महाभारत · अध्याय 2.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.3.1
अथाब्रवीन्मयः पार्थमर्युनं जयतां वरम् ।
आपृच्छे त्वां गमिष्यामि पुनरेष्यामि चाप्यहम् ॥ २.३.१ ॥
तेव्हा मय जिंकणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ अशा पार्थ अर्जुनाला म्हणाला, "मी तुझा निरोप घेतो; मी जाईन आणि पुन्हा येईन."
2.3.2
विश्रुतां त्रिषु लोकेषु पार्थ दिव्यां सभां तव ।
प्राणिनां विस्मयकरीं तव प्रियविवर्धिनीम्।
पाण्डवानां च सर्वेषां करिष्यामि धनञ्जय ॥ २.३.२ ॥
"हे पार्था, त्रिलोकात प्रसिद्ध, दिव्य, प्राण्यांना विस्मित करणारी आणि तुला आनंद देणारी सभा मी पांडवांसाठी आणि त्या सर्वांसाठी बनवीन, हे धनंजया."
2.3.3
उत्तरेण तु कैलासं मैनाकं पर्वतं प्रति ।
यियक्षमाणेषु पुरा दानवेषु मया कृतम् ॥ २.३.३ ॥
"उत्तरेस कैलास, मैनाक पर्वताजवळ, पूर्वी दानव यज्ञ करू इच्छित असताना माझ्याकडून ती सभा निर्माण केली गेली."
2.3.4
चित्रं मणिमयं भाण्डं रम्यं बिन्दुसारः प्रति ।
सभायां सत्यसन्धस्य यदासीद्वृषपर्वणः ॥ २.३.४ ॥
"आश्चर्यकारक, मण्यांनी बनलेले, सुंदर पात्र — बिंदुसार; जे सत्यसंध वृषपर्वाच्या सभेत होते."
2.3.5
आगमिष्यामि तद्गृह्य यदि तिष्ठति भारत ।
ततः सभां करिष्यामि पाण्डवस्य यशस्विनीम् ॥ २.३.५ ॥
"ते (पात्र) अजूनही तिथे असेल तर, हे भारता, मी ते घेऊन येईन; मग पांडवासाठी यशस्वी सभा बनवीन."
2.3.6
मनः प्रह्लादिनीं चित्रां सर्वरत्नविभूषिताम् ।
अस्ति बिन्दुसारस्युग्रा गदा च कुरुनन्दन ॥ २.३.६ ॥
"मनाला आनंद देणारी, अद्भुत, सर्व रत्नांनी अलंकृत (एक गदा) — बिंदुसाराची उग्र गदाही आहे, हे कुरुनंदन."
2.3.7
निहिता यौवनाश्वेन राज्ञा हत्वा रणे रिपून् ।
सुवर्णबिन्दुभिश्चित्रा गुर्वी भारसहा दृढा ॥ २.३.७ ॥
यौवनाश्व राजाने रणांगणात शत्रूंना मारून हे ठेवले होते. सोनेरी ठिपक्यांनी चित्रित, जड, भार सहन करणारे, दृढ.
2.3.8
सा वै शतसहस्रस्य सम्मिता शत्रुघातिनी ।
अनुरूपा च भीमस्य गाण्डीवं भवतो यथा ॥ २.३.८ ॥
ती शत्रूंचा संहार करणारी; लाख शस्त्रांच्या समान; भीमाला योग्य, जसे तुमचे गांडीव.
2.3.9
वारुणश्च महाशङ्खो देवदत्तः सुघोषवान् ।
सर्वमेतत्प्रदास्यामि भवते नात्र संशयः ॥ २.३.९ ॥
वरुणाचा महाशंख आणि सुघोष देवदत्त — हे सर्व मी तुम्हाला देईन, यात संशय नाही.
2.3.10
इत्युक्त्वा सोऽसुरः पार्थं प्रागुदीचीं दिशं गतः ।
अथोत्तरेण कैलासान्मैनाकं पर्वतं प्रति ॥ २.३.१० ॥
असे बोलून तो असुर पार्थाला सोडून ईशान्य दिशेकडे गेला; नंतर कैलासाच्या उत्तरेकडे मैनाक पर्वताकडे.
2.3.11
हिरण्यशृङ्गः सुमहान्महामणिमयो गिरिः ।
रम्यं बिन्दुसरो नाम यत्र राजा भगीरथः ॥ २.३.११ ॥
सोनेरी शिखरांचा, अत्यंत विशाल, महामण्यांनी बनलेला पर्वत — तेथे बिंदुसर नावाचे रम्य सरोवर आहे, जेथे राजा भगीरथ.
2.3.12
द्रुष्टुं भागीरथीं गङ्गामुवास बहुलाः समाः ।
यत्रेष्टं सर्वभूतानामीश्वरेण महात्मना ॥ २.३.१२ ॥
भागीरथी गंगेला पाहण्यासाठी तो अनेक वर्षे तेथे राहिला; तेथे महात्मा ईश्वराने सर्व प्राण्यांना इष्ट असा यज्ञ केला.
2.3.13
आहृताः क्रतवो मुख्याः शतं भरतसत्तम ।
यत्र यूपा मणिमयाश्चैत्याश्चापि हिरण्मयाः ॥ २.३.१३ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, तेथे शंभर प्रमुख यज्ञ झाले; तेथे मण्यांचे यूप आणि सोन्याचे चैत्यही होते.
2.3.14
शोभार्थं विहितास्तत्र न तु दृष्टान्ततः कृताः ।
यत्रेष्ट्वा स गतः सिद्धिं सहस्राक्षः शचीपतिः ॥ २.३.१४ ॥
ती तेथे शोभेसाठी ठेवली होती, दृष्टान्त म्हणून बनवली नव्हती; तेथेच यज्ञ करून सहस्राक्ष शचीपती इंद्र सिद्धीला गेला.
2.3.15
यत्र भूतपतिः सृष्ट्वा सर्वाँल्लोकान्सनातनः ।
अपस्यते तिग्मतेजाः स्थितो भूतैः सहस्रशः ॥ २.३.१५ ॥
जेथे सर्व लोकांची निर्मिती करून सनातन भूतपती तीक्ष्ण तेजाने हजारो भूतांसह उभा असलेला दिसतो.
2.3.16
नरनारायणौ ब्रह्मा यमः स्थाणुश्च पञ्चमः ।
उपासते यत्र परं सहस्रयुगपर्यये ॥ २.३.१६ ॥
नर-नारायण, ब्रह्मा, यम आणि पाचवा स्थाणू हजार युगांच्या शेवटी तेथे परमाची उपासना करतात.
2.3.17
यत्रेष्टं वासुदेवेन सत्त्रैर्वर्षगणान्बहून् ।
श्रद्दधानेन सततं धर्मसम्प्रतिपत्तये ॥ २.३.१७ ॥
जेथे धर्मप्राप्तीसाठी श्रद्धावान वासुदेवाने सातत्याने अनेक वर्षे सत्रयज्ञांद्वारे यजन केले.
2.3.18
सुवर्णमालिनो यूपाश्चैत्याश्चाप्यतिभास्वराः ।
ददौ यत्र सहस्राणि प्रयुतानि च केशवः ॥ २.३.१८ ॥
सोन्याच्या माळांनी सजवलेले यूप आणि अति तेजस्वी चैत्य होते; तेथे केशवाने हजारो आणि प्रयुते दान दिली.
2.3.19
तत्र गत्वा स जग्राह गदां शङ्खं च भारत ।
तस्माद्गिरेरुपादाय शिलाः सुरुचिरावहाः।
स्फाटिकं च सभाद्रव्यं यदासीद्वृषपर्वणः ॥ २.३.१९ ॥
तेथे जाऊन त्याने, हे भारता, गदा आणि शंख घेतला. त्या पर्वतावरून सुंदर शिळा आणि वृषपर्व्याचे सभेचे साहित्य, स्फटिक, घेतले.
2.3.20
किङ्करैः सह रक्षोभिर्यदरक्षन्महद्धनम् ।
तदगृह्णान्मयस्तत्र गत्वा सर्वं महाऽसुरः ॥ २.३.२० ॥
सेवक आणि राक्षसांसह जे महान धन रक्षिले जात होते, ते सर्व महासुर मयाने तेथे जाऊन घेतले.
2.3.21
तदाहृत्य च तां चक्रे सोऽसुरोऽप्रतिमां सभाम् ।
विश्रुतां त्रिषु लोकेषु दिव्यां मणिमयीं शुभाम् ॥ २.३.२१ ॥
ते सर्व आणून त्या असुराने तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध, दिव्य, मणिमय आणि शुभ अशी अप्रतिम सभा रचली.
2.3.22
गदां च भीमसेनाय प्रवरां प्रददौ तदा ।
देवदत्तं चार्जुनाय शङ्खप्रवरमुत्तमम् ॥ २.३.२२ ॥
तेव्हा त्याने भीमसेनाला श्रेष्ठ गदा दिली, आणि अर्जुनाला देवदत्त नावाचा उत्तम श्रेष्ठ शंख दिला.
2.3.23
यस्य शङ्खस्य नादेन भूतानि प्रचकम्पिरे ।
स कालं कञ्चिदाश्वस्य विश्वकर्मा विचिन्त्य च ॥ २.३.२३ ॥
ज्या शंखाच्या नादाने सर्व भूते कंपित झाली, तो विश्वकर्मा काही काळ विश्रांती घेऊन आणि विचार करून...
2.3.24
सभां प्रचक्रमे कर्तुं पाण्डवानां महात्मनाम् ।
अभिप्रायेण पार्थानां कृष्णस्य च महात्मनः ॥ २.३.२४ ॥
महात्मा पांडवांसाठी सभा बांधण्यास त्याने आरंभ केला, महात्मा कृष्ण आणि पार्थांच्या इच्छेनुसार.
2.3.25
सर्वर्तुगुणसम्पन्नां दिव्यरूपामलङ्कृताम् ।
तर्पयित्वा द्विजश्रेष्ठान्पायसेन सहस्रशः।
सभा च सा महाराज शातकुम्भमयद्रुमा ॥ २.३.२५ ॥
सर्व ऋतूंच्या गुणांनी युक्त, दिव्य रूप असलेली आणि अलंकृत ती सभा हजारो श्रेष्ठ द्विजांना पायसाने तृप्त करत होती. हे महाराजा, तिचे वृक्ष सोन्याचे होते.
2.3.26
दशकिष्कुसहस्राणि समन्तादायताभवत् ।
यथा वह्नेर्यथार्कस्य सोमस्य च यथा सभा ॥ २.३.२६ ॥
दहा हजार किष्कुंपर्यंत ती सभा चारी बाजूंनी विस्तारलेली होती; अग्नी, सूर्य आणि चंद्र यांसारखी ती सभा होती.
2.3.27
भ्राजमाना तथाऽत्यर्थं दधार परमं वपुः ।
अभिघ्नतीव प्रभया प्रभामर्कस्य भास्वराम् ॥ २.३.२७ ॥
अशाप्रकारे अत्यंत तेजाने चमकणारी ती सभा परम रूप धारण करत होती; जणू आपल्या प्रभेने सूर्याच्या तेजस्वी प्रकाशालाही आघात करत होती.
2.3.28
प्रबभौ ज्वलमानेव दिव्या दिव्येन वर्चसा ।
नवमेघप्रतीकाशा दिवमाकृत्य विष्ठिता।
आयता विपुला रम्या विपाप्मा विगतक्लमा ॥ २.३.२८ ॥
ती दिव्य सभा दिव्य तेजाने प्रज्वलित झाल्यासारखी प्रकाशली; नव्या मेघाप्रमाणे आकाश झाकून उभी राहिली; विस्तृत, विपुल, रमणीय, निष्पाप आणि श्रमरहित होती.
2.3.29
उत्तमद्रव्यसम्पन्ना रत्नप्राकारतोरणा ।
बहुचित्रा बहुधना सुकृता विश्वकर्मणा ॥ २.३.२९ ॥
उत्तम द्रव्यांनी संपन्न, रत्नांनी जडलेले प्राकार आणि तोरणे असलेली, अत्यंत विचित्र, धनाने भरलेली, विश्वकर्म्याने सुंदररीत्या घडवलेली.
2.3.30
न दाशार्ही सुधर्मा वा ब्रह्मणो वाथ तादृशी ।
सभा रूपेण सम्पन्ना यां चक्रे मतिमान्मयः ॥ २.३.३० ॥
दाशार्हांची सुधर्मा नाही, ब्रह्मदेवाची सभाही नाही; बुद्धिमान मयाने निर्मिलेल्या त्या सभेशी रूपात बरोबरी करणारी दुसरी कोणती सभा नव्हती.
2.3.31
तां स्म तत्र मयेनोक्ता रक्षन्ति च वहन्ति च ।
सभामष्टौ सहस्राणि किङ्करा नाम राक्षसाः ॥ २.३.३१ ॥
मयाने रचलेल्या त्या सभेचे रक्षण आणि वहन किंकर नावाचे आठ हजार राक्षस करत असत.
2.3.32
अन्तरिक्षचरा घोरा महाकाया महाबलाः ।
रक्ताक्षाः पिङ्गलाक्षाश्च शुक्तिकर्णाः प्रहारिणः ॥ २.३.३२ ॥
आकाशात संचार करणारे, भयंकर, महाकाय, महाबलवान, तांबड्या व पिंगट डोळ्यांचे, शंखाकृती कान असलेले आणि प्रहार करणारे.
2.3.33
तस्यां सभायां नलिनीं चकाराप्रतिमां मयः ।
वैदूर्यपत्रविततां मणिनालमयाम्बुजाम् ॥ २.३.३३ ॥
त्या सभेत मयाने एक अतुलनीय कमळांचे तळे रचले; त्याची पाने वैडूर्याची व दांडे मण्यांचे होते.
2.3.34
पद्मसौगन्धिकवतीं नानाद्विजगणायुताम् ।
पुष्पितैः पङ्कजैश्चित्रां कूर्मैर्मत्स्यैश्च काञ्चनैः।
चित्रस्फटिकसोपानां निष्पङ्कसलिलां शुभाम् ॥ २.३.३४ ॥
कमळे व सौगंधिक फुलांच्या सुगंधाने भरलेली, विविध पक्ष्यांच्या थव्यांनी युक्त, फुललेल्या कमळांनी नटलेली, सोनेरी कासवे व माशांनी सजलेली, विचित्र स्फटिकांच्या पायऱ्यांची, चिखलरहित पाण्याने शुभ.
2.3.35
मन्दानिलसमुद्धूतां मुक्ताबिन्दुभिराचिताम् ।
महामणिशिलापट्टबद्धपर्यन्तवेदिकाम् ॥ २.३.३५ ॥
मंद वाऱ्याने हलणारी, मोत्यांसारख्या थेंबांनी व्यापलेली, कडेला महामणी शिलापट्टांनी बांधलेल्या वेदिकेसह.
2.3.36
मणिरत्नचितां तां तु केचिदभ्येत्य पार्थिवाः ।
दृष्ट्वापि नाभ्यजानन्त तेऽज्ञानात्प्रपतन्त्युत ॥ २.३.३६ ॥
मणी व रत्नांनी नटलेल्या त्या सभेजवळ काही राजे आले; पाहूनही त्यांना ती ओळखता आली नाही; अज्ञानामुळे ते पडतात.
2.3.37
तां सभामभितो नित्यं पुष्पवन्तो महाद्रुमाः ।
आसन्नानाविधा लोलाः शीतच्छाया मनोरमाः ॥ २.३.३७ ॥
त्या सभेभोवती सदैव फुललेले मोठे वृक्ष होते; अनेक प्रकारचे, डोलणारे, शीतल छाया देणारे, मनोहर.
2.3.38
काननानि सुगन्धीनि पुष्करिण्यश्च सर्वशः ।
हंसकारण्डवोपेताश्चक्रवाकोपशोभिताः ॥ २.३.३८ ॥
सुगंधी उपवने आणि सर्वत्र कमळांची तळी होती; हंस व कारंडव पक्ष्यांनी युक्त, चक्रवाकांनी शोभित.
2.3.39
जलजानां च पद्मानां स्थलजानां च सर्वशः ।
मारुतो गन्धमादाय पाण्डवान्स्म निषेवते ॥ २.३.३९ ॥
पाण्यात उमललेल्या आणि भूमीवर उमललेल्या सर्व प्रकारच्या कमळांचा सुगंध घेऊन वारा पाण्डवांची सेवा करत असे.
2.3.40
ईदृशीं तां सभां कृत्वा मासैः परिचतुर्दशैः ।
निष्ठितां धर्मराजाय मयो राजन्न्यवेदयत् ॥ २.३.४० ॥
अशी ती सभा सुमारे चौदा महिन्यांत बांधून पूर्ण करून, हे राजा, मयाने धर्मराजाला कळविले.