મહાભારત · અધ્યાય 2.32
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.32.1
तथैव सहदेवोऽपि धर्मराजेन पूजितः ।
महत्या सेनया राजन्प्रययौ दक्षिणां दिशम् ॥ २.३२.१ ॥
એ જ રીતે સહદેવ પણ ધર્મરાજ દ્વારા સન્માનિત થઈ, હે રાજન, મોટી સેના સાથે દક્ષિણ દિશા તરફ પ્રયાણ કર્યું.
2.32.2
स शूरसेनान्कार्त्स्न्येन पूर्वमेवाजयत्प्रभुः ।
मत्स्यराजं च कौरव्यो वशे चक्रे बलाद्बली ॥ २.३२.२ ॥
એ શક્તિશાળી કૌરવે પ્રથમ શૂરસેનોને સંપૂર્ણપણે જીત્યા અને બળપૂર્વક મત્સ્યરાજને પણ પોતાના વશમાં કર્યા.
2.32.3
अधिराजाधिपं चैव दन्तवक्रं महाबलम् ।
जिगाय करदं चैव कृत्वा राज्ये न्यवेशयत् ॥ २.३२.३ ॥
અધિરાજાધિપ મહાબળવાન દંતવક્રને પણ તેણે જીત્યો અને તેને કર આપનાર બનાવી રાજ્યમાં સ્થાપિત કર્યો.
2.32.4
सुकुमारं वशे चक्रे सुमित्रं च नराधिपम् ।
तथैवापरमत्स्यांश्च व्यजयत्स पटच्चरान् ॥ २.३२.४ ॥
સુકુમાર અને નરાધિપ સુમિત્રને પણ તેણે વશમાં કર્યા; એ જ રીતે અન્ય મત્સ્યો અને પટચ્ચરોને પણ જીત્યા.
2.32.5
निषादभूमिं गोशृङ्गं पर्वतप्रवरं तथा ।
तरसैवाजयद्धीमाञ्श्रेणिमन्तं च पार्थिवम् ॥ २.३२.५ ॥
નિષાદભૂમિ, ગોશૃંગ અને શ્રેષ્ઠ પર્વતને પણ તેણે ઝડપથી જીત્યા; એ બુદ્ધિમાને શ્રેણિમાન રાજાને પણ જીત્યો.
2.32.6
नरराष्ट्रं च निर्जित्य कुन्तिभोजमुपाद्रवत् ।
प्रीतिपूर्वं च तस्यासौ प्रतिजग्राह शासनम् ॥ २.३२.६ ॥
નરરાષ્ટ્રને જીતી તેણે કુંતિભોજ પર આક્રમણ કર્યું; કુંતિભોજે પ્રેમપૂર્વક તેનું શાસન સ્વીકાર્યું.
2.32.7
ततश्चर्मण्वतीकूले जम्भकस्यात्मजं नृपम् ।
ददर्श वासुदेवेन शेषितं पूर्ववैरिणा ॥ २.३२.७ ॥
પછી ચર્મણ્વતીના કિનારે જંભકના પુત્ર રાજાને તેણે જોયો; પૂર્વ શત્રુ હોવાથી વાસુદેવે તેને જીવતો છોડ્યો હતો.
2.32.8
चक्रे तेन स सङ्ग्रामं सहदेवेन भारत ।
स तमाजौ विनिर्जित्य दक्षिणाभिमुखो ययौ ॥ २.३२.८ ॥
હે ભરતવંશજ! તેની સાથે સહદેવે યુદ્ધ કર્યું; યુદ્ધમાં તેને જીતીને તે દક્ષિણ તરફ ગયો.
2.32.9
सेकानपरसेकांश्च रत्नानि विविधानि च ।
ततस्तेनैव सहितो नर्मदामभितो ययौ। ॥ २.३२.९ ॥
સેકોને, બીજા સેકોને અને વિવિધ રત્નોને લઈને, પછી તેની સાથે નર્મદાની આસપાસ તે ગયો.
2.32.10
भगदत्तं महाबाहुं क्षत्रियं नरकात्मजम् ।
अर्जुनाय करं दत्तं श्रुत्वा तत्र न्यवर्तत ॥ २.३२.१० ॥
નરકના પુત્ર મહાબાહુ ક્ષત્રિય ભગદત્તે અર્જુનને કર આપ્યો છે એમ સાંભળીને ત્યાંથી જ તે પાછો વળ્યો.
2.32.11
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ सैन्येन महतावृतौ ।
जिगाय समरे वीरावाश्विनेयः प्रतापवान् ॥ २.३२.११ ॥
અવંતીના બે વીર વિંદ અને અનુવિંદ મોટા સૈન્યથી ઘેરાયેલા હતા; અશ્વિનીના પુત્ર પ્રતાપવાને યુદ્ધમાં તેમને જીત્યા.
2.32.12
ततो रत्नान्युपादाय पुरं भोजकटं ययौ ।
तत्र युद्धमभूद्राजन्दिवसद्वयमच्युत ॥ २.३२.१२ ॥
પછી રત્નો લઈને તે ભોજકટ નગર તરફ ગયો; ત્યાં, હે રાજન, હે અચ્યુત, બે દિવસ યુદ્ધ થયું.
2.32.13
स विजित्य दुराधर्षं भीष्मकं माद्रिनन्दनः ।
कोसलाधिपतिं चैव तथा वेणातटाधिपम् ॥ २.३२.१३ ॥
અજેય ભીષ્મકને જીતીને માદ્રીના પુત્રે કોસલાધિપતિ અને વેણાતટાધિપતિને પણ જીત્યા.
2.32.14
कान्तारकांश्च समर तथा प्राकोटकान्नृपान् ।
नाटकेयांश्च समरे तथा हेरम्बकान्युधि ॥ २.३२.१४ ॥
યુદ્ધમાં કાંતારકો, પ્રાકોટક રાજાઓ, નાટકેયો અને હેરંબકોને પણ તેણે જીત્યા.
2.32.15
मारुधं च विनिर्जित्य रम्यग्राममथो बलात् ।
नाचीनानर्बुकांश्चैव राजानश्च महाबलः ॥ २.३२.१५ ॥
મારુધને સંપૂર્ણપણે જીતીને, રમ્યગ્રામને બળથી લઈને, પછી તે મહાબલીએ નાચીનો, અર્બુકો અને રાજાઓને જીત્યા.
2.32.16
तांस्तानाटविकान्सर्वानजयत्पाण्डुनन्दनः ।
नाताधिपं च नृपतिं वशे चक्रे महाबलः ॥ २.३२.१६ ॥
પાંડુના પુત્રે તે સર્વ વનવાસીઓને જીત્યા; મહાબલીએ નાતાધિપતિ રાજાને પોતાને વશ કર્યા.
2.32.17
पुलिन्दांश्च रणे जित्वा ययौ दक्षिणतः पुरः ।
युयुधे पाण्ड्यराजेन दिवसं नकुलानुजः ॥ २.३२.१७ ॥
યુદ્ધમાં પુલિંદોને જીતીને તે દક્ષિણ તરફ આગળ વધ્યો; નકુલના નાના ભાઈએ પાંડ્ય રાજા સાથે એક દિવસ યુદ્ધ કર્યું.
2.32.18
तं जित्वा स महाबाहुः प्रययौ दक्षिणापथम् ।
गुहामासादयामास किष्किन्धां लोकविश्रुताम् ॥ २.३२.१८ ॥
તેને જીતીને તે મહાબાહુ દક્ષિણાપથ તરફ ગયો; ગુહા સુધી પહોંચ્યો અને વિશ્વવિખ્યાત કિષ્કિંધા પહોંચ્યો.
2.32.19
पुरा वानरराजेन वालिना चाभिरक्षिताम् ।
ततः कोसलराजस्य रामस्यैवानुगेन च।
सुग्रीवेणाभिगुप्तां तां प्रविष्टस्तमथाह्वयत् ॥ २.३२.१९ ॥
પૂર્વે વાનરરાજ વાલી દ્વારા અને પછી કોસલરાજ રામના જ અનુચર સુગ્રીવ દ્વારા સુરક્ષિત એ નગરમાં પ્રવેશીને તેણે તેને પડકાર્યો.
2.32.20
तत्र वानरराजाभ्यां मैन्देन द्विविदेन च ।
युयुधे दिवसान्सप्त न च तौ विकृतिं गतौ ॥ २.३२.२० ॥
ત્યાં તેણે વાનરરાજ મૈન્દ અને દ્વિવિદ સાથે સાત દિવસ યુદ્ધ કર્યું, પરંતુ તે બંને કોઈ વિકૃતિ પામ્યા નહીં.
2.32.21
ततस्तुष्टौ महात्मानौ सहदेवाय वानरौ ।
ऊचतुश्चैव संहृष्टौ प्रीतिपूर्वमिदं वचः ॥ २.३२.२१ ॥
ત્યારે પ્રસન્ન થયેલા તે બંને મહાત્મા વાનરોએ હર્ષિત થઈને પ્રેમપૂર્વક સહદેવને આ વચનો કહ્યાં.
2.32.22
गच्छ पाण्डवशार्दूल रत्नान्यादाय सर्वशः ।
अविघ्नमस्त कार्याय धर्मराजाय धीमते ॥ २.३२.२२ ॥
હે પાંડવશાર્દૂલ, જાઓ; બધાં રત્નો લઈને. બુદ્ધિમાન ધર્મરાજના કાર્યમાં કોઈ વિઘ્ન ન આવે.
2.32.23
ततो रत्नान्युपादाय पुरीं माहिष्मतीं ययौ ।
तत्र नीलेन राज्ञा स चक्रे युद्धं नरर्षभः ॥ २.३२.२३ ॥
પછી રત્નો લઈને તે માહિષ્મતી નગરીએ ગયો; ત્યાં તે નરશ્રેષ્ઠે રાજા નીલ સાથે યુદ્ધ કર્યું.
2.32.24
पाण्डवः परवीरघ्नः सहदेवः प्रतापवान् ।
ततोऽस्य सुमहद्युद्धमासीद्भीरुभयङ्करम् ॥ २.३२.२४ ॥
શત્રુવીરોનો સંહાર કરનાર પ્રતાપી પાંડવ સહદેવ. ત્યારે તેનું ભીરુઓને ભય પમાડનારું મહાન યુદ્ધ થયું.
2.32.25
सैन्यक्षयकरं चैव प्राणानां संशयावहम् ।
चक्रे तस्य हि साहाय्यं भगवान्हव्यवाहनः ॥ २.३२.२५ ॥
સેનાનો ક્ષય કરનાર અને પ્રાણોને સંકટમાં નાખનાર તે યુદ્ધમાં ભગવાન હવ્યવાહન અગ્નિએ તેને સહાય કરી.
2.32.26
ततो रथा हया नागाः पुरुषाः कवचानि च ।
प्रतीप्तानि व्यदृश्यन्त सहदेवबले तदा ॥ २.३२.२६ ॥
ત્યારે સહદેવની સેનામાં રથ, ઘોડા, હાથી, માણસો અને કવચ સળગતાં દેખાયાં.
2.32.27
ततः सुसंभ्रान्तमना बभूव कुरुनन्दनः ।
नोत्तरं प्रतिवक्तुं च शक्तोऽभूज्जनमेजय ॥ २.३२.२७ ॥
ત્યારે કુરુનંદન અત્યંત વ્યાકુળ મનના થયા, અને હે જનમેજય, ઉત્તર આપવા તે સમર્થ ન રહ્યા.
2.32.28
किमर्थं भगवान्वह्निः प्रत्यमित्रोऽभवद्युधि ।
सहदेवस्य यज्ञार्थं घटमानस्य वै द्विज ॥ २.३२.२८ ॥
હે દ્વિજ, યજ્ઞ માટે પ્રયત્ન કરી રહેલા સહદેવના વિરુદ્ધ ભગવાન અગ્નિ યુદ્ધમાં શા કારણે શત્રુ થયા?
2.32.29
तत्र माहिष्मतीवासी भगवान्हव्यवाहनः ।
श्रूयते हि गृहीतो वै पुरस्तात्पारदारिकः ॥ २.३२.२९ ॥
ત્યાં માહિષ્મતીના રહેવાસી ભગવાન હવ્યવાહન અગ્નિ પૂર્વે પરસ્ત્રીગમન કરનાર તરીકે પકડાયા હતા એવું સંભળાય છે.
2.32.30
नीलस्य राज्ञो दुहिता बभूवतातीव शोभना ।
साऽग्निहोत्रमुपातिष्ठद्बोधनाय पितुः सदा ॥ २.३२.३० ॥
નીલ રાજાની પુત્રી અત્યંત સુંદર હતી; પિતાને જગાડવા માટે તે હંમેશાં અગ્નિહોત્રની સેવા કરતી.
2.32.31
व्यजनैर्धूयमानोऽपि तावत्प्रज्वलते न सः ।
यावच्चारुपुटौष्ठेन वायुना न विधूयते ॥ २.३२.३१ ॥
પંખાથી વીંઝ્યા છતાં પણ તે ત્યાં સુધી પ્રજ્વલિત થતો નથી, જ્યાં સુધી સુંદર હોઠ જેવી ધમણના વાયુથી તેને ફૂંકવામાં ન આવે.
2.32.32
ततः स भगवानग्निश्चकमे तां सुदर्शनाम् ।
नीलस्य राज्ञः सर्वेषामुपनीतश्च सोऽभवत् ॥ २.३२.३२ ॥
પછી ભગવાન અગ્નિએ તે સુંદર મુખવાળી કન્યાને ઇચ્છી. નીલ રાજા અને સૌની સમક્ષ તે નજીક લાવવામાં આવ્યા.
2.32.33
ततो ब्रह्मणरूपेण रममाणो यदृच्छया ।
चकमे तां वरारोहां कन्यामुत्पललोचनाम्
तं तु राजा यथाशास्त्रमशासद्धार्मिकस्तदा ॥ २.३२.३३ ॥
પછી બ્રાહ્મણ રૂપે યદૃચ્છાએ વિહરતાં તેમણે તે સુંદર કટિવાળી, કમળનયની કન્યાને ઇચ્છી. ત્યારે ધાર્મિક રાજાએ શાસ્ત્ર અનુસાર તેમને આજ્ઞા આપી.
2.32.34
प्रजज्वाल ततः कोपाद्भगवान्हव्यवाहनः ।
तं दृष्ट्वा विस्मितो राजा जगाम शिरसाऽवनिम् ॥ २.३२.३४ ॥
પછી ક્રોધથી ભગવાન હવ્યવાહન અગ્નિ પ્રજ્વલિત થયા. તેમને જોઈને વિસ્મિત થયેલા રાજાએ મસ્તકથી ભૂમિ પર નમન કર્યું.
2.32.35
ततः कालेन तां कन्यां तथैव हि तदा नृपः ।
प्रददौ विप्ररूपाय वह्रये शिरसा नतः ॥ २.३२.३५ ॥
પછી યોગ્ય સમયે રાજાએ તે કન્યાને તેવી જ રીતે બ્રાહ્મણ રૂપવાળા અગ્નિને મસ્તક નમાવી આપી.
2.32.36
प्रतिगृह्य च तां सुभ्रुं नीलराज्ञः सुतां तदा ।
चक्रे प्रसादं भगवांस्तस्य राज्ञो विभावसुः ॥ २.३२.३६ ॥
તે સુંદર ભ્રમરવાળી, નીલ રાજાની પુત્રીને સ્વીકારીને ત્યારે ભગવાન વિભાવસુ અગ્નિએ તે રાજા પર કૃપા કરી.
2.32.37
वरेण च्छन्दयामास तं नृपं स्विष्टकृत्तमः ।
अभयं च स जग्राह स्वसैन्ये वै महीपतिः ॥ २.३२.३७ ॥
સ્વિષ્ટકૃત્તમે તે રાજાને વર આપીને પ્રસન્ન કર્યો; તે મહીપતિએ પોતાની સેના માટે અભય સ્વીકાર્યું.
2.32.38
ततः प्रभृति ये केचिदज्ञानात्तां पुरीं नृपाः ।
जिगीषन्ति बलाद्राजंस्ते दह्यन्ते स्म वह्निना ॥ २.३२.३८ ॥
ત્યારથી જે કોઈ રાજાઓ અજ્ઞાનથી તે નગરીને બળપૂર્વક જીતવા ઇચ્છે છે, હે રાજન, તેઓ અગ્નિથી બળે છે.
2.32.39
स्यां पुर्यां तदा चैव माहिष्मत्यां कुरूद्वह ।
बभूवुरनतिग्राह्य योषितश्छन्दतः किल ॥ २.३२.३९ ॥
હે કુરુશ્રેષ્ઠ, તે સમયે માહિષ્મતી નગરીમાં પણ સ્ત્રીઓ પોતાની ઇચ્છાથી જ બળપૂર્વક પકડી ન શકાય તેવી બની ગઈ.
2.32.40
एवमग्निर्वरं प्रादात्स्त्रीणामप्रतिवारणे ।
रिण्यस्तत्र च राजानस्तत्पुरं भरतर्षभ। ॥ २.३२.४० ॥
આ રીતે અગ્નિએ સ્ત્રીઓને અપ્રતિવારણનો વર આપ્યો. હે ભરતર્ષભ, ત્યાં રાજાઓ તે નગરીને…
2.32.41
र्जयन्ति च राजानस्तत्पुरं भरतर्षभ ।
भयादग्नेर्महाराज तदाप्रभृति सर्वदा ॥ २.३२.४१ ॥
હે ભરતર્ષભ, રાજાઓ તે નગરીને જીતે છે. હે મહારાજ, તે સમયથી સદા અગ્નિના ભયથી.
2.32.42
सहदेवस्तु धर्मात्मा सैन्यं दृष्ट्वा भयार्दितम् ।
परीतमग्निना राजन्नाकम्पत यथाऽचलः।
उपस्पृश्य शुचिर्भूत्वा सोऽब्रवीत्पावकं ततः ॥ २.३२.४२ ॥
પરંતુ ધર્માત્મા સહદેવે ભયથી પીડિત અને અગ્નિથી ઘેરાયેલી પોતાની સેના જોઈને, હે રાજન, પર્વતની જેમ કંપ્યો. પછી આચમન કરી પવિત્ર થઈને તેણે અગ્નિને કહ્યું.
2.32.43
त्वदर्थोऽयं समारम्भः कृष्णवर्त्मन्नमोस्तु ते। ॥ २.३२.४३ ॥
આ આરંભ તમારા માટે જ છે; હે કૃષ્ણવર્ત્મન્, તમને નમસ્કાર.
2.32.44
मुखं त्वमसि देवानां यज्ञस्त्वमसि पावक ।
पावनात्पावकश्चासि वहनाद्धव्यवाहनः।
वेदास्त्वदर्थं जाता वै जातवेदास्ततो ह्यसि ॥ २.३२.४४ ॥
તમે દેવોનું મુખ છો; તમે જ યજ્ઞ છો, હે પાવક. પવિત્ર કરવાથી પાવક; વહન કરવાથી હવ્યવાહન. વેદો તમારા માટે જ જન્મ્યા; તેથી તમે જાતવેદ છો.
2.32.45
चित्रभानुः सुरेशश्च अनलस्त्वं विभावसो ।
स्वर्गद्वारस्पृशश्चासि हुताशो ज्वलनः शिखी ॥ २.३२.४५ ॥
તમે ચિત્રભાનુ, સુરેશ છો; હે વિભાવસુ, તમે અનલ છો. સ્વર્ગદ્વારને સ્પર્શનાર તમે છો; તમે હુતાશ, જ્વલન, શિખી છો.
2.32.46
वैश्वानरस्त्वं पिङ्गेशः प्लवङ्गो भूरितेजसः ।
कुमारसूस्त्वं भगवान्रुद्रगर्भो हिरण्यकृत् ॥ २.३२.४६ ॥
તમે વૈશ્વાનર છો; પિંગેશ, પ્લવંગ, અતિ તેજસ્વી છો. કુમારને જન્મ આપનાર તમે છો; ભગવાન, રુદ્રગર્ભ, હિરણ્યકૃત્ છો.
2.32.47
अग्निर्ददातु मे तेजो वायुः प्राणं ददातु मे ।
पृथिवी बलमादध्याच्छिवं चापो दिशन्तु मे ॥ २.३२.४७ ॥
અગ્નિ મને તેજ આપે, વાયુ મને પ્રાણ આપે. પૃથ્વી મને બળ આપે, અને જળ મને કલ્યાણ આપે.
2.32.48
अपां गर्भ महासत्व जातवेदः सुरेश्वर ।
देवानां मुखमग्ने त्वं सत्येन विपुनीहि माम् ॥ २.३२.४८ ॥
હે જળના ગર્ભ, મહાસત્ત્વ, જાતવેદ, સુરેશ્વર. હે અગ્નિ, તમે દેવોનું મુખ છો; સત્યથી મને સંપૂર્ણ પવિત્ર કરો.
2.32.49
ऋषिभिर्ब्राह्मणैश्चैव दैवतैरसुरैरपि ।
नित्यं सुहुत यज्ञेषु सत्येन विपुनीहि माम् ॥ २.३२.४९ ॥
ઋષિઓ, બ્રાહ્મણો, દેવો અને અસુરો દ્વારા પણ યજ્ઞોમાં સદા સારી રીતે હોમાયેલા હે અગ્નિ, સત્યથી મને પવિત્ર કરો.
2.32.50
धूमकेतुः शिखी च त्वं पापहाऽनिसम्भवः ।
सर्वप्राणिषु नित्यस्थः सत्येन विपुनीहि माम् ॥ २.३२.५० ॥
ધૂમકેતુ અને શિખી પણ તું જ છે; પાપનો નાશ કરનાર, વાયુથી ઉત્પન્ન થયેલા, સર્વ પ્રાણીઓમાં સદા સ્થિત રહેનાર, સત્યથી મને પવિત્ર કર.
2.32.51
एवं स्तुतोऽसि भगवन्प्रीतेन शिचिना मया ।
तुष्टिं पुष्टिं श्रुतं चैव प्रीति चाग्ने प्रयच्छ मे ॥ २.३२.५१ ॥
હે ભગવાન, આ રીતે પ્રસન્ન શિચિ રૂપે મેં તમારી સ્તુતિ કરી છે. હે અગ્નિ, મને તુષ્ટિ, પુષ્ટિ, શ્રુત અને પ્રીતિ આપો.
2.32.52
इत्येवं मन्त्रमाग्नेयं पठन्यो जुहुयाद्विभुम् ।
ऋद्धिमान्सततं दान्तः सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ २.३२.५२ ॥
આ રીતે આગ્નેય મંત્રનો પાઠ કરતાં જે સર્વવ્યાપી અગ્નિમાં આહુતિ આપે છે, તે સમૃદ્ધ અને સદા સંયમી થઈને સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.
2.32.53
यज्ञविघ्नमिमं कर्तुं नार्हस्त्वं यज्ञवाहन ।
एवमुक्त्वा तु माद्रेयः कुशैरास्तीर्य मेदिनीम् ॥ २.३२.५३ ॥
હે યજ્ઞવાહન, આ યજ્ઞમાં વિઘ્ન નાખવું તને યોગ્ય નથી. આમ કહીને માદ્રીપુત્રે કુશ પાથરીને ભૂમિ પર આસન બિછાવ્યું.
2.32.54
विधिवत्पुरुषव्याघ्रः पावकं प्रत्युपाविशत् ।
प्रमुखे तस्य सैन्यस्य भीतोद्विग्रस्य भारत ॥ २.३२.५४ ॥
પુરુષવ્યાઘ્રે વિધિપૂર્વક અગ્નિ સમક્ષ આસન લીધું; હે ભારત, ભયભીત અને વ્યાકુળ થયેલી તે સેનાની સામે.
2.32.55
न चैनमत्यगाद्वह्निरुवाच महोदधिः ।
तमुपेत्य शनैर्वह्निरुवाच कुरुनन्दनम् ॥ २.३२.५५ ॥
અગ્નિ તેને ઓળંગ્યો નહિ, અને મહાસાગર પણ કંઈ બોલ્યો નહિ. પછી અગ્નિ પાસે જઈ ધીમેથી કુરુનંદનને બોલ્યો.
2.32.56
सहदेवं नृणां देवं सान्त्वपूर्वमिदं वचः ।
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ कौरव्य जिज्ञासेयं कृता मया ॥ २.३२.५६ ॥
મનુષ્યોના દેવ સહદેવને સાંત્વના સાથે આ વચન કહ્યું: 'ઊઠ, ઊઠ, કૌરવ્ય! આ કસોટી મેં કરી.'
2.32.57
वेद्मि सर्वमभिप्रायं तव धर्मसुतस्य च ।
मया तु रक्षितव्या पूरियं भरतसत्तम ॥ २.३२.५७ ॥
તારો અને ધર્મપુત્રનો બધો અભિપ્રાય હું જાણું છું. પણ હે ભરતશ્રેષ્ઠ, આ પુરી મારા વડે રક્ષિત થવી જોઈએ.
2.32.58
यावद्राज्ञो हि नीलस्य कुले वंशधरा इति ।
ईप्सितं तु करिष्यामि मनसस्तव पाण्डव ॥ २.३२.५८ ॥
નીલ રાજાના કુળમાં વંશધરો હશે ત્યાં સુધી. હે પાંડવ! તારા મનની ઇચ્છા હું અવશ્ય પૂર્ણ કરીશ.
2.32.59
तत उत्थाय हृष्टात्मा प्राञ्जलिः शिरसा नतः ।
पूजयामास माद्रेयटः पावकं भरतर्षभ ॥ २.३२.५९ ॥
પછી હર્ષિત મનથી ઊઠીને, હાથ જોડી માથું નમાવીને, માદ્રીપુત્ર સહદેવે, હે ભરતર્ષભ, અગ્નિની પૂજા કરી.
2.32.60
पावके विनिवृत्ते तु नीलो राजाऽभ्यगात्तदा ।
पावकस्याज्ञया चैनमर्चयामास पार्थिवः ॥ २.३२.६० ॥
અગ્નિ પાછો ફર્યા પછી રાજા નીલ ત્યારે નજીક આવ્યો. અગ્નિની આજ્ઞાથી તે રાજાએ તેનો પણ સત્કાર કર્યો.
2.32.61
सत्कारेण नरव्याघ्रं सहदेवं युधां पतिम् ।
प्रतिगृह्य च तां पूजां करे च विनिवेश्य च ॥ २.३२.६१ ॥
સત્કારપૂર્વક, યોદ્ધાઓના સ્વામી નરવ્યાઘ્ર સહદેવની એ પૂજા સ્વીકારી અને હાથ પકડીને.
2.32.62
माद्रीसुतस्ततः प्रायाद्विजयी दक्षिणां दिशम् ।
त्रैपुरं स वशे कृत्वा राजानममितौजसम् ॥ २.३२.६२ ॥
પછી માદ્રીનો પુત્ર વિજયી થઈને દક્ષિણ દિશા તરફ ગયો; ત્રૈપુરને વશ કરીને અમિતૌજસ રાજાને પણ વશ કર્યો.
2.32.63
निजग्राह महाबाहुस्तरसा पौरवेश्वरम् ।
आकृतिं कौशिकाचार्यं यत्ने महता ततः ॥ २.३२.६३ ॥
મહાબાહુ સહદેવે બળપૂર્વક પૌરવેશ્વર રાજાને પકડ્યો; પછી મોટા પ્રયત્નથી કૌશિકાચાર્ય આકૃતિને પણ વશ કર્યો.
2.32.64
वशे चक्रे महाबाहुः सुराष्ट्राधिपतिं तदा ।
सुराष्ट्रविषयस्थश्च प्रेषयामास रुक्मिणे ॥ २.३२.६४ ॥
મહાબાહુએ ત્યારે સુરાષ્ટ્રાધિપતિને વશ કર્યો; સુરાષ્ટ્ર દેશમાં રહીને રુક્મી પાસે (દૂત) મોકલ્યો.
2.32.65
राज्ञे भोजकटस्थाय महामात्राय धीमते ।
भीष्मकायस धर्मात्मा साक्षादिन्द्रसखाय वै ॥ २.३२.६५ ॥
ભોજકટમાં રહેતા બુદ્ધિમાન મહામાત્ય રાજાને (સંદેશ મોકલ્યો); ધર્માત્મા ભીષ્મક ખરેખર ઇન્દ્રના મિત્ર છે.
2.32.66
च चास्य प्रतिजग्राह ससुतः शासनं तदा ।
प्रीतिपूर्वं महाराज वासुदेवमवेक्ष्य च ॥ २.३२.६६ ॥
તેણે ત્યારે પોતાના પુત્રો સહિત તેની આજ્ઞા સ્વીકારી; હે મહારાજ, વાસુદેવને જોઈને પ્રેમપૂર્વક (એમ કર્યું).
2.32.67
ततः स रत्नान्यादाय पुनः प्रायाद्युधां पतिः ।
ततः शूर्पारकं चैव तालाकटमथापि च ॥ २.३२.६७ ॥
પછી તેણે રત્નો લઈને યોદ્ધાઓના સ્વામી ફરી આગળ પ્રયાણ કર્યું. પછી શૂર્પારક અને તાલાકટ પણ.
2.32.68
वशे चक्रे महातेजा दण्डकांश्च महाबलः ।
सागरद्वीपवासांश्च नृपतीन्म्लेच्छयोनिजान् ॥ २.३२.६८ ॥
મહાતેજસ્વી અને મહાબલવાન તેણે દંડકોને વશ કર્યા; સમુદ્રદ્વીપોમાં વસતા, મ્લેચ્છ વંશમાં જન્મેલા રાજાઓને પણ.
2.32.69
निषादान्पुरुषादांश्च कर्णप्रावरणानपि ।
ये च कालमुखा नाम नरराक्षसयोनयः ॥ २.३२.६९ ॥
નિષાદો, પુરુષાદોને, કાનને જ ઓઢણ બનાવનારાઓને; અને કાલમુખ નામના, નર-રાક્ષસ વંશના લોકોને.
2.32.70
कृत्स्नं कोलगिरिं चैव सुरभीपट्टनं तथा ।
द्वीपं ताम्राह्वयं चैव पर्वतं रामकं तथा ॥ २.३२.७० ॥
સમગ્ર કોલગિરિ, સુરભીપટ્ટન, તામ્રાહ્વ નામનો દ્વીપ અને રામક પર્વત પણ.
2.32.71
तिमिङ्गिलं च स नृपं वशे कृत्वा महामतिः ।
एकपादांश्च पुरुषान्केरलान्वनवासिनः ॥ २.३२.७१ ॥
મહામતિ તેણે તિમિંગિલ રાજાને પણ વશ કર્યો; એકપાદ પુરુષો અને વનવાસી કેરળોને પણ.
2.32.72
नगरीं सञ्जयन्तीं च पाषण्डं करहाटकम् ।
दूतैरेव वशे चक्रे करं चैनानदापयत् ॥ २.३२.७२ ॥
સંજયંતી નગરી, પાષંડ અને કરહાટકને પણ; દૂતો દ્વારા જ તેમને વશ કરીને તેમની પાસેથી કર અપાવ્યો.
2.32.73
पाण्ड्यांश्च द्रविडांश्चैव सहितांश्चोड्रकेरलैः ।
अन्ध्रांस्तावनांश्चैव कलिङ्गानुष्ट्रकर्णिकान् ॥ २.३२.७३ ॥
પાંડ્યોને અને દ્રવિડોને, ચોડ અને કેરલો સાથે મળેલાઓને, આંધ્રોને, તાવનોને, કલિંગોને અને ઉષ્ટ્રકર્ણિકોને (જીત્યા).
2.32.74
आटवीं च पुरीं रम्यां यवनानां पुरं तथा ।
दूतैरेव वशे चक्रे करं चैनानदापयत् ॥ २.३२.७४ ॥
અટવી (વન-પ્રદેશ), સુંદર નગરી અને યવનોનું નગર પણ (જીત્યાં); માત્ર દૂતો દ્વારા જ તેમને વશ કરીને તેમની પાસેથી કર અપાવ્યો.
2.32.75
तात्रपर्णी ततो गत्वा कन्यातीर्थमतीत्य च ।
दक्षिणां च दिशं सर्वा विजित्य कुरुनन्दनः ॥ २.३२.७५ ॥
પછી તામ્રપર્ણી જઈને, કન્યાતીર્થ વટાવીને, કુરુનંદને દક્ષિણ દિશાનો સમગ્ર પ્રદેશ જીત્યો.
2.32.76
उत्तरं तीरमासाद्य सागरस्योर्मिमालिनः ।
चिन्तयामास कौन्तेयो भ्रातुः पुत्रं घटोत्कचम् ॥ २.३२.७६ ॥
મોજાંની માળા પહેરેલા સમુદ્રના ઉત્તર કિનારે પહોંચીને કૌંતેયે પોતાના ભાઈના પુત્ર ઘટોત્કચનું સ્મરણ કર્યું.
2.32.77
ततश्चिन्तितमात्रस्तु राक्षसः प्रत्यदृश्यत ।
तं मेरुशिखराकारमागतं पाण्डुनन्दनः ॥ २.३२.७७ ॥
ત્યારે વિચાર કરતાં જ તે રાક્ષસ પ્રગટ થયો. મેરુશિખર જેવા આકારમાં આવેલા તેને પાંડુનંદને…
2.32.78
भृगुकच्छात्ततो धीमान्साम्नैवामित्रकर्शनः ।
आगम्यतामिति प्राह धर्मराजस्य शसनाः ॥ २.३२.७८ ॥
પછી બુદ્ધિમાન અને શત્રુઓનું દમન કરનાર તેણે ધર્મરાજની આજ્ઞાથી સામભાવે "આવો" એમ કહ્યું.
2.32.79
स राक्षसपरीवारस्तं प्रणम्याशु संस्थितः ।
घटोत्कचं महात्मानं राक्षसं घोरदर्शनम् ॥ २.३२.७९ ॥
રાક્ષસ-પરિવાર સાથે તેણે તરત તેમને પ્રણામ કરીને ઊભો રહ્યો — મહાત્મા ઘટોત્કચ, દેખાવે ભયંકર રાક્ષસ.
2.32.80
तत्रस्थः प्रेषयामास पौलस्त्याय महात्मने ।
बिभीषणाय धर्मात्मा प्रीतिपूर्वमरिन्दमः ॥ २.३२.८० ॥
ત્યાં ઊભા રહીને, શત્રુઓનું દમન કરનાર તે ધર્માત્માએ પુલસ્ત્યના પુત્ર મહાત્મા વિભીષણ પાસે પ્રેમપૂર્વક સંદેશવાહક મોકલ્યો.
2.32.81
स चास्य प्रतिजग्राह शासनं प्रीतिपूर्वकम् ।
तच्च कृष्णकृतं धीमानभ्यमन्यत स प्रभुः ॥ २.३२.८१ ॥
તેણે તેમનો આદેશ પ્રેમપૂર્વક સ્વીકાર્યો; એ બુદ્ધિમાન અને સમર્થ સ્વામીએ કૃષ્ણે કરેલા તે કાર્યને પોતાનું ગણ્યું.
2.32.82
ततः सम्प्रेषयामास रत्नानि विविधानि च ।
चन्दनागुरुकाष्ठानि दिव्यान्याभरणानि च ॥ २.३२.८२ ॥
પછી તેમણે વિવિધ રત્નો, ચંદન અને અગરુનાં કાષ્ઠ, તથા દિવ્ય આભૂષણો પણ મોકલ્યાં.