ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 2.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.5.1
अथ तत्रोपविष्टेषु पाण्डवेषु महात्मसु ।
महत्सु चोपविष्टेषु गन्धर्वेषु च भारत ॥ २.५.१ ॥
ସେଠାରେ ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନେ ବସିଥିଲେ, ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟ ବସିଥିଲେ, ହେ ଭାରତ!
2.5.2
वेदोपनिषदां वेत्ता ऋषिः सुरगणार्चितः ।
इतिहासपुराणज्ञः क्रियाकल्पविशेषवित् ॥ २.५.२ ॥
ବେଦ ଓ ଉପନିଷଦ୍ଗୁଡ଼ିକର ଜ୍ଞାତା, ଦେବଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଋଷି, ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣର ଜ୍ଞାତା, କ୍ରିୟାକଳ୍ପର ବିଶେଷ ନିୟମର ଜ୍ଞାତା।
2.5.3
स्तुतस्तोमग्रहस्तोभपदक्रमविभागवित् ।
शिक्षाक्षरविभागज्ञः पुराकल्पविशेषवित् ॥ २.५.३ ॥
ସ୍ତୁତି, ସ୍ତୋମ, ଗ୍ରହ ଓ ସ୍ତୋଭର ପଦକ୍ରମ ବିଭାଗର ଜ୍ଞାତା, ଶିକ୍ଷାରେ ଅକ୍ଷର ବିଭାଗର ଜ୍ଞାତା, ପୁରାତନ କଳ୍ପର ବିଶେଷ ନିୟମର ଜ୍ଞାତା।
2.5.4
आदिकल्पार्थवेत्ता च कल्पसूत्रार्थतत्त्ववित् ।
ब्रह्मचर्यव्रतपर ऊहापोहविशारदः ॥ २.५.४ ॥
ଆଦିକଳ୍ପର ଅର୍ଥର ଜ୍ଞାତା, କଳ୍ପସୂତ୍ରର ଅର୍ଥ ଓ ତତ୍ତ୍ୱର ଜ୍ଞାତା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ଊହାପୋହରେ ନିପୁଣ।
2.5.5
नृत्तगान्धर्वसेवी च सर्वत्राप्रतिमस्तथा ।
अष्टादशानां विद्यानां कोशभूतो महाद्युतिः ॥ २.५.५ ॥
ନୃତ୍ୟ ଓ ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିଦ୍ୟାର ସେବକ, ସର୍ବତ୍ର ଅନୁପମ, ଅଠର ବିଦ୍ୟାର ଭଣ୍ଡାର, ମହାତେଜସ୍ୱୀ।
2.5.6
न्यायविद्धर्मतत्त्वज्ञः षडङ्गविदनुत्तमः ।
ऐक्यसंयोगनानात्वसमवायविशारदः ॥ २.५.६ ॥
ନ୍ୟାୟ ଜ୍ଞାତା, ଧର୍ମତତ୍ତ୍ୱର ଜ୍ଞାତା, ଷଡ଼ଙ୍ଗର ଜ୍ଞାତା ଅନୁତ୍ତମ, ଐକ୍ୟ, ସଂଯୋଗ, ନାନାତ୍ୱ ଓ ସମବାୟରେ ନିପୁଣ।
2.5.7
वक्ता प्रगल्भो मेधावी स्मृतिमान्नयवित्कविः ।
परापरविभागज्ञः प्रमाणकृतनिश्चयः ॥ २.५.७ ॥
ସେ ବକ୍ତା, ସାହସୀ, ମେଧାବୀ, ସ୍ମୃତିମାନ, ନୀତିଜ୍ଞ କବି ଥିଲେ; ପରାପରର ଭେଦ ଜାଣୁଥିଲେ ଏବଂ ପ୍ରମାଣରେ ନିଶ୍ଚୟ କରୁଥିଲେ।
2.5.8
पञ्चावयवयुक्तस्य वाक्यस्य गुणदोषवित् ।
उत्तरोत्तरवक्ता च वदतोपि बृहस्पतेः ॥ २.५.८ ॥
ପଞ୍ଚ ଅଙ୍ଗଯୁକ୍ତ ବାକ୍ୟର ଗୁଣଦୋଷ ଜାଣୁଥିଲେ; ଉତ୍ତର ପରେ ଉତ୍ତର ଦେଉଥିଲେ, ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିଲେ।
2.5.9
धर्मकामार्थमोक्षेषु यथावत्कृतनिश्चयः ।
तथा भुवनकोशस्य सर्वस्यास्य महामतिः ॥ २.५.९ ॥
ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥ ଓ ମୋକ୍ଷରେ ଯଥାଯଥ ନିଶ୍ଚୟ କରୁଥିଲେ; ସେହିପରି ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକକୋଷର ମହାମତି ଥିଲେ।
2.5.10
प्रत्यक्षदर्शी लोकस्य तिर्यगूर्ध्वमधस्तथा ।
साङ्ख्ययोगविभागज्ञो निर्विवित्सुः सुरासुरान् ॥ २.५.१० ॥
ଲୋକକୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖୁଥିବା, ତିର୍ଯକ, ଊର୍ଧ୍ୱ ଓ ଅଧଃ ସବୁ ଦେଖୁଥିବା; ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗର ବିଭାଗ ଜାଣୁଥିବା, ସୁର ଓ ଅସୁରଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ।
2.5.11
सन्धिविग्रहतत्त्वज्ञस्त्वनुमानविभागवित् ।
षाङ्गुण्यविधियुक्तश्च सर्वशास्त्रविशारदः ॥ २.५.११ ॥
ସନ୍ଧି ଓ ବିଗ୍ରହର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣୁଥିଲେ, ଅନୁମାନର ବିଭାଗ ଜାଣୁଥିଲେ, ଷାଡ଼୍ଗୁଣ୍ୟ ବିଧିରେ ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ସର୍ବଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିପୁଣ ଥିଲେ।
2.5.12
युद्धगान्धर्वसेवी च सर्वत्राप्रतिघस्तथा ।
एतैश्चान्यैश्च बहुभिर्युक्तो गुणगणैर्मुनिः ॥ २.५.१२ ॥
ଯୁଦ୍ଧ ଓ ଗାନ୍ଧର୍ବ କଳାର ସେବକ, ସର୍ବତ୍ର ଅପ୍ରତିହତ; ଏହି ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଗୁଣଗଣରେ ଯୁକ୍ତ ମୁନି।
2.5.13
लोकाननुचरन्सर्वानागमत्तां सभां नृप ।
नारदः सुमहातेजा ऋषिभिः सहितस्तदा ॥ २.५.१३ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ ନାରଦ ସେତେବେଳେ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ସେହି ସଭାକୁ ଆସିଲେ।
2.5.14
पारिजातेन राजेन्द्र पर्वतेन च धीमता ।
सुमुखेन च सौम्येन देवर्षिरमितद्युतिः ॥ २.५.१४ ॥
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ପାରିଜାତ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ପର୍ବତ ଓ ସୌମ୍ୟ ସୁମୁଖଙ୍କ ସହିତ ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀ ଦେବର୍ଷି ଆସିଲେ।
2.5.15
सभास्थान्पाण्डवान्द्रष्टुं प्रीयमाणो मनोजवः ।
जयाशीर्भिस्तु तं विप्रो धर्मराजानमार्चयत् ॥ २.५.१५ ॥
ସଭାରେ ବସିଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆନନ୍ଦିତ, ମନୋବେଗରେ ଆସିଥିବା ସେ ବିପ୍ର ଜୟାଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
2.5.16
तमागतमृषिं दृष्ट्वा नारदं सर्वधर्मवित् ।
सहसा पाण्डवश्रेष्ठः प्रत्युत्थायानुजैः सह ॥ २.५.१६ ॥
ଆସିଥିବା ଋଷି ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖି ସର୍ବଧର୍ମଜ୍ଞ ପାଣ୍ଡବଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଅନୁଜମାନଙ୍କ ସହିତ ଉଠିଠିଆ ହେଲେ।
2.5.17
अभ्यवादयत प्रीत्या विनयावनतस्तदा ।
तदर्हमासनं तस्मै सम्प्रदाय यथाविधि ॥ २.५.१७ ॥
ତା'ପରେ ବିନୟରେ ନତ ହୋଇ ପ୍ରେମପୂର୍ବକ ସେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଏବଂ ବିଧି ଅନୁସାରେ ତାଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ ଆସନ ଅର୍ପଣ କଲେ।
2.5.18
गां चैव मधुपर्कं च सम्प्रदायार्घ्यमेव च ।
अर्चयामास रत्नैश्च सर्वकामैश्च धर्मवित् ॥ २.५.१८ ॥
ଗାଈ, ମଧୁପର୍କ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି ଧର୍ମଜ୍ଞ ରତ୍ନ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ବସ୍ତୁ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
2.5.19
तुतोष च यथावच्च पूजां प्राप्य युधिष्ठिरात् ।
सोऽर्चितः पाण्डवैः सर्वैर्महर्षिर्वेदपारगः।
धर्मकामार्थसंयुक्तं पप्रच्छेदं युधिष्ठिरम् ॥ २.५.१९ ॥
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କଠାରୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା ପାଇ ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ସେହି ବେଦପାରଗ ମହର୍ଷି ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥଯୁକ୍ତ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
2.5.20
कच्चिदर्थाश्च कल्पन्ते धर्मे च रमते मनः ।
सुखानि चानुभूयन्ते मनश्च न विहन्यते ॥ २.५.२० ॥
ତୁମ ଅର୍ଥ ସିଦ୍ଧ ହେଉଛି କି? ତୁମ ମନ ଧର୍ମରେ ରମୁଛି କି? ସୁଖ ଭୋଗ କରୁଛ କି? ମନ ଆଘାତ ପାଉନାହିଁ ତ?
2.5.21
कच्चिदाचरितां पूर्वैर्नरदेवपितामहैः ।
वर्तसे वृत्तिमक्षुद्रां धर्मार्थसहितां त्रिषु ॥ २.५.२१ ॥
ପୂର୍ବ ରାଜା ଓ ରାଜପିତାମହମାନେ ଆଚରଣ କରିଥିବା, ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥଯୁକ୍ତ, ତିନିରେ ସ୍ଥିତ ଉଦାର ଜୀବନଚର୍ଯ୍ୟା କି ତୁମେ ଅନୁସରଣ କରୁଛ?
2.5.22
कच्चिदर्थेन वा धर्मं धर्मेणार्थमथापि वा ।
उभौ वा प्रीतिसारेण न कामेन प्रबाधसे ॥ २.५.२२ ॥
ଅର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମକୁ, ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଥକୁ, ଅଥବା ଉଭୟକୁ ସ୍ନେହର ସାର ଦ୍ୱାରା ସାଧୁଛ କି? କାମ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ପୀଡ଼ିତ ହେଉନାହଁ ତ?
2.5.23
कच्चिदर्थं च धर्मं च कामं च जयतां वर ।
विभज्य काले कालज्ञः सदा वरद सेवसे ॥ २.५.२३ ॥
ହେ ଜୟୀମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବରଦାତା! କାଳଜ୍ଞ ହୋଇ ଅର୍ଥ, ଧର୍ମ ଓ କାମକୁ ଉଚିତ ସମୟରେ ବିଭାଗ କରି ତୁମେ ସର୍ବଦା ସେବା କରୁଛ କି?
2.5.24
कच्चिद्राजगुणैः षड्भिः सप्तोपायांस्तथाऽनघ ।
बलाबलं तथा सम्यक्वतुर्दश परीक्षसे ॥ २.५.२४ ॥
ହେ ନିଷ୍ପାପ! ରାଜାର ଛଅ ଗୁଣ, ସାତ ଉପାୟ ଓ ଚଉଦ ଅଙ୍ଗର ବଳାବଳ ଠିକ୍ ଭାବେ ପରୀକ୍ଷା କରୁଛ କି?
2.5.25
कच्चिदात्सानमर्न्वाक्ष्य परांश्च जयतां वर ।
तथा सन्धाय कर्माणि अष्टौ भारत सेवसे ॥ २.५.२५ ॥
ହେ ବିଜୟୀମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ କି ନିଜକୁ ଓ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଭଲ ଭାବେ ପରଖୁଛ? ହେ ଭାରତ, ସନ୍ଧି କରି ଆଠ ପ୍ରକାର କର୍ମ ତୁମେ ପାଳନ କରୁଛ କି?
2.5.26
कच्चित्प्रकृतयः सप्त न लुप्ता भरतर्षभ ।
आढ्यास्तथा व्यसनिनः स्वनुरक्ताश्च सर्वशः ॥ २.५.२६ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜ୍ୟର ସାତ ଅଙ୍ଗ କ’ଣ ନଷ୍ଟ ହୋଇନାହିଁ? ସେମାନେ ସମୃଦ୍ଧ ଅଛନ୍ତି କି, ବିପଦଗ୍ରସ୍ତ ଅଛନ୍ତି କି, ଏବଂ ସବୁ ଦିଗରେ ତୁମ ପ୍ରତି ଅନୁରକ୍ତ ଅଛନ୍ତି କି?
2.5.27
कच्चिन्न कृतकैर्दूतैर्ये चाप्यपरिशङ्किताः ।
त्वत्तो वा तव चामात्यैर्भिद्यते मन्त्रितं तथा ॥ २.५.२७ ॥
ତୁମେ ନ ଜାଣି ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିବା କୃତ୍ରିମ ଦୂତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ତୁମ ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ତୁମ ଅମାତ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ମନ୍ତ୍ରଣା ପ୍ରକାଶ ପାଉନାହିଁ ତ?
2.5.28
मित्रोदासीनशत्रूणां कच्चिद्वेत्सि चिकीर्षितम् ।
कच्चित्सन्धिं यथाकालं विग्रहं चोपसेवसे ॥ २.५.२८ ॥
ମିତ୍ର, ଉଦାସୀନ ଓ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଅଭିପ୍ରାୟ ତୁମେ ଜାଣିଛ କି? ଯଥାସମୟରେ ସନ୍ଧି ଓ ବିଗ୍ରହ ତୁମେ ସେବନ କରୁଛ କି?
2.5.29
कच्चिद्वृत्तिमुदासीने मध्यमे चानुमन्यसे ।
कच्चिदात्मसमा वृद्धाः शुद्धाः सम्बोधनक्षमाः ॥ २.५.२९ ॥
ଉଦାସୀନ ଓ ମଧ୍ୟମ ପ୍ରତି ଆଚରଣକୁ ତୁମେ ଅନୁମୋଦନ କରୁଛ କି? ତୁମ ପରି ବୃଦ୍ଧ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପରାମର୍ଶ ଦେବାକୁ ସମର୍ଥ ଲୋକ ତୁମ ପାଖରେ ଅଛନ୍ତି କି?
2.5.30
कुलीनाश्चानुरक्ताश्च कृतास्ते वीरमन्त्रिणः ।
विजयो मन्त्रमूलो हि राज्ञो भवति भारत ॥ २.५.३० ॥
ତୁମ ବୀର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କୁଳୀନ ଓ ଅନୁରକ୍ତ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି କି? ହେ ଭାରତ, ରାଜାର ବିଜୟ ପ୍ରକୃତରେ ମନ୍ତ୍ରଣାର ମୂଳରୁ ଆସେ।
2.5.31
कच्चित्संवृतमन्त्रैस्ते अमात्यैः शास्त्रकोविदैः ।
राष्ट्रं सुरक्षितं तात शत्रुभिर्न विलुप्यते ॥ २.५.३१ ॥
ଶାସ୍ତ୍ରକୁଶଳ ତୁମ୍ଭର ଅମାତ୍ୟମାନେ ଗୁପ୍ତ ମନ୍ତ୍ରଣାରେ ରାଷ୍ଟ୍ରକୁ ଭଲରେ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି କି, ହେ ତାତ? ଶତ୍ରୁମାନେ ତାହା ଲୁଣ୍ଠନ କରୁ ନାହାନ୍ତି ତ?
2.5.32
कच्चिन्निद्रावशं नैषि कच्चित्काले विबुद्ध्यसे ।
कच्चिच्चापररात्रेषु चिन्तयस्यर्थमर्थवित् ॥ २.५.३२ ॥
ତୁମ୍ଭେ ନିଦ୍ରାର ବଶ ହେଉନାହଁ ତ? ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ଜାଗ୍ରତ ହେଉଛ କି? ରାତ୍ରିର ଶେଷ ପ୍ରହରରେ ଅର୍ଥ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଛ କି, ହେ ଅର୍ଥଜ୍ଞ?
2.5.33
कच्चिन्मन्त्रयसे नैकः कच्चिन्न बहुभिः सह ।
कच्चित्ते मन्त्रितो मन्त्रो न राष्ट्रं परिधावति ॥ २.५.३३ ॥
ତୁମ୍ଭେ କ'ଣ ଏକାକୀ ମନ୍ତ୍ରଣା କରୁଛ? ବହୁଜଣଙ୍କ ସହ କରୁନାହଁ ତ? ତୁମ୍ଭର ଗୁପ୍ତ ମନ୍ତ୍ରଣା ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ବ୍ୟାପୁ ନାହିଁ ତ?
2.5.34
कच्चिदर्थान्विनिश्चित्य लघुमूलान्महोदयान् ।
क्षिप्रमारभसे कर्तुं न विघ्नयसि तादृशान् ॥ २.५.३४ ॥
ସାନ ମୂଳ ଥିବା କିନ୍ତୁ ମହାନ ଫଳ ଦେଉଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ଥିର କରି ତୁମ୍ଭେ ଶୀଘ୍ର ଆରମ୍ଭ କରୁଛ କି? ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟରେ ବିଘ୍ନ ଦେଉନାହଁ ତ?
2.5.35
कच्चिन्न स्रवे कर्मान्ताः परोक्षास्ते विशङ्किताः ।
सर्वे वा पुनरुत्सृष्टाः संसृष्टं चात्र कारणम् ॥ २.५.३५ ॥
ତୁମ୍ଭର କର୍ମର ଶେଷ ଫଳ ଲୀକ୍ ହୁଏ ନାହିଁ ତ? ତୁମ୍ଭଠାରୁ ଲୁଚିଥିବା ସନ୍ଦେହଜନକ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ସବୁ ପୁଣି ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଉଛି କି? ଏଠାରେ ମିଶିଯିବା ହିଁ କାରଣ କି?
2.5.36
आप्तैरलुब्धैः क्रमिकैस्ते च कच्चिदनुष्ठिताः ।
कच्चिद्राजन्कृतान्येव कृतप्रायाणि वा पुनः ॥ २.५.३६ ॥
ବିଶ୍ୱସ୍ତ, ଲୋଭରହିତ ଓ କ୍ରମାନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମ୍ଭର କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦିତ ହେଉଛି କି? ହେ ରାଜନ, ଯାହା କରାଯାଇଛି ତାହା ପ୍ରକୃତରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି କି, ନା ପ୍ରାୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାତ୍ର?
2.5.37
विदुस्ते वीर कर्माणि नानवाप्तानि कानिचित् ।
कच्चित्कारणिका धर्मे सर्वशास्त्रेषु कोविदाः।
कारयन्ति कुमारांश्च योधमुख्यांश्च सर्वशः ॥ २.५.३७ ॥
ହେ ବୀର, ତୁମେ ଜାଣ କି ତୁମର କେଉଁ କର୍ମ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଛି? ଧର୍ମ ଓ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିପୁଣ ବିଚାରକମାନେ କ'ଣ ରାଜକୁମାର ଓ ପ୍ରମୁଖ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କୁ ସର୍ବପ୍ରକାରେ କର୍ମରେ ନିଯୁକ୍ତ କରନ୍ତି?
2.5.38
कच्चित्सहस्रैर्मूर्खाणामेकं क्रीणासि पण्डितम् ।
पण्डितो ह्यर्थकृच्छ्रेषु कुर्यान्नः श्रेयसं परम् ॥ २.५.३८ ॥
ହଜାରେ ମୂର୍ଖଙ୍କ ବଦଳରେ କ'ଣ ତୁମେ ଜଣେ ପଣ୍ଡିତଙ୍କୁ କିଣୁଛ? କାରଣ କର୍ମର କଠିନ ସମୟରେ ପଣ୍ଡିତ ହିଁ ଆମର ପରମ ମଙ୍ଗଳ କରନ୍ତି।
2.5.39
कच्चिद्दुर्गाणि सर्वाणि धनधान्यायुधोदकैः ।
यन्त्रैश्च परिपूर्णानि तथा शिल्पिधनुर्धरैः ॥ २.५.३९ ॥
ସମସ୍ତ ଦୁର୍ଗ କ'ଣ ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ଅସ୍ତ୍ର, ଜଳ, ଯନ୍ତ୍ର, ଶିଳ୍ପୀ ଓ ଧନୁର୍ଧରମାନଙ୍କରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ?
2.5.40
एकोप्यमात्यो मेधावी शूरो दान्तो विचक्षणः ।
राजानं राजपुत्रं वा प्रापयेन्महतीं श्रियम् ॥ २.५.४० ॥
ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ଅମାତ୍ୟ ବି ଯଦି ମେଧାବୀ, ଶୂର, ଦାନ୍ତ ଓ ବିଚକ୍ଷଣ ହୁଅନ୍ତି, ସେ ରାଜା ବା ରାଜକୁମାରଙ୍କୁ ମହତୀ ଶ୍ରୀ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଇପାରନ୍ତି।
2.5.41
कच्चिदष्टादशान्येषु स्वपक्षे दश पञ्च च ।
त्रिभिस्त्रिभिरविज्ञातैर्वेत्सि तीर्थानि चारकैः ॥ २.५.४१ ॥
ତୁମେ ନିଜ ପକ୍ଷରେ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଠର, ଦଶ ଓ ପାଞ୍ଚ ସ୍ଥାନକୁ ତିନି ତିନି ଅଜ୍ଞାତ ଗୁପ୍ତଚରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜାଣୁଛ କି?
2.5.42
कच्चिद्द्विषामविदितः प्रतिपन्नश्च सरवदा ।
नित्ययुक्तो रिपून्सर्वान्वीक्षसे रिपुसूदन ॥ २.५.४२ ॥
ହେ ଶତ୍ରୁସୂଦନ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଅଜ୍ଞାତ ରହି ତୁମେ ସର୍ବଦା ଆଚରଣ କରୁଛ କି ଓ ସାବଧାନରେ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଜର ରଖୁଛ କି?
2.5.43
कच्चिद्विनयसम्पन्नः कुलपुत्रो बहुश्रुतः ।
अनसूयुरनुप्रष्टा सत्कृतस्ते पुरोहितः ॥ २.५.४३ ॥
ତୁମ ପୁରୋହିତ କି ବିନୟସମ୍ପନ୍ନ, ସତ୍କୁଳଜ, ବହୁଶ୍ରୁତ, ଈର୍ଷାହୀନ, ପରାମର୍ଶଦାତା ଓ ସମ୍ମାନିତ?
2.5.44
कच्चिदग्निषु ते युक्तो विधिज्ञो मतिमानृजुः ।
हुतं च होष्यमाणं च काले वेदयते सदा ॥ २.५.४४ ॥
ତୁମ ପୁରୋହିତ କି ଅଗ୍ନିକର୍ମରେ ନିରତ, ବିଧିଜ୍ଞ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ସରଳ, ଏବଂ ହୁତ ଓ ହୋମଯୋଗ୍ୟ ବିଷୟ ସମୟରେ ସଦା ଜଣାନ୍ତି?
2.5.45
कच्चिदङ्गेषु निष्णातो ज्योतिपः प्रतिपादकः ।
उत्पातेषु च सर्वेषु दैवज्ञः कुशलस्तव ॥ २.५.४५ ॥
ତୁମ ଦୈବଜ୍ଞ କି ବେଦାଙ୍ଗରେ ନିପୁଣ, ଜ୍ୟୋତିଷର ବ୍ୟାଖ୍ୟାକାରୀ, ସମସ୍ତ ଉତ୍ପାତରେ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ତୁମ ପାଇଁ କୁଶଳ?
2.5.46
कच्चिन्मुख्या महत्स्वेव मध्यमेषु च मध्यमाः ।
जघन्याश्च जघन्येषु भृत्याः कर्मसु योजिताः ॥ २.५.४६ ॥
ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରମୁଖ, ମଧ୍ୟମ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମଧ୍ୟମ ଓ ସାନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସାନ ସେବକମାନେ ନିଯୁକ୍ତ ଅଛନ୍ତି କି?
2.5.47
अमात्यानुपधातीतान्पितृपैतामहाञ्शुचीन् ।
श्रेष्ठाञ्श्रेष्ठेषु कच्चित्त्वं नियोजयसि कर्मसु ॥ २.५.४७ ॥
ତୁମେ କି ଉପଧାରୁ ଅତୀତ, ପିତାପିତାମହଙ୍କ କାଳରୁ ଆସିଥିବା, ଶୁଚି ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅମାତ୍ୟଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ କର?
2.5.48
कच्चिन्नोग्रेण दण्डेन भृशमुद्विजसे प्रजाः ।
राष्ट्रं तवानुशासन्ति मन्त्रिणो भरतर्षभ ॥ २.५.४८ ॥
ହେ ଭରତର୍ଷଭ, କଠୋର ଦଣ୍ଡରେ ତୁମେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ କରୁନାହଁ କି? ତୁମ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତୁମ ରାଷ୍ଟ୍ର ଶାସନ କରୁଛନ୍ତି କି?
2.5.49
कच्चित्त्वां नावजानन्ति याजकाः पतितं यथा ।
उग्रप्रतिग्रहीतारं कामयानमिव स्त्रियः ॥ २.५.४९ ॥
ଯାଜକମାନେ କ'ଣ ତୁମକୁ ପତିତ ପରି, କଠୋର ଦାନଗ୍ରହୀତା କାମୁକ ପରି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଘୃଣା କରିବା ପରି ଅବଜ୍ଞା କରୁନାହାଁନ୍ତି?
2.5.50
कच्चिद्धृष्टश्च शूरश्च मतिमान्धृतिमाञ्शुचिः ।
कुलीनश्चानुरक्तश्च दक्षः सेनापतिस्तथा। ॥ २.५.५० ॥
ତୁମ ସେନାପତି କ'ଣ ସାହସୀ, ଶୂର, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଧୈର୍ଯ୍ୟବାନ, ଶୁଚି, କୁଳୀନ, ଅନୁରକ୍ତ ଓ ଦକ୍ଷ?
2.5.51
कच्चिद्बलस्य ते मुख्याः सर्वयुद्धविशारदाः ।
धृष्टावदाता विक्रान्तास्त्वया सत्कृत्य मानिताः ॥ २.५.५१ ॥
ତୁମ ସେନାର ପ୍ରମୁଖମାନେ କ'ଣ ସବୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିପୁଣ, ସାହସୀ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପରାକ୍ରମୀ? ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ସତ୍କାର କରି ସମ୍ମାନିତ କରିଛ କି?
2.5.52
कच्चिद्वलस्य भक्तं च वेतनं च यथोचितम् ।
सम्प्राप्तकाले दातव्यं ददासि न विकर्षसि ॥ २.५.५२ ॥
ସେନାକୁ ଆହାର ଓ ବେତନ ଯଥୋଚିତ ଭାବେ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ଦେଉଛ କି? ତାହା କାଟିଦେଉନାହଁ ତ?
2.5.53
कालातिक्रमणादेते भक्तवेतनयोर्भृताः ।
भर्तुः कुप्यन्ति दौर्गत्यात्सोऽनर्थः सुमहान्स्मृतः ॥ २.५.५३ ॥
ସମୟ ଅତିକ୍ରମରୁ ଆହାର ଓ ବେତନ ନ ପାଇ ଏହି ଭୃତ୍ୟମାନେ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାରୁ ନିଜ ପ୍ରଭୁ ଉପରେ କ୍ରୋଧ କରନ୍ତି; ସେହି ଅନର୍ଥ ଅତି ମହାନ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
2.5.54
कच्चित्सर्वेऽनुरक्तास्त्वां कुलपुत्राः प्रधानतः ।
कच्चित्प्राणांस्तवार्थेषु सन्त्यजन्ति सदा युधि ॥ २.५.५४ ॥
ତୁମ ପ୍ରତି ସମସ୍ତ କୁଳପୁତ୍ର, ବିଶେଷତଃ ପ୍ରମୁଖମାନେ କ'ଣ ଅନୁରକ୍ତ? ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନେ ସର୍ବଦା ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି କି?
2.5.55
कच्चिन्नैको बहूनर्थान्सर्वशः साम्परायिकान् ।
अनुशास्ति यथाकामं कामात्मा शासनातिगः ॥ २.५.५५ ॥
ତୁମେ କି ଏକା, କାମର ବଶୀଭୂତ ହୋଇ, ଶାସନ ଅତିକ୍ରମ କରି, ବହୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ପରଲୋକ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବିଷୟରେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଆଦେଶ ଦେଉନାହଁ?
2.5.56
कच्चित्पुरुषकारेण पुरुषः कर्म शोभयन् ।
लभते मानमधिकं भूयो वा भक्तवेतनम् ॥ २.५.५६ ॥
ମନୁଷ୍ୟ କି ନିଜ ପୁରୁଷକାରରେ କର୍ମକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି ଅଧିକ ମାନ ଅଥବା ଅନ୍ନ ଓ ବେତନ ପାଏ?
2.5.57
कच्चिद्विद्याविनीतांश्च नराञ्ज्ञानविशारदान् ।
यथार्हं गुणतश्चैव दानेनाभ्युपपद्यसे ॥ २.५.५७ ॥
ବିଦ୍ୟାରେ ବିନୀତ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ନିପୁଣ ଲୋକଙ୍କୁ ତୁମେ ସେମାନଙ୍କ ଗୁଣାନୁସାରେ ଦାନରେ ସମ୍ମାନ ଦେଉଛ କି?
2.5.58
कच्चिद्दारान्मनुष्याणां तवार्थे मृत्युमीयुषाम् ।
व्यसनं चाभ्युपेतानां बिभर्षि भरतर्षभ ॥ २.५.५८ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କୁ ଓ ବିପଦରେ ପଡ଼ିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ତୁମେ ପୋଷଣ କରୁଛ କି?
2.5.59
कच्चिद्भयादुपगतं क्षीणं वा रिपुमागतम् ।
युद्धे वा विजितं पार्थ पुत्रवत्परिरक्षसि ॥ २.५.५९ ॥
ହେ ପାର୍ଥ, ଭୟରେ ଶରଣ ପାଇଥିବା, କ୍ଷୀଣ ହୋଇଥିବା, ଶତ୍ରୁ ରୂପେ ଆସିଥିବା ବା ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜିତ ଲୋକଙ୍କୁ ତୁମେ ପୁତ୍ରପରି ରକ୍ଷା କରୁଛ କି?
2.5.60
कच्चित्त्वमेव सर्वस्याः पृथिव्याः पृथिवीपते ।
समश्चानभिशङ्क्यश्च यथा माता यथा पिता ॥ २.५.६० ॥
ହେ ପୃଥିବୀପତି, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ପାଇଁ ତୁମେ ହିଁ ସମାନ ଓ ସନ୍ଦେହାତୀତ, ମାତା ଓ ପିତାଙ୍କ ପରି କି?
2.5.61
कच्चिद्व्यसनिनं शत्रुं निशम्य भरतर्षभ ।
अभियासि जवेनैव समीक्ष्य त्रिविधं बलम् ॥ २.५.६१ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶତ୍ରୁ ବ୍ୟସନଗ୍ରସ୍ତ ଶୁଣି, ତ୍ରିବିଧ ସୈନ୍ୟ ବିଚାର କରି ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ତା' ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଛ କି?
2.5.62
यात्रामारभसे दिष्ट्या प्राप्तकालमरिन्दम ।
पार्ष्णिमूलं च विज्ञाय व्यवसायं पराजयम् ॥ २.५.६२ ॥
ହେ ଶତ୍ରୁଦମନ, ସୌଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ତୁମେ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରୁଛ; ପୃଷ୍ଠମୂଳ, ତୁମ ସଂକଳ୍ପ ଓ ପରାଜୟ ଜାଣିଛ କି?
2.5.63
बलस्य च महाराज दत्त्वा वेतनमग्रतः ।
कच्चिच्च बलमुख्येभ्यः परराष्ट्रे परन्तप।
उपच्छन्नानि रत्नानि प्रयच्छसि यथार्हतः ॥ २.५.६३ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ସୈନ୍ୟଙ୍କୁ ଆଗରୁ ବେତନ ଦେଇ, ହେ ଶତ୍ରୁତାପନ, ଶତ୍ରୁରାଷ୍ଟ୍ରର ସେନାପତିମାନଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ଗୁପ୍ତ ରତ୍ନ ଦେଉଛ କି?
2.5.64
कच्चिदात्मानमेवाग्रे विजित्य विजितेन्द्रियः ।
पारञ्जिगीषसे पार्थ प्रमत्तानजितेन्द्रियान् ॥ २.५.६४ ॥
ହେ ପାର୍ଥ, ପ୍ରଥମେ ନିଜକୁ ଜିତି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ବଶ କରି, ଅସାବଧାନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅଜିତ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ କି?
2.5.65
कच्चित्ते यास्यतः शत्रून्पर्वं यान्ति स्वनुष्ठिताः ।
साम दानं च भेदश्च दण्डश्च विधिवद्गुणाः ॥ २.५.६५ ॥
ତୁମେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଉପରେ ଯିବା ବେଳେ, ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ସାମ, ଦାନ, ଭେଦ ଓ ଦଣ୍ଡ ଉପାୟ ବିଧିବତ୍ ପ୍ରୟୋଗ ହେଉଛି କି?
2.5.66
तांश्च विक्रमसे जेतुं जित्वा च परिरक्षसि ।
कच्चिदष्टाङ्गसंयुक्ता चतुर्विधबला चमूः। ॥ २.५.६६ ॥
ସେମାନଙ୍କୁ ଜିତିବା ପାଇଁ ତୁମେ ପରାକ୍ରମ କରୁଛ, ଜିତିବା ପରେ ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଛ; ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ଓ ଚତୁର୍ବିଧ ବଳଯୁକ୍ତ ତୁମ ସେନା କ'ଣ ସେପରି?
2.5.67
बलमुख्यैः सुनीता ते द्विषतां प्रतिवर्धिनी ।
कच्चिल्लवं च मुष्टिं च परराष्ट्रे परन्तप। ॥ २.५.६७ ॥
ହେ ପରନ୍ତପ, ତୁମ ପ୍ରଧାନ ସେନାପତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ଶତ୍ରୁ ବୃଦ୍ଧି ରୋକୁଥିବା ତୁମ ବଳ କି ପରରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଲବ (ଗୁପ୍ତଚରବୃତ୍ତି) ଏବଂ ମୁଷ୍ଟି (ଗୁପ୍ତ ସଞ୍ଚୟ)କୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରେ?
2.5.68
अविहाय महाराज निहंसि समरे रिपून् ।
कच्चित्स्वपरराष्ट्रेषु बहवोऽधिकृतास्तव। ॥ २.५.६८ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ (ଧର୍ମ) ଛାଡ଼ୁନାହଁ କି? ତୁମ ସ୍ୱରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ପରରାଷ୍ଟ୍ରରେ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ ଅନେକ ଅଧିକାରୀ ଅଛନ୍ତି କି?
2.5.69
अर्थान्समधितिष्ठन्ति रक्षन्ति च परस्परम् ॥ २.५.६९ ॥
ସେମାନେ (ଅଧିକାରୀମାନେ) (ରାଜ୍ୟର) କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲ ଭାବେ ସମ୍ଭାଳନ୍ତି ଏବଂ ପରସ୍ପରକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
2.5.70
कच्चिदभ्यवहार्याणि गात्रसंस्पर्शनानि च ।
घ्रेयाणि च महाराज रक्षन्त्यनुमतास्तव। ॥ २.५.७० ॥
ହେ ମହାରାଜ, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଅନୁମୋଦିତ ଲୋକମାନେ କି ଭୋଜନୀୟ ଦ୍ରବ୍ୟ, ଶରୀରରେ ଲଗାଇବା ବସ୍ତୁ ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ରବ୍ୟ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି?
2.5.71
कच्चित्कोशश्च कोष्ठं च वाहनं द्वारमायुधम् ।
आयश्च कृतकल्याणैस्तव भक्तैरनुष्ठितः ॥ २.५.७१ ॥
ତୁମ ଭଣ୍ଡାର ଓ ଶସ୍ୟାଗାର, ବାହନ, ଦ୍ୱାର ଓ ଆୟୁଧ, ଏବଂ ଆୟ — ଏସବୁ କି ତୁମ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଓ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ସେବକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭଲ ଭାବେ ପରିଚାଳିତ ହେଉଛି?
2.5.72
कच्चिदाभ्यन्तरेभ्यश्च बाह्येभ्यश्च विशाम्पते ।
रक्षस्यात्मानमेवाग्रे तांश्च स्वेभ्यो मिथश्च तान्। ॥ २.५.७२ ॥
ହେ ପ୍ରଜାପତି, ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଓ ବାହ୍ୟ ବିପଦରୁ ପ୍ରଥମେ ତୁମେ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛ କି? ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ତୁମ ନିଜ ଲୋକମାନଙ୍କଠାରୁ ଓ ପରସ୍ପର ବିରୋଧରୁ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଛ କି?
2.5.73
कच्चिन्न पाने द्यूते वा क्रीडासु प्रमदासु च ।
प्रतिजानन्ति पूर्वाह्णे व्ययं व्यसनजं तव ॥ २.५.७३ ॥
ପାନ, ଦ୍ୟୂତ, କ୍ରୀଡ଼ା କିମ୍ବା ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କଠାରେ ବ୍ୟସନରୁ ଜାତ ତୁମ ବ୍ୟୟ କ’ଣ ସକାଳୁ ହିଁ ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି?
2.5.74
कच्चिदायस्य चार्धेन चतुर्भागेन वा पुनः ।
पादभागैस्त्रिभिर्वापि व्ययः संशुद्ध्यते तव ॥ २.५.७४ ॥
ତୁମ ଆୟର ଅଧା, ଚତୁର୍ଥାଂଶ କିମ୍ବା ତାହାର ଭାଗରେ ତୁମ ବ୍ୟୟ ଠିକ୍ ସନ୍ତୁଳିତ ହୁଏ କି?
2.5.75
कच्चिज्ज्ञातीन्गुरून्वृद्धा-
न्वणिजः शिल्पिनः श्रितान्।
अभीक्ष्णमनुगृहाणिसि ।
धनधान्येन दुर्गतान् ॥ २.५.७५ ॥
ଜ୍ଞାତି, ଗୁରୁ, ବୃଦ୍ଧ, ବଣିକ, ଶିଳ୍ପୀ ଓ ଆଶ୍ରିତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧନଧାନ୍ୟ ଅଭାବରେ ଦୁର୍ଦଶାଗ୍ରସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରତି ତୁମେ ନିରନ୍ତର ଅନୁଗ୍ରହ କରୁଛ କି?
2.5.76
कच्चिच्चायव्यये युक्ताः सर्वे गणकलेखकाः ।
अनुतिष्ठन्ति पूर्वाह्णे नित्यमायं व्ययं तव ॥ २.५.७६ ॥
ଆୟ-ବ୍ୟୟରେ ନିଯୁକ୍ତ ସମସ୍ତ ଗଣକ ଓ ଲେଖକ କ’ଣ ସକାଳୁ ପ୍ରତିଦିନ ତୁମ ଆୟ ଓ ବ୍ୟୟ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି?
2.5.77
कच्चिदर्थेषु सम्प्रौढान्हितकामाननुप्रियान् ।
नापकर्षसि कर्मभ्यः पूर्वमप्राप्य किल्बिषम् ॥ २.५.७७ ॥
କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିପୁଣ, ହିତକାମୀ, ପ୍ରିୟ ସେବକମାନଙ୍କୁ ଦୋଷ ପ୍ରମାଣ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ କର୍ମରୁ ଅପସାରଣ କରୁନାହଁ ତ?
2.5.78
कच्चिद्विदित्वा पुरुषानुत्तमाधममध्यमान् ।
त्वं कर्मस्वनुरूपेषु नियोजयसि भारत ॥ २.५.७८ ॥
ହେ ଭରତ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ, ଅଧମ ଓ ମଧ୍ୟମ ଜାଣି ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଉପଯୁକ୍ତ କର୍ମରେ ନିଯୁକ୍ତ କର କି?
2.5.79
कच्चिन्न लुब्धाश्चौरा वा वैरिणो वा विशाम्पते ।
अप्राप्तव्यवहारा वा तव कर्मस्वनुष्ठिताः ॥ २.५.७९ ॥
ହେ ପ୍ରଜାପତି, ଲୋଭୀ, ଚୋର ବା ଶତ୍ରୁମାନେ, ଅଥବା ଯାହାଙ୍କର ବିଚାର ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୋଇନାହିଁ, ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇନାହାନ୍ତି ତ?
2.5.80
कच्चिन्न चौरैर्लुब्धैर्वा कुमारैः स्त्रीबलेन वा ।
त्वया वा पीड्यते राष्ट्रं कच्चित्तुष्टाः कृषीवलाः ॥ २.५.८० ॥
ଚୋର, ଲୋଭୀ, ରାଜକୁମାର କିମ୍ବା ସ୍ତ୍ରୀବଳ ଦ୍ୱାରା, ଅଥବା ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଷ୍ଟ୍ର ପୀଡ଼ିତ ହେଉନାହିଁ ତ? ଚାଷୀମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଅଛନ୍ତି ତ?
2.5.81
कच्चिद्राष्ट्रे तटाकानि पूर्णानि च बृहन्ति च ।
भागशो विनिविष्टानि न कृषिर्देवमातृका ॥ २.५.८१ ॥
ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ ବଡ଼ ବଡ଼ ପୋଖରୀ ଭାଗରେ ଭାଗରେ ନିର୍ମିତ ଅଛି କି? କୃଷି କେବଳ ବର୍ଷା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁନାହିଁ ତ?
2.5.82
कच्चिन्नं भक्तं बीजं च कर्षकस्यावसीदति ।
प्रत्येकं च शतं वृद्ध्या ददास्यृणमनुग्रहम् ॥ २.५.८२ ॥
କୃଷକର ଅନ୍ନ, ଭୋଜନ ଓ ବୀଜ ନଷ୍ଟ ହେଉନାହିଁ ତ? ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଶହେ ଉପରେ ସୁଧ ସହିତ ଋଣ ଅନୁଗ୍ରହ ରୂପେ ଦେଉଛନ୍ତି କି?
2.5.83
कच्चित्स्वनुष्ठिता तात वार्ता ते साधुभिर्जनैः ।
वार्तायां संश्रितस्तात लोकोऽयं सुखमेधते ॥ २.५.८३ ॥
ହେ ପ୍ରିୟ, ସାଧୁ ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କ ବାର୍ତ୍ତା (କୃଷି-ବାଣିଜ୍ୟ) ଭଲ ଭାବେ ଚାଲୁ ଅଛି ତ? ହେ ପ୍ରିୟ, ବାର୍ତ୍ତା ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ଏହି ଲୋକ ସୁଖରେ ବଢ଼େ।
2.5.84
कच्चिच्छूराः कृतप्रज्ञाः पञ्चपञ्च स्वनुष्ठिताः ।
क्षेमं कुर्वन्ति संहत्य राजञ्जनपदे तव ॥ २.५.८४ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ପାଞ୍ଚ-ପାଞ୍ଚ ଜଣଙ୍କ ଦଳରେ ନିଯୁକ୍ତ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବୀରମାନେ ସମ୍ମିଳିତ ହୋଇ ଆପଣଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ କ୍ଷେମ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି କି?
2.5.85
कच्चिन्नगरगुप्त्यर्थं ग्रामा नगरवत्कृताः ।
ग्रामवच्च कृताः प्रान्तास्ते च सर्वे त्वदर्पणाः ॥ २.५.८५ ॥
ନଗର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକୁ ନଗର ପରି ଗଢ଼ାଯାଇଛି କି? ସୀମାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରାମ ପରି କରାଯାଇଛି କି? ସେସବୁ ତୁମ ପାଇଁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ କି?
2.5.86
कच्चिद्बलेनानुगताः समानि विषमाणि च ।
पुराणि चौरान्निघ्नन्तश्चरन्ति विषये तव ॥ २.५.८६ ॥
ସେନା ସହିତ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା (ଗୁପ୍ତଚର) ସମତଳ ଓ ବିଷମ ସ୍ଥାନରେ, ନଗରରେ ଚୋରମାନଙ୍କୁ ବଧ କରି ତୁମ ରାଜ୍ୟରେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି କି?
2.5.87
कच्चित्स्रियः सान्त्वयसि कच्चित्ताश्च सुरक्षिताः ।
कच्चिन्न श्रद्दधास्यासां कच्चिद्गुह्यं न भाषसे ॥ २.५.८७ ॥
ତୁମେ କି ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦିଅ? ସେମାନେ କି ଭଲ ଭାବେ ସୁରକ୍ଷିତ? ତୁମେ କି ସେମାନଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ କରୁ ନାହଁ? ତୁମେ କି ତୁମର ଗୁପ୍ତ କଥା ସେମାନଙ୍କୁ କୁହ ନାହଁ?
2.5.88
कच्चिदात्ययिकं श्रुत्वा तदर्थमनुचिन्त्य च ।
प्रियाण्यनुभवञ्शेषे न त्वमन्तः पुरे नृप ॥ २.५.८८ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଜରୁରୀ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି ଓ ସେ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି ତୁମେ କି ଅନ୍ତଃପୁରରେ ପ୍ରିୟ ସୁଖ ଭୋଗ କରି ଶୋଉଛ?
2.5.89
कच्चिद्द्वौ प्रथमौ यामौ रात्रेः सुप्त्वा विशाम्पते ।
सञ्चिन्तयसि धर्मार्थौ याम उत्थाय पश्चिमे ॥ २.५.८९ ॥
ହେ ପ୍ରଜାପାଳକ, ରାତ୍ରିର ପ୍ରଥମ ଦୁଇ ପ୍ରହର ଶୋଇ, ଶେଷ ପ୍ରହରରେ ଉଠି ତୁମେ କି ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଚିନ୍ତା କର?
2.5.90
कच्चिद्दर्शयसे नित्यं मनुष्यान्समलङ्कृतः ।
उत्थाय काले कालज्ञैः सह पाण्डव