Mahābhārata · Adhyāya 2.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.4.1
तां तु कृत्वा सभां श्रेष्ठां मयश्चार्जुनमब्रवीत् ।
भूतानां च महावीर्यो ध्वजाग्रे किङ्करो गणः ॥ २.४.१ ॥
Having built that excellent assembly hall, Maya said to Arjuna: the host of mighty spirits will serve as attendants at the top of the banner.
2.4.2
तव विष्फारघोषेण मेघवन्निनदिष्यति ।
अयं हि सूर्यसङ्काशो ज्वलनस्य रथो महान् ॥ २.४.२ ॥
With the twang of your bowstring it will roar like a cloud. This great chariot, resembling the sun, belongs to Agni.
2.4.3
इमे च दिविजाः श्वेता वीर्यवन्तो हयोत्तमाः ।
मायामयः कृतो ह्येष ध्वजो वानरलक्षणः ॥ २.४.३ ॥
These are the white, mighty, heaven-born finest horses. And this banner, marked with the monkey, has been made of illusion.
2.4.4
असज्जमानो वृक्षेषु धूमकेतुरिवोच्छ्रितः ।
बहुवर्णं हि लक्ष्येत ध्वजं वानरलक्षणम् ॥ २.४.४ ॥
Not catching on the trees, raised high like a comet, the many-colored banner marked with the monkey will be seen.
2.4.5
ध्वजोत्कटं ह्यनवमं युद्धे द्रक्ष्यसि विष्ठितम् ।
एव वीरः सव्यसाचिन्ध्वजस्यान्ते भविष्यति ॥ २.४.५ ॥
In battle you will see the lofty, unsurpassed banner standing. O Savyasācin, that hero will be at the tip of this banner.
2.4.6
इत्युक्त्वाऽऽलिङ्ग्य वीभत्सुं विसृष्टः प्रययौ मयः। ॥ २.४.६ ॥
Having said this and embraced Vībhatsu (Arjuna), Maya, dismissed, departed.
2.4.7
ततः प्रवेशनं तस्यां चक्रे राजा युधिष्ठिरः ।
अयुतं भोजयित्वा तु ब्राह्मणानां नराधिपः ॥ २.४.७ ॥
Then King Yudhiṣṭhira held the housewarming in that hall and fed ten thousand brahmins.
2.4.8
साज्येन पायसेनैव मधुना मिश्रितेन च ।
भक्ष्यैर्मूलैः फलैश्चैव मांसैर्वाराहहारिणैः।
कृसरेणाथ जीवन्त्या हविष्येण च सर्वशः ॥ २.४.८ ॥
with milk-rice pudding mixed with ghee and honey, with edible foods, roots and fruits, with wild-boar meat, with kṛsara, with jīvantī and with offering-food, in every way.
2.4.9
मांसप्रकारैर्विविधैः खाद्यैश्चापि तथा नृप ।
चोष्यैश्च विविधै राजन्पेयैश्च बहुविस्तरैः ॥ २.४.९ ॥
O king, with various kinds of meat, edibles, things to be sucked, and various drinks, in great profusion.
2.4.10
अहतैश्चैव वासोभिर्माल्यैरुच्चावचैरपि ।
तर्पयामास विप्रेन्द्रान्नानादिग्भ्यः समागतान् ॥ २.४.१० ॥
With unworn garments and garlands of every kind he gratified the foremost of brahmins who had come from all directions.
2.4.11
ददौ तेभ्यः सहस्राणि गवां प्रत्येकशः पुनः ।
पुण्याहघोषस्तत्रासीद्दिवस्पृगिव भारत ॥ २.४.११ ॥
He gave to each of them thousands of cows, and there arose the auspicious proclamation, as if touching the sky, O Bhārata.
2.4.12
वादित्रैर्विविधैर्दिव्यैर्गन्धैरुच्चावचैरपि ।
पूजयित्वा कुरुश्रेष्ठो देवतानि निवेश्य च ॥ २.४.१२ ॥
With divine instruments of many kinds and fragrances of every sort, the best of the Kurus worshipped the gods and installed them.
2.4.13
तत्र मल्ला नटा झल्लाः सूता वैतालिकास्तथा ।
उपतस्थुर्महात्मानं धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् ॥ २.४.१३ ॥
There wrestlers, dancers, jesters, bards and court singers attended upon the great-souled Yudhiṣṭhira, son of Dharma.
2.4.14
तथा स कृत्वा पूजां तां भ्रातृभिः सह पाण्डवः ।
तस्यां सभायां रम्यायां रेमे शक्रो यथा दिवि ॥ २.४.१४ ॥
Having made that worship with his brothers, the Pāṇḍava rejoiced in that delightful assembly hall as Indra rejoices in heaven.
2.4.15
सभायामृषयस्तस्यां पाण्डवैः सह आसते ।
आसाञ्चक्रुर्नरेन्द्राश्च नानादेशसमागताः ॥ २.४.१५ ॥
In that assembly the sages sat with the Pāṇḍavas, and kings gathered from many lands took their seats.
2.4.16
असितो देवलः सत्यः सर्पिर्माली महाशिराः ।
अर्वा वसुः सुमित्रश्च मैत्रेयः शुनको बलिः ॥ २.४.१६ ॥
Asita, Devala, Satya, Sarpirmālī, Mahāśirā, Arvā, Vasu, Sumitra, Maitreya, Śunaka and Bali.
2.4.17
बको दाल्भ्यः स्थूलशिराः कृष्णद्वैपायनः शुकः ।
सुमन्तुर्जैमिनिः पैलो व्यासशिष्यास्तथा वयम् ॥ २.४.१७ ॥
Baka, Dālbhya, Sthūlaśirā, Kṛṣṇa Dvaipāyana (Vyāsa), Śuka, Sumantu, Jaimini and Paila; the disciples of Vyāsa, and we too.
2.4.18
तित्तिरिर्याज्ञवल्क्यश्च ससुतो रोमहर्षणः ।
अप्सुहोम्यश्च धौम्यश्च अणीमाण्डव्यकौशिकौ ॥ २.४.१८ ॥
Tittiri, Yājñavalkya, Romaharṣaṇa with his son, Apsuhomya, Dhaumya, and Aṇīmāṇḍavya and Kauśika.
2.4.19
दामोष्णीपस्त्रैबलीश्च पर्णादो घटजानुकः ।
मौञ्जायनो वायुभक्षः पाराशर्यश्च सारिकः ॥ २.४.१९ ॥
Dāmoṣṇīpa, Traibalī, Parṇāda, Ghaṭajānuka, Mauñjāyana, Vāyubhakṣa, Pārāśarya and Sārika.
2.4.20
बलिवाकः सिनीवाकः सप्तपालः कृतश्रमः ।
जातूकर्णः शिखावांश्च आलम्बः पारिजातकः ॥ २.४.२० ॥
Balivāka, Sinīvāka, Saptapāla, Kṛtaśrama, Jātūkarṇa, Śikhāvān, Ālamba and Pārijātaka.
2.4.21
पर्वतश्च महाभागो मार्कण्डेयो महामुनिः ।
पवित्रपाणिः सावर्णो भालुकिर्गालवस्तथा ॥ २.४.२१ ॥
Parvata, the greatly fortunate Mārkaṇḍeya, the great sage Pavitrapāṇi, Sāvarṇa, Bhālukī and Gālava likewise.
2.4.22
जङ्घाबन्धुश्च रैभ्यश्च कोपवेगस्तथा भृगुः ।
हरिबभ्रुश्च कौण्डिन्यो बभ्रुमाली सनातनः ॥ २.४.२२ ॥
Jaṅghābandhu, Raibhya, Kopavega, Bhṛgu, Haribabhru, Kauṇḍinya, Babhrumālī and Sanātana.
2.4.23
काक्षीवानौशिजश्चैव नाचिकेतोऽथ गौतमः ।
पैङ्ग्यो वराहः शुनकः शाण्डिल्यश्च महातपाः ॥ २.४.२३ ॥
Kākṣīvat, Auśija, indeed Nāciketa, then Gautama, Paiṅgya, Varāha, Śunaka, Śāṇḍilya and the greatly austere one.
2.4.24
कुक्कुरो वेणुजङ्घोऽथ कालापः कठ एव च ।
मुनयो धर्मविद्वांसो धृतात्मानो जितेन्द्रियाः ॥ २.४.२४ ॥
Kukkura, Veṇujaṅgha, then Kālāpa and indeed Kaṭha. These sages were knowers of dharma, self-controlled and having conquered their senses.
2.4.25
एते चान्ये च बहवो वेदवेदाङ्गपारगाः ।
उपासते महात्मानं सभायामृषिसत्तमाः ॥ २.४.२५ ॥
These and many other sages, masters of the Vedas and their limbs, the best of seers, attend upon the great-souled one in the assembly.
2.4.26
कथयन्तः कथाः पुण्या धर्मज्ञाः शुचयोऽमलाः ।
तथैव क्षत्रियश्रेष्ठा धर्मराजमुपासते ॥ २.४.२६ ॥
Telling sacred stories, knowers of dharma, pure and stainless, likewise the best of warriors attend upon the king of dharma.
2.4.27
श्रीमान्महात्मा धर्मात्मा मुञ्जकेतुर्विवर्धनः ।
सङ्ग्रामजिद्दुर्मुखश्च उग्रसेनश्च वीर्यवान्। ॥ २.४.२७ ॥
The glorious, great-souled, righteous-souled Muñjaketu, Vivardhana, Saṅgrāmajit, Durmukha, and the valiant Ugrasena.
2.4.28
कक्षसेनः क्षितिपतिः क्षेमकश्चापराजितः ।
कम्बोजराजः कमठः कम्पनश्च महाबलः ॥ २.४.२८ ॥
Kakṣasena, the lord of the earth, Kṣemaka, the unconquered Aparājita, the Kamboja king Kamaṭha, and the mighty Kampana.
2.4.29
सततं कम्पयामास यवनानेक एव यः ।
बलपौरुषसम्पन्नान्कृतास्त्रानमितौजसः।
यथाऽसुरान्कालकेयान्देवो वज्रधरस्तथा ॥ २.४.२९ ॥
He who alone constantly made the Yavanas tremble, the men endowed with strength and valor, skilled in weapons, of immeasurable might, just as the thunderbolt-wielding god made the Kālakeya asuras tremble.
2.4.30
जटासुरो मद्रकानां च राजा ।
कुन्तिः पुलिन्दश्च किरातराजः।
तथाङ्गवाङ्गौ सहपुण्ड्रकेण ।
पाण्ड्योड्रराजौ च सहान्ध्रकेण ॥ २.४.३० ॥
Jaṭāsura, king of the Madrakas, Kunti, Pulinda, and the king of the Kirātas; likewise Aṅga and Vaṅga together with Puṇḍraka, and the kings of the Pāṇḍyas and Uḍras together with Āndhraka.
2.4.31
अङ्गो वङ्गः सुमित्रश्च शैब्यश्चामित्रकर्शनः ।
किरातराजः सुमना यवनाधिपतिस्तथा ॥ २.४.३१ ॥
Aṅga, Vaṅga, Sumitra, Śaibya, the tormentor of foes, Sumanas the king of the Kirātas, and likewise the lord of the Yavanas.
2.4.32
चाणूरो देवरातश्च भोजो भीमरथश्च यः ।
श्रुतायुधश्च कालिङ्गो जयसेनश्च मागधः ॥ २.४.३२ ॥
Cāṇūra, Devarāta, Bhoja, Bhīmaratha, Śrutāyudha, the king of Kaliṅga, Jayasena, and the king of Magadha.
2.4.33
सुकर्मा चेकितानश्च पुरुश्चामित्रकर्शनः ।
केतुमान्वसुदानश्च वैदेहोऽथ कृतक्षणः ॥ २.४.३३ ॥
Sukarmā, Cekitāna, Puru the tormentor of foes, Ketumān, Vasudāna, the king of Videha, and then Kṛtakṣaṇa.
2.4.34
सुधर्मा चानिरुद्धश्च श्रुतायुश्च महाबलः ।
अनूपराजो दुर्धर्पः क्रमजिच्च सुदर्शनः ॥ २.४.३४ ॥
Sudharmā, Aniruddha, the mighty Śrutāyus, the king of Anūpa, the unassailable Durdharṣa, Kramajit, and Sudarśana.
2.4.35
शिशुपालः सहसुतः करूपाधिपतिस्तथा ।
वृष्णीनां चैव दुर्धर्पाः कुमारा देवरूपिणः ॥ २.४.३५ ॥
Śiśupāla with his son, likewise the lord of Karūpa, and the unassailable princes of the Vṛṣṇis, godlike in form.
2.4.36
आहुको विपृथुश्चैव गदः सारण एव च ।
अक्रूरः कृतवर्मा च सत्यकश्च शिनेः सुतः ॥ २.४.३६ ॥
Āhuka, Vipṛthu, Gada, Sāraṇa, Akrūra, Kṛtavarman, and Satyaka, son of Śini.
2.4.37
भीष्मकोऽथाकृतिश्चैव द्युमत्सेनश्च वीर्यवान् ।
केकयाश्च महेष्वासा यज्ञसेनश्च सोमकिः ॥ २.४.३७ ॥
Bhīṣmaka, then Ākṛti, the mighty Dyumatsena, the great archers of the Kekayas, and Yajñasena, son of Somaka.
2.4.38
केतुमान्वसुमांश्चैव कृतास्त्रश्च महाबलः ।
एते चान्ये च बहवः क्षत्रिया मुख्यसंमताः। ॥ २.४.३८ ॥
Ketumān, Vasumān, the mighty one skilled in weapons, and many other chief warriors who were held in high regard.
2.4.39
उपासते सभायां स्म कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् ।
अर्जुनं ये व संश्रित्य राजपुत्रा महाबलाः ॥ २.४.३९ ॥
They attended in the assembly upon Yudhiṣṭhira, son of Kuntī, and the mighty princes who had taken refuge in Arjuna.
2.4.40
अशिक्षन्त धनुर्वेदं रौरवाजिनवाससः ।
तत्रैव शिक्षिता राजन्कुमारा वृष्णिनन्दनाः। ॥ २.४.४० ॥
Clad in the skins of the ruru deer they learned the science of the bow; and there, O king, were trained the princes, joys of the Vṛṣṇi line.
2.4.41
रौक्मिणेयश्च साम्बश्च युयुधानश्च सात्यकिः ।
सुधर्मा चानिरुद्धश्च शैव्यश्च नरपुङ्गवः ॥ २.४.४१ ॥
Rukmiṇī's son, Sāmba, Yuyudhāna, Sātyaki, Sudharmā, Aniruddha, and Śaibya, best of men.
2.4.42
एते चान्ये च बहवो राजानः पृथिवीपते ।
धनञ्जयसखा चात्र नित्यमास्ते स्म तुम्बुरुः ॥ २.४.४२ ॥
These and many other kings, O lord of the earth; and Tumburu, friend of Dhanañjaya, always remained here.
2.4.43
उपासते महात्मानमासीनं सप्तविंशतिः ।
चित्रसेनः सहामात्यो गन्धर्वाप्सरसस्तथा ॥ २.४.४३ ॥
Twenty-seven gandharvas attended upon the great-souled one as he sat there, with Citrasena and his ministers, and the gandharvas and apsarases likewise.
2.4.44
गीतवादित्रकुशलाः साम्यतालविशारदाः ।
प्रमाणोऽथ लये स्थाने किन्नराः कृतनिश्रमाः ॥ २.४.४४ ॥
The kinnaras, skilled in song and instruments, expert in harmonious rhythm, precise in tempo and place, had practised diligently.
2.4.45
सञ्चोदितास्तुम्बुरुणा गन्धर्वसहितास्तदा ।
गायन्ति दिव्यतानैस्ते यथान्यायं मनस्विनः ॥ २.४.४५ ॥
Then, prompted by Tumburu and together with the gandharvas, those high-minded ones sang with divine melodies, as is proper.
2.4.46
पाण्डुपुत्रानृषींश्चैव रमयन्त उपासते ।
तस्यां सभायामासीनाः सुव्रताः सत्यसङ्गराः ॥ २.४.४६ ॥
Delighting the sons of Pāṇḍu and the sages, they attended upon them; seated in that assembly were those of good vows and true pledges.
2.4.47
दिवीव देवा ब्रह्माणं युधिष्ठिरमुपासते ॥ २.४.४७ ॥
As the gods in heaven attend upon Brahmā, so they attended upon Yudhiṣṭhira.