ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 2.47
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.47.1
पुरा त्रेतायुगे राजन्बलिर्वैरोजनोऽभवत् ।
दैत्यानां पार्थिवो वीरो बलेनाप्रतिमो बली ॥ २.४७.१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪੁਰਾਣੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੈਰੋਚਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਲਿ ਦੈਂਤਾਂ ਦਾ ਵੀਰ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਦੇ ਬਲ ਦਾ ਕੋਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਸੀ।
2.47.2
तदा बलिर्महाराज दैत्यसङ्घैः समावृतः ।
विजेतुं तरसा शक्रमिन्द्रस्थानमवाप सः ॥ २.४७.२ ॥
ਤਦ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਦੈਂਤਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਬਲਿ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਦਾ ਸਥਾਨ ਪਾ ਗਿਆ।
2.47.3
तेन वित्रासिता देवा बलिनाऽऽखण्डलादयः ।
ब्रह्माणं तु पुरस्कृत्य गत्वा क्षीरोदधिं तदा ॥ २.४७.३ ॥
ਬਲਿ ਤੋਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤੇ, ਆਖੰਡਲ (ਇੰਦਰ) ਆਦਿ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ ਤਦ ਖੀਰ ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਗਏ।
2.47.4
तुष्टुवुः सहिताः सर्वे देवं नारायणं प्रभुम् ।
स तेषां दर्शनं चक्रे विबुधानां हरिस्तदा ॥ २.४७.४ ॥
ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇਵ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕੀਤੀ; ਤਦ ਹਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ।
2.47.5
प्रसादजं तस्य विभोरदित्यां जन्म उच्यते ।
अदितेरपि पुत्रत्वमेत्य यादवनन्दनः ॥ २.४७.५ ॥
ਉਸ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਜਨਮ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਦਿਤੀ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਦਿਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਕੇ ਉਹ ਯਾਦਵਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਹੋਇਆ।
2.47.6
एष विष्णुरिति ख्यात इन्द्रस्यावरजोऽभवत् ।
तस्मिन्नेव च काले तु दैत्येन्द्रो बलवीर्यवान् ॥ २.४७.६ ॥
ਇਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਕੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹੋਇਆ; ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਬਲ-ਵੀਰਜ ਵਾਲਾ ਦੈਂਤੇਂਦਰ (ਬਲਿ) ਸੀ।
2.47.7
अश्वमेधं क्रतुश्रेष्ठमाहर्तुमुपचक्रमे ।
वर्तमाने तदा यज्ञे दैत्येन्द्रस्य युधिष्ठिर ॥ २.४७.७ ॥
ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ, ਤਦ ਦੈਂਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਯੱਗ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਯੱਗ ਦੇ ਚੱਲਦਿਆਂ…
2.47.8
स विष्णुर्मानवो भूत्वा प्रच्छन्नो ब्रह्मसंवृतः ।
मुण्डो यत्रोपवीती च कृष्णाजिनधरः शिखी ॥ २.४७.८ ॥
ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਕੇ, ਮੁੰਡਿਤ ਸਿਰ, ਜਨੇਊ, ਕਾਲਾ ਮਿਰਗਛਾਲਾ ਅਤੇ ਚੋਟੀ ਸਮੇਤ ਆਇਆ।
2.47.9
पालाशदण्डं सङ्गृह्य वामनोऽद्भुतदर्शनः ।
विश्य स बलेर्यज्ञे वर्तमानो च दक्षिणाम् ॥ २.४७.९ ॥
ਪਲਾਸ਼ ਦਾ ਡੰਡਾ ਲੈ ਕੇ, ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਵਾਮਨ ਬਲੀ ਦੇ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਰਿਹਾ।
2.47.10
देहीत्युवाच दैत्येन्द्रं विक्रमांस्त्रीनिहैव ह ।
दीयतां त्रिपदीमात्रमित्ययाचन्महासुरम् ॥ २.४७.१० ॥
ਉਸ ਨੇ ਦੈਂਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ‘ਇੱਥੇ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਤਿੰਨ ਕਦਮ ਦੇਹ।’ ‘ਕੇਵਲ ਤਿੰਨ ਕਦਮ ਭੂਮੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ’—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਸੁਰ ਤੋਂ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।
2.47.11
स तथेति प्रतिश्रुत्य प्रददौ विष्णवे तदा ।
तेन लब्ध्वा हिरर्भूमिं जृम्भयामास वै भृशम् ॥ २.४७.११ ॥
ਉਸ ਨੇ ‘ਤਥਾਸਤੂ’ ਕਹਿ ਕੇ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ; ਭੂਮੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਿਆ।
2.47.12
स शिशुः सदिवं खं च पृथिवीं वच विशाम्पते ।
त्रिभिर्विक्रमणैश्चैव सर्वमाक्रमताभिभूः ॥ २.४७.१२ ॥
ਹੇ ਨਰਪਤੀ, ਉਹ ਬਾਲਕ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਸਵਰਗ, ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਬੋਲ ਸਮੇਤ ਸਭ ਕੁਝ ਤਿੰਨ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਆਕ੍ਰਮਣ ਕਰਕੇ ਵਿਆਪ ਗਿਆ; ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।
2.47.13
बलेर्बलवतो यज्ञे बलिना विष्णुना पुरा ।
विक्रमैस्त्रिभिरक्षोभ्याः क्षोभितास्ते महासुराः ॥ २.४७.१३ ॥
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਬਲੀ ਦੇ ਯੱਗ ਵਿੱਚ, ਬਲਵਾਨ ਬਲੀ ਦੇ ਮਹਾਸੁਰ ਅਕਸ਼ੋਭ੍ਯ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਲਿਤ ਹੋਏ।
2.47.14
विप्रचित्तिमुखाः क्रुद्धाः सर्वसङ्घा महासुराः ।
नानावक्रा महाकाया नानावेषधरा नृप ॥ २.४७.१४ ॥
ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤੀ ਮੁਖੀ, ਕ੍ਰੋਧਿਤ, ਸਾਰੇ ਦਲਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਸੁਰ, ਨਾਨਾ ਟੇਢੇ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੀਰ, ਨਾਨਾ ਵੇਸ਼ ਧਾਰੀ ਸਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ।
2.47.15
नानाप्रहरणा रौद्रा नानामाल्यानुलेपनाः ।
स्वान्यायुधानि सङ्गृह्य प्रदीप्ता इव तेजसा ॥ २.४७.१५ ॥
ਨਾਨਾ ਹਥਿਆਰ ਧਾਰੀ, ਭਿਆਨਕ, ਨਾਨਾ ਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਲੇਪਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਫੜ ਕੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਬਲਦੇ ਹੋਏ।
2.47.16
क्रममाणं हरि तत्र उपावर्तन्त भारत ।
प्रमथ्य सर्वान्दैतेयान्पादहस्ततलैस्तु तान् ॥ २.४७.१६ ॥
ਉੱਥੇ ਕਦਮ ਚੁੱਕਦੇ ਹਰੀ ਵੱਲ ਉਹ ਮੁੜੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ। ਪੈਰਾਂ, ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਤਲੀਆਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਦੈਤਾਂ ਨੂੰ ਮਸਲ ਕੇ।
2.47.17
रूपं कृत्वा महाभीमं जहाराशु स मेदिनीम् ।
सम्प्राप्य दिवमाकाशमादित्यसदने स्थितः ॥ २.४७.१७ ॥
ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸਨੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਧਰਤੀ ਹਰ ਲਈ। ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ।
2.47.18
अत्यरोचत भूतात्मा आदित्यस्यैव तेजसा ।
प्रकाशयन्दिशः सर्वाः प्रदिशश्च महायशाः ॥ २.४७.१८ ॥
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਚਮਕਿਆ, ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਪਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦਾ।
2.47.19
शुशुभे स महाबाहुः सर्वलोकान्प्रकाशयन् ।
तस्य विक्रमतो भूमिं चन्द्रादित्यौ स्तनान्तरे ॥ २.४७.१९ ॥
ਉਹ ਮਹਾਬਾਹੂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਲਿਤਾੜ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਨ।
2.47.20
नभस्तु क्रममाणस्य नाभ्यां किल तदा स्थितौ ।
परमाक्रममाणस्य नानुभ्यां तौ व्यवस्थितौ ॥ २.४७.२० ॥
ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਲੰਘਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਾਭੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸਥਿਤ ਸਨ। ਪਰਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਛੋਟਿਆਂ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਠਹਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।
2.47.21
विष्णोरमितवीर्यस्य वदन्त्येवं द्विजातयः ।
अथास्य पादाक्रमणात्पफालाण्डो युधिष्ठिरः ॥ २.४७.२१ ॥
ਅਮਿਤ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਬਾਰੇ ਦ੍ਵਿਜ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨਾਲ ਅੰਡ ਫੁੱਟ ਗਿਆ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ।
2.47.22
तच्छिद्रात्स्यन्दिनी तस्य पादभ्रष्टा तु निम्नगा ।
ससार सागरं सा तु पावनी सागरंगमा ॥ २.४७.२२ ॥
ਉਸ ਛੇਦ ਵਿੱਚੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਤੋਂ ਡਿੱਗੀ ਵਗਦੀ ਨਦੀ ਨਿਕਲੀ। ਉਹ ਪਾਵਨ ਨਦੀ ਸਾਗਰ ਵੱਲ ਵਹਿ ਕੇ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਈ।
2.47.23
जहार मेदिनीं सर्वां हत्वा दानवपुङ्गवान् ।
आसुरी श्रियमाहृत्य त्रील्लोकान्स जनार्दन ॥ २.४७.२३ ॥
ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਲੈ ਲਈ। ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।
2.47.24
सपुत्रदारानसुरान्पाताले संन्यवेशयत् ।
नमुचिः शम्बरश्चैव प्रह्लादश्च महामनाः ॥ २.४७.२४ ॥
ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ। ਨਮੁਚਿ, ਸ਼ੰਬਰ ਅਤੇ ਮਹਾਮਨਾ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ।
2.47.25
महाभूतानि भूतात्मा सविशेषानि वै हरिः ।
कालं च सकलं राजन्गात्रभूतान्यदर्शयत् ॥ २.४७.२५ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਭੂਤਾਤਮਾ ਹਰੀ ਨੇ ਮਹਾਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਕਾਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਇਆ।
2.47.26
तस्य गात्रे जगत्सर्वमानीतमधिपश्यति ।
न किञ्चिदस्ति लोकेषु यदनाप्तं महात्मना ॥ २.४७.२६ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਲਿਆਂਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਖਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਐਸੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਜੋ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।
2.47.27
तद्धि रूपमुपेन्द्रस्य देवदानवमानवाः ।
दृष्ट्वा संमुमुहुः सर्वे विष्णुतेजोऽभिपीडिताः ॥ २.४७.२७ ॥
ਉਪੇਂਦਰ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਦਾ ਉਹ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਏ।
2.47.28
बलिर्बद्धोऽभिमानी च यज्ञवाटे महात्मना ।
विरोचनकुलं सर्वं पाताले विनिवेशितम् ॥ २.४७.२८ ॥
ਯੱਗ-ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਹੰਕਾਰੀ ਬਲਿ ਨੂੰ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ; ਵਿਰੋਚਨ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੁਲ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
2.47.29
एवंविधानि कर्माणि कृत्वा गरुडावाहनः ।
न विस्मयमुपागच्छत्पारमेष्ठ्येन तेजसा ॥ २.४७.२९ ॥
ਐਸੇ ਕਰਮ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਗਰੁੜਵਾਹਨ ਆਪਣੇ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਤੇਜ ਕਾਰਨ ਹੈਰਾਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਹੋਏ।
2.47.30
स सर्वमसुरैश्वर्यं सम्प्रदाय शचीपतेः ।
त्रैलोक्यं च ददौ शक्रे विष्णुर्दानवसूदनः ॥ २.४७.३० ॥
ਉਸ ਨੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਐਸ਼ਵਰਜ ਸ਼ਚੀਪਤੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ — ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ।
2.47.31
एष ते वामनो नाम प्रादुर्भावो महात्मनः ।
वेदविद्भिर्द्विजैरेतच्छ्रूयते वैष्णवं यशः।
मानुषेषु ततो विष्णोः प्रादुर्भावांस्तथा शृणु ॥ २.४७.३१ ॥
ਇਹ ਮਹਾਤਮਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਵਾਮਨ ਨਾਮ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਹੈ। ਵੇਦ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਇਹ ਯਸ਼ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਹੋਰ ਅਵਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਣ।