महाभारत · अध्याय 2.32
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.32.1
तथैव सहदेवोऽपि धर्मराजेन पूजितः ।
महत्या सेनया राजन्प्रययौ दक्षिणां दिशम् ॥ २.३२.१ ॥
त्याचप्रमाणे सहदेवानेही धर्मराजाकडून सन्मानित होऊन, हे राजा, मोठ्या सैन्यासह दक्षिण दिशेकडे प्रयाण केले.
2.32.2
स शूरसेनान्कार्त्स्न्येन पूर्वमेवाजयत्प्रभुः ।
मत्स्यराजं च कौरव्यो वशे चक्रे बलाद्बली ॥ २.३२.२ ॥
त्या समर्थ कौरवाने प्रथम शूरसेनांना पूर्णपणे जिंकले आणि बळाने मत्स्यराजालाही आपल्या ताब्यात घेतले.
2.32.3
अधिराजाधिपं चैव दन्तवक्रं महाबलम् ।
जिगाय करदं चैव कृत्वा राज्ये न्यवेशयत् ॥ २.३२.३ ॥
अधिराजाधिप महाबली दंतवक्र यालाही त्याने जिंकले आणि त्याला कर देणारा करून राज्यात पुन्हा स्थापित केले.
2.32.4
सुकुमारं वशे चक्रे सुमित्रं च नराधिपम् ।
तथैवापरमत्स्यांश्च व्यजयत्स पटच्चरान् ॥ २.३२.४ ॥
सुकुमार आणि नराधिप सुमित्र यांनाही त्याने वश केले; त्याचप्रमाणे इतर मत्स्यांना आणि पटच्चरांनाही जिंकले.
2.32.5
निषादभूमिं गोशृङ्गं पर्वतप्रवरं तथा ।
तरसैवाजयद्धीमाञ्श्रेणिमन्तं च पार्थिवम् ॥ २.३२.५ ॥
निषादभूमी, गोशृंग आणि श्रेष्ठ पर्वत यांनाही त्याने वेगाने जिंकले; त्या बुद्धिमान वीराने श्रेणिमान राजालाही जिंकले.
2.32.6
नरराष्ट्रं च निर्जित्य कुन्तिभोजमुपाद्रवत् ।
प्रीतिपूर्वं च तस्यासौ प्रतिजग्राह शासनम् ॥ २.३२.६ ॥
नरराष्ट्र जिंकून त्याने कुंतिभोजावर चाल केली; कुंतिभोजाने प्रेमाने त्याची आज्ञा स्वीकारली.
2.32.7
ततश्चर्मण्वतीकूले जम्भकस्यात्मजं नृपम् ।
ददर्श वासुदेवेन शेषितं पूर्ववैरिणा ॥ २.३२.७ ॥
नंतर चर्मण्वतीच्या तीरावर जंभकाच्या पुत्र राजाला त्याने पाहिले; पूर्वीचा शत्रू असल्याने वासुदेवाने त्याला जिवंत सोडले होते.
2.32.8
चक्रे तेन स सङ्ग्रामं सहदेवेन भारत ।
स तमाजौ विनिर्जित्य दक्षिणाभिमुखो ययौ ॥ २.३२.८ ॥
हे भरतवंशज! त्याच्याशी सहदेवाने युद्ध केले; युद्धात त्याला जिंकून तो दक्षिणेकडे गेला.
2.32.9
सेकानपरसेकांश्च रत्नानि विविधानि च ।
ततस्तेनैव सहितो नर्मदामभितो ययौ। ॥ २.३२.९ ॥
सेकांना, इतर सेकांना आणि विविध रत्नांना घेऊन, नंतर त्याच्याबरोबरच नर्मदेभोवती तो गेला.
2.32.10
भगदत्तं महाबाहुं क्षत्रियं नरकात्मजम् ।
अर्जुनाय करं दत्तं श्रुत्वा तत्र न्यवर्तत ॥ २.३२.१० ॥
नरकाचा पुत्र महाबाहू क्षत्रिय भगदत्त याने अर्जुनाला कर दिला आहे हे ऐकून तो तिथूनच परत फिरला.
2.32.11
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ सैन्येन महतावृतौ ।
जिगाय समरे वीरावाश्विनेयः प्रतापवान् ॥ २.३२.११ ॥
अवंतीचे दोन वीर विंद आणि अनुविंद मोठ्या सैन्याने वेढलेले होते; अश्विनीपुत्र प्रतापवान याने युद्धात त्यांना जिंकले.
2.32.12
ततो रत्नान्युपादाय पुरं भोजकटं ययौ ।
तत्र युद्धमभूद्राजन्दिवसद्वयमच्युत ॥ २.३२.१२ ॥
नंतर रत्ने घेऊन तो भोजकट नगराकडे गेला; तिथे, हे राजा, हे अच्युता, दोन दिवस युद्ध झाले.
2.32.13
स विजित्य दुराधर्षं भीष्मकं माद्रिनन्दनः ।
कोसलाधिपतिं चैव तथा वेणातटाधिपम् ॥ २.३२.१३ ॥
दुर्धर्ष भीष्मकाला जिंकून माद्रीचा पुत्र कोसलाधिपती आणि वेणातटाधिपतीलाही जिंकला.
2.32.14
कान्तारकांश्च समर तथा प्राकोटकान्नृपान् ।
नाटकेयांश्च समरे तथा हेरम्बकान्युधि ॥ २.३२.१४ ॥
युद्धात कांतारक, प्राकोटक राजे, नाटकेय आणि हेरंबक यांनाही त्याने जिंकले.
2.32.15
मारुधं च विनिर्जित्य रम्यग्राममथो बलात् ।
नाचीनानर्बुकांश्चैव राजानश्च महाबलः ॥ २.३२.१५ ॥
मारुधाला पूर्णपणे जिंकून, रम्यग्राम बळाने घेऊन, मग त्या महाबलीने नाचीन, अर्बुक आणि राजांना जिंकले.
2.32.16
तांस्तानाटविकान्सर्वानजयत्पाण्डुनन्दनः ।
नाताधिपं च नृपतिं वशे चक्रे महाबलः ॥ २.३२.१६ ॥
पांडूच्या पुत्राने त्या सर्व वनवासींना जिंकले; महाबलीने नाताधिपती राजाला आपल्या वशात आणले.
2.32.17
पुलिन्दांश्च रणे जित्वा ययौ दक्षिणतः पुरः ।
युयुधे पाण्ड्यराजेन दिवसं नकुलानुजः ॥ २.३२.१७ ॥
युद्धात पुलिंदांना जिंकून तो दक्षिणेकडे पुढे गेला; नकुलाच्या धाकट्या भावाने पांड्य राजाशी एक दिवस युद्ध केले.
2.32.18
तं जित्वा स महाबाहुः प्रययौ दक्षिणापथम् ।
गुहामासादयामास किष्किन्धां लोकविश्रुताम् ॥ २.३२.१८ ॥
त्याला जिंकून त्या महाबाहूने दक्षिणापथाकडे प्रयाण केले; गुहेपर्यंत पोहोचला आणि जगप्रसिद्ध किष्किंधेला पोहोचला.
2.32.19
पुरा वानरराजेन वालिना चाभिरक्षिताम् ।
ततः कोसलराजस्य रामस्यैवानुगेन च।
सुग्रीवेणाभिगुप्तां तां प्रविष्टस्तमथाह्वयत् ॥ २.३२.१९ ॥
पूर्वी वानरराज वालीने आणि नंतर कोसलराज रामाचा अनुचर सुग्रीव याने रक्षिलेल्या त्या नगरात प्रवेश करून त्याने त्याला आव्हान दिले.
2.32.20
तत्र वानरराजाभ्यां मैन्देन द्विविदेन च ।
युयुधे दिवसान्सप्त न च तौ विकृतिं गतौ ॥ २.३२.२० ॥
तेथे त्याने वानरराज मैंद आणि द्विविद यांच्याशी सात दिवस युद्ध केले, परंतु ते दोघेही विकृत झाले नाहीत.
2.32.21
ततस्तुष्टौ महात्मानौ सहदेवाय वानरौ ।
ऊचतुश्चैव संहृष्टौ प्रीतिपूर्वमिदं वचः ॥ २.३२.२१ ॥
तेव्हा संतुष्ट झालेले ते दोन्ही महात्मे वानर आनंदाने प्रेमपूर्वक सहदेवाला ही वचने म्हणाले.
2.32.22
गच्छ पाण्डवशार्दूल रत्नान्यादाय सर्वशः ।
अविघ्नमस्त कार्याय धर्मराजाय धीमते ॥ २.३२.२२ ॥
हे पांडवश्रेष्ठा, जा; सर्व रत्ने घेऊन जा. बुद्धिमान धर्मराजाच्या कार्यात कोणताही विघ्न न येवो.
2.32.23
ततो रत्नान्युपादाय पुरीं माहिष्मतीं ययौ ।
तत्र नीलेन राज्ञा स चक्रे युद्धं नरर्षभः ॥ २.३२.२३ ॥
मग ती रत्ने घेऊन तो माहिष्मती नगरीला गेला; तेथे त्या नरश्रेष्ठाने राजा नीलाशी युद्ध केले.
2.32.24
पाण्डवः परवीरघ्नः सहदेवः प्रतापवान् ।
ततोऽस्य सुमहद्युद्धमासीद्भीरुभयङ्करम् ॥ २.३२.२४ ॥
शत्रुवीरांचा संहार करणारा प्रतापी पांडव सहदेव. तेव्हा त्याचे भ्याड लोकांना भयभीत करणारे मोठे युद्ध झाले.
2.32.25
सैन्यक्षयकरं चैव प्राणानां संशयावहम् ।
चक्रे तस्य हि साहाय्यं भगवान्हव्यवाहनः ॥ २.३२.२५ ॥
सैन्याचा क्षय करणारे आणि प्राणांना संकटात टाकणारे ते युद्ध होते; त्यात भगवान हव्यवाहन अग्नीने त्याला साहाय्य केले.
2.32.26
ततो रथा हया नागाः पुरुषाः कवचानि च ।
प्रतीप्तानि व्यदृश्यन्त सहदेवबले तदा ॥ २.३२.२६ ॥
तेव्हा सहदेवाच्या सैन्यात रथ, घोडे, हत्ती, पुरुष आणि कवचे पेटलेली दिसू लागली.
2.32.27
ततः सुसंभ्रान्तमना बभूव कुरुनन्दनः ।
नोत्तरं प्रतिवक्तुं च शक्तोऽभूज्जनमेजय ॥ २.३२.२७ ॥
तेव्हा कुरुनंदन अत्यंत गोंधळलेल्या मनाचा झाला, आणि हे जनमेजया, त्याला उत्तर देता येईना.
2.32.28
किमर्थं भगवान्वह्निः प्रत्यमित्रोऽभवद्युधि ।
सहदेवस्य यज्ञार्थं घटमानस्य वै द्विज ॥ २.३२.२८ ॥
हे द्विजा, यज्ञासाठी प्रयत्नशील असलेल्या सहदेवाच्या विरुद्ध भगवान अग्नी युद्धात कोणत्या कारणाने शत्रू झाला?
2.32.29
तत्र माहिष्मतीवासी भगवान्हव्यवाहनः ।
श्रूयते हि गृहीतो वै पुरस्तात्पारदारिकः ॥ २.३२.२९ ॥
तेथे माहिष्मतीचा रहिवासी भगवान हव्यवाहन अग्नी पूर्वी परस्त्रीगमन करणारा म्हणून पकडला गेला, असे ऐकिवात आहे.
2.32.30
नीलस्य राज्ञो दुहिता बभूवतातीव शोभना ।
साऽग्निहोत्रमुपातिष्ठद्बोधनाय पितुः सदा ॥ २.३२.३० ॥
नील राजाची कन्या अत्यंत सुंदर होती; वडिलांना जागवण्यासाठी ती नेहमी अग्निहोत्राची सेवा करीत असे.
2.32.31
व्यजनैर्धूयमानोऽपि तावत्प्रज्वलते न सः ।
यावच्चारुपुटौष्ठेन वायुना न विधूयते ॥ २.३२.३१ ॥
पंख्यांनी वारा घातला तरी तो तोपर्यंत पेटत नाही, जोपर्यंत सुंदर ओठांसारख्या भात्यातील वाऱ्याने त्याला फुंकले जात नाही.
2.32.32
ततः स भगवानग्निश्चकमे तां सुदर्शनाम् ।
नीलस्य राज्ञः सर्वेषामुपनीतश्च सोऽभवत् ॥ २.३२.३२ ॥
नंतर भगवान अग्नीने त्या सुंदर मुखाच्या कन्येची इच्छा केली. नील राजा व सर्वांसमोर तो जवळ आणला गेला.
2.32.33
ततो ब्रह्मणरूपेण रममाणो यदृच्छया ।
चकमे तां वरारोहां कन्यामुत्पललोचनाम्
तं तु राजा यथाशास्त्रमशासद्धार्मिकस्तदा ॥ २.३२.३३ ॥
नंतर ब्राह्मणरूप घेऊन इच्छेनुसार विहार करीत असता त्याने त्या सुंदर कटीच्या, कमलनयनी कन्येची इच्छा केली. तेव्हा धार्मिक राजाने शास्त्रानुसार त्याला आज्ञा दिली.
2.32.34
प्रजज्वाल ततः कोपाद्भगवान्हव्यवाहनः ।
तं दृष्ट्वा विस्मितो राजा जगाम शिरसाऽवनिम् ॥ २.३२.३४ ॥
तेव्हा क्रोधाने भगवान हव्यवाहन अग्नी प्रज्वलित झाला. त्याला पाहून विस्मित झालेला राजा मस्तकाने पृथ्वीवर नतमस्तक झाला.
2.32.35
ततः कालेन तां कन्यां तथैव हि तदा नृपः ।
प्रददौ विप्ररूपाय वह्रये शिरसा नतः ॥ २.३२.३५ ॥
नंतर योग्य काळी राजाने त्या कन्येला त्याच प्रकारे ब्राह्मणरूपी अग्नीला मस्तक नमवून दिले.
2.32.36
प्रतिगृह्य च तां सुभ्रुं नीलराज्ञः सुतां तदा ।
चक्रे प्रसादं भगवांस्तस्य राज्ञो विभावसुः ॥ २.३२.३६ ॥
त्या सुंदर भुवयांच्या नील राजाच्या कन्येचा स्वीकार करून तेव्हा भगवान विभावसू अग्नीने त्या राजावर कृपा केली.
2.32.37
वरेण च्छन्दयामास तं नृपं स्विष्टकृत्तमः ।
अभयं च स जग्राह स्वसैन्ये वै महीपतिः ॥ २.३२.३७ ॥
स्विष्टकृतांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या त्यांनी त्या राजाला वर देऊन प्रसन्न केले; त्या महीपतीने आपल्या सैन्यासाठी अभय स्वीकारले.
2.32.38
ततः प्रभृति ये केचिदज्ञानात्तां पुरीं नृपाः ।
जिगीषन्ति बलाद्राजंस्ते दह्यन्ते स्म वह्निना ॥ २.३२.३८ ॥
तेव्हापासून जे कोणी राजे अज्ञानाने त्या नगरीला बळाने जिंकू इच्छितात, हे राजन्, ते अग्नीने जाळले जातात.
2.32.39
स्यां पुर्यां तदा चैव माहिष्मत्यां कुरूद्वह ।
बभूवुरनतिग्राह्य योषितश्छन्दतः किल ॥ २.३२.३९ ॥
हे कुरुश्रेष्ठा, त्या वेळी माहिष्मती नगरीतही स्त्रिया स्वेच्छेनेच बळाने पकडता येणार नाहीत अशा झाल्या.
2.32.40
एवमग्निर्वरं प्रादात्स्त्रीणामप्रतिवारणे ।
रिण्यस्तत्र च राजानस्तत्पुरं भरतर्षभ। ॥ २.३२.४० ॥
अशाप्रकारे अग्नीने स्त्रियांना अप्रतिवारणाचा वर दिला. हे भरतर्षभा, तेथे राजे त्या नगरीला…
2.32.41
र्जयन्ति च राजानस्तत्पुरं भरतर्षभ ।
भयादग्नेर्महाराज तदाप्रभृति सर्वदा ॥ २.३२.४१ ॥
हे भरतर्षभा, राजे त्या नगरीला जिंकतात. हे महाराजा, तेव्हापासून नेहमी अग्नीच्या भयाने.
2.32.42
सहदेवस्तु धर्मात्मा सैन्यं दृष्ट्वा भयार्दितम् ।
परीतमग्निना राजन्नाकम्पत यथाऽचलः।
उपस्पृश्य शुचिर्भूत्वा सोऽब्रवीत्पावकं ततः ॥ २.३२.४२ ॥
परंतु धर्मात्मा सहदेव आपले सैन्य भयाने पीडित आणि अग्नीने वेढलेले पाहून, हे राजन्, पर्वताप्रमाणे कंपित झाला. मग आचमन करून शुचि होऊन त्याने अग्नीला म्हटले.
2.32.43
त्वदर्थोऽयं समारम्भः कृष्णवर्त्मन्नमोस्तु ते। ॥ २.३२.४३ ॥
हा आरंभ तुमच्यासाठीच आहे; हे कृष्णवर्त्मन्, तुम्हाला नमस्कार असो.
2.32.44
मुखं त्वमसि देवानां यज्ञस्त्वमसि पावक ।
पावनात्पावकश्चासि वहनाद्धव्यवाहनः।
वेदास्त्वदर्थं जाता वै जातवेदास्ततो ह्यसि ॥ २.३२.४४ ॥
तुम्ही देवांचे मुख आहात; तुम्हीच यज्ञ आहात, हे पावका. पवित्र करण्यामुळे पावक; वाहून नेण्यामुळे हव्यवाहन. वेद तुमच्यासाठीच जन्मले; म्हणून तुम्ही जातवेदा आहात.
2.32.45
चित्रभानुः सुरेशश्च अनलस्त्वं विभावसो ।
स्वर्गद्वारस्पृशश्चासि हुताशो ज्वलनः शिखी ॥ २.३२.४५ ॥
तुम्ही चित्रभानू, सुरेश; हे विभावसो, तुम्ही अनल आहात. स्वर्गद्वार स्पर्श करणारे तुम्ही; तुम्ही हुताश, ज्वलन, शिखी आहात.
2.32.46
वैश्वानरस्त्वं पिङ्गेशः प्लवङ्गो भूरितेजसः ।
कुमारसूस्त्वं भगवान्रुद्रगर्भो हिरण्यकृत् ॥ २.३२.४६ ॥
तुम्ही वैश्वानर; पिंगेश, प्लवंग, अति तेजस्वी आहात. कुमाराला जन्म देणारे तुम्ही; भगवान, रुद्रगर्भ, हिरण्यकृत् आहात.
2.32.47
अग्निर्ददातु मे तेजो वायुः प्राणं ददातु मे ।
पृथिवी बलमादध्याच्छिवं चापो दिशन्तु मे ॥ २.३२.४७ ॥
अग्नी मला तेज देवो, वायू मला प्राण देवो. पृथ्वी मला बल देवो आणि जल मला कल्याण देवोत.
2.32.48
अपां गर्भ महासत्व जातवेदः सुरेश्वर ।
देवानां मुखमग्ने त्वं सत्येन विपुनीहि माम् ॥ २.३२.४८ ॥
हे पाण्याच्या गर्भा, महासत्त्वा, जातवेदा, सुरेश्वरा. हे अग्नी, तुम्ही देवांचे मुख आहात; सत्याने मला पूर्णपणे पवित्र करा.
2.32.49
ऋषिभिर्ब्राह्मणैश्चैव दैवतैरसुरैरपि ।
नित्यं सुहुत यज्ञेषु सत्येन विपुनीहि माम् ॥ २.३२.४९ ॥
ऋषी, ब्राह्मण, देव आणि असुरांकडूनही यज्ञांत सदैव उत्तम प्रकारे आहुती घेतले जाणारे तू, सत्याने मला पवित्र कर.
2.32.50
धूमकेतुः शिखी च त्वं पापहाऽनिसम्भवः ।
सर्वप्राणिषु नित्यस्थः सत्येन विपुनीहि माम् ॥ २.३२.५० ॥
धूमकेतू आणि शिखी तूच आहेस; पापाचा नाश करणाऱ्या, वायूपासून जन्मलेल्या, सर्व प्राण्यांमध्ये सदा वास करणाऱ्या, सत्याने मला पवित्र कर.
2.32.51
एवं स्तुतोऽसि भगवन्प्रीतेन शिचिना मया ।
तुष्टिं पुष्टिं श्रुतं चैव प्रीति चाग्ने प्रयच्छ मे ॥ २.३२.५१ ॥
हे भगवान, अशा प्रकारे प्रसन्न शिचीच्या रूपात मी तुझी स्तुती केली आहे. हे अग्नी, मला तुष्टी, पुष्टी, श्रुत आणि प्रीती दे.
2.32.52
इत्येवं मन्त्रमाग्नेयं पठन्यो जुहुयाद्विभुम् ।
ऋद्धिमान्सततं दान्तः सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ २.३२.५२ ॥
अशा प्रकारे आग्नेय मंत्राचे पठण करत जो सर्वव्यापी अग्नीत आहुती देतो, तो समृद्ध व सदा संयमी होऊन सर्व पापांपासून मुक्त होतो.
2.32.53
यज्ञविघ्नमिमं कर्तुं नार्हस्त्वं यज्ञवाहन ।
एवमुक्त्वा तु माद्रेयः कुशैरास्तीर्य मेदिनीम् ॥ २.३२.५३ ॥
हे यज्ञवाहना, या यज्ञात विघ्न आणणे तुला योग्य नाही. असे बोलून माद्रीपुत्राने दर्भ पसरून भूमी आच्छादली.
2.32.54
विधिवत्पुरुषव्याघ्रः पावकं प्रत्युपाविशत् ।
प्रमुखे तस्य सैन्यस्य भीतोद्विग्रस्य भारत ॥ २.३२.५४ ॥
पुरुषव्याघ्राने विधिपूर्वक अग्नीसमोर आसन घेतले; हे भारता, भयभीत व विचलित झालेल्या त्या सैन्यासमोर.
2.32.55
न चैनमत्यगाद्वह्निरुवाच महोदधिः ।
तमुपेत्य शनैर्वह्निरुवाच कुरुनन्दनम् ॥ २.३२.५५ ॥
अग्नी त्याला ओलांडून गेला नाही, आणि महासागरानेही काही सांगितले नाही. मग अग्नी जवळ जाऊन हळूच कुरुनंदनाला म्हणाला.
2.32.56
सहदेवं नृणां देवं सान्त्वपूर्वमिदं वचः ।
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ कौरव्य जिज्ञासेयं कृता मया ॥ २.३२.५६ ॥
मनुष्यांचा देव सहदेवाला सांत्वनपूर्वक हे वचन म्हणाला: 'उठ, उठ, कौरव्या! ही परीक्षा मी घेतली.'
2.32.57
वेद्मि सर्वमभिप्रायं तव धर्मसुतस्य च ।
मया तु रक्षितव्या पूरियं भरतसत्तम ॥ २.३२.५७ ॥
तुझा आणि धर्मपुत्राचा सर्व अभिप्राय मला ठाऊक आहे. पण हे भरतश्रेष्ठा, ही पुरी माझ्याकडून रक्षिली जाणे आवश्यक आहे.
2.32.58
यावद्राज्ञो हि नीलस्य कुले वंशधरा इति ।
ईप्सितं तु करिष्यामि मनसस्तव पाण्डव ॥ २.३२.५८ ॥
नील राजाच्या कुलात वंशधर असतील तोपर्यंत. हे पाण्डवा! तुझ्या मनाची इच्छा मी नक्की पूर्ण करीन.
2.32.59
तत उत्थाय हृष्टात्मा प्राञ्जलिः शिरसा नतः ।
पूजयामास माद्रेयटः पावकं भरतर्षभ ॥ २.३२.५९ ॥
मग हृष्ट मनाने उठून, हात जोडून मस्तक नमवून, माद्रीपुत्र सहदेवाने, हे भरतर्षभा, अग्नीची पूजा केली.
2.32.60
पावके विनिवृत्ते तु नीलो राजाऽभ्यगात्तदा ।
पावकस्याज्ञया चैनमर्चयामास पार्थिवः ॥ २.३२.६० ॥
अग्नी परत गेल्यावर राजा नील तेव्हा जवळ आला. अग्नीच्या आज्ञेने त्या राजाने त्यालाही सन्मानित केले.
2.32.61
सत्कारेण नरव्याघ्रं सहदेवं युधां पतिम् ।
प्रतिगृह्य च तां पूजां करे च विनिवेश्य च ॥ २.३२.६१ ॥
सत्काराने, योद्ध्यांचा स्वामी नरव्याघ्र सहदेवाची ती पूजा स्वीकारून आणि त्याचा हात धरून.
2.32.62
माद्रीसुतस्ततः प्रायाद्विजयी दक्षिणां दिशम् ।
त्रैपुरं स वशे कृत्वा राजानममितौजसम् ॥ २.३२.६२ ॥
नंतर माद्रीपुत्र विजयी होऊन दक्षिण दिशेकडे गेला; त्रैपुराला वश करून अमितौजस् राजालाही त्याने वश केले.
2.32.63
निजग्राह महाबाहुस्तरसा पौरवेश्वरम् ।
आकृतिं कौशिकाचार्यं यत्ने महता ततः ॥ २.३२.६३ ॥
महाबाहू सहदेवाने बळाने पौरवेश्वर राजाला धरले; नंतर मोठ्या प्रयत्नाने कौशिकाचार्य आकृतीलाही वश केले.
2.32.64
वशे चक्रे महाबाहुः सुराष्ट्राधिपतिं तदा ।
सुराष्ट्रविषयस्थश्च प्रेषयामास रुक्मिणे ॥ २.३२.६४ ॥
महाबाहू सहदेवाने तेव्हा सुराष्ट्राधिपतीला वश केले; सुराष्ट्र प्रदेशात राहून त्याने रुक्मीकडे (दूत) पाठवला.
2.32.65
राज्ञे भोजकटस्थाय महामात्राय धीमते ।
भीष्मकायस धर्मात्मा साक्षादिन्द्रसखाय वै ॥ २.३२.६५ ॥
भोजकटात राहणाऱ्या बुद्धिमान महामात्य राजाकडे (संदेश पाठवला); धर्मात्मा भीष्मक तर प्रत्यक्ष इंद्राचा मित्र आहे.
2.32.66
च चास्य प्रतिजग्राह ससुतः शासनं तदा ।
प्रीतिपूर्वं महाराज वासुदेवमवेक्ष्य च ॥ २.३२.६६ ॥
त्याने तेव्हा आपल्या पुत्रांसह त्याची आज्ञा स्वीकारली; हे महाराजा, वासुदेवाकडे पाहून प्रेमाने (तसे केले).
2.32.67
ततः स रत्नान्यादाय पुनः प्रायाद्युधां पतिः ।
ततः शूर्पारकं चैव तालाकटमथापि च ॥ २.३२.६७ ॥
मग त्याने रत्ने घेऊन योद्ध्यांचा स्वामी पुन्हा पुढे गेला. मग शूर्पारक आणि तालाकटही.
2.32.68
वशे चक्रे महातेजा दण्डकांश्च महाबलः ।
सागरद्वीपवासांश्च नृपतीन्म्लेच्छयोनिजान् ॥ २.३२.६८ ॥
महातेजस्वी आणि महाबलवान त्याने दण्डकांना वश केले; समुद्रद्वीपांत राहणारे, म्लेच्छ वंशात जन्मलेले राजेही.
2.32.69
निषादान्पुरुषादांश्च कर्णप्रावरणानपि ।
ये च कालमुखा नाम नरराक्षसयोनयः ॥ २.३२.६९ ॥
निषादांना, पुरुषादांना, कानांनाच पांघरूण करणाऱ्यांना; आणि कालमुख नावाच्या, नर-राक्षस वंशातील लोकांना.
2.32.70
कृत्स्नं कोलगिरिं चैव सुरभीपट्टनं तथा ।
द्वीपं ताम्राह्वयं चैव पर्वतं रामकं तथा ॥ २.३२.७० ॥
संपूर्ण कोलगिरी, सुरभीपट्टन, ताम्राह्व नावाचे बेट आणि रामक पर्वत.
2.32.71
तिमिङ्गिलं च स नृपं वशे कृत्वा महामतिः ।
एकपादांश्च पुरुषान्केरलान्वनवासिनः ॥ २.३२.७१ ॥
महामति त्याने तिमिंगिल राजालाही वश केले; एकपाद पुरुषांना आणि वनवासी केरलांनाही.
2.32.72
नगरीं सञ्जयन्तीं च पाषण्डं करहाटकम् ।
दूतैरेव वशे चक्रे करं चैनानदापयत् ॥ २.३२.७२ ॥
संजयंती नगरी, पाषंड आणि करहाटक यांनाही; दूतांद्वारेच त्यांना वश करून त्यांच्याकडून खंडणी दिली.
2.32.73
पाण्ड्यांश्च द्रविडांश्चैव सहितांश्चोड्रकेरलैः ।
अन्ध्रांस्तावनांश्चैव कलिङ्गानुष्ट्रकर्णिकान् ॥ २.३२.७३ ॥
पांड्यांना आणि द्राविडांना, चोड आणि केरळांसह एकत्र असलेल्यांना, आंध्रांना, तावनांना, कलिंगांना आणि उष्ट्रकर्णिकांना (जिंकले).
2.32.74
आटवीं च पुरीं रम्यां यवनानां पुरं तथा ।
दूतैरेव वशे चक्रे करं चैनानदापयत् ॥ २.३२.७४ ॥
अटवी (अरण्यप्रदेश), सुंदर नगरी आणि यवनांचे नगरही (जिंकले); केवळ दूतांद्वारे त्यांना वश करून त्यांच्याकडून कर भरवला.
2.32.75
तात्रपर्णी ततो गत्वा कन्यातीर्थमतीत्य च ।
दक्षिणां च दिशं सर्वा विजित्य कुरुनन्दनः ॥ २.३२.७५ ॥
नंतर ताम्रपर्णीला जाऊन, कन्यातीर्थ ओलांडून कुरुनंदनाने दक्षिण दिशेतील सर्व प्रदेश जिंकला.
2.32.76
उत्तरं तीरमासाद्य सागरस्योर्मिमालिनः ।
चिन्तयामास कौन्तेयो भ्रातुः पुत्रं घटोत्कचम् ॥ २.३२.७६ ॥
लाटांची माला घातलेल्या समुद्राच्या उत्तर तीरावर पोहोचून कौंतेयाने आपल्या भावाचा पुत्र घटोत्कचाचे स्मरण केले.
2.32.77
ततश्चिन्तितमात्रस्तु राक्षसः प्रत्यदृश्यत ।
तं मेरुशिखराकारमागतं पाण्डुनन्दनः ॥ २.३२.७७ ॥
तेव्हा विचार करताच तो राक्षस प्रकट झाला. मेरुशिखरासारखा आकार असलेल्या त्याला पांडुनंदनाने…
2.32.78
भृगुकच्छात्ततो धीमान्साम्नैवामित्रकर्शनः ।
आगम्यतामिति प्राह धर्मराजस्य शसनाः ॥ २.३२.७८ ॥
नंतर बुद्धिमान आणि शत्रूंचा नाश करणाऱ्या त्याने धर्मराजाच्या आज्ञेने सामोपचाराने "ये" असे सांगितले.
2.32.79
स राक्षसपरीवारस्तं प्रणम्याशु संस्थितः ।
घटोत्कचं महात्मानं राक्षसं घोरदर्शनम् ॥ २.३२.७९ ॥
राक्षसपरिवारासह त्याने त्यांना त्वरित नमस्कार करून उभा राहिला — महात्मा घटोत्कच, दिसायला भयंकर असलेला राक्षस.
2.32.80
तत्रस्थः प्रेषयामास पौलस्त्याय महात्मने ।
बिभीषणाय धर्मात्मा प्रीतिपूर्वमरिन्दमः ॥ २.३२.८० ॥
तेथेच उभा राहून, शत्रूंचे दमन करणाऱ्या त्या धर्मात्म्याने पुलस्त्याचे पुत्र महात्मा विभीषण यांच्याकडे प्रेमपूर्वक दूत पाठवला.
2.32.81
स चास्य प्रतिजग्राह शासनं प्रीतिपूर्वकम् ।
तच्च कृष्णकृतं धीमानभ्यमन्यत स प्रभुः ॥ २.३२.८१ ॥
त्याने त्यांची आज्ञा प्रेमाने स्वीकारली; त्या बुद्धिमान आणि समर्थ प्रभूने कृष्णाने केलेल्या त्या कार्याला आपलेच मानले.
2.32.82
ततः सम्प्रेषयामास रत्नानि विविधानि च ।
चन्दनागुरुकाष्ठानि दिव्यान्याभरणानि च ॥ २.३२.८२ ॥
नंतर त्यांनी विविध रत्ने, चंदन आणि अगरूची लाकडे, आणि दिव्य अलंकारही पाठवले.