વીરો છે. તેમના મામાના પુત્ર કૃષ્ણને તારો શત્રુ જાણ.
2.22.26
त्वामाह्वयामहे राजन्स्थिरो युध्वस्व मागध ।
मुच्छ वा नृपतीन्सर्वान् गच्छ वा त्वं यमक्षयम् ॥ २.२२.२६ ॥
હે રાજન્, અમે તને પડકારીએ છીએ. હે માગધ, સ્થિર થઈને યુદ્ધ કર. અથવા બધા રાજાઓને મુક્ત કર; અથવા તું યમલોકે જા.
2.22.27
एतच्छ्रुत्वा जरासन्धः क्रुद्धो वचनमब्रवीत् ॥ २.२२.२७ ॥
આ સાંભળીને ક્રોધિત થયેલા જરાસંધે આ વચન કહ્યું.
2.22.28
नाहं कंसः प्रलम्बो वा न बाणो न च मुष्टिकः ।
नरको नेन्द्रतपनो न केशी न च पूतना ॥ २.२२.२८ ॥
હું કંસ, પ્રલંબ, બાણ, મુષ્ટિક, નરક, ઇન્દ્રતપન, કેશી કે પૂતના નથી.
2.22.29
न कालयवनो वाऽपि ये त्वया निहता युधि ।
त्वं तु गोपकुलोत्पन्नो जातिं वै पौर्विकीं स्मर ॥ २.२२.२९ ॥
યુદ્ધમાં તેં માર્યો તે કાલયવન પણ હું નથી. તું તો ગોપકુળમાં જન્મ્યો છે; તારી પૂર્વની જાતિને યાદ કર.
2.22.30
योऽस्मद्भयादतिक्रम्य सागरानूपमाश्रितः ।
जन्मभूमिं परित्यज्य मधुरां प्राकृतो यथा ॥ २.२२.३० ॥
જે અમારા ભયથી સમુદ્રો ઓળંગીને કિનારાનો આશ્રય લઈ બેઠો, જન્મભૂમિ મથુરા છોડીને સામાન્ય માણસની જેમ રહ્યો.
2.22.31
सोऽधुना कत्थसे शौरे शरदीव यथा घनः ।
अद्यानृण्यं करिष्यामि भोजराजस्य धीमतः ॥ २.२२.३१ ॥
શૂરના વંશજ, તું હમણાં શરદઋતુના મેઘની જેમ બડાઈ હાંકે છે. આજે હું બુદ્ધિમાન ભોજરાજનું ઋણ ચૂકવીશ.
2.22.32
जामातुरौग्रसेनस्य त्वां निहत्याद्य माधव ।
चिरकाङ्क्षितो मे सङ्ग्रामस्त्वां हन्तुं समुहृद्गुणम् ॥ २.२२.३२ ॥
ઉગ્રસેનના જમાઈ, હે માધવ, આજે તને અને તારા હિતેચ્છુ સાથીઓને મારીને મારું લાંબા સમયનું ઇચ્છિત યુદ્ધ પૂરું થશે.
2.22.33
दिष्ट्या मे सफलो यत्नः कृतो देवैः सवासवैः ।
क्लीबाविमौ च गोविन्द भीमसेनार्जुनावुभौ ॥ २.२२.३३ ॥
સદભાગ્યે ઇન્દ્ર સહિત દેવોએ મારો પ્રયત્ન સફળ કર્યો છે. હે ગોવિંદ, આ ભીમસેન અને અર્જુન બંને નપુંસક છે.
2.22.34
हिंस्यासि युधि विक्रम्य सिंहः क्षुद्रमृगाविव ।
तस्य रोषाभिभूतस्य जरासन्धस्य गर्जतः ॥ २.२२.३४ ॥
યુદ્ધમાં પરાક્રમથી સિંહ નાના મૃગોને મારે તેમ તમે માર્યા જશો. ક્રોધથી અભિભૂત ગર્જતા જરાસંધ વડે.
2.22.35
सर्वभूतानि वित्रेमुषे तत्रासन्समागताः ।
किं गर्जसि जरासन्ध कर्मणा तत्समाचर ॥ २.२२.३५ ॥
ત્યાં એકઠા થયેલા સર્વ પ્રાણીઓ (આશ્ચર્યથી) ઊભા હતા. હે જરાસંધ, કેમ ગર્જે છે? કર્મથી તે કર.
2.22.36
मम निर्देशकर्तृभ्यां पाण्डवाभ्यां नृपाधम ।
मात्यं ससुतं चाद्य घातयिष्याम्यहं रणे।
न कथञ्चन जीवन्वै प्रवेक्ष्यसि पुरोत्तमम् ॥ २.२२.३६ ॥
મારા આદેશનું પાલન કરનારા બે પાંડવો વડે, હે અધમ રાજા, આજે યુદ્ધમાં તારા મંત્રી અને પુત્ર સહિત તને હું મરાવીશ. કોઈ પણ રીતે જીવતા રહીને તું શ્રેષ્ઠ નગરીમાં પ્રવેશી શકીશ નહીં.
2.22.37
नाजितान्वै नरपतीनहमादद्मि काश्चन ।
अजितः पर्यवस्थाता कोऽत्र यो न मया जितः ॥ २.२२.३७ ॥
અજિત રાજાઓને હું ક્યારેય પકડતો નથી. અહીં કોણ એવો છે જેને મેં જીત્યો નથી?
2.22.38
क्षत्रियस्यैतदेवाहुर्धर्म्यं कृष्णोपजीवनम् ।
विक्रम्य वशमानीय कामतो यत्समाचरेत् ॥ २.२२.३८ ॥
હે કૃષ્ણ, પરાક્રમથી જીતી વશમાં લાવી ઇચ્છા મુજબ વર્તવું એ જ ક્ષત્રિયની ધર્મસંમત આજીવિકા છે એમ કહેવાય છે.
2.22.39
देवातार्थमुपाहृत्य राज्ञः कृष्ण कथं भयात् ।
अहमद्य विमुच्येयं क्षात्रं व्रतमनुस्मरन् ॥ २.२२.३९ ॥
હે કૃષ્ણ, દેવયજ્ઞ માટે રાજાઓને અર્પણ કરીને, ભયથી હું આજે કેવી રીતે મુક્ત થાઉં? ક્ષાત્રવ્રતનું સ્મરણ કરતાં.
2.22.40
सैन्यं सैन्येन व्यूढेन एक एकेन वा पुनः ।
द्वाभ्यां त्रिभिर्वा योत्स्येऽहं युगत्पृथगेव वा ॥ २.२२.४० ॥
વ્યૂહબદ્ધ સેનાથી સેના સામે, એક-એક સાથે, અથવા બે-ત્રણ સાથે હું યુદ્ધ કરીશ — એકસાથે હોય કે અલગ અલગ.
2.22.41
एवमुक्त्वा जरासन्धः सहदेवाभिषेचनम् ।
अज्ञापयत्तदा राजा ययुत्सुर्भीमकर्मभिः ॥ २.२२.४१ ॥
એમ કહીને જરાસંધે ત્યારે સહદેવના અભિષેકની આજ્ઞા આપી; ભયંકર કર્મો કરનાર તે રાજા યુદ્ધની ઇચ્છા રાખતો હતો.
2.22.42
स तु सेनापतिं राजा सस्मार भरतर्षभ ।
कौशिकं चित्रसेनं च तस्मिन्युद्ध उपस्थिते ॥ २.२२.४२ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તે રાજાએ ત્યારે સેનાપતિનું સ્મરણ કર્યું — તે યુદ્ધ ઉપસ્થિત થતાં કૌશિક અને ચિત્રસેનનું.
2.22.43
ययोस्ते नामनी राजन्हंसेति डिबिकेति च ।
पूर्वं सङ्कथिते पुम्भिर्नृलोके लोकसत्कृते ॥ २.२२.४३ ॥
હે રાજન, જેમનાં નામ હંસ અને ડિંબક હતાં, જે પૂર્વે મનુષ્યલોકમાં લોકો દ્વારા ઉચ્ચારાતાં અને જગતથી સન્માનિત હતાં,
2.22.44
तं तु राजन्विभुः शौरी राजानं बलिनां वरम् ।
स्मृत्वा पुरुषशार्दूलः शार्दूलसमविक्रमम् ॥ २.२२.४४ ॥
હે રાજન, બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ એ રાજાને સર્વસમર્થ શૌરિએ સ્મરણ કર્યો; વાઘ સમાન પરાક્રમવાળા એ પુરુષશ્રેષ્ઠને.
2.22.45
सत्यसन्धो जरासन्धं भुवि भीमपराक्रमम् ।
भागमन्यस्य निर्दिष्टमवध्यं मधुर्भिर्मृधेः ॥ २.२२.४५ ॥
સત્યસંધ, પૃથ્વી પર ભયંકર પરાક્રમવાળા જરાસંધને, મધુવંશીઓ દ્વારા યુદ્ધમાં અવધ્ય અને બીજાના ભાગરૂપે નિર્દિષ્ટ એવા તેને,
2.22.46
नात्मनाऽऽत्मवतां मुख्य इयेष मधुसूदनः ।
ब्राह्मीमाज्ञां पुरस्कृत्य हन्तुं हलधरानुजः ॥ २.२२.४६ ॥
આત્મસંયમીઓમાં શ્રેષ્ઠ મધુસૂદને પોતાની ઇચ્છાથી નહીં, બ્રાહ્મણની આજ્ઞાને આગળ રાખીને, હલધરના અનુજે તેને મારવાની ઇચ્છા કરી.