ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 2.39
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.39.1
ततोऽभिषेचनीयेऽह्नि ब्राह्मणा राजभिः सह ।
अन्तर्वेदीं प्रविविशुः सत्कारार्हा महर्षयः ॥ २.३९.१ ॥
ତା'ପରେ ଅଭିଷେଚନୀୟ ଦିନରେ ରାଜାମାନଙ୍କ ସହ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ସତ୍କାରଯୋଗ୍ୟ ମହର୍ଷିମାନେ ଅନ୍ତର୍ବେଦୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
2.39.2
नारदप्रमुखास्तस्यामन्तर्वेद्यां महात्मनः ।
समासीनाः शुशुभिरे सहराजर्षिभिस्तदा ॥ २.३९.२ ॥
ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ବେଦୀରେ ନାରଦ ପ୍ରମୁଖମାନେ ରାଜର୍ଷିମାନଙ୍କ ସହ ବସି ସେତେବେଳେ ଶୋଭାୟମାନ ହେଲେ।
2.39.3
समेता ब्रह्मभवने देवा देवर्षयस्तथा ।
कर्मान्तरमुपासन्तो जजल्पुरमितौजसः ॥ २.३९.३ ॥
ବ୍ରହ୍ମଭବନରେ ଏକତ୍ର ହୋଇଥିବା ଦେବତା ଓ ଦେବର୍ଷିମାନେ କର୍ମାନ୍ତର ଅପେକ୍ଷା କରି ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀ ହୋଇ କଥାବାର୍ତ୍ତା କଲେ।
2.39.4
एवमेतन्न चाप्येवमेवं चैतन्न चान्यथा ।
इत्यूचुर्बहवस्तत्र वितण्डां वै परस्परम् ॥ २.३९.४ ॥
"ଏହା ଏପରି ହିଁ, ଆଉ ଏପରି ନୁହେଁ; ଏହା ଏପରି ହିଁ, ଏବଂ ଅନ୍ୟଥା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ" ବୋଲି ସେଠାରେ ଅନେକେ ପରସ୍ପର ସହ ବିତଣ୍ଡା କଲେ।
2.39.5
कृशानर्थांस्ततः केचिदकृशांस्तत्र कुर्वते ।
अकृशांश्च कृशांश्चक्रुर्हेतुभिः शास्त्रनिश्चयैः ॥ २.३९.५ ॥
ତା'ପରେ ସେଠାରେ କେହି କେହି ଦୁର୍ବଳ ଅର୍ଥକୁ ସବଳ କଲେ, ଆଉ ସବଳକୁ ଦୁର୍ବଳ କଲେ; ହେତୁ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରନିଶ୍ଚୟ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଏପରି କଲେ।
2.39.6
तत्र मेधाविनः केचिदर्थमन्यैरुदीरितम् ।
विचिक्षिपुर्यथा श्येना नभोगतमिवामिषम् ॥ २.३९.६ ॥
ସେଠାରେ କେତେକ ମେଧାବୀ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ କଥିତ ଅର୍ଥକୁ, ଆକାଶରେ ଥିବା ମାଂସକୁ ଶ୍ୟେନମାନେ ଫିଙ୍ଗିଦିଅନ୍ତି ପରି, ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ।
2.39.7
केचिद्धर्मार्थकुशलाः केचित्तत्र महाव्रताः ।
रेमिरे कथयन्तश्च सर्वभाष्यविदां वराः ॥ २.३९.७ ॥
ସେଠାରେ କେହି ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ନିପୁଣ, କେହି ମହାବ୍ରତଧାରୀ; ସମସ୍ତ ଆଳାପ ଜାଣିଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରି ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଥିଲେ।
2.39.8
सा वेदिर्वेदसम्पन्नैर्देवद्विजमहर्षिभिः ।
आबभासे समाकीर्णा नक्षत्रैर्द्यौरिवायता ॥ २.३९.८ ॥
ବେଦସମ୍ପନ୍ନ ଦେବତା, ଦ୍ୱିଜ ଓ ମହର୍ଷିମାନଙ୍କରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସେହି ବେଦୀ ନକ୍ଷତ୍ରଭରା ବିସ୍ତୃତ ଆକାଶ ପରି ଶୋଭୁଥିଲା।
2.39.9
न तस्यां सन्निधौ शूद्रः कश्चिदासीन्न चाव्रती ।
अन्तर्वेद्यां तदा राजन्युधिष्ठिरनिवेशने ॥ २.३९.९ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ସେତେବେଳେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ନିବାସରେ, ସେହି ଅନ୍ତର୍ବେଦୀର ନିକଟରେ କୌଣସି ଶୂଦ୍ର ନଥିଲା କି ବ୍ରତହୀନ ମଧ୍ୟ ନଥିଲା।
2.39.10
तां तु लक्ष्मीवतो लक्ष्मीं तदा यज्ञविधानजाम् ।
तुतोष नारदः पश्यन्धर्मराजस्य धीमतः ॥ २.३९.१० ॥
ସେତେବେଳେ ଲକ୍ଷ୍ମୀବାନ୍ ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଯଜ୍ଞବିଧାନରୁ ଜାତ ସେହି ସମୃଦ୍ଧି ଦେଖି ନାରଦ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
2.39.11
अथ चिन्तां समापेदे स मुनिर्मनुजाधिप ।
नारदस्तु तदा पश्यन्सर्वक्षत्रसमागमम् ॥ २.३९.११ ॥
ହେ ମନୁଜାଧିପ, ତେବେ ସେହି ମୁନି ନାରଦ ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ସମାଗମ ଦେଖି ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ।
2.39.12
सस्मार च पुरावृत्तां कथां तां पुरुषर्षभ ।
अंशावतरणे याऽसौ ब्रह्मणो भवनेऽभवत् ॥ २.३९.१२ ॥
ହେ ପୁରୁଷର୍ଷଭ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଭବନରେ ଅଂଶାବତରଣ ସମୟରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା ସେହି ପୁରାତନ କଥା ସେ ସ୍ମରଣ କଲେ।
2.39.13
देवानां सङ्गमं तं तु विज्ञाय कुरुनन्दन ।
नारदः पुण्डरीकाक्षं सस्मार मनसा हरिम् ॥ २.३९.१३ ॥
ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ସେ ସମାଗମ ଜାଣି ନାରଦ ମନରେ କମଳନୟନ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
2.39.14
साक्षात्स विबुधारिघ्नः क्षत्रे नारायणो विभुः ।
प्रतिज्ञां पालयंश्चेमां जातः परपुरञ्जयः ॥ २.३९.१४ ॥
ଦେବଶତ୍ରୁ ସଂହାରକ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ନାରାୟଣ ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କରି କ୍ଷତ୍ରିୟ କୁଳରେ ସାକ୍ଷାତ ଜନ୍ମିଲେ, ଶତ୍ରୁନଗର ଜୟକାରୀ ହୋଇ।
2.39.15
न्दिदेश पुरा योऽसौ विबुधान्भूतकृत्स्वयम् ।
न्योन्यमभिनिघ्नन्तः पुनर्लोकानवाप्स्यथ ॥ २.३९.१५ ॥
…ପୂର୍ବରେ ଭୂତକର୍ତ୍ତା ସେ ନିଜେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଇଥିଲେ; ପରସ୍ପରକୁ ଆଘାତ କରି ତୁମେ ପୁଣି ଲୋକ ପାଇବ।
2.39.16
इति नारायणः शम्भुर्भगवान्भूतभावनः ।
आदिश्य विबुधान्सर्वानजायत यदुक्षये ॥ २.३९.१६ ॥
ଏପରି ଭଗବାନ ନାରାୟଣ, ଶମ୍ଭୁ, ଭୂତପାଳକ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଇ ଯଦୁକୁଳ ନାଶ ସମୟରେ ଜନ୍ମିଲେ।
2.39.17
क्षितावन्धकवृष्णीनां वंशे वंशभृतां वरः ।
परया शुशुभे लक्ष्म्या नक्षत्राणामिवोडुराट् ॥ २.३९.१७ ॥
ପୃଥିବୀରେ ଅନ୍ଧକ-ବୃଷ୍ଣି ବଂଶରେ, ବଂଶଧରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ, ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ପରମ ଶୋଭାରେ ଝଲସିଲେ।
2.39.18
यस्य बाहुबलं सेन्द्राः सुराः सर्व उपासते ।
सोयं मानुषवन्नाम हरिरास्तेऽरिमर्दनः ॥ २.३९.१८ ॥
ଯାହାର ବାହୁବଳକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେହି ଶତ୍ରୁମର୍ଦ୍ଦନ ହରି ମନୁଷ୍ୟ ପରି ନାମରେ ବାସ କରୁଛନ୍ତି।
2.39.19
अहो बत महद्भूतं स्वयम्भूर्यदिदं स्वयम् ।
आदास्यति पुनः क्षत्रमेवं बलसमन्वितम् ॥ २.३९.१९ ॥
ଅହୋ! ଏହା ଏକ ମହାନ ଅଦ୍ଭୁତ ବିଷୟ; ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ ନିଜେ ପୁଣି ବଳସମ୍ପନ୍ନ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବର୍ଗକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବେ।
2.39.20
इत्येतां नारदश्चिन्तां चिन्तयामास सर्ववित् ।
हरिं नारायणं ज्ञात्वा यज्ञैरीज्यं तमीश्वरम् ॥ २.३९.२० ॥
ଏହିପରି ସର୍ବଜ୍ଞ ନାରଦ ଏହି ଚିନ୍ତା ଚିନ୍ତା କଲେ; ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜନୀୟ ଈଶ୍ୱର ହରି ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଜାଣି।
2.39.21
तस्मिन्धर्मविदां श्रेष्ठो धर्मराजस्य धीमतः ।
महाध्वरे महाबुद्धिस्तस्थौ स बहुमानतः ॥ २.३९.२१ ॥
ସେହି ମହାଯଜ୍ଞରେ ଧର୍ମଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ସେ ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଯଜ୍ଞରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନ ସହ ରହିଲେ।
2.39.22
ततः समुदिता मुख्यैर्गुणैर्गुणवतां वराः ।
बहवो भावितात्मानः पृथक्पृथगरिन्दमाः ॥ २.३९.२२ ॥
ତା'ପରେ ପ୍ରମୁଖ ଗୁଣରେ ଗୁଣବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୁଦ୍ଧ ମନର, ଶତ୍ରୁ ଦମନକାରୀ ଅନେକ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ଏକତ୍ର ହେଲେ।
2.39.23
आत्मकृत्यमिति ज्ञात्वा पाञ्चालास्तत्र सर्वशः ।
समीयुर्वृष्णयश्चैव तदाऽनीकाग्रहारिणः ॥ २.३९.२३ ॥
ଏହା ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣି ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ପାଞ୍ଚାଳ ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଏକତ୍ର ହେଲେ; ସେତେବେଳେ ସୈନ୍ୟର ଅଗ୍ରଭାଗ ଧାରଣକାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ।
2.39.24
दाराः सजनामात्या वहन्तो रत्नसञ्चयान् ।
विकृष्टत्वाच्च देशस्य गुरुभारतया च ते ॥ २.३९.२४ ॥
ପତ୍ନୀ, ଲୋକ ଓ ଅମାତ୍ୟମାନେ ରତ୍ନରାଶି ବହି ଆସିଲେ; ଦେଶ ଦୂରରେ ଥିବାରୁ ଏବଂ ଭାର ଭାରୀ ଥିବାରୁ।
2.39.25
ययुः प्रमुदिताः पश्चाद्भगवन्तं समन्वयुः ।
बलशेषं समुदितं परिगृह्य समन्ततः ॥ २.३९.२५ ॥
ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ସେମାନେ ଗଲେ; ଭଗବାନଙ୍କ ପଛେ ଅନୁସରଣ କଲେ; ଅବଶିଷ୍ଟ ସୈନ୍ୟକୁ ଚାରିଦିଗରୁ ଏକତ୍ର କରି।
2.39.26
अजश्चक्रायुधः शौरिरमित्रगणमर्दनः ।
बलाधिकारे निक्षिप्य संमान्यानकदुन्दुभिम् ॥ २.३९.२६ ॥
ଅଜନ୍ମା, ଚକ୍ରଧାରୀ, ଶୂରପୁତ୍ର, ଶତ୍ରୁଗଣ ମର୍ଦନକାରୀ ସେ ସୈନ୍ୟାଧିକାରରେ ରଖି ଆନକଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
2.39.27
सम्प्रायाद्यादवश्रेष्ठो जयमाने युधिष्ठिरे ।
उच्चावचमुपादाय धर्मराजाय माधवः ॥ २.३९.२७ ॥
ଯାଦବଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାଧବ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ବିଜୟ ସମୟରେ ନାନା ପ୍ରକାର ଦ୍ରବ୍ୟ ନେଇ ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ପାଇଁ ଯାତ୍ରା କଲେ।
2.39.28
धनौघं पुरतः कृत्वा खाण्डवप्रस्थमाययौ ।
तत्र यज्ञगतान्पश्यंश्चैद्यवर्गसमागतान् ॥ २.३९.२८ ॥
ଧନର ସ୍ରୋତ ଆଗରେ ରଖି ସେ ଖାଣ୍ଡବପ୍ରସ୍ଥରେ ଆସିଲେ; ସେଠାରେ ଯଜ୍ଞକୁ ଆସିଥିବା ଚୈଦ୍ୟବଂଶୀୟ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଦେଖି।
2.39.29
भूमिपालगणान्सर्वान्सप्रभानिव तोयदान् ।
घकायान्निवसतो यूथपानिव यूथपः ॥ २.३९.२९ ॥
ପ୍ରଭାଯୁକ୍ତ ମେଘ ପରି ସମସ୍ତ ଭୂପାଳଙ୍କୁ, ଏବଂ ବନରେ ରହୁଥିବା ଯୂଥପତିଙ୍କ ପରି ସେମାନଙ୍କୁ।
2.39.30
बलिनः सिंहसङ्काशान्महीमावृत्य तिष्ठतः ।
ततो जनौघसम्बाधं राजसागरमव्ययम् ॥ २.३९.३० ॥
ବଳବାନ, ସିଂହ ପରି, ପୃଥିବୀକୁ ଆବୃତ କରି ଠିଆ ହୋଇଥିବା ରାଜାମାନେ; ତାପରେ ଜନସମୂହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେହି ଅକ୍ଷୟ ରାଜସାଗର।
2.39.31
नादयन्रथघोषेण ह्युपायान्मधुसूदनः ।
असूर्यमिव सूर्येण निवातमिव वायुना ॥ २.३९.३१ ॥
ରଥ ଘଷର ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ କରି ମଧୁସୂଦନ ଆସିଲେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟହୀନ ସ୍ଥାନ ବା ପବନହୀନ ନୀରବତା।
2.39.32
कृष्णेन समुपेतेन जहर्षे भारतं पुरम् ।
ब्राह्मणक्षत्रियाणां तु पूजार्थं ह्यर्थधर्मवित् ॥ २.३९.३२ ॥
କୃଷ୍ଣ ଆସିବାରୁ ଭାରତ ନଗରୀ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା, ଅର୍ଥଧର୍ମଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ପାଇଁ।
2.39.33
सहदेवो विशेषज्ञो माद्रीपुत्रः कृतोऽभवत् ।
भगवन्तं तु भूतानां भास्वन्तमिव तेजसा ॥ २.३९.३३ ॥
ବିଶେଷଜ୍ଞ ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ର ସହଦେବ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ। ସେ ଭୂତମାନଙ୍କ ଭଗବାନ ପରି, ତେଜରେ ଦୀପ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଥିଲେ।
2.39.34
विशन्तं यज्ञभूमिं तां सितस्यावरजं प्रभुम् ।
तेजोराशिमृषिं विप्रमदृश्यं वै विजानताम् ॥ २.३९.३४ ॥
ସେହି ଯଜ୍ଞଭୂମିରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା, ସିତଙ୍କ କନିଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା, ପ୍ରଭୁ, ତେଜରାଶି, ଋଷି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଜାଣିଥିବାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅଦୃଶ୍ୟ।
2.39.35
वयोधिकानां वृद्धानां मार्गमात्मनि तिष्ठताम् ।
जगतस्तस्थुषश्चैव प्रभवाप्ययमच्युतम् ॥ २.३९.३५ ॥
ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥିତ, ବୟସରେ ବଡ଼ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କର ପଥ; ଜଗତ ଓ ସ୍ଥିରର ଉତ୍ପତ୍ତି-ଲୟ ଅଚ୍ୟୁତ।
2.39.36
अनन्तमन्तं शत्रूणाममित्रगणमर्दनम् ।
प्रभवं सर्वभूतानामापत्स्वभयमच्युतम् ॥ २.३९.३६ ॥
ଅନନ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଅନ୍ତ, ଶତ୍ରୁଗଣର ମର୍ଦ୍ଦନକାରୀ, ସର୍ବଭୂତର ମୂଳ, ବିପଦରେ ଅଭୟ ଦେଉଥିବା ଅଚ୍ୟୁତ।
2.39.37
भविष्यं भावनं भूतं द्वारवत्यामरिन्दमम् ।
स दृष्ट्वा कृष्णमायान्तं प्रतिपूज्यामितौजसम् ॥ २.३९.३७ ॥
ଦ୍ୱାରବତୀରେ ଭବିଷ୍ୟତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଅତୀତର ମୂଳ, ଶତ୍ରୁଦମନକାରୀ, ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ସେ ତାଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନ କଲେ।
2.39.38
यथार्हं केशवे वृत्तिं प्रत्यपद्यत पाण्डवः ।
ज्यैष्ठ्यकानिष्ठ्यसंयोगं सम्प्रधार्य गुणागुणैः ॥ २.३९.३८ ॥
ପାଣ୍ଡବ ଗୁଣାଗୁଣ ଓ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ-କନିଷ୍ଠ ସମ୍ବନ୍ଧ ବିଚାର କରି କେଶବଙ୍କ ପ୍ରତି ଯଥୋଚିତ ଆଚରଣ କଲେ।
2.39.39
आरिराधयिषुर्धर्मः पूजयित्वा द्विजोत्तमान् ।
महदादित्यसङ्काशमासनं च जगत्पतेः। ॥ २.३९.३९ ॥
ଧର୍ମରାଜ ଜଗତ୍ପତିଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ମହାସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆସନ ଜଗତ୍ପତିଙ୍କୁ ଦେଲେ।
2.39.40
ददौ नासादितं कैश्चित्तस्मिन्नुपविवेश सः ।
ततो भीष्मोऽब्रवीद्राजन्धर्मराजं युधिष्ठिरम्।
क्रियतामर्हणं राज्ञां यथार्हमिति भारत ॥ २.३९.४० ॥
ଯେଉଁ ଆସନ କେହି ପାଇ ନ ଥିଲେ, ତାହା ତାଙ୍କୁ ଦିଆଗଲା; ସେ ତାହା ଉପରେ ବସିଲେ। ତା'ପରେ ଭୀଷ୍ମ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ରାଜନ୍, ଭାରତ, ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନ କରାଯାଉ।"
2.39.41
आचार्यमृत्विजं चैव संयुजं च युधिष्ठिर ।
स्नातकं च प्रियं प्राहुः षडर्घार्हान्नृपं तथा ॥ २.३९.४१ ॥
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ଋତ୍ୱିଜ, ସମ୍ବନ୍ଧୀ, ସ୍ନାତକ, ପ୍ରିୟ ମିତ୍ର ଏବଂ ରାଜା—ଏମାନେ ଛଅ ପ୍ରକାର ଅର୍ଘ୍ୟର ଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
2.39.42
एतानर्घ्यानभिगतानाहुः संवत्सरोषितान् ।
त इमे कालपूगस्य महतोऽस्मानुपागताः ॥ २.३९.४२ ॥
ଯେଉଁମାନେ ଆସି ଏକ ବର୍ଷ ରହିଛନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏମାନେ ଦୀର୍ଘକାଳ ପରେ ଆମ ପାଖକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
2.39.43
एषामेकैकशो राजन्नर्घ आनीयतामिति ।
अथ तैषां वरिष्ठाय समर्थायोपनीयताम् ॥ २.३९.४३ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ପାଇଁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଆଣାଯାଉ। ତା'ପରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ତାହା ଅର୍ପଣ କରାଯାଉ।
