महाभारत · अध्याय 2.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.4.1
तां तु कृत्वा सभां श्रेष्ठां मयश्चार्जुनमब्रवीत् ।
भूतानां च महावीर्यो ध्वजाग्रे किङ्करो गणः ॥ २.४.१ ॥
ती श्रेष्ठ सभा निर्माण करून मय अर्जुनाला म्हणाला — महापराक्रमी भूतगण ध्वजाच्या अग्रभागी सेवक म्हणून राहतील.
2.4.2
तव विष्फारघोषेण मेघवन्निनदिष्यति ।
अयं हि सूर्यसङ्काशो ज्वलनस्य रथो महान् ॥ २.४.२ ॥
तुझ्या धनुष्याच्या टणत्काराने हा मेघासारखा गर्जेल. हा महान रथ सूर्यासारखा तेजस्वी असून अग्नीचा आहे.
2.4.3
इमे च दिविजाः श्वेता वीर्यवन्तो हयोत्तमाः ।
मायामयः कृतो ह्येष ध्वजो वानरलक्षणः ॥ २.४.३ ॥
हे स्वर्गात जन्मलेले, पांढरे, पराक्रमी उत्तम अश्व आहेत. आणि हा ध्वज मायेने निर्मिलेला असून वानराच्या चिन्हाचा आहे.
2.4.4
असज्जमानो वृक्षेषु धूमकेतुरिवोच्छ्रितः ।
बहुवर्णं हि लक्ष्येत ध्वजं वानरलक्षणम् ॥ २.४.४ ॥
वृक्षांत अडकून न राहता धूमकेतूसारखा उंच उभारलेला, बहुरंगी वानरचिन्हाचा ध्वज दिसेल.
2.4.5
ध्वजोत्कटं ह्यनवमं युद्धे द्रक्ष्यसि विष्ठितम् ।
एव वीरः सव्यसाचिन्ध्वजस्यान्ते भविष्यति ॥ २.४.५ ॥
युद्धात उंच, अतुलनीय ध्वज उभा असलेला तू पाहशील. सव्यसाची, याच ध्वजाच्या टोकाला तो वीर असेल.
2.4.6
इत्युक्त्वाऽऽलिङ्ग्य वीभत्सुं विसृष्टः प्रययौ मयः। ॥ २.४.६ ॥
असे म्हणून वीभत्सूला (अर्जुनाला) आलिंगन देऊन, निरोप घेतलेला मय निघून गेला.
2.4.7
ततः प्रवेशनं तस्यां चक्रे राजा युधिष्ठिरः ।
अयुतं भोजयित्वा तु ब्राह्मणानां नराधिपः ॥ २.४.७ ॥
नंतर राजा युधिष्ठिराने त्या भवनात प्रवेशोत्सव केला आणि दहा हजार ब्राह्मणांना भोजन घातले.
2.4.8
साज्येन पायसेनैव मधुना मिश्रितेन च ।
भक्ष्यैर्मूलैः फलैश्चैव मांसैर्वाराहहारिणैः।
कृसरेणाथ जीवन्त्या हविष्येण च सर्वशः ॥ २.४.८ ॥
तुपासह खीर, मधमिश्रित पदार्थ, भक्ष्य पदार्थ, कंदमुळे, फळे, रानडुकराचे मांस, कृसर, जीवन्ती आणि हविष्य यांसह, सर्व प्रकारे.
2.4.9
मांसप्रकारैर्विविधैः खाद्यैश्चापि तथा नृप ।
चोष्यैश्च विविधै राजन्पेयैश्च बहुविस्तरैः ॥ २.४.९ ॥
हे नृपा, विविध प्रकारचे मांस, खाद्यपदार्थ, चोखण्याजोगे पदार्थ आणि विविध पेये विपुल प्रमाणात.
2.4.10
अहतैश्चैव वासोभिर्माल्यैरुच्चावचैरपि ।
तर्पयामास विप्रेन्द्रान्नानादिग्भ्यः समागतान् ॥ २.४.१० ॥
नवीन वस्त्रे आणि विविध प्रकारच्या माळांनी त्याने नाना दिशांहून आलेल्या श्रेष्ठ ब्राह्मणांना तृप्त केले.
2.4.11
ददौ तेभ्यः सहस्राणि गवां प्रत्येकशः पुनः ।
पुण्याहघोषस्तत्रासीद्दिवस्पृगिव भारत ॥ २.४.११ ॥
पुन्हा त्याने त्यांच्यातील प्रत्येकाला हजारो गायी दान दिल्या. हे भारता, तेथे पुण्याहवाचनाचा घोष आकाशाला स्पर्श करील इतका घुमला.
2.4.12
वादित्रैर्विविधैर्दिव्यैर्गन्धैरुच्चावचैरपि ।
पूजयित्वा कुरुश्रेष्ठो देवतानि निवेश्य च ॥ २.४.१२ ॥
विविध दिव्य वाद्ये आणि नाना प्रकारच्या सुगंधांनी कुरुश्रेष्ठाने देवतांचे पूजन करून त्यांची स्थापना केली.
2.4.13
तत्र मल्ला नटा झल्लाः सूता वैतालिकास्तथा ।
उपतस्थुर्महात्मानं धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् ॥ २.४.१३ ॥
तेथे मल्ल, नट, झल्ल, सूत आणि वैतालिक हेही महात्मा धर्मपुत्र युधिष्ठिरांची सेवा करण्यासाठी उपस्थित झाले.
2.4.14
तथा स कृत्वा पूजां तां भ्रातृभिः सह पाण्डवः ।
तस्यां सभायां रम्यायां रेमे शक्रो यथा दिवि ॥ २.४.१४ ॥
अशा प्रकारे तो पांडव भावांसह ती पूजा करून त्या रमणीय सभेत स्वर्गात इंद्राप्रमाणे आनंद करू लागला.
2.4.15
सभायामृषयस्तस्यां पाण्डवैः सह आसते ।
आसाञ्चक्रुर्नरेन्द्राश्च नानादेशसमागताः ॥ २.४.१५ ॥
त्या सभेत पांडवांसह ऋषी बसले; विविध देशांतून आलेल्या राजांनीही आसने मांडली.
2.4.16
असितो देवलः सत्यः सर्पिर्माली महाशिराः ।
अर्वा वसुः सुमित्रश्च मैत्रेयः शुनको बलिः ॥ २.४.१६ ॥
असित, देवल, सत्य, सर्पिर्माली, महाशिरा, अर्वा, वसु, सुमित्र, मैत्रेय, शुनक आणि बली.
2.4.17
बको दाल्भ्यः स्थूलशिराः कृष्णद्वैपायनः शुकः ।
सुमन्तुर्जैमिनिः पैलो व्यासशिष्यास्तथा वयम् ॥ २.४.१७ ॥
बक, दाल्भ्य, स्थूलशिरा, कृष्णद्वैपायन (व्यास), शुक, सुमन्तु, जैमिनि, पैल; व्यासांचे शिष्य आणि आम्हीही.
2.4.18
तित्तिरिर्याज्ञवल्क्यश्च ससुतो रोमहर्षणः ।
अप्सुहोम्यश्च धौम्यश्च अणीमाण्डव्यकौशिकौ ॥ २.४.१८ ॥
तित्तिरी, याज्ञवल्क्य, पुत्रासह रोमहर्षण, अप्सुहोम्य, धौम्य, आणि अणीमाण्डव्य व कौशिक.
2.4.19
दामोष्णीपस्त्रैबलीश्च पर्णादो घटजानुकः ।
मौञ्जायनो वायुभक्षः पाराशर्यश्च सारिकः ॥ २.४.१९ ॥
दामोष्णीप, त्रैबली, पर्णाद, घटजानुक, मौञ्जायन, वायुभक्ष, पाराशर्य आणि सारिक.
2.4.20
बलिवाकः सिनीवाकः सप्तपालः कृतश्रमः ।
जातूकर्णः शिखावांश्च आलम्बः पारिजातकः ॥ २.४.२० ॥
बलिवाक, सिनीवाक, सप्तपाल, कृतश्रम, जातूकर्ण, शिखावान, आलम्ब आणि पारिजातक.
2.4.21
पर्वतश्च महाभागो मार्कण्डेयो महामुनिः ।
पवित्रपाणिः सावर्णो भालुकिर्गालवस्तथा ॥ २.४.२१ ॥
पर्वत, महाभाग मार्कण्डेय, महामुनी, पवित्रपाणी, सावर्ण, भालुकी आणि गालव तसेच.
2.4.22
जङ्घाबन्धुश्च रैभ्यश्च कोपवेगस्तथा भृगुः ।
हरिबभ्रुश्च कौण्डिन्यो बभ्रुमाली सनातनः ॥ २.४.२२ ॥
जङ्घाबन्धु, रैभ्य, कोपवेग, भृगु, हरिबभ्रु, कौण्डिन्य, बभ्रुमाली आणि सनातन.
2.4.23
काक्षीवानौशिजश्चैव नाचिकेतोऽथ गौतमः ।
पैङ्ग्यो वराहः शुनकः शाण्डिल्यश्च महातपाः ॥ २.४.२३ ॥
काक्षीवान, औशिज, नाचिकेत, नंतर गौतम, पैङ्ग्य, वराह, शुनक, शाण्डिल्य आणि महातपस्वी.
2.4.24
कुक्कुरो वेणुजङ्घोऽथ कालापः कठ एव च ।
मुनयो धर्मविद्वांसो धृतात्मानो जितेन्द्रियाः ॥ २.४.२४ ॥
कुक्कुर, वेणुजङ्घ, नंतर कालाप आणि कठ सुद्धा. हे मुनी धर्मज्ञ, आत्मसंयमी आणि इंद्रियजयी होते.
2.4.25
एते चान्ये च बहवो वेदवेदाङ्गपारगाः ।
उपासते महात्मानं सभायामृषिसत्तमाः ॥ २.४.२५ ॥
हे आणि वेद व वेदांगांत पारंगत असलेले इतर अनेक श्रेष्ठ ऋषी सभेत त्या महात्म्याची उपासना करतात.
2.4.26
कथयन्तः कथाः पुण्या धर्मज्ञाः शुचयोऽमलाः ।
तथैव क्षत्रियश्रेष्ठा धर्मराजमुपासते ॥ २.४.२६ ॥
पुण्यकथा सांगणारे, धर्म जाणणारे, शुचि व निर्मळ असे श्रेष्ठ क्षत्रिय त्याचप्रमाणे धर्मराजाची उपासना करतात.
2.4.27
श्रीमान्महात्मा धर्मात्मा मुञ्जकेतुर्विवर्धनः ।
सङ्ग्रामजिद्दुर्मुखश्च उग्रसेनश्च वीर्यवान्। ॥ २.४.२७ ॥
श्रीमान, महात्मा, धर्मात्मा मुञ्जकेतु, विवर्धन, संग्रामजित, दुर्मुख आणि वीर्यवान उग्रसेन.
2.4.28
कक्षसेनः क्षितिपतिः क्षेमकश्चापराजितः ।
कम्बोजराजः कमठः कम्पनश्च महाबलः ॥ २.४.२८ ॥
कक्षसेन, क्षितिपती, क्षेमक, अपराजित, कंबोजराज कमठ आणि महाबल कंपन.
2.4.29
सततं कम्पयामास यवनानेक एव यः ।
बलपौरुषसम्पन्नान्कृतास्त्रानमितौजसः।
यथाऽसुरान्कालकेयान्देवो वज्रधरस्तथा ॥ २.४.२९ ॥
यवनांना सतत कंपित करणारा एकटाच, बल व पौरुषाने संपन्न, अस्त्रकुशल, अमित तेजस्वी (योद्ध्यांनाही) जसा वज्रधर देव कालकेय असुरांना कंपित करी.
2.4.30
जटासुरो मद्रकानां च राजा ।
कुन्तिः पुलिन्दश्च किरातराजः।
तथाङ्गवाङ्गौ सहपुण्ड्रकेण ।
पाण्ड्योड्रराजौ च सहान्ध्रकेण ॥ २.४.३० ॥
मद्रकांचा राजा जटासुर, कुंती, पुलिंद, किरातराज, तसेच अंग आणि वंग पौंड्रकासह, आणि पांड्य व उड्र यांचे राजे आंध्रकासह.
2.4.31
अङ्गो वङ्गः सुमित्रश्च शैब्यश्चामित्रकर्शनः ।
किरातराजः सुमना यवनाधिपतिस्तथा ॥ २.४.३१ ॥
अंग, वंग, सुमित्र, शैब्य, शत्रुकर्शन, किरातराज सुमना आणि यवनाधिपती हेही (तेथे होते).
2.4.32
चाणूरो देवरातश्च भोजो भीमरथश्च यः ।
श्रुतायुधश्च कालिङ्गो जयसेनश्च मागधः ॥ २.४.३२ ॥
चाणूर, देवरात, भोज, भीमरथ, श्रुतायुध, कलिंगाचा राजा, जयसेन आणि मगधाचा राजा (तेथे होते).
2.4.33
सुकर्मा चेकितानश्च पुरुश्चामित्रकर्शनः ।
केतुमान्वसुदानश्च वैदेहोऽथ कृतक्षणः ॥ २.४.३३ ॥
सुकर्मा, चेकितान, शत्रुकर्शन पुरु, केतुमान, वसुदान, विदेहाचा राजा आणि कृतक्षण (हेही तेथे होते).
2.4.34
सुधर्मा चानिरुद्धश्च श्रुतायुश्च महाबलः ।
अनूपराजो दुर्धर्पः क्रमजिच्च सुदर्शनः ॥ २.४.३४ ॥
सुधर्मा, अनिरुद्ध, महाबल श्रुतायु, अनूपाचा राजा, दुर्धर्ष, क्रमजित् आणि सुदर्शन (हेही तेथे होते).
2.4.35
शिशुपालः सहसुतः करूपाधिपतिस्तथा ।
वृष्णीनां चैव दुर्धर्पाः कुमारा देवरूपिणः ॥ २.४.३५ ॥
पुत्रासह शिशुपाल, करूपाचा अधिपती हेही; आणि वृष्णींचे दुर्धर्ष, देवरूप कुमारही (तेथे होते).
2.4.36
आहुको विपृथुश्चैव गदः सारण एव च ।
अक्रूरः कृतवर्मा च सत्यकश्च शिनेः सुतः ॥ २.४.३६ ॥
आहुक, विपृथु, गद, सारण, अक्रूर, कृतवर्मा आणि शिनीचा पुत्र सात्यकी (हेही तेथे होते).
2.4.37
भीष्मकोऽथाकृतिश्चैव द्युमत्सेनश्च वीर्यवान् ।
केकयाश्च महेष्वासा यज्ञसेनश्च सोमकिः ॥ २.४.३७ ॥
भीष्मक, मग आकृती, पराक्रमी द्युमत्सेन, महान धनुर्धर केकय, आणि सोमकाचा पुत्र यज्ञसेनही.
2.4.38
केतुमान्वसुमांश्चैव कृतास्त्रश्च महाबलः ।
एते चान्ये च बहवः क्षत्रिया मुख्यसंमताः। ॥ २.४.३८ ॥
केतुमान, वसुमान, शस्त्रविद्येत निपुण महाबली, हे आणि इतर अनेक मान्यवर क्षत्रिय.
2.4.39
उपासते सभायां स्म कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् ।
अर्जुनं ये व संश्रित्य राजपुत्रा महाबलाः ॥ २.४.३९ ॥
सभेत कुन्तीपुत्र युधिष्ठिराची सेवा करत असत; आणि अर्जुनाचा आश्रय घेतलेले महाबली राजपुत्रही.
2.4.40
अशिक्षन्त धनुर्वेदं रौरवाजिनवाससः ।
तत्रैव शिक्षिता राजन्कुमारा वृष्णिनन्दनाः। ॥ २.४.४० ॥
रुरू मृगाचे कातडे नेसून त्यांनी धनुर्वेद शिकला; हे राजन, तिथेच प्रशिक्षित झालेले वृष्णिवंशाचे आनंदकुमार.
2.4.41
रौक्मिणेयश्च साम्बश्च युयुधानश्च सात्यकिः ।
सुधर्मा चानिरुद्धश्च शैव्यश्च नरपुङ्गवः ॥ २.४.४१ ॥
रुक्मिणीपुत्र, साम्ब, युयुधान, सात्यकी, सुधर्मा, अनिरुद्ध आणि नरश्रेष्ठ शैब्य.
2.4.42
एते चान्ये च बहवो राजानः पृथिवीपते ।
धनञ्जयसखा चात्र नित्यमास्ते स्म तुम्बुरुः ॥ २.४.४२ ॥
हे पृथ्वीपते, हे आणि इतर अनेक राजे; आणि धनंजयाचा मित्र तुंबुरू येथे नेहमी असे.
2.4.43
उपासते महात्मानमासीनं सप्तविंशतिः ।
चित्रसेनः सहामात्यो गन्धर्वाप्सरसस्तथा ॥ २.४.४३ ॥
सत्तावीस जण बसलेल्या महात्म्याची उपासना करीत; अमात्यांसह चित्रसेन, तसेच गंधर्व आणि अप्सरा.
2.4.44
गीतवादित्रकुशलाः साम्यतालविशारदाः ।
प्रमाणोऽथ लये स्थाने किन्नराः कृतनिश्रमाः ॥ २.४.४४ ॥
गीत आणि वाद्यांत कुशल, सुसंवादी तालात निपुण, लय आणि स्थानात प्रमाणबद्ध किन्नरांनी कष्टपूर्वक सराव केला होता.
2.4.45
सञ्चोदितास्तुम्बुरुणा गन्धर्वसहितास्तदा ।
गायन्ति दिव्यतानैस्ते यथान्यायं मनस्विनः ॥ २.४.४५ ॥
तेव्हा तुंबुरूने प्रेरित होऊन गंधर्वांसह ते मनस्वी दिव्य ताना घेऊन यथाविधी गात असत.
2.4.46
पाण्डुपुत्रानृषींश्चैव रमयन्त उपासते ।
तस्यां सभायामासीनाः सुव्रताः सत्यसङ्गराः ॥ २.४.४६ ॥
पांडुपुत्रांना व ऋषींना रमवीत ते उपासना करीत; त्या सभेत बसलेले सुव्रत आणि सत्यप्रतिज्ञ.
2.4.47
दिवीव देवा ब्रह्माणं युधिष्ठिरमुपासते ॥ २.४.४७ ॥
स्वर्गात देव जसे ब्रह्मदेवाची उपासना करतात, तसे ते युधिष्ठिराची उपासना करीत.