મહાભારત · અધ્યાય 2.39
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.39.1
ततोऽभिषेचनीयेऽह्नि ब्राह्मणा राजभिः सह ।
अन्तर्वेदीं प्रविविशुः सत्कारार्हा महर्षयः ॥ २.३९.१ ॥
ત્યારે અભિષેચનીય દિવસે રાજાઓ સાથે બ્રાહ્મણો અને સત્કારને યોગ્ય મહર્ષિઓ અંતર્વેદીમાં પ્રવેશ્યા.
2.39.2
नारदप्रमुखास्तस्यामन्तर्वेद्यां महात्मनः ।
समासीनाः शुशुभिरे सहराजर्षिभिस्तदा ॥ २.३९.२ ॥
તે મહાત્માની અંતર્વેદીમાં નારદ આદિ પ્રમુખો રાજર્ષિઓ સાથે બેસીને ત્યારે શોભ્યા.
2.39.3
समेता ब्रह्मभवने देवा देवर्षयस्तथा ।
कर्मान्तरमुपासन्तो जजल्पुरमितौजसः ॥ २.३९.३ ॥
બ્રહ્મભવનમાં એકઠા થયેલા દેવો અને દેવર્ષિઓ કર્મના અંતરની પ્રતીક્ષા કરતા અમિત તેજસ્વી થઈને વાતો કરવા લાગ્યા.
2.39.4
एवमेतन्न चाप्येवमेवं चैतन्न चान्यथा ।
इत्यूचुर्बहवस्तत्र वितण्डां वै परस्परम् ॥ २.३९.४ ॥
"આ આમ જ છે, અને આમ નથી પણ; આ આમ જ છે, અને બીજી રીતે પણ નથી" એમ કહીને ત્યાં ઘણા પરસ્પર વિતંડાવાદ કરવા લાગ્યા.
2.39.5
कृशानर्थांस्ततः केचिदकृशांस्तत्र कुर्वते ।
अकृशांश्च कृशांश्चक्रुर्हेतुभिः शास्त्रनिश्चयैः ॥ २.३९.५ ॥
પછી ત્યાં કેટલાકે નબળા અર્થોને સબળ બનાવ્યા અને સબળને નબળા કર્યા; હેતુઓ અને શાસ્ત્રનિશ્ચયોથી તેઓ તેમ કરતા.
2.39.6
तत्र मेधाविनः केचिदर्थमन्यैरुदीरितम् ।
विचिक्षिपुर्यथा श्येना नभोगतमिवामिषम् ॥ २.३९.६ ॥
ત્યાં કેટલાક બુદ્ધિમાનોએ બીજાઓએ કહેલા અર્થને, આકાશમાં રહેલા માંસને બાજ ફેંકી દે તેમ, ફેંકી દીધો.
2.39.7
केचिद्धर्मार्थकुशलाः केचित्तत्र महाव्रताः ।
रेमिरे कथयन्तश्च सर्वभाष्यविदां वराः ॥ २.३९.७ ॥
ત્યાં કેટલાક ધર્મ અને અર્થમાં કુશળ હતા, કેટલાક મહાવ્રતધારી; સર્વ વાણી જાણનારા શ્રેષ્ઠ જનો વાતચીત કરતા આનંદ માણતા હતા.
2.39.8
सा वेदिर्वेदसम्पन्नैर्देवद्विजमहर्षिभिः ।
आबभासे समाकीर्णा नक्षत्रैर्द्यौरिवायता ॥ २.३९.८ ॥
વેદસંપન્ન દેવો, દ્વિજો અને મહર્ષિઓથી ભરેલી તે વેદી તારાઓથી ભરેલા વિશાળ આકાશ જેવી શોભતી હતી.
2.39.9
न तस्यां सन्निधौ शूद्रः कश्चिदासीन्न चाव्रती ।
अन्तर्वेद्यां तदा राजन्युधिष्ठिरनिवेशने ॥ २.३९.९ ॥
હે રાજન, ત્યારે યુધિષ્ઠિરના નિવાસમાં, તે અન્તર્વેદીની સમીપ કોઈ શૂદ્ર નહોતો, કે વ્રતહીન પણ નહોતો.
2.39.10
तां तु लक्ष्मीवतो लक्ष्मीं तदा यज्ञविधानजाम् ।
तुतोष नारदः पश्यन्धर्मराजस्य धीमतः ॥ २.३९.१० ॥
ત્યારે લક્ષ્મીવાન ધર્મરાજના યજ્ઞવિધાનથી ઉત્પન્ન થયેલી એ સમૃદ્ધિ જોઈને નારદ પ્રસન્ન થયા.
2.39.11
अथ चिन्तां समापेदे स मुनिर्मनुजाधिप ।
नारदस्तु तदा पश्यन्सर्वक्षत्रसमागमम् ॥ २.३९.११ ॥
હે મનુજાધિપ, ત્યારે તે મુનિ નારદ સર્વ ક્ષત્રિયોના એ સમાગમને જોઈને ચિંતામાં પડી ગયા.
2.39.12
सस्मार च पुरावृत्तां कथां तां पुरुषर्षभ ।
अंशावतरणे याऽसौ ब्रह्मणो भवनेऽभवत् ॥ २.३९.१२ ॥
હે પુરુષર્ષભ, બ્રહ્માના ભવનમાં અંશાવતરણ સમયે જે બન્યું હતું તે પ્રાચીન કથા તેમને યાદ આવી.
2.39.13
देवानां सङ्गमं तं तु विज्ञाय कुरुनन्दन ।
नारदः पुण्डरीकाक्षं सस्मार मनसा हरिम् ॥ २.३९.१३ ॥
હે કુરુનંદન, દેવોના તે સમાગમને જાણીને નારદે કમળનયન હરિનું મનથી સ્મરણ કર્યું.
2.39.14
साक्षात्स विबुधारिघ्नः क्षत्रे नारायणो विभुः ।
प्रतिज्ञां पालयंश्चेमां जातः परपुरञ्जयः ॥ २.३९.१४ ॥
દેવશત્રુઓનો સંહારક સર્વવ્યાપી નારાયણ આ પ્રતિજ્ઞાનું પાલન કરતાં ક્ષત્રિય કુળમાં સાક્ષાત જન્મ્યો, શત્રુનગરો જીતનારો.
2.39.15
न्दिदेश पुरा योऽसौ विबुधान्भूतकृत्स्वयम् ।
न्योन्यमभिनिघ्नन्तः पुनर्लोकानवाप्स्यथ ॥ २.३९.१५ ॥
…પૂર્વે ભૂતકર્તા એવા તેણે જ દેવોને આજ્ઞા આપી; એકબીજાને પ્રહાર કરતાં તમે ફરી લોકો પામશો.
2.39.16
इति नारायणः शम्भुर्भगवान्भूतभावनः ।
आदिश्य विबुधान्सर्वानजायत यदुक्षये ॥ २.३९.१६ ॥
આ રીતે ભગવાન નારાયણ, શંભુ, ભૂતોના પાલક, સર્વ દેવોને આજ્ઞા આપીને યદુકુળના ક્ષય સમયે જન્મ્યા.
2.39.17
क्षितावन्धकवृष्णीनां वंशे वंशभृतां वरः ।
परया शुशुभे लक्ष्म्या नक्षत्राणामिवोडुराट् ॥ २.३९.१७ ॥
પૃથ્વી પર અંધક-વૃષ્ણિના વંશમાં, વંશધરોમાં શ્રેષ્ઠ તે, નક્ષત્રો વચ્ચે ચંદ્રની જેમ પરમ શોભાથી ચમક્યો.
2.39.18
यस्य बाहुबलं सेन्द्राः सुराः सर्व उपासते ।
सोयं मानुषवन्नाम हरिरास्तेऽरिमर्दनः ॥ २.३९.१८ ॥
જેના બાહુબળની ઇન્દ્ર સહિત સર્વ દેવો ઉપાસના કરે છે, તે જ આ શત્રુમર્દન હરિ મનુષ્ય જેવા નામે રહે છે.
2.39.19
अहो बत महद्भूतं स्वयम्भूर्यदिदं स्वयम् ।
आदास्यति पुनः क्षत्रमेवं बलसमन्वितम् ॥ २.३९.१९ ॥
અહો! આ તો મોટી અદ્ભુત વાત છે; સ્વયંભૂ પોતે ફરીથી બળસંપન્ન ક્ષત્રિયવર્ગને સ્વીકારશે.
2.39.20
इत्येतां नारदश्चिन्तां चिन्तयामास सर्ववित् ।
हरिं नारायणं ज्ञात्वा यज्ञैरीज्यं तमीश्वरम् ॥ २.३९.२० ॥
આ રીતે સર્વજ્ઞ નારદે આ ચિંતન કર્યું; યજ્ઞોથી પૂજનીય ઈશ્વર હરિ નારાયણને જાણીને.
2.39.21
तस्मिन्धर्मविदां श्रेष्ठो धर्मराजस्य धीमतः ।
महाध्वरे महाबुद्धिस्तस्थौ स बहुमानतः ॥ २.३९.२१ ॥
તે મહાયજ્ઞમાં ધર્મજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ, મહાબુદ્ધિમાન તેઓ ધર્મરાજના બુદ્ધિમાન યજ્ઞમાં અત્યંત માનપૂર્વક ઊભા રહ્યા.
2.39.22
ततः समुदिता मुख्यैर्गुणैर्गुणवतां वराः ।
बहवो भावितात्मानः पृथक्पृथगरिन्दमाः ॥ २.३९.२२ ॥
ત્યારે મુખ્ય ગુણોથી ગુણવાનોમાં શ્રેષ્ઠ, શુદ્ધ મનવાળા, શત્રુઓનું દમન કરનારા અનેક જણ અલગ અલગ એકત્ર થયા.
2.39.23
आत्मकृत्यमिति ज्ञात्वा पाञ्चालास्तत्र सर्वशः ।
समीयुर्वृष्णयश्चैव तदाऽनीकाग्रहारिणः ॥ २.३९.२३ ॥
આ પોતાનું જ કાર્ય છે એમ જાણીને ત્યાં બધા પાંચાલો અને વૃષ્ણિઓ એકત્ર થયા; ત્યારે સૈન્યનો અગ્રભાગ સંભાળનારા પણ આવ્યા.
2.39.24
दाराः सजनामात्या वहन्तो रत्नसञ्चयान् ।
विकृष्टत्वाच्च देशस्य गुरुभारतया च ते ॥ २.३९.२४ ॥
પત્નીઓ, લોકો અને અમાત્યો રત્નોના ઢગલા ઉપાડીને આવ્યા; દેશ દૂર હોવાથી અને ભાર ભારે હોવાથી.
2.39.25
ययुः प्रमुदिताः पश्चाद्भगवन्तं समन्वयुः ।
बलशेषं समुदितं परिगृह्य समन्ततः ॥ २.३९.२५ ॥
આનંદથી તેઓ ચાલ્યા; ભગવાનની પાછળ અનુસર્યા; બાકી રહેલી સેનાને ચારેય બાજુથી એકઠી કરીને.
2.39.26
अजश्चक्रायुधः शौरिरमित्रगणमर्दनः ।
बलाधिकारे निक्षिप्य संमान्यानकदुन्दुभिम् ॥ २.३९.२६ ॥
અજન્મા, ચક્રધારી, શૂરપુત્ર, શત્રુસમૂહનો નાશ કરનાર તેમણે સેનાના અધિકારમાં મૂકીને આનકદુંદુભિનું સન્માન કર્યું.
2.39.27
सम्प्रायाद्यादवश्रेष्ठो जयमाने युधिष्ठिरे ।
उच्चावचमुपादाय धर्मराजाय माधवः ॥ २.३९.२७ ॥
યાદવશ્રેષ્ઠ માધવ યુધિષ્ઠિરના વિજય સમયે વિવિધ વસ્તુઓ લઈને ધર્મરાજ માટે ચાલ્યા.
2.39.28
धनौघं पुरतः कृत्वा खाण्डवप्रस्थमाययौ ।
तत्र यज्ञगतान्पश्यंश्चैद्यवर्गसमागतान् ॥ २.३९.२८ ॥
ધનનો પ્રવાહ આગળ રાખીને તે ખાંડવપ્રસ્થ આવ્યા; ત્યાં યજ્ઞમાં આવેલા ચૈદ્યવંશના રાજાઓને જોતા.
2.39.29
भूमिपालगणान्सर्वान्सप्रभानिव तोयदान् ।
घकायान्निवसतो यूथपानिव यूथपः ॥ २.३९.२९ ॥
પ્રભાયુક્ત મેઘો જેવા બધા ભૂપાળોને, અને વનમાં રહેનારા યૂથપતિઓ જેવા તેમને.
2.39.30
बलिनः सिंहसङ्काशान्महीमावृत्य तिष्ठतः ।
ततो जनौघसम्बाधं राजसागरमव्ययम् ॥ २.३९.३० ॥
બળવાન, સિંહ જેવા, પૃથ્વીને આવરીને ઊભેલા; પછી લોકસમૂહથી ભરેલો તે અક્ષય રાજસાગર.
2.39.31
नादयन्रथघोषेण ह्युपायान्मधुसूदनः ।
असूर्यमिव सूर्येण निवातमिव वायुना ॥ २.३९.३१ ॥
રથના ઘોષથી ગુંજાવતા મધુસૂદન આવ્યા, જાણે સૂર્ય વિનાનું સ્થાન કે પવન વિનાની નિશ્ચલતા.
2.39.32
कृष्णेन समुपेतेन जहर्षे भारतं पुरम् ।
ब्राह्मणक्षत्रियाणां तु पूजार्थं ह्यर्थधर्मवित् ॥ २.३९.३२ ॥
કૃષ્ણ આવવાથી ભારત નગરી હર્ષિત થઈ, અર્થધર્મ જાણનારા બ્રાહ્મણો અને ક્ષત્રિયોનું સન્માન કરવા.
2.39.33
सहदेवो विशेषज्ञो माद्रीपुत्रः कृतोऽभवत् ।
भगवन्तं तु भूतानां भास्वन्तमिव तेजसा ॥ २.३९.३३ ॥
વિશેષજ્ઞ માદ્રીપુત્ર સહદેવ નિયુક્ત થયા. તેઓ જીવોના ભગવાન જેવા, તેજથી ચમકતા સૂર્ય જેવા હતા.
2.39.34
विशन्तं यज्ञभूमिं तां सितस्यावरजं प्रभुम् ।
तेजोराशिमृषिं विप्रमदृश्यं वै विजानताम् ॥ २.३९.३४ ॥
તે યજ્ઞભૂમિમાં પ્રવેશતા, સિતના નાના ભાઈ, પ્રભુ, તેજોરાશિ, ઋષિ અને બ્રાહ્મણ, જાણનારાઓને પણ અદૃશ્ય.
2.39.35
वयोधिकानां वृद्धानां मार्गमात्मनि तिष्ठताम् ।
जगतस्तस्थुषश्चैव प्रभवाप्ययमच्युतम् ॥ २.३९.३५ ॥
પોતામાં સ્થિત, વયમાં મોટા વૃદ્ધોનો માર્ગ; જગત અને સ્થિર વસ્તુઓના ઉદ્ભવ-લય એવા અચ્યુત.
2.39.36
अनन्तमन्तं शत्रूणाममित्रगणमर्दनम् ।
प्रभवं सर्वभूतानामापत्स्वभयमच्युतम् ॥ २.३९.३६ ॥
અનંત હોવા છતાં શત્રુઓનો અંત, શત્રુસમૂહનો નાશક, સર્વ ભૂતોનું મૂળ, આપત્તિમાં અભય આપનાર અચ્યુત.
2.39.37
भविष्यं भावनं भूतं द्वारवत्यामरिन्दमम् ।
स दृष्ट्वा कृष्णमायान्तं प्रतिपूज्यामितौजसम् ॥ २.३९.३७ ॥
દ્વારવતીમાં ભવિષ્ય, વર્તમાન અને ભૂતના મૂળ, શત્રુઓનું દમન કરનાર, અમિત તેજસ્વી કૃષ્ણને આવતા જોઈને તેમણે તેમનું યથોચિત સન્માન કર્યું.
2.39.38
यथार्हं केशवे वृत्तिं प्रत्यपद्यत पाण्डवः ।
ज्यैष्ठ्यकानिष्ठ्यसंयोगं सम्प्रधार्य गुणागुणैः ॥ २.३९.३८ ॥
પાંડવે ગુણ-અવગુણ અને જ્યેષ્ઠ-કનિષ્ઠના સંબંધનો વિચાર કરીને કેશવ પ્રત્યે યથોચિત વર્તન અપનાવ્યું.
2.39.39
आरिराधयिषुर्धर्मः पूजयित्वा द्विजोत्तमान् ।
महदादित्यसङ्काशमासनं च जगत्पतेः। ॥ २.३९.३९ ॥
ધર્મરાજે જગતપતિને પ્રસન્ન કરવાની ઇચ્છાથી શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોની પૂજા કરી અને મહા સૂર્ય સમાન તેજસ્વી આસન જગતપતિ માટે આપ્યું.
2.39.40
ददौ नासादितं कैश्चित्तस्मिन्नुपविवेश सः ।
ततो भीष्मोऽब्रवीद्राजन्धर्मराजं युधिष्ठिरम्।
क्रियतामर्हणं राज्ञां यथार्हमिति भारत ॥ २.३९.४० ॥
જે આસન કોઈએ મેળવ્યું નહોતું તે તેમને આપવામાં આવ્યું; તેઓ તેના પર બેઠા. ત્યારે ભીષ્મે ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરને કહ્યું, "હે રાજન, હે ભારત, રાજાઓનું યથોચિત સન્માન થાય."
2.39.41
आचार्यमृत्विजं चैव संयुजं च युधिष्ठिर ।
स्नातकं च प्रियं प्राहुः षडर्घार्हान्नृपं तथा ॥ २.३९.४१ ॥
હે યુધિષ્ઠિર, આચાર્ય, ઋત્વિજ, સંબંધી, સ્નાતક, પ્રિય મિત્ર અને રાજા—આ છ અર્ઘ્યને યોગ્ય કહેવાય છે.
2.39.42
एतानर्घ्यानभिगतानाहुः संवत्सरोषितान् ।
त इमे कालपूगस्य महतोऽस्मानुपागताः ॥ २.३९.४२ ॥
આવેલા અને એક વર્ષ રહેલા લોકોને અર્ઘ્યને યોગ્ય કહેવાય છે. આ લોકો લાંબા સમય પછી આપણી પાસે આવ્યા છે.
2.39.43
एषामेकैकशो राजन्नर्घ आनीयतामिति ।
अथ तैषां वरिष्ठाय समर्थायोपनीयताम् ॥ २.३९.४३ ॥
હે રાજા, આમાંના દરેક માટે અર્ઘ્ય લાવવામાં આવે. પછી તેમાંના શ્રેષ્ઠ અને સમર્થને તે અર્પણ કરવામાં આવે.
2.39.44
कस्मै भवान्मन्यतेऽर्घमेकस्मै कुरुनन्दन ।
उपनीयमानं युक्तं च तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ २.३९.४४ ॥
હે કુરુનંદન, તમે આ અર્ઘ્ય કોને યોગ્ય માનો છો? જે અર્પણ કરવું યોગ્ય અને ઉચિત હોય તે મને કહો, હે પિતામહ.
2.39.45
ततो भीष्मः शान्तनवो बुद्ध्या निश्चित्य वीर्यवान् ।
वार्ष्णेयं मन्यते कृष्णमर्हणीयतमं भुवि ॥ २.३९.४५ ॥
ત્યારે શાંતનુના પુત્ર, વીર્યવાન ભીષ્મે બુદ્ધિથી નિશ્ચય કરીને, પૃથ્વી પર સૌથી વધુ આદરને યોગ્ય વૃષ્ણિવંશી કૃષ્ણને માન્યા.
2.39.46
एष ह्येषां समस्तानां तेजोबलपराक्रमैः ।
मध्ये तपन्निवाभाति ज्योतिषामिव भास्करः ॥ २.३९.४६ ॥
આ તો આ બધાની વચ્ચે તેજ, બળ અને પરાક્રમથી, જ્યોતિઓ વચ્ચે તપતા સૂર્યની જેમ ચમકી રહ્યા છે.
2.39.47
असूर्यमिव सूर्येण निर्वातमिव वायुना ।
भासितं ह्लादितं चैव कृष्णेनेदं सदो हि नः ॥ २.३९.४७ ॥
સૂર્ય વિનાનું સ્થાન સૂર્યથી પ્રકાશિત થાય અને પવન વિનાનું સ્થાન પવનથી આનંદિત થાય, તેમ કૃષ્ણથી આપણી આ સભા પ્રકાશિત અને આનંદિત થઈ છે.
2.39.48
तस्मै भीष्माभ्यनुज्ञातः सहदेवः प्रतापवान् ।
उपजह्रेऽथ विधिवद्वार्ष्णेयायार्घ्यमुत्तमम् ॥ २.३९.४८ ॥
ભીષ્મની અનુમતિ મેળવીને પ્રતાપી સહદેવે વિધિપૂર્વક તે વૃષ્ણિવંશીને ઉત્તમ અર્ઘ્ય અર્પણ કર્યું.
2.39.49
गामर्घ्यं मधुपर्कं च ह्यानीयोपाहरत्तदा ।
एतस्मिन्नन्तरे राजन्निदमासीत्तदाऽद्भुतम् ॥ २.३९.४९ ॥
ગાય, અર્ઘ્ય અને મધુપર્ક લાવીને તેણે અર્પણ કર્યું. હે રાજન, તે સમયે આ અદ્ભુત ઘટના બની.
2.39.50
तां दृष्ट्वा क्षत्रियाः सर्वे पूजां कृष्णस्य भूयसीम् ।
सम्प्रेक्ष्यान्योन्यमासीना हृदयैस्तामधारयन् ॥ २.३९.५० ॥
તે જોઈને બધા ક્ષત્રિયો કૃષ્ણને અપાયેલા તે મહાન સન્માનને જોઈને એકબીજા સામે જોતા બેઠા અને તેને હૃદયમાં ધારણ કર્યું.
2.39.51
प्रतिजग्राह तां कृष्णः शास्त्रदृष्टेन कर्मणा ।
शिशुपालस्तु तां पूजां वासुदेवे न चक्षमे ॥ २.३९.५१ ॥
શાસ્ત્રવિધિ પ્રમાણે કૃષ્ણે તે સ્વીકાર્યું. પરંતુ શિશુપાલ વાસુદેવ પ્રત્યેના તે સન્માનને સહન ન કરી શક્યો.
2.39.52
उपालभ्य स भीष्मं च धर्मराजं च संसदि ।
अवाक्षिपद्वासुदेवं चेदिराजो महाबलः ॥ २.३९.५२ ॥
સભામાં ભીષ્મ અને ધર્મરાજને ઠપકો આપીને, તે મહાબળવાન ચેદિરાજે વાસુદેવની નિંદા કરી.
2.39.53
तेषामाकारभावज्ञः सहदेवो न चक्षमे ।
मानिनां बलिनां राज्ञां पुरुः सन्दर्शिते पदे ॥ २.३९.५३ ॥
તેમના ભાવને સમજનાર સહદેવ, અભિમાની અને બળવાન રાજાઓની સામે પોતાનું સ્થાન બતાવાયું તે સહન ન કરી શક્યા.
2.39.54
पुष्पवृष्टिर्महत्यासीत्सहदेवस्य मूर्धनि ।
जन्मप्रभृति वृष्णीना सुनीथः शत्रुरब्रवीत् ॥ २.३९.५४ ॥
સહદેવના મસ્તક પર મોટી પુષ્પવૃષ્ટિ થઈ. ત્યારે જન્મથી જ વૃષ્ણિઓનો શત્રુ સુનીથ બોલ્યો.
2.39.55
प्रष्टा वियोनिजो राजा प्रतिवक्ता नदीसुतः ।
प्रतिग्रहीता गोपालः प्रदाता च वियोनिजः ॥ २.३९.५५ ॥
પ્રશ્ન પૂછનાર ગર્ભજ ન હોય એવો રાજા છે; ઉત્તર આપનાર નદીનો પુત્ર છે; દાન લેનાર ગોપાલ છે અને દાન આપનાર પણ ગર્ભજ ન હોય એવો છે.
2.39.56
सदस्या मूकवत्सर्वे आसतेऽत्र किमुच्यते ।
इत्युक्त्वा स विहस्याशु पाण्डुं पुनरब्रवीत् ॥ २.३९.५६ ॥
અહીં સભાસદો બધા મૂંગા જેવા બેઠા છે; આ વિશે શું કહેવું? એમ કહીને તે હસીને તરત જ પાંડુપુત્ર સાથે ફરી બોલ્યો.
2.39.57
अतिपश्यसि वा सर्वान्न वा पश्यसि पाण्डव ।
तिष्ठत्स्वन्येषु पूज्येषु गोपमर्चितवानसि ॥ २.३९.५७ ॥
હે પાંડવ, તું બધાને જોઈ રહ્યો છે કે નથી જોઈ રહ્યો? બીજા પૂજ્યો હાજર હોવા છતાં તેં ગોપાલનું સન્માન કર્યું છે.
2.39.58
एते चैवोभये तात कार्यस्य तु विनाशके ।
अतिदृष्टिरदृष्टिर्वा तयोः किं त्वं समास्थितः ॥ २.३९.५८ ॥
હે પુત્ર, આ બંને કાર્યનો વિનાશ કરનારા છે. અતિદૃષ્ટિ કે અદૃષ્ટિ, આ બેમાંથી તેં કોનો આશ્રય લીધો છે?