2.39.44
कस्मै भवान्मन्यतेऽर्घमेकस्मै कुरुनन्दन ।
उपनीयमानं युक्तं च तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ २.३९.४४ ॥
ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ, ଆପଣ ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟ କାହାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ମନେ କରନ୍ତି? ଅର୍ପଣ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଉଚିତ ଯାହା, ତାହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ, ହେ ପିତାମହ।
2.39.45
ततो भीष्मः शान्तनवो बुद्ध्या निश्चित्य वीर्यवान् ।
वार्ष्णेयं मन्यते कृष्णमर्हणीयतमं भुवि ॥ २.३९.४५ ॥
ତା'ପରେ ଶାନ୍ତନୁର ପୁତ୍ର ବୀର୍ଯ୍ୟବାନ୍ ଭୀଷ୍ମ ବୁଦ୍ଧିରେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ପୃଥିବୀରେ ସର୍ବାଧିକ ସମ୍ମାନଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମାନିଲେ।
2.39.46
एष ह्येषां समस्तानां तेजोबलपराक्रमैः ।
मध्ये तपन्निवाभाति ज्योतिषामिव भास्करः ॥ २.३९.४६ ॥
ଏ ତ ଏମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତେଜ, ବଳ ଓ ପରାକ୍ରମରେ ଜ୍ୟୋତିଷ୍କମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତପନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପରି ଝଲସୁଛନ୍ତି।
2.39.47
असूर्यमिव सूर्येण निर्वातमिव वायुना ।
भासितं ह्लादितं चैव कृष्णेनेदं सदो हि नः ॥ २.३९.४७ ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟହୀନ ସ୍ଥାନ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଆଲୋକିତ ହେଉଥିବା ଭଳି ଓ ପବନହୀନ ସ୍ଥାନ ପବନରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଥିବା ଭଳି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମ ଏ ସଭା ଆଲୋକିତ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇଛି।
2.39.48
तस्मै भीष्माभ्यनुज्ञातः सहदेवः प्रतापवान् ।
उपजह्रेऽथ विधिवद्वार्ष्णेयायार्घ्यमुत्तमम् ॥ २.३९.४८ ॥
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ପ୍ରତାପୀ ସହଦେବ ବିଧି ଅନୁସାରେ ସେହି ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀୟଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କଲେ।
2.39.49
गामर्घ्यं मधुपर्कं च ह्यानीयोपाहरत्तदा ।
एतस्मिन्नन्तरे राजन्निदमासीत्तदाऽद्भुतम् ॥ २.३९.४९ ॥
ଗାଇ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ମଧୁପର୍କ ଆଣି ସେ ଅର୍ପଣ କଲେ। ହେ ରାଜନ୍, ସେହି ସମୟରେ ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବରେ ଘଟିଲା।
2.39.50
तां दृष्ट्वा क्षत्रियाः सर्वे पूजां कृष्णस्य भूयसीम् ।
सम्प्रेक्ष्यान्योन्यमासीना हृदयैस्तामधारयन् ॥ २.३९.५० ॥
ତାହା ଦେଖି ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ସେହି ମହାନ ସମ୍ମାନକୁ ଦେଖି ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ଚାହିଁ ବସିଲେ ଓ ତାହାକୁ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କଲେ।
2.39.51
प्रतिजग्राह तां कृष्णः शास्त्रदृष्टेन कर्मणा ।
शिशुपालस्तु तां पूजां वासुदेवे न चक्षमे ॥ २.३९.५१ ॥
ଶାସ୍ତ୍ରବିଧି ଅନୁସାରେ କୃଷ୍ଣ ତାହା ଗ୍ରହଣ କଲେ। କିନ୍ତୁ ଶିଶୁପାଳ ବାସୁଦେବଙ୍କ ପ୍ରତି ସେହି ସମ୍ମାନ ସହି ପାରିଲେ ନାହିଁ।
2.39.52
उपालभ्य स भीष्मं च धर्मराजं च संसदि ।
अवाक्षिपद्वासुदेवं चेदिराजो महाबलः ॥ २.३९.५२ ॥
ସଭାରେ ଭୀଷ୍ମ ଓ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ଭର୍ତ୍ସନା କରି ସେହି ମହାବଳ ଚେଦିରାଜ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କଲେ।
2.39.53
तेषामाकारभावज्ञः सहदेवो न चक्षमे ।
मानिनां बलिनां राज्ञां पुरुः सन्दर्शिते पदे ॥ २.३९.५३ ॥
ସେମାନଙ୍କ ଭାବ ଜାଣିଥିବା ସହଦେବ, ଅହଂକାରୀ ଓ ବଳବାନ ରାଜାମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନିଜ ସ୍ଥାନ ଦେଖାଯିବା ସହି ପାରିଲେ ନାହିଁ।
2.39.54
पुष्पवृष्टिर्महत्यासीत्सहदेवस्य मूर्धनि ।
जन्मप्रभृति वृष्णीना सुनीथः शत्रुरब्रवीत् ॥ २.३९.५४ ॥
ସହଦେବଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ମହତୀ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ହେଲା। ସେତେବେଳେ ଜନ୍ମଠାରୁ ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ସୁନୀଥ କହିଲେ।
2.39.55
प्रष्टा वियोनिजो राजा प्रतिवक्ता नदीसुतः ।
प्रतिग्रहीता गोपालः प्रदाता च वियोनिजः ॥ २.३९.५५ ॥
ପ୍ରଶ୍ନକର୍ତ୍ତା ଗର୍ଭଜ ନ ହୋଇଥିବା ରାଜା; ଉତ୍ତରଦାତା ନଦୀର ପୁତ୍ର; ଦାନଗ୍ରହୀତା ଗୋପାଳ; ଦାତା ମଧ୍ୟ ଗର୍ଭଜ ନ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି।
2.39.56
सदस्या मूकवत्सर्वे आसतेऽत्र किमुच्यते ।
इत्युक्त्वा स विहस्याशु पाण्डुं पुनरब्रवीत् ॥ २.३९.५६ ॥
ଏଠାରେ ସଭାସଦମାନେ ସମସ୍ତେ ମୂକଙ୍କ ପରି ବସିଛନ୍ତି; ଏ ବିଷୟରେ କ'ଣ କୁହାଯିବ? ଏହା କହି ସେ ହସି ଶୀଘ୍ର ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କ ସହିତ ପୁନର୍ବାର କହିଲା।
2.39.57
अतिपश्यसि वा सर्वान्न वा पश्यसि पाण्डव ।
तिष्ठत्स्वन्येषु पूज्येषु गोपमर्चितवानसि ॥ २.३९.५७ ॥
ହେ ପାଣ୍ଡବ, ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖୁଛ ନା ଦେଖୁନାହଁ? ଅନ୍ୟ ପୂଜ୍ୟମାନେ ଥିବା ସମୟରେ ତୁମେ ଗୋପାଳଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିଛ।
2.39.58
एते चैवोभये तात कार्यस्य तु विनाशके ।
अतिदृष्टिरदृष्टिर्वा तयोः किं त्वं समास्थितः ॥ २.३९.५८ ॥
ହେ ବତ୍ସ, ଏ ଦୁଇଟି କାର୍ଯ୍ୟର ବିନାଶକାରୀ। ଅତିଦୃଷ୍ଟି ହେଉ କି ଅଦୃଷ୍ଟି, ଏ ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରୁ ତୁମେ କାହାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛ?