महाभारत · अध्याय 2.23
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.23.1
किमर्थं वैरिणावास्तामुभौ तौ कृष्णमागधौ ।
कथं च निर्जितः सङ्ख्ये जरासन्धेन माधवः ॥ २.२३.१ ॥
कृष्ण आणि मगधाचा राजा हे दोघे कोणत्या कारणाने वैरी होते? युद्धात जरासंधाने माधवाला (कृष्णाला) कसे पराजित केले?
2.23.2
कश्च कंसो मागधस्य यस्य हेतोः स वैरवान् ।
एतदाचक्ष्व मे सर्वं वैशम्पायन तत्वतः ॥ २.२३.२ ॥
कंस कोण होता, ज्याच्या कारणाने तो मगधाच्या राजाशी वैर करत होता? हे वैशंपायना, हे सर्व मला यथार्थपणे सांगा.
2.23.3
यादवानामन्ववाये वसुदेवो महामतिः ।
उदपद्यत वार्ष्णेयो ह्युग्रसेनस्य मन्त्रभृत् ॥ २.२३.३ ॥
यादवांच्या वंशात महामती वसुदेव जन्मला; तो वृष्णिवंशीय व उग्रसेनाचा मंत्री होता.
2.23.4
उग्रसेनस्य कंसस्तु बभूव बलवान्सुतः ।
ज्येष्ठो बहूनां कौरव्य सर्वशस्त्रविशारदः ॥ २.२३.४ ॥
उग्रसेनाला बलवान पुत्र कंस झाला; हे कौरव्या, तो अनेक पुत्रांत ज्येष्ठ व सर्व शस्त्रांत निपुण होता.
2.23.5
जरासन्धस्य दुहिता तस्य भार्याऽतिविश्रुता ।
राज्यशुक्लेन दत्ता सा जरासन्धेन धीमता ॥ २.२३.५ ॥
जरासंधाची कन्या, अतिशय प्रसिद्ध, तिचा तो पती झाला; बुद्धिमान जरासंधाने राज्यशुल्क म्हणून तिला दिले होते.
2.23.6
तदर्थमुग्रसेनस्य मधुरायां सुतस्तदा ।
अभिषिक्तस्तदाऽमात्यैः स वै तीव्रपराक्रमः ॥ २.२३.६ ॥
त्या हेतूने मथुरेत उग्रसेनाचा पुत्र, तीव्र पराक्रमी, तेव्हा अमात्यांनी राज्याभिषेक केला.
2.23.7
ऐश्वर्यबलमत्तस्तु स तदा बलमोहितः ।
निगृह्य पितरं भुङ्क्ते तद्राज्यं मन्त्रिभिः सह ॥ २.२३.७ ॥
ऐश्वर्य आणि बळाच्या मदाने उन्मत्त झालेला तो, बळाने मोहित होऊन, तेव्हा पित्याला बंदी करून मंत्र्यांसह ते राज्य उपभोगू लागला.
2.23.8
वसुदेवस्य तत्कृत्यं न शृणोति स मन्दधीः ।
त तेन सह तद्राज्यं धर्मतः पर्यपालयत् ॥ २.२३.८ ॥
तो मंदबुद्धी वसुदेवाचे ते कार्य ऐकत नसे; तरीही त्याच्यासोबत ते राज्य धर्मानुसार पाळत राहिला.
2.23.9
प्रीतिमान्स तु दैत्येन्द्रो वसुदेवस्य देवकीम् ।
वाह भार्या स तदा दुहिता देवकस्य या ॥ २.२३.९ ॥
प्रसन्न झालेल्या त्या दैत्येंद्राने, जी त्या वेळी देवकाची कन्या होती, त्या देवकीला वसुदेवाला पत्नी म्हणून दिले.
2.23.10
तस्यामुद्वाह्यमानायां रथेन जनमेजय ।
उपारुरोह वार्ष्णेयं कंसो भूमिपतिस्तदा ॥ २.२३.१० ॥
हे जनमेजया! तिचा विवाह होऊन रथातून नेले जात असताना, तेव्हा भूपती कंस वार्ष्णेय वसुदेवाच्या रथावर चढला.
2.23.11
ततोऽन्तरिक्षे वागासीद्देवदूतस्य कस्यचित् ।
वसुदेवश्च शुश्राव तां वाचं पार्थिवश्च सः ॥ २.२३.११ ॥
तेव्हा आकाशात कोणा देवदूताची वाणी प्रकट झाली; वसुदेवाने आणि त्या राजानेही ती वाणी ऐकली.
2.23.12
यामेतां वहमानोऽद्य कंसोद्वहसि देवकीम् ।
अस्या यश्चाष्टमो गर्भः स ते मृत्युर्भविष्यति ॥ २.२३.१२ ॥
हे कंसा! आज या देवकीला तू वाहून विवाहासाठी नेत आहेस; तिचा जो आठवा गर्भ असेल, तोच तुझा मृत्यू होईल.
2.23.13
सोऽवतीर्य ततो राजा खड्गमुद्धृत्य निर्मलम् ।
इयेष तस्या मूर्धानं छेत्तुं परमदुर्मतिः ॥ २.२३.१३ ॥
तेव्हा तो राजा खाली उतरला, निर्मल तलवार उपसून, परम दुर्बुद्धीने तिचे मस्तक छेदू इच्छिला.
2.23.14
सान्त्वयन्स तदा कंसं हसन्कोधवशानुगम् ।
राजन्ननुनयामास वसुदेवो महामतिः ॥ २.२३.१४ ॥
तेव्हा महामती वसुदेव हसत, क्रोधाच्या वशात असलेल्या कंसाला शांत करीत, हे राजन्, त्याची विनवणी करू लागला.
2.23.15
अहिंस्यां प्रमदामाहुः सर्वधर्मेषु पार्थिव ।
अकस्मादबलां नारीं हन्तासीमामनागसीम् ॥ २.२३.१५ ॥
हे पार्थिवा, सर्व धर्मांत स्त्री अहिंस्य आहे असे म्हणतात. अचानक तू या अबला, निर्दोष स्त्रीला मारू पाहत आहेस.
2.23.16
यच्च तेऽत्र भयं राजञ्शक्यते बाधितुं त्वया ।
इयं शक्या पालयितुं समयं चैव रक्षितुम् ॥ २.२३.१६ ॥
हे राजन्, तुला येथे जे भय आहे ते तू हिच्याद्वारे दूर करू शकतोस; हिचे रक्षण करू शकतोस आणि वचनही पाळू शकतोस.
2.23.17
अस्यास्त्वमष्टमं गर्भं जातमात्रं महीपते ।
विध्वंसय तदा प्राप्तमेवं परिहृतं भवेत् ॥ २.२३.१७ ॥
हे महीपते, हिचा आठवा गर्भ जन्मताक्षणीच तू नष्ट कर. मग जे प्राप्त होणार आहे ते अशा प्रकारे टळेल.
2.23.18
एवं स राजा कथितो वसुदेवेन भारत ।
तस्य तद्वचनं चके शूरसेनपतिस्तदा ॥ २.२३.१८ ॥
हे भारता, याप्रमाणे वसुदेवाने त्या राजाला सांगितले; तेव्हा शूरसेनांचा अधिपती त्याचे ते वचन मानता झाला.
2.23.19
ततस्तस्यां सम्बभूवुः कुमाराः सूर्यवर्चसः ।
जाताञ्चातांस्तु तान्सर्वाञ्जघान मधुरेश्वरः ॥ २.२३.१९ ॥
नंतर तिच्यापासून सूर्यासारखे तेजस्वी कुमार जन्मले. मथुरेच्या राजाने जन्मलेल्या त्या सर्वांना ठार मारले.
2.23.20
अथ तस्यां समभवद्बलदेवस्तु सत्तमः ।
याम्यता मायया तं तु यमो राजा विशाम्पते ॥ २.२३.२० ॥
नंतर तिच्यापासून श्रेष्ठ बलदेव जन्मले. हे प्रजापते, यमराजाने मायेने त्यांना नेले.
2.23.21
देवक्या गर्भमतुलं रोहिण्या जठरेऽक्षिपत् ।
आकृष्य कर्षणात्सम्यक्सङ्कर्षणं इति स्मृतः ॥ २.२३.२१ ॥
देवकीचा अतुलनीय गर्भ त्याने रोहिणीच्या उदरात ठेवला. ओढल्यामुळे तो संकर्षण म्हणून स्मरला गेला.
2.23.22
बलश्रेष्ठतया तस्य बलदेव इति स्मृतः ।
पुनस्तस्यां समभवदष्टमो मधुमूदनः ॥ २.२३.२२ ॥
बलात श्रेष्ठ असल्यामुळे त्याला बलदेव म्हणून स्मरले गेले. पुन्हा तिच्यापासून आठवे मधुसूदन जन्मले.
2.23.23
तस्य गर्भस्य रक्षां तु स चक्रेऽभ्यधिकं नृपः ।
ततः काले रक्षणार्थं वसुदेवस्य तत्वतः
उग्रः प्रयुक्तः कंसेन सचिवः क्रूरकर्मकृत् ॥ २.२३.२३ ॥
त्या राजाने त्या गर्भाचे अत्यंत रक्षण केले. नंतर योग्य काळी वसुदेवाच्या रक्षणासाठी कंसाने नेमलेला, क्रूर कर्मे करणारा उग्र मंत्री.
2.23.25
जातमात्रं वासुदेवमथाकृष्य पिता ततः ।
उपजह्रे परिक्रीतां सुतां गोपस्य कस्यचित् ॥ २.२३.२५ ॥
जन्मताच वडिलांनी वासुदेवाला उचलले; मग एका गवळ्याच्या विकत घेतलेल्या कन्येला आणून ठेवले.
2.23.26
अमृष्यमाणस्तं शब्दं देवदूतस्य पार्थिवः ।
वासुदेवं महात्मानमर्पयामास गोकुले ॥ २.२३.२६ ॥
देवदूताचे ते शब्द सहन न होऊन राजाने महात्मा वासुदेवाला गोकुळात सुपूर्द केले.
2.23.27
वासुदेवोपि गोपेषु ववृधेऽब्जमिवाम्भसि ।
अज्ञायमानः कंसेन गूढोऽग्निरिव दारुषु ॥ २.२३.२७ ॥
वासुदेवही गोपांमध्ये पाण्यातील कमळाप्रमाणे वाढला; कंसाला न कळता, लाकडात लपलेल्या अग्नीप्रमाणे.
2.23.28
विप्रचके तदा सर्वान्बल्लवान्मधुरेश्वरः ।
वर्धमानो महाबाहुस्तेजोबलसमन्वितः ॥ २.२३.२८ ॥
तेव्हा मथुरेचा अधिपती, महाबाहू, तेज व बलाने युक्त असा तो वाढत जाऊन सर्व गवळ्यांना मागे टाकला.
2.23.29
ततस्ते क्लिश्यमानास्तु पुण्डरीकाक्षमच्युतम् ।
भयेन कामादपरे गणशः पर्यवारयन् ॥ २.२३.२९ ॥
तेव्हा ते पीडित होऊन पुंडरीकाक्ष अच्युताभोवती गटागटाने घेरले गेले; कोणी भीतीने तर कोणी इच्छेने.
2.23.30
स तु लब्ध्वा बलं राजन्नुग्रसेनस्य संमतः ।
वसुदेवात्मजः सर्वैर्भ्रातृभिः सहितं पुनः ॥ २.२३.३० ॥
हे राजा, उग्रसेनाचा आदरणीय वसुदेवपुत्र बल मिळवून, सर्व भावांसह पुन्हा.
2.23.31
निर्जित्य युधि भोजेन्द्रं हत्वा कंसं महाबलः ।
अभ्यषिञ्चत्ततो राज्य उग्रसेनं विशाम्पते ॥ २.२३.३१ ॥
युद्धात भोजांच्या अधिपतीला जिंकून, कंसाला मारून, त्या महाबलाने, हे प्रजापते, उग्रसेनाचा राज्याभिषेक केला.
2.23.32
ततः श्रुत्वा जरासन्धो माधवेन हतं युधि ।
शूरसेनाधिपं चक्रे कंसपुत्रं तदा नृप ॥ २.२३.३२ ॥
युद्धात माधवाने (कृष्णाने) मारला गेल्याचे ऐकून तेव्हा जरासंधाने, हे नृपा, कंसाच्या पुत्राला शूरसेनांचा अधिपती केले.
2.23.33
ससैन्यं महदुत्थाप्य वासुदेवं तदा नृप ।
अभ्यषिञ्चत्सुतं तत्र सुताया जनमेजय ॥ २.२३.३३ ॥
हे नृपा, तेव्हा मोठ्या सेनेसह वासुदेवाच्या (कृष्णाच्या) विरुद्ध उठून, हे जनमेजया, तेथे आपल्या कन्येच्या पुत्राचा अभिषेक केला.
2.23.34
उग्रसेनं च वृष्णींश्च महाबलसमन्वितः ।
स तत्र विप्रकुरुते जरासन्धः प्रतापवान् ॥ २.२३.३४ ॥
महाबलाने युक्त असा तो प्रतापी जरासंध तेथे उग्रसेनाचा आणि वृष्णींचा छळ करतो.
2.23.35
एतद्वैरं कौरवेय जरासन्धस्य माधवे ।
आशासितार्थे राजेन्द्र संरुरोध विनिर्जितान् ॥ २.२३.३५ ॥
हे कौरवा, हे जरासंधाचे माधवावरील वैर आहे. हे राजेंद्रा, इच्छित हेतूसाठी त्याने पराजितांना वेढा दिला.
2.23.36
पार्थिवैस्तैर्नृपतिभिर्यक्ष्यमाणः समृद्धिमान् ।
देवश्रेष्ठं महादेवं कृत्तिवासं त्रियम्बकम् ॥ २.२३.३६ ॥
त्या राजांसह समृद्ध जरासंध यज्ञ करणार होता; देवांमध्ये श्रेष्ठ महादेव, कृत्तिवास, त्र्यंबक यांच्यासाठी.
2.23.37
एतत्सर्वं यथावृत्तं कथितं भरतर्षभ ।
यथा तु स हतो राजा भीमसेनेन तच्छृणु ॥ २.२३.३७ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, हे सर्व जसे घडले तसे सांगितले. तो राजा भीमसेनाकडून कसा मारला गेला ते ऐका.