Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 2.33

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

2.33.1

इच्छाम्यागमनं श्रोतुं हैडिम्बस्य द्विजोत्तम ।
लङ्कायां च गतिं ब्रह्मन्पौलस्त्यस्य च दर्शनम् ॥ २.३३.१ ॥

हे द्विजश्रेष्ठ, मैं हैडिम्ब (घटोत्कच) का आगमन सुनना चाहता हूँ, और लंका में उसका जाना तथा पौलस्त्य (रावण) का दर्शन भी। हे ब्रह्मन्!

2.33.2

कावेरीदर्शनं चैव आनुपूर्व्या वदस्व मे ।
शृणु राजन्यथा वृत्तं सहेदवस्य साहसम् ॥ २.३३.२ ॥

कावेरी के दर्शन को भी क्रम से मुझे कहो। हे राजन्, सुनो कि सहदेव का साहसिक कार्य कैसे हुआ।

2.33.3

कालनद्वीपगांश्चैव तरसाऽजित्य चाहवे ।
दक्षिणां च दिशं जित्वा चोलस्य विषयं ययौ ॥ २.३३.३ ॥

कालनद्वीप के निवासियों को भी बलपूर्वक युद्ध में जीतकर, दक्षिण दिशा को जीतकर वह चोल देश की सीमा में पहुँचा।

2.33.4

ददर्श पुण्यतोयां वै कावेरीं सरितां वराम् ।
नाजापक्षिगणैर्जुष्टां तापसैरुपशोभिताम् ॥ २.३३.४ ॥

उसने पुण्य जल वाली कावेरी नदी को देखा, जो नदियों में श्रेष्ठ है, नागकन्याओं के समूहों से सेवित और तपस्वियों से शोभित।

2.33.5

साललोध्रार्जुनैल्वैर्जम्बूशाल्मलकिंशुकैः ।
कदम्बैः सप्तपर्णैश्च कश्मर्यामलकैर्वृताम् ॥ २.३३.५ ॥

साल, लोध, अर्जुन और ऐल्व, जामुन, शाल्मली, किंशुक, कदम्ब, सप्तपर्ण तथा कश्मर्य और आमलकी वृक्षों से वह घिरी हुई थी।

2.33.6

न्यग्रोधैश्च महाशाखैः प्लक्षैरौदुम्बरैरपि ।
शमीपलाशवृक्षैश्च अश्वत्थैः खदिरैर्वृताम् ॥ २.३३.६ ॥

बड़ी शाखाओं वाले न्यग्रोध, प्लक्ष, उदुम्बर, शमी और पलाश वृक्षों, तथा अश्वत्थ और खदिर वृक्षों से वह घिरी हुई थी।

2.33.7

बदरीभिश्च सञ्छन्नामश्वकर्णैश्च शोभिताम् ।
चूतैः पुण्ड्रकपत्रैश्च कदलीवनसंवृताम् ॥ २.३३.७ ॥

बेर के वृक्षों से आच्छादित और अश्वकर्ण वृक्षों से शोभित, आम और पुण्ड्रक वृक्षों से तथा केले के वनों से घिरी हुई।

2.33.8

चक्रवाकगणैः कीर्णं प्लवैश्च जलवायसैः ।
समुद्रकाकैः क्रौञ्चैश्च नादितां जलकुक्कुटैः ॥ २.३३.८ ॥

चकवों के झुंडों से भरी हुई, तैरने वाले पक्षियों, जल-कौओं, समुद्री कौओं और क्रौंच पक्षियों तथा जल-मुर्गाबियों की ध्वनि से गूँजती हुई।

2.33.9

एवं खगैश्च बहुभिः सङ्घुष्टां जलवासिभिः ।
आश्रमैर्बहुभिः सक्तां चैत्यवृक्षैश्च शोभिताम् ॥ २.३३.९ ॥

इस प्रकार अनेक जल-निवासी पक्षियों के कलरव से गूँजती हुई, अनेक आश्रमों से जुड़ी हुई और पवित्र वृक्षों से शोभित।

2.33.10

शोभितां ब्राह्मणैः शुभ्रैर्वेदवेदाङ्गपारगैः ।
क्वचित्तीररुहैर्वृक्षैर्मालाभिरिव शोभिताम् ॥ २.३३.१० ॥

वेद और वेदांगों में पारंगत, उज्ज्वल ब्राह्मणों से शोभित; कहीं तट पर उगे वृक्षों से, मानो मालाओं से सजी हुई।

2.33.11

क्वचित्सुपुष्पितैर्वृक्षैः क्वचित्सौगन्धिकोत्पलैः ।
कह्लारकुमुदोत्फुल्लैः कमलैरुपशोभिताम् ॥ २.३३.११ ॥

कहीं सुंदर फूलों वाले वृक्षों से, कहीं सुगंधित नीलकमलों से; कह्लार और कुमुद के खिले हुए, कमलों से सुशोभित।

2.33.12

कावेरीं तादृशीं दृष्ट्वा प्रीतिमान्पाण्डवस्तदा ।
अस्मद्राष्ट्रे यथा गङ्गा कावेरी च तथा शुभा ॥ २.३३.१२ ॥

ऐसी कावेरी को देखकर पाण्डव तब प्रसन्न हुए और बोले — जैसे हमारे राज्य में गंगा है, वैसे ही यह कावेरी भी शुभ है।

2.33.13

सहदेवस्तु तां तीर्त्वा नदीमनुचरैः सह ।
दक्षिणं तीरभासाद्य गमनायोपचक्रमे ॥ २.३३.१३ ॥

सहदेव तो उस नदी को पार करके अपने अनुचरों के साथ दक्षिणी तट पर पहुँचे और आगे बढ़ने लगे।

2.33.14

आगतं पाण्डवं तत्र श्रुत्वा विषयवासिनः ।
दर्शनार्थं ययुस्ते तु कौतूहलसमन्विताः ॥ २.३३.१४ ॥

वहाँ पाण्डव के आने का समाचार सुनकर उस देश के निवासी कौतूहल से भरकर उनके दर्शन के लिए चल पड़े।

2.33.15

द्रमिडाः पुरुषा राजन्स्रियचश्च प्रियदर्शनाः ।
गत्वा पाण्डुसुतं तत्र ददृशुस्ते मुदाऽन्विताः ॥ २.३३.१५ ॥

हे राजन्! द्रविड़ देश के पुरुष और स्त्रियाँ, जो देखने में सुंदर थे, वहाँ जाकर आनंद से भरे हुए पाण्डु के पुत्र को देखने लगे।

2.33.16

सुकुमारं विशालाक्षं व्रजन्तं त्रिदशोपमम् ।
दर्शनीयतमं लोके नेत्रैरनिमिषैरिव ॥ २.३३.१६ ॥

सुकुमार, विशाल नेत्रों वाले, देवताओं के समान चलते हुए, संसार में सबसे दर्शनीय उन्हें लोग मानो अपलक नेत्रों से देख रहे थे।

2.33.17

आश्चर्यभूतं ददृशुर्द्रमिडास्ते समागताः ।
महासेनोपमं दृष्ट्वा पूजां चक्रुश्च तस्य वै ॥ २.३३.१७ ॥

आश्चर्यस्वरूप, महासेन (कार्तिकेय) के समान उन्हें एकत्र द्रविड़ों ने देखा, और उन्हें देखकर उनका सम्मान किया।

2.33.18

रत्नैश्च विविधैरिष्टैर्भोगैरन्यैश्च संमतैः ।
गतिमङ्गलयुक्तार्भिः स्तुवन्तो नकुलानुजम् ॥ २.३३.१८ ॥

नाना प्रकार के रत्नों, प्रिय भोगों और अन्य सम्मानित वस्तुओं से, शुभ गतियों वाले बालकों सहित, वे नकुल के छोटे भाई की स्तुति करने लगे।

2.33.19

सहदेवस्तु तान्दृष्ट्वा द्रमिलानागतान्मुदा ।
विसृज्य तान्महाबाहुः प्रस्थितो दक्षिणां दिशम् ॥ २.३३.१९ ॥

सहदेव ने उन द्रमिलों को आते देखकर प्रसन्नता से उन्हें विदा किया, और उस महाबाहु ने दक्षिण दिशा की ओर प्रस्थान किया।

2.33.20

दूतेन तरसा चोलं विजित्य द्रमिडेश्वरम् ।
ततो रत्नान्युपादाय पाण्डस्य विषयं ययौ ॥ २.३३.२० ॥

दूत के द्वारा शीघ्र ही चोल राजा और द्रमिडों के स्वामी को जीतकर, फिर रत्न लेकर वे पाण्डव के राज्य की ओर चल पड़े।

2.33.21

दर्शने सहदेवस्य न च तृप्ता नराः परे ।
गच्छन्तमनुगच्छन्तः प्राप्ताः कौतूहलान्विताः ॥ २.३३.२१ ॥

सहदेव के दर्शन से अन्य लोग तृप्त नहीं हुए, वे कौतूहल से भरे हुए जाते हुए उनके पीछे-पीछे चले आए।

2.33.22

ततो माद्रीसुतों राजन्मृगसङ्घान्विलोकयन् ।
गजान्वनचरानन्यान्व्याघ्रान्कुष्णमृगान्बहून् ॥ २.३३.२२ ॥

फिर, हे राजन्, माद्री के पुत्र ने मृगों के झुंड, हाथी, वन में विचरने वाले अन्य प्राणी, बाघ और बहुत से काले मृगों को देखते हुए (यात्रा की)।

2.33.23

शुकान्मयूरान्दृष्ट्वा तु गृध्रानारण्यकुक्कुटान् ।
ततो देशं समासाद्य श्वशुरस्य महीपतेः ॥ २.३३.२३ ॥

तोते, मोर, गिद्ध और वन के मुर्गे देखकर, फिर अपने श्वशुर महीपति के देश में पहुँचकर (वे आगे बढ़े)।

2.33.24

प्रेषयामास माद्रेयो दूतान्पाण्ड्याय वै तदा ।
प्रतिजग्राह तस्याज्ञां सम्प्रीत्या मलयध्वजः ॥ २.३३.२४ ॥

तब माद्री के पुत्र ने पाण्ड्य राजा के पास दूत भेजे, और मलयध्वज ने प्रेम से उसकी आज्ञा स्वीकार की।

2.33.25

भार्या रूपवती जिष्णोः पाण्ड्यस्य तनया शुभा ।
चित्राङ्गदेति विख्याता द्रमिडी योषितां वरा ॥ २.३३.२५ ॥

अर्जुन की रूपवती पत्नी, पाण्ड्य राजा की शुभ पुत्री, चित्राङ्गदा नाम से विख्यात, द्रविड़ी स्त्रियों में श्रेष्ठ थी।

2.33.26

आगतं सहदेवं तु सा श्रुत्वाऽन्तः पुरे पितुः ।
प्रेषयामास सम्प्रीत्या पूजारत्नं च वै बहु ॥ २.३३.२६ ॥

सहदेव के आने का समाचार सुनकर उसने पिता के अन्तःपुर से प्रेमपूर्वक सम्मान स्वरूप बहुत से रत्न भेजे।

2.33.27

पाण्ड्योऽपि बहुरत्नानि दूतैः सह मुमोच ह ।
मणिमुक्ताप्रवालानि सहदेवाय कीर्तिमान् ॥ २.३३.२७ ॥

यशस्वी पाण्ड्य राजा ने भी दूतों के साथ सहदेव के लिए बहुत से रत्न, मणि, मोती और मूंगे भेजे।

2.33.28

तां दृष्ट्वाऽप्रतिमां पूजां पाण्डवोऽपि मुदा नृप ।
भ्रातुः पुत्रे बहून्रत्नान्दत्वा वै बभ्रूवाहने ॥ २.३३.२८ ॥

हे राजन्! उस अनुपम सम्मान को देखकर पाण्डव ने भी प्रसन्नतापूर्वक अपने भाई के पुत्र बभ्रुवाहन को बहुत से रत्न दिए।

2.33.29

पाण्ड्यं द्रमिडराजानं श्वशुरं मलयध्वजम् ।
स दूतैस्तं वशे कृत्वा मणलूरेश्वरं तदा ॥ २.३३.२९ ॥

द्रविड़ राजा, अपने श्वसुर पाण्ड्य मलयध्वज को, उसने दूतों के द्वारा तब अपने वश में कर लिया, वे मणलूर के स्वामी थे।

2.33.30

ततो रत्नान्युपादाय द्रमिडैरावृतो ययौ ।
अगस्त्यस्यालयं दिव्यं देवलोकसमं गिरिम् ॥ २.३३.३० ॥

तब रत्न लेकर वह द्रविड़ों से घिरा हुआ अगस्त्य के दिव्य आश्रम की ओर गया, जो देवलोक के समान पर्वत था।

2.33.31

स तं प्रदक्षिमं कृत्वा मलयं भरतर्षभ ।
लङ्घयित्वा तु माद्रेयस्ताम्रपणीं नदीं शुभाम् ॥ २.३३.३१ ॥

उसने मलय पर्वत की प्रदक्षिणा करके, हे भरतश्रेष्ठ, माद्री-पुत्र ने शुभ ताम्रपर्णी नदी को पार किया।

2.33.32

प्रसन्नसलिलां दिव्यां सुशीतां च मनोहराम् ।
समुद्रतीरमासाद्य न्यविशत्पाण्डुनन्दनः ॥ २.३३.३२ ॥

स्वच्छ जल वाली, दिव्य, अति शीतल और मनोहर (नदी को पार कर) पाण्डु के पुत्र समुद्र-तट पर पहुँचकर ठहर गए।