มหาภารตะ · อัธยายะ 2.41
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.41.1
ततो युधिष्ठिरो राजा शिशुपालमुपाद्रवत् ।
उवाच चैनं मधुरं सान्त्वपूर्वमिदं वचः ॥ २.४१.१ ॥
จากนั้น พระเจ้ายุธิษฐิระเสด็จเข้าหาศิศุปาล และตรัสถ้อยคำอ่อนหวานแก่เขา โดยเริ่มด้วยการปลอบโยนก่อน
2.41.2
नेदं युक्तं महीपाल यादृशं वै त्वमुक्तवान् ।
अधर्मश्च परो राजन्पारुष्यं च निरर्थकम् ॥ २.४१.२ ॥
โอ ผู้พิทักษ์แผ่นดิน สิ่งที่ท่านกล่าวไปนั้นไม่สมควรเลย โอ พระราชา นั่นเป็นความอธรรมอย่างยิ่ง และเป็นถ้อยคำหยาบคายที่ไร้ประโยชน์
2.41.3
न हि धर्मं परं जातु नावबुध्येत पार्थिवः ।
भीष्मः शान्तनवस्त्वेनं मावमंस्थास्त्वमन्यथा ॥ २.४१.३ ॥
กษัตริย์ไม่อาจเข้าใจธรรมอันสูงสุดได้โดยสมบูรณ์ แต่อย่าได้ดูหมิ่นภีษมะ บุตรของศานตนุ ไม่ว่าทางใดเลย
2.41.4
पश्य चैतान्महीपालांस्त्वत्तो वृद्धतरान्बहून् ।
मृष्यन्ते चार्हणां कृष्णे तद्वत्वं क्षन्तुमर्हसि ॥ २.४१.४ ॥
ดูเถิด กษัตริย์จำนวนมากที่อาวุโสกว่าท่านยังอดทนต่อการให้เกียรติแก่พระกฤษณะ ท่านก็ควรอดทนเช่นกัน
2.41.5
वेद तत्त्वेन कृष्णं हि भीष्णश्चेदिपते भृशम् ।
न ह्येनं त्वं तथा यथैनं वेद कौरवः ॥ २.४१.५ ॥
โอ เจ้าแห่งเจทิ ภีษมะรู้จักพระกฤษณะอย่างถ่องแท้ตามความจริง แต่ท่านไม่รู้จักพระองค์เหมือนอย่างที่กุรุผู้นั้นรู้จัก
2.41.6
नास्मै देयो ह्यनुनयो नायमर्हति सान्त्वनम् ।
लोकवृद्धतमे कृष्णे योऽर्हणां नाभिमन्यते ॥ २.४१.६ ॥
ไม่ควรให้คำปลอบโยนแก่เขา เขาไม่สมควรได้รับการปลอบประโลม เพราะเขาไม่ยอมรับเกียรติที่มอบแก่พระกฤษณะ ผู้อาวุโสที่สุดแห่งโลกทั้งหลาย
2.41.7
क्षत्रियः क्षत्रियं जित्वा रणे रणकृतां वरः ।
यो मुञ्चति वशे कृत्वा गुरुर्भवति तस्य सः ॥ २.४१.७ ॥
กษัตริย์ผู้หนึ่งที่เอาชนะกษัตริย์อีกผู้หนึ่งในสนามรบ และนำเขามาอยู่ใต้อำนาจ แล้วปล่อยเขาไป ย่อมเป็นอาจารย์ของผู้นั้น เขาเป็นผู้เลิศที่สุดในบรรดาผู้ทำสงคราม
2.41.8
अस्यां हि समितौ राज्ञामेकमप्यजितं युधि ।
न पश्यामि महीपालं सात्वतीपुत्रतेजसा ॥ २.४१.८ ॥
ในที่ประชุมนี้ ข้าพเจ้ามองไม่เห็นกษัตริย์แม้เพียงองค์เดียวที่ไม่พ่ายแพ้ในการรบต่อพระเดชานุภาพของบุตรแห่งสาตวตี
2.41.9
न हि केवलमस्माकमयमर्च्यतमोऽच्युतः ।
त्रयाणामपि लोकानामर्चनीयो महाभुजः ॥ २.४१.९ ॥
ไม่ใช่เพียงพวกเราเท่านั้นที่ควรบูชาพระอัจยุตะผู้นี้เป็นอันดับแรก พระองค์ผู้มีพระพาหาอันทรงพลังควรได้รับการบูชาจากโลกทั้งสาม
2.41.10
कृष्णेन हि जिता युद्धे बहवः क्षत्रियर्षभाः ।
जगत्सर्वं च वार्ष्णेये निखिलेन प्रतिष्ठितम् ॥ २.४१.१० ॥
ด้วยพระกฤษณะ กษัตริย์ผู้ประเสริฐจำนวนมากถูกพิชิตในสนามรบ และโลกทั้งสิ้นตั้งมั่นอยู่ในบุตรแห่งวฤษณิ
2.41.11
तस्मात्सत्स्वपि वृद्धेषु कृष्णमर्चाम नेतरान् ।
एवं वक्तुं न चार्हस्त्वं मा तेऽभूद्बुद्धिरीदृशी ॥ २.४१.११ ॥
เพราะฉะนั้น แม้มีผู้อาวุโสอยู่ที่นี่ ก็ขอให้เราบูชาพระกฤษณะ มิใช่ผู้อื่น ท่านไม่สมควรกล่าวเช่นนี้ ขอให้ความคิดเช่นนั้นอย่าได้เกิดขึ้นแก่ท่านเลย
2.41.12
ज्ञानवृद्धा मया राजन्बहवः पर्युपासिताः ।
यस्य राजन्प्रभावज्ञाः पुरा सर्वे च रक्षिताः।
तेषां कथयतां शौरेरहं गुणवतो गुणान् ॥ २.४१.१२ ॥
โอ พระราชา ข้าพเจ้าได้รับใช้ผู้อาวุโสผู้มีปัญญาจำนวนมาก ซึ่งรู้พระอานุภาพของพระองค์ และในอดีตทุกคนก็ได้รับการคุ้มครองโดยพระองค์ ข้าพเจ้าได้ฟังคุณความดีของพระศౌรีผู้มีคุณธรรม จากผู้ที่กล่าวถึงพระองค์
2.41.13
समागतानामश्रौषं बहून्बहुमतान्सताम् ।
कर्माण्यपि च यान्यस्य जन्मप्रभृति धीमतः ॥ २.४१.१३ ॥
ข้าพเจ้าได้ฟังจากคนดีผู้ได้รับความนับถือมากมายที่มาประชุมกันที่นี่ และได้ฟังเรื่องราวการกระทำของผู้มีปัญญาผู้นี้ตั้งแต่เมื่อพระองค์ประสูติ
2.41.14
बहृशः कथ्यमानानि नरैर्भूयः श्रुतानि मे ।
न केवलं वयं कामाच्चेदिगज जनार्दनम् ॥ २.४१.१४ ॥
เรื่องเหล่านี้ที่มนุษย์เล่าซ้ำแล้วซ้ำเล่า ข้าพเจ้าได้ฟังมาหลายครั้ง พวกเราไม่ได้บูชาพระชนารทนะเพียงเพราะความปรารถนาเท่านั้น
2.41.15
न सम्बन्धं पुरस्कृत्य कृतार्थं वा कथञ्चन ।
अर्चामहेऽर्चितं सद्भिर्भुवि भूतसुखावहम् ॥ २.४१.१५ ॥
เราไม่ได้บูชาพระองค์โดยยกเรื่องความสัมพันธ์ขึ้นเป็นประการแรก หรือเพื่อบรรลุจุดหมายของเราด้วยวิธีใดวิธีหนึ่ง แต่บูชาพระองค์ผู้ที่คนดีเคารพบูชา และนำความสุขมาสู่สรรพสัตว์บนโลก
2.41.16
यशः शौर्यं जयं चास्य विज्ञायार्चां प्रयुञ्ज्महे ।
न च कश्चिदिहास्माभिः सुवालोप्यपरीक्षितः ॥ २.४१.१६ ॥
เพราะรู้ถึงเกียรติยศ ความกล้าหาญ และชัยชนะของพระองค์ เราจึงประกอบการบูชา และในที่นี้ไม่มีผู้ใดในพวกเราที่ยังมิได้ถูกทดสอบ
2.41.17
गुणैर्वृद्धानतिक्रम्य हरिरर्च्यतमो मतः ।
ज्ञानवृद्धो द्विजातीनां क्षत्रियाणां बलाधिकः ॥ २.४१.१७ ॥
พระหริทรงเป็นที่เห็นว่าควรบูชามากที่สุด เพราะทรงเหนือกว่าผู้อาวุโสในคุณธรรมทั้งปวง ทรงเป็นผู้อาวุโสด้านปัญญาในหมู่ทวิชาติ และทรงมีกำลังยิ่งกว่าในหมู่กษัตริย์
2.41.18
वैश्यानां धान्यधनवाञ्शूद्राणामेव जन्मतः ।
पूज्यतायां च गोविन्दे हेतू द्वावपि संस्थितौ ॥ २.४१.१८ ॥
สำหรับไวศยะ ผู้ที่มีธัญญาหารและทรัพย์สมบัติ และสำหรับศูทร โดยกำเนิดเท่านั้น เหตุผลทั้งสองประการนี้ตั้งมั่นอยู่ในความควรแก่การบูชาของพระโควินทะ
2.41.19
वेदवेदाङ्गविज्ञानं बलं चाभ्यधिकं तथा ।
नृणां लोके हि कोऽन्योस्ति विशिष्टः केशवादृते ॥ २.४१.१९ ॥
ความรู้ในพระเวทและเวทางค์ ตลอดทั้งกำลังอันยิ่งใหญ่ ในโลกนี้ ใครเล่าในหมู่มนุษย์จะโดดเด่นกว่าพระเกศวะได้
2.41.20
दानं दाक्ष्यं श्रुतं शौर्यं ह्रीः कीर्तिर्बुद्धिरुत्तमा ।
संनतिः श्रीर्धृतिस्तुष्टिः पुष्टिश्च नियताऽच्युते ॥ २.४१.२० ॥
การให้ทาน ความชำนาญ การศึกษาเล่าเรียน ความกล้าหาญ ความถ่อมตน เกียรติยศ ปัญญาอันสูงสุด ความนอบน้อม ความรุ่งเรือง ความมั่นคง ความพอใจ และความอุดมสมบูรณ์ ทั้งหมดนี้ตั้งมั่นอยู่ในพระอัจยุตะเสมอ
2.41.21
तमिमं लोकसम्पन्नमाचार्यं पितरं गुरुम् ।
अर्घ्यमर्चितमर्चामः सर्वे सङ्क्षन्तुमर्हथ ॥ २.४१.२१ ॥
พวกเราทุกคนควรให้เกียรติท่านผู้นี้ ผู้เป็นอาจารย์ บิดา และครูผู้นำ ผู้ประกอบด้วยคุณความดีของโลก ผู้ควรแก่เครื่องบูชาและได้รับการเคารพแล้ว ท่านทั้งหลายควรให้อภัยเถิด
2.41.22
ऋत्विग्गुरुर्विवाह्यश्च स्नातको नृपतिः प्रियः ।
सर्वमेतद्धृषीकेशस्तस्मादभ्यर्चितोऽच्युतः ॥ २.४१.२२ ॥
ผู้ประกอบพิธี ครูผู้นำ ลูกเขยผู้ควรแก่การแต่งงาน ผู้สำเร็จการศึกษา พระราชา และผู้เป็นที่รัก ทั้งหมดนี้คือพระฤๅษีเกศ เพราะเหตุนั้นพระอจยุตจึงได้รับการบูชา
2.41.23
कृष्ण एव हि लोकानामुत्पत्तिरपि चाप्ययः ।
कृष्णस्य हि कृते विश्वमिदं भूतं चराचरम् ॥ २.४१.२३ ॥
พระกฤษณะเท่านั้นคือต้นกำเนิดของโลกทั้งหลาย และยังเป็นการดับสลายของโลกด้วย เพราะเห็นแก่พระกฤษณะ จักรวาลทั้งสิ้นนี้ ทั้งสิ่งที่เคลื่อนไหวและสิ่งที่ไม่เคลื่อนไหว จึงได้เกิดขึ้น
2.41.24
एष प्रकृतिरव्यक्ता कर्ता चैव सनातनः ।
परश्च सर्वभूतेभ्यस्तस्मात्पूज्यतमोऽच्युतः ॥ २.४१.२४ ॥
พระองค์คือปกฤติดั้งเดิมที่ไม่ปรากฏ และคือผู้กระทำนิรันดร์ ทรงสูงกว่าสรรพสัตว์ทั้งปวง เพราะเหตุนั้นพระอจยุตจึงควรได้รับการบูชายิ่งกว่าสิ่งใด
2.41.25
द्धिर्मनो महद्वायुस्तेजोऽभः खं मही च या ।
चतुर्विधं च यद्भूतं सर्वं कृष्णे प्रतिष्ठितम् ॥ २.४१.२५ ॥
ปัญญา ใจ มหัตตัตตวะ ลม ไฟ น้ำ อากาศ และแผ่นดิน รวมทั้งสิ่งมีชีวิตสี่ประเภท ทั้งหมดนี้ตั้งอยู่ในพระกฤษณะ
2.41.26
आदित्यश्चन्द्रमाश्चैव नक्षत्राणि ग्रहाश्च ये ।
दिशश्च विदिशश्चैव सर्वं कृष्णे प्रतिष्ठितम् ॥ २.४१.२६ ॥
พระอาทิตย์และพระจันทร์ ดวงดาวและดาวเคราะห์ ทิศทั้งหลายและทิศรอง ทั้งหมดนี้ตั้งอยู่ในพระกฤษณะ
2.41.27
एष रुद्रश्च सर्वात्मा ब्रह्मा चैव सनातनः ।
अक्षरं क्षररूपेण मानुषत्वमुपागतः ॥ २.४१.२७ ॥
พระองค์คือพระรุทระ เป็นอาตมันของทุกสิ่ง และยังเป็นพระพรหมนิรันดร์ด้วย แม้จะไม่เสื่อมสลาย พระองค์ก็ทรงรับความเป็นมนุษย์ในรูปที่เสื่อมสลายได้
2.41.28
अग्निहोत्रमुखा वेदा गायत्री च्छन्दसां मुखम् ।
राजा मुखं मनुष्याणां नदीनां सागरो मुखम् ॥ २.४१.२८ ॥
พระเวททั้งหลายมีการบูชาไฟเป็นหน้า คายตรีเป็นหน้าของฉันทลักษณ์ทั้งปวง พระราชาเป็นหน้าของมนุษย์ มหาสมุทรเป็นหน้าของแม่น้ำทั้งหลาย
2.41.29
नक्षत्राणां मुखं चन्द्र आदित्यस्तेजसां मुखम् ।
पर्वतानां मुखं मेरुर्गरुडः पततां मुखम् ॥ २.४१.२९ ॥
พระจันทร์เป็นหน้าของดวงดาว พระอาทิตย์เป็นหน้าของแสงสว่างทั้งปวง เขาพระสุเมรุเป็นหน้าของภูเขาทั้งหลาย ครุฑเป็นหน้าของนกทั้งหลาย
2.41.30
ऊर्ध्वं तिर्यगधश्चैव यावती जगतो गतिः ।
सदेवकेषु लोकेषु भगवान्केशवो मुखम् ॥ २.४१.३० ॥
เบื้องบน เบื้องขวาง และเบื้องล่าง ตราบเท่าที่เส้นทางของโลกทอดไป ในโลกทั้งหลายพร้อมด้วยเทพทั้งหลาย พระภควานเกศวะเป็นหน้า
2.41.31
अयं तु पुरुषो बालः शिशुपालो न बुध्यते ।
सर्वत्र सर्वदा कृष्णं तस्मादेवं प्रभाषते ॥ २.४१.३१ ॥
แต่บุรุษผู้เป็นเด็กนี้ ศิศุปาละ ไม่เข้าใจ เพราะเหตุนั้นเขาจึงพูดถึงพระกฤษณะเช่นนี้ทุกแห่งและทุกเวลา
2.41.32
यो हि धर्मं विचिनुयादुत्कृष्टं मतिमान्नरः ।
स वै पश्येद्यथा धर्मं न तथा चेदिराडयम् ॥ २.४१.३२ ॥
ผู้ที่มีปัญญาและเลือกธรรมอันสูงสุดได้ เขาย่อมเห็นธรรมตามที่เป็นจริง แต่กษัตริย์แห่งเจทิผู้นี้ไม่เห็นเช่นนั้น
2.41.33
सवृद्धबालेष्वथवा पार्थिवेषु महात्मसु ।
को नार्हं मन्यते कृष्णं को वाप्येनं न पूजयेत् ॥ २.४१.३३ ॥
ไม่ว่าในหมู่ผู้เฒ่าหรือเด็ก หรือในหมู่กษัตริย์ผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ ใครเล่าจะไม่เห็นพระกฤษณะว่าควรแก่การยกย่อง หรือใครเล่าจะไม่บูชาพระองค์
2.41.34
अथैनां दुष्कृतां पूजां शिशुपालो व्यवस्यति ।
दुष्कृतायां यथान्यायं तथाऽयं कर्तुमर्हति ॥ २.४१.३४ ॥
บัดนี้ศิศุปาละตั้งใจจะถวายการบูชาที่ผิดนี้ ตามที่ความยุติธรรมกำหนดต่อผู้กระทำผิด ขอให้เขาจงกระทำต่อตนเองเช่นนั้นเถิด