મહાભારત · અધ્યાય 2.23
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.23.1
किमर्थं वैरिणावास्तामुभौ तौ कृष्णमागधौ ।
कथं च निर्जितः सङ्ख्ये जरासन्धेन माधवः ॥ २.२३.१ ॥
કૃષ્ણ અને મગધના રાજા બંને શા કારણે શત્રુ હતા? યુદ્ધમાં જરાસંધે માધવ (કૃષ્ણ)ને કેવી રીતે હરાવ્યા?
2.23.2
कश्च कंसो मागधस्य यस्य हेतोः स वैरवान् ।
एतदाचक्ष्व मे सर्वं वैशम्पायन तत्वतः ॥ २.२३.२ ॥
કંસ કોણ હતો, જેના કારણે તે મગધના રાજા સાથે વેર રાખતો હતો? હે વૈશંપાયન, આ બધું મને યથાર્થ રીતે કહો.
2.23.3
यादवानामन्ववाये वसुदेवो महामतिः ।
उदपद्यत वार्ष्णेयो ह्युग्रसेनस्य मन्त्रभृत् ॥ २.२३.३ ॥
યાદવોના વંશમાં મહામતિ વસુદેવ જન્મ્યા; તે વૃષ્ણિ વંશના અને ઉગ્રસેનના મંત્રી હતા.
2.23.4
उग्रसेनस्य कंसस्तु बभूव बलवान्सुतः ।
ज्येष्ठो बहूनां कौरव्य सर्वशस्त्रविशारदः ॥ २.२३.४ ॥
ઉગ્રસેનને બળવાન પુત્ર કંસ થયો; હે કૌરવ્ય, તે અનેક પુત્રોમાં જ્યેષ્ઠ અને સર્વ શસ્ત્રોમાં નિપુણ હતો.
2.23.5
जरासन्धस्य दुहिता तस्य भार्याऽतिविश्रुता ।
राज्यशुक्लेन दत्ता सा जरासन्धेन धीमता ॥ २.२३.५ ॥
જરાસંધની પુત્રી, અતિ પ્રસિદ્ધ, તેની પત્ની થઈ; બુદ્ધિમાન જરાસંધે રાજ્યશુલ્ક રૂપે તેને આપી હતી.
2.23.6
तदर्थमुग्रसेनस्य मधुरायां सुतस्तदा ।
अभिषिक्तस्तदाऽमात्यैः स वै तीव्रपराक्रमः ॥ २.२३.६ ॥
તે હેતુથી મથુરામાં ઉગ્રસેનના પુત્ર, તીવ્ર પરાક્રમી, ત્યારે અમાત્યોએ રાજ્યાભિષેક કર્યો.
2.23.7
ऐश्वर्यबलमत्तस्तु स तदा बलमोहितः ।
निगृह्य पितरं भुङ्क्ते तद्राज्यं मन्त्रिभिः सह ॥ २.२३.७ ॥
ઐશ્વર્ય અને બળના મદથી મત્ત થયેલો તે, બળથી મોહિત થઈ, ત્યારે પિતાને કેદ કરીને મંત્રીઓ સાથે તે રાજ્ય ભોગવવા લાગ્યો.
2.23.8
वसुदेवस्य तत्कृत्यं न शृणोति स मन्दधीः ।
त तेन सह तद्राज्यं धर्मतः पर्यपालयत् ॥ २.२३.८ ॥
તે મંદબુદ્ધિ વસુદેવનું એ કાર્ય સાંભળતો ન હતો; તોપણ તેની સાથે તે રાજ્ય ધર્મપૂર્વક પાળતો રહ્યો.
2.23.9
प्रीतिमान्स तु दैत्येन्द्रो वसुदेवस्य देवकीम् ।
वाह भार्या स तदा दुहिता देवकस्य या ॥ २.२३.९ ॥
પ્રસન્ન થયેલા તે દૈત્યેન્દ્રે, જે તે સમયે દેવકની પુત્રી હતી, તે દેવકીને વસુદેવને પત્ની તરીકે આપી.
2.23.10
तस्यामुद्वाह्यमानायां रथेन जनमेजय ।
उपारुरोह वार्ष्णेयं कंसो भूमिपतिस्तदा ॥ २.२३.१० ॥
હે જનમેજય! તેનું વિવાહ કરાવીને રથ પર લઈ જવાતી હતી ત્યારે, તે સમયે ભૂપતિ કંસ વાર્ષ્ણેય વસુદેવના રથ પર ચડી બેઠો.
2.23.11
ततोऽन्तरिक्षे वागासीद्देवदूतस्य कस्यचित् ।
वसुदेवश्च शुश्राव तां वाचं पार्थिवश्च सः ॥ २.२३.११ ॥
ત્યારે આકાશમાં કોઈ દેવદૂતની વાણી પ્રગટ થઈ; વસુદેવે અને તે રાજાએ પણ તે વાણી સાંભળી.
2.23.12
यामेतां वहमानोऽद्य कंसोद्वहसि देवकीम् ।
अस्या यश्चाष्टमो गर्भः स ते मृत्युर्भविष्यति ॥ २.२३.१२ ॥
હે કંસ! આજે આ દેવકીને તું વહન કરીને વિવાહ માટે લઈ જાય છે; તેનો જે આઠમો ગર્ભ હશે, તે જ તારું મૃત્યુ થશે.
2.23.13
सोऽवतीर्य ततो राजा खड्गमुद्धृत्य निर्मलम् ।
इयेष तस्या मूर्धानं छेत्तुं परमदुर्मतिः ॥ २.२३.१३ ॥
ત્યારે તે રાજા નીચે ઊતર્યો, નિર્મળ તલવાર ખેંચીને, પરમ દુર્બુદ્ધિથી તેનું માથું કાપવા ઇચ્છ્યો.
2.23.14
सान्त्वयन्स तदा कंसं हसन्कोधवशानुगम् ।
राजन्ननुनयामास वसुदेवो महामतिः ॥ २.२३.१४ ॥
ત્યારે મહામતિ વસુદેવે હસતાં હસતાં, ક્રોધને વશ થયેલા કંસને શાંત પાડતાં, હે રાજન્, તેને વિનવ્યો.
2.23.15
अहिंस्यां प्रमदामाहुः सर्वधर्मेषु पार्थिव ।
अकस्मादबलां नारीं हन्तासीमामनागसीम् ॥ २.२३.१५ ॥
હે પાર્થિવ, બધા ધર્મોમાં સ્ત્રી અહિંસ્ય કહેવાય છે. અચાનક તું આ અબળા, નિર્દોષ સ્ત્રીને મારવા જઈ રહ્યો છે.
2.23.16
यच्च तेऽत्र भयं राजञ्शक्यते बाधितुं त्वया ।
इयं शक्या पालयितुं समयं चैव रक्षितुम् ॥ २.२३.१६ ॥
હે રાજન્, તને અહીં જે ભય છે તે તું આના દ્વારા દૂર કરી શકે; આનું રક્ષણ કરી શકે અને વચન પણ પાળી શકે.
2.23.17
अस्यास्त्वमष्टमं गर्भं जातमात्रं महीपते ।
विध्वंसय तदा प्राप्तमेवं परिहृतं भवेत् ॥ २.२३.१७ ॥
હે મહીપતિ, તેનો આઠમો ગર્ભ જન્મતાં જ તું તેનો નાશ કરજે. ત્યારે જે પ્રાપ્ત થવાનું છે તે આમ ટળી જશે.
2.23.18
एवं स राजा कथितो वसुदेवेन भारत ।
तस्य तद्वचनं चके शूरसेनपतिस्तदा ॥ २.२३.१८ ॥
હે ભારત, આ રીતે વસુદેવે તે રાજાને કહ્યું; ત્યારે શૂરસેનોના અધિપતિએ તેનું એ વચન માન્યું.
2.23.19
ततस्तस्यां सम्बभूवुः कुमाराः सूर्यवर्चसः ।
जाताञ्चातांस्तु तान्सर्वाञ्जघान मधुरेश्वरः ॥ २.२३.१९ ॥
પછી તેનાથી સૂર્ય સમાન તેજસ્વી કુમારો જન્મ્યા. મથુરાના સ્વામીએ જન્મેલા તે સૌને મારી નાખ્યા.
2.23.20
अथ तस्यां समभवद्बलदेवस्तु सत्तमः ।
याम्यता मायया तं तु यमो राजा विशाम्पते ॥ २.२३.२० ॥
પછી તેનાથી શ્રેષ્ઠ બલદેવ જન્મ્યા. હે પ્રજાપતિ, યમરાજાએ માયાથી તેમને લઈ લીધા.
2.23.21
देवक्या गर्भमतुलं रोहिण्या जठरेऽक्षिपत् ।
आकृष्य कर्षणात्सम्यक्सङ्कर्षणं इति स्मृतः ॥ २.२३.२१ ॥
દેવકીનો અતુલ્ય ગર્ભ તેણે રોહિણીના ઉદરમાં મૂક્યો. ખેંચવાને કારણે તે સંકર્ષણ તરીકે સ્મરાયા.
2.23.22
बलश्रेष्ठतया तस्य बलदेव इति स्मृतः ।
पुनस्तस्यां समभवदष्टमो मधुमूदनः ॥ २.२३.२२ ॥
બળમાં શ્રેષ્ઠ હોવાથી તેમને બલદેવ નામે સ્મરવામાં આવ્યા. ફરી તેનાથી આઠમા મધુસૂદન જન્મ્યા.
2.23.23
तस्य गर्भस्य रक्षां तु स चक्रेऽभ्यधिकं नृपः ।
ततः काले रक्षणार्थं वसुदेवस्य तत्वतः
उग्रः प्रयुक्तः कंसेन सचिवः क्रूरकर्मकृत् ॥ २.२३.२३ ॥
તે રાજાએ તે ગર્ભનું અત્યંત રક્ષણ કર્યું. પછી યોગ્ય સમયે વસુદેવની રક્ષા માટે કંસ દ્વારા નિયુક્ત, ક્રૂર કર્મ કરનાર ઉગ્ર મંત્રી.
2.23.25
जातमात्रं वासुदेवमथाकृष्य पिता ततः ।
उपजह्रे परिक्रीतां सुतां गोपस्य कस्यचित् ॥ २.२३.२५ ॥
જન્મતાં જ પિતાએ વાસુદેવને ઉપાડી લીધા; પછી કોઈ ગોપની ખરીદેલી કન્યાને લાવીને મૂકી.
2.23.26
अमृष्यमाणस्तं शब्दं देवदूतस्य पार्थिवः ।
वासुदेवं महात्मानमर्पयामास गोकुले ॥ २.२३.२६ ॥
દેવદૂતના એ શબ્દો સહન ન કરી શકતા રાજાએ મહાત્મા વાસુદેવને ગોકુળમાં સોંપી દીધા.
2.23.27
वासुदेवोपि गोपेषु ववृधेऽब्जमिवाम्भसि ।
अज्ञायमानः कंसेन गूढोऽग्निरिव दारुषु ॥ २.२३.२७ ॥
વાસુદેવ પણ ગોપો વચ્ચે પાણીમાં કમળની જેમ વધ્યા; કંસને ખબર ન પડે તેમ, લાકડામાં છુપાયેલા અગ્નિની જેમ.
2.23.28
विप्रचके तदा सर्वान्बल्लवान्मधुरेश्वरः ।
वर्धमानो महाबाहुस्तेजोबलसमन्वितः ॥ २.२३.२८ ॥
ત્યારે મથુરેશ્વર, મહાબાહુ, તેજ અને બળથી યુક્ત એવા તે વધતા જઈને બધા ગોપાળોને પાછળ છોડી ગયા.
2.23.29
ततस्ते क्लिश्यमानास्तु पुण्डरीकाक्षमच्युतम् ।
भयेन कामादपरे गणशः पर्यवारयन् ॥ २.२३.२९ ॥
ત્યારે તેઓ પીડાતા પુંડરીકાક્ષ અચ્યુતની આસપાસ ટોળામાં ઘેરાયા; કેટલાક ભયથી, કેટલાક કામનાથી.
2.23.30
स तु लब्ध्वा बलं राजन्नुग्रसेनस्य संमतः ।
वसुदेवात्मजः सर्वैर्भ्रातृभिः सहितं पुनः ॥ २.२३.३० ॥
હે રાજન, ઉગ્રસેનના માનીતા વસુદેવપુત્રે બળ મેળવીને, બધા ભાઈઓ સાથે ફરીથી.
2.23.31
निर्जित्य युधि भोजेन्द्रं हत्वा कंसं महाबलः ।
अभ्यषिञ्चत्ततो राज्य उग्रसेनं विशाम्पते ॥ २.२३.३१ ॥
યુદ્ધમાં ભોજના સ્વામીને જીતી, કંસને મારીને, તે મહાબળવાને, હે પ્રજાપતિ, ઉગ્રસેનનો રાજ્યાભિષેક કર્યો.
2.23.32
ततः श्रुत्वा जरासन्धो माधवेन हतं युधि ।
शूरसेनाधिपं चक्रे कंसपुत्रं तदा नृप ॥ २.२३.३२ ॥
યુદ્ધમાં માધવ (કૃષ્ણ) દ્વારા હણાયેલો સાંભળીને ત્યારે જરાસંધે, હે રાજા, કંસના પુત્રને શૂરસેનનો અધિપતિ બનાવ્યો.
2.23.33
ससैन्यं महदुत्थाप्य वासुदेवं तदा नृप ।
अभ्यषिञ्चत्सुतं तत्र सुताया जनमेजय ॥ २.२३.३३ ॥
હે રાજા, ત્યારે મોટા સૈન્ય સાથે વાસુદેવ (કૃષ્ણ)ની સામે ઊભા થઈને, હે જનમેજય, ત્યાં પોતાની પુત્રીના પુત્રનો અભિષેક કર્યો.
2.23.34
उग्रसेनं च वृष्णींश्च महाबलसमन्वितः ।
स तत्र विप्रकुरुते जरासन्धः प्रतापवान् ॥ २.२३.३४ ॥
મહાબળથી યુક્ત એ પ્રતાપી જરાસંધ ત્યાં ઉગ્રસેન અને વૃષ્ણિઓ પર અત્યાચાર કરે છે.
2.23.35
एतद्वैरं कौरवेय जरासन्धस्य माधवे ।
आशासितार्थे राजेन्द्र संरुरोध विनिर्जितान् ॥ २.२३.३५ ॥
હે કૌરવ, આ જરાસંધનું માધવ પરનું વેર છે. હે રાજેન્દ્ર, ઇચ્છિત હેતુ માટે તેણે પરાજિતોને ઘેરી લીધા.
2.23.36
पार्थिवैस्तैर्नृपतिभिर्यक्ष्यमाणः समृद्धिमान् ।
देवश्रेष्ठं महादेवं कृत्तिवासं त्रियम्बकम् ॥ २.२३.३६ ॥
તે રાજાઓ સાથે સમૃદ્ધ જરાસંધ યજ્ઞ કરવા તૈયાર હતો; દેવોમાં શ્રેષ્ઠ મહાદેવ, કૃત્તિવાસ, ત્ર્યંબક માટે.
2.23.37
एतत्सर्वं यथावृत्तं कथितं भरतर्षभ ।
यथा तु स हतो राजा भीमसेनेन तच्छृणु ॥ २.२३.३७ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, આ બધું જેમ બન્યું તેમ કહેવાયું. હવે સાંભળો કે તે રાજા ભીમસેન દ્વારા કેવી રીતે હણાયો.