ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 2.41
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.41.1
ततो युधिष्ठिरो राजा शिशुपालमुपाद्रवत् ।
उवाच चैनं मधुरं सान्त्वपूर्वमिदं वचः ॥ २.४१.१ ॥
ତାପରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଶିଶୁପାଳ ଆଡ଼କୁ ଧାଇଁଗଲେ ଏବଂ ପ୍ରଥମେ ମଧୁର, ସାନ୍ତ୍ବନାପୂର୍ଣ୍ଣ ବାକ୍ୟରେ ଏହା କହିଲେ।
2.41.2
नेदं युक्तं महीपाल यादृशं वै त्वमुक्तवान् ।
अधर्मश्च परो राजन्पारुष्यं च निरर्थकम् ॥ २.४१.२ ॥
ହେ ମହୀପାଳ, ତୁମେ ଯାହା କହିଲ ତାହା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ହେ ରାଜନ୍, ଏହା ବଡ଼ ଅଧର୍ମ ଏବଂ ନିରର୍ଥକ କଠୋରତା।
2.41.3
न हि धर्मं परं जातु नावबुध्येत पार्थिवः ।
भीष्मः शान्तनवस्त्वेनं मावमंस्थास्त्वमन्यथा ॥ २.४१.३ ॥
କୌଣସି ରାଜା ପରମ ଧର୍ମକୁ କେବେ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ତୁମେ ଅନ୍ୟଥା ଅପମାନ କର ନାହିଁ।
2.41.4
पश्य चैतान्महीपालांस्त्वत्तो वृद्धतरान्बहून् ।
मृष्यन्ते चार्हणां कृष्णे तद्वत्वं क्षन्तुमर्हसि ॥ २.४१.४ ॥
ତୁମଠାରୁ ବୟସରେ ବଡ଼ ଏହି ଅନେକ ରାଜା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରଦତ୍ତ ସମ୍ମାନ ସହ୍ୟ କରନ୍ତି। ସେହିପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ।
2.41.5
वेद तत्त्वेन कृष्णं हि भीष्णश्चेदिपते भृशम् ।
न ह्येनं त्वं तथा यथैनं वेद कौरवः ॥ २.४१.५ ॥
ହେ ଚେଦିପତି, ଭୀଷ୍ମ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି। କିନ୍ତୁ କୌରବ ଯେପରି ଜାଣେ, ତୁମେ ସେପରି ଜାଣ ନାହଁ।
2.41.6
नास्मै देयो ह्यनुनयो नायमर्हति सान्त्वनम् ।
लोकवृद्धतमे कृष्णे योऽर्हणां नाभिमन्यते ॥ २.४१.६ ॥
ଏହାକୁ ଅନୁନୟ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଜଗତର ସର୍ବ ବୟୋଜ୍ୟେଷ୍ଠ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରଦତ୍ତ ସମ୍ମାନ ଯେ ମାନେ ନାହିଁ, ସେ ସାନ୍ତ୍ବନା ପାଇବାର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
2.41.7
क्षत्रियः क्षत्रियं जित्वा रणे रणकृतां वरः ।
यो मुञ्चति वशे कृत्वा गुरुर्भवति तस्य सः ॥ २.४१.७ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ଜଣେ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଜିଣି, ବଶ କରି ଯିଏ ଛାଡ଼ି ଦିଏ, ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ ତାହାର ଗୁରୁ ହୁଏ।
2.41.8
अस्यां हि समितौ राज्ञामेकमप्यजितं युधि ।
न पश्यामि महीपालं सात्वतीपुत्रतेजसा ॥ २.४१.८ ॥
ଏହି ସଭାରେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଏପରି ଜଣେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହିଁ ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ସାତ୍ୱତୀପୁତ୍ରଙ୍କ ତେଜରେ ଅଜେୟ ରହିଥିଲା।
2.41.9
न हि केवलमस्माकमयमर्च्यतमोऽच्युतः ।
त्रयाणामपि लोकानामर्चनीयो महाभुजः ॥ २.४१.९ ॥
ଏହା କେବଳ ଆମ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ମହାବାହୁ ଅଚ୍ୟୁତ ସର୍ବାଧିକ ପୂଜନୀୟ; ତିନି ଲୋକ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସେ ପୂଜନୀୟ।
2.41.10
कृष्णेन हि जिता युद्धे बहवः क्षत्रियर्षभाः ।
जगत्सर्वं च वार्ष्णेये निखिलेन प्रतिष्ठितम् ॥ २.४१.१० ॥
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ କ୍ଷତ୍ରିୟ-ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜିତାଯାଇଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଜଗତ ବାର୍ଷ୍ଣେୟଙ୍କଠାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
2.41.11
तस्मात्सत्स्वपि वृद्धेषु कृष्णमर्चाम नेतरान् ।
एवं वक्तुं न चार्हस्त्वं मा तेऽभूद्बुद्धिरीदृशी ॥ २.४१.११ ॥
ତେଣୁ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆମେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ହିଁ ସମ୍ମାନ କରିବା, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଏପରି କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ତୁମ ବୁଦ୍ଧି ଏପରି ନ ହେଉ।
2.41.12
ज्ञानवृद्धा मया राजन्बहवः पर्युपासिताः ।
यस्य राजन्प्रभावज्ञाः पुरा सर्वे च रक्षिताः।
तेषां कथयतां शौरेरहं गुणवतो गुणान् ॥ २.४१.१२ ॥
ହେ ରାଜନ୍! ଜ୍ଞାନବୃଦ୍ଧ ଅନେକଙ୍କୁ ମୁଁ ସେବା କରିଛି; ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ଜାଣିଥିଲେ, ପୂର୍ବରୁ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ରକ୍ଷିତ ହୋଇଥିଲେ। ସେହି କହୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କଠାରୁ ମୁଁ ଗୁଣବାନ ଶୌରିଙ୍କ ଗୁଣ ଶୁଣିଛି।
2.41.13
समागतानामश्रौषं बहून्बहुमतान्सताम् ।
कर्माण्यपि च यान्यस्य जन्मप्रभृति धीमतः ॥ २.४१.१३ ॥
ସମବେତ ଅନେକ ସମ୍ମାନିତ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ଠାରୁ ମୁଁ ଶୁଣିଛି; ଏହି ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ଜନ୍ମଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସେ ଯେଉଁ କର୍ମ କରିଥିଲେ, ସେସବୁ ମଧ୍ୟ।
2.41.14
बहृशः कथ्यमानानि नरैर्भूयः श्रुतानि मे ।
न केवलं वयं कामाच्चेदिगज जनार्दनम् ॥ २.४१.१४ ॥
ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାରମ୍ବାର କୁହାଯାଉଥିବା ଏସବୁ କଥା ମୁଁ ପୁନଃ ପୁନଃ ଶୁଣିଛି। ଆମେ କେବଳ କାମନାରୁ ନୁହେଁ, ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ…
2.41.15
न सम्बन्धं पुरस्कृत्य कृतार्थं वा कथञ्चन ।
अर्चामहेऽर्चितं सद्भिर्भुवि भूतसुखावहम् ॥ २.४१.१५ ॥
ସମ୍ବନ୍ଧକୁ ଆଗରେ ରଖି ନୁହେଁ, କିମ୍ବା କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ନିଜର କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ସଜ୍ଜନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସୁଖଦାୟୀ ତାଙ୍କୁ ହିଁ ଆମେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରୁ।
2.41.16
यशः शौर्यं जयं चास्य विज्ञायार्चां प्रयुञ्ज्महे ।
न च कश्चिदिहास्माभिः सुवालोप्यपरीक्षितः ॥ २.४१.१६ ॥
ତାଙ୍କ ଯଶ, ଶୌର୍ଯ୍ୟ ଓ ବିଜୟ ଜାଣି ଆମେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରୁ; ଏଠାରେ ଆମେ କାହାକୁ ବି ପରୀକ୍ଷା ନ କରି ଛାଡ଼ିନାହୁଁ…
2.41.17
गुणैर्वृद्धानतिक्रम्य हरिरर्च्यतमो मतः ।
ज्ञानवृद्धो द्विजातीनां क्षत्रियाणां बलाधिकः ॥ २.४१.१७ ॥
ଗୁଣରେ ବୟୋବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି ହରି ସର୍ବାଧିକ ପୂଜନୀୟ ବୋଲି ବିବେଚିତ—ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନରେ ବୃଦ୍ଧ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଳରେ ଅଧିକ।
2.41.18
वैश्यानां धान्यधनवाञ्शूद्राणामेव जन्मतः ।
पूज्यतायां च गोविन्दे हेतू द्वावपि संस्थितौ ॥ २.४१.१८ ॥
ବୈଶ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧାନ୍ୟ ଓ ଧନରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମରୁ—ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପୂଜନୀୟତାରେ ଏହି ଦୁଇ କାରଣ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିତ।
2.41.19
वेदवेदाङ्गविज्ञानं बलं चाभ्यधिकं तथा ।
नृणां लोके हि कोऽन्योस्ति विशिष्टः केशवादृते ॥ २.४१.१९ ॥
ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗର ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଧିକ ବଳ, ଜଗତରେ କେଶବ ବିନା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଉ କିଏ ବିଶିଷ୍ଟ?
2.41.20
दानं दाक्ष्यं श्रुतं शौर्यं ह्रीः कीर्तिर्बुद्धिरुत्तमा ।
संनतिः श्रीर्धृतिस्तुष्टिः पुष्टिश्च नियताऽच्युते ॥ २.४१.२० ॥
ଦାନ, ଦକ୍ଷତା, ଶ୍ରୁତ, ଶୌର୍ଯ୍ୟ, ହ୍ରୀ, କୀର୍ତ୍ତି, ଉତ୍ତମ ବୁଦ୍ଧି, ନମ୍ରତା, ଶ୍ରୀ, ଧୃତି, ତୁଷ୍ଟି ଓ ପୁଷ୍ଟି—ଏ ସବୁ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କଠାରେ ନିୟତ।
2.41.21
तमिमं लोकसम्पन्नमाचार्यं पितरं गुरुम् ।
अर्घ्यमर्चितमर्चामः सर्वे सङ्क्षन्तुमर्हथ ॥ २.४१.२१ ॥
ଲୋକସମ୍ପନ୍ନ ଏହି ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ପିତା ଓ ଗୁରୁଙ୍କୁ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ପୂଜିତଙ୍କୁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ପୂଜା କରିବା; ଆପଣ ସମସ୍ତେ କ୍ଷମା କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
2.41.22
ऋत्विग्गुरुर्विवाह्यश्च स्नातको नृपतिः प्रियः ।
सर्वमेतद्धृषीकेशस्तस्मादभ्यर्चितोऽच्युतः ॥ २.४१.२२ ॥
ଋତ୍ବିକ୍, ଗୁରୁ, ବିବାହଯୋଗ୍ୟ ଜ୍ୱାଇଁ, ସ୍ନାତକ, ରାଜା ଓ ପ୍ରିୟ—ଏ ସମସ୍ତେ ହୃଷୀକେଶ; ତେଣୁ ଅଚ୍ୟୁତ ପୂଜିତ।
2.41.23
कृष्ण एव हि लोकानामुत्पत्तिरपि चाप्ययः ।
कृष्णस्य हि कृते विश्वमिदं भूतं चराचरम् ॥ २.४१.२३ ॥
କୃଷ୍ଣ ହିଁ ଲୋକମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଲୟ; କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଯୋଗୁଁ ଏହି ଚରାଚର ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟ ହୋଇଛି।
2.41.24
एष प्रकृतिरव्यक्ता कर्ता चैव सनातनः ।
परश्च सर्वभूतेभ्यस्तस्मात्पूज्यतमोऽच्युतः ॥ २.४१.२४ ॥
ଏହିଙ୍କ ହିଁ ଅବ୍ୟକ୍ତ ପ୍ରକୃତି, ସନାତନ କର୍ତ୍ତା ଏବଂ ସର୍ବଭୂତଙ୍କଠାରୁ ପର; ତେଣୁ ଅଚ୍ୟୁତ ସର୍ବାଧିକ ପୂଜନୀୟ।
2.41.25
द्धिर्मनो महद्वायुस्तेजोऽभः खं मही च या ।
चतुर्विधं च यद्भूतं सर्वं कृष्णे प्रतिष्ठितम् ॥ २.४१.२५ ॥
ବୁଦ୍ଧି, ମନ, ମହତ୍, ବାୟୁ, ତେଜ, ଜଳ, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ, ଏବଂ ଚତୁର୍ବିଧ ଭୂତ — ଏ ସମସ୍ତ କୃଷ୍ଣଙ୍କଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
2.41.26
आदित्यश्चन्द्रमाश्चैव नक्षत्राणि ग्रहाश्च ये ।
दिशश्च विदिशश्चैव सर्वं कृष्णे प्रतिष्ठितम् ॥ २.४१.२६ ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ନକ୍ଷତ୍ର, ଗ୍ରହ, ଦିଗ ଓ ଉପଦିଗ — ଏ ସମସ୍ତ କୃଷ୍ଣଙ୍କଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
2.41.27
एष रुद्रश्च सर्वात्मा ब्रह्मा चैव सनातनः ।
अक्षरं क्षररूपेण मानुषत्वमुपागतः ॥ २.४१.२७ ॥
ଏ ହିଁ ରୁଦ୍ର, ସର୍ବାତ୍ମା, ଏବଂ ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ। ଅକ୍ଷର ହୋଇ ମଧ୍ୟ କ୍ଷର ରୂପରେ ମନୁଷ୍ୟତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି।
2.41.28
अग्निहोत्रमुखा वेदा गायत्री च्छन्दसां मुखम् ।
राजा मुखं मनुष्याणां नदीनां सागरो मुखम् ॥ २.४१.२८ ॥
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଯାହାଙ୍କ ମୁଖ, ସେହି ବେଦ; ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦଙ୍କ ମୁଖ; ରାଜା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ମୁଖ; ସାଗର ନଦୀଙ୍କ ମୁଖ।
2.41.29
नक्षत्राणां मुखं चन्द्र आदित्यस्तेजसां मुखम् ।
पर्वतानां मुखं मेरुर्गरुडः पततां मुखम् ॥ २.४१.२९ ॥
ନକ୍ଷତ୍ରଙ୍କ ମୁଖ ଚନ୍ଦ୍ର; ତେଜଙ୍କ ମୁଖ ଆଦିତ୍ୟ; ପର୍ବତଙ୍କ ମୁଖ ମେରୁ; ପକ୍ଷୀଙ୍କ ମୁଖ ଗରୁଡ଼।
2.41.30
ऊर्ध्वं तिर्यगधश्चैव यावती जगतो गतिः ।
सदेवकेषु लोकेषु भगवान्केशवो मुखम् ॥ २.४१.३० ॥
ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱ, ତିର୍ଯ୍ୟକ ଓ ଅଧଃ — ଜଗତର ଯେତେ ଗତି ଅଛି, ଦେବତା ସହିତ ଲୋକରେ ଭଗବାନ କେଶବ ହିଁ ମୁଖ।
2.41.31
अयं तु पुरुषो बालः शिशुपालो न बुध्यते ।
सर्वत्र सर्वदा कृष्णं तस्मादेवं प्रभाषते ॥ २.४१.३१ ॥
କିନ୍ତୁ ଏହି ବାଳକ ପୁରୁଷ ଶିଶୁପାଳ ବୁଝେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ସର୍ବତ୍ର ଓ ସର୍ବଦା କୃଷ୍ଣ ବିଷୟରେ ସେ ଏପରି କହେ।
2.41.32
यो हि धर्मं विचिनुयादुत्कृष्टं मतिमान्नरः ।
स वै पश्येद्यथा धर्मं न तथा चेदिराडयम् ॥ २.४१.३२ ॥
ଯିଏ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମନୁଷ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧର୍ମକୁ ବିଚାର କରେ, ସେ ହିଁ ଧର୍ମକୁ ଠିକ୍ ଦେଖେ; ଏହି ଚେଦିରାଜ ସେପରି ଦେଖେ ନାହିଁ।
2.41.33
सवृद्धबालेष्वथवा पार्थिवेषु महात्मसु ।
को नार्हं मन्यते कृष्णं को वाप्येनं न पूजयेत् ॥ २.४१.३३ ॥
ବୃଦ୍ଧ ଓ ବାଳକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, କିମ୍ବା ମହାତ୍ମା ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, କିଏ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ ମନେ କରିବ ନାହିଁ? କିମ୍ବା କିଏ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ ନାହିଁ?
2.41.34
अथैनां दुष्कृतां पूजां शिशुपालो व्यवस्यति ।
दुष्कृतायां यथान्यायं तथाऽयं कर्तुमर्हति ॥ २.४१.३४ ॥
ବର୍ତ୍ତମାନ ଶିଶୁପାଳ ଏହି ଦୁଷ୍କୃତ ପୂଜା କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରେ; ଦୁଷ୍କର୍ମୀ ପ୍ରତି ନ୍ୟାୟାନୁସାରେ ଯେପରି କରିବା ଉଚିତ, ସେପରି ଏ ମଧ୍ୟ କରୁ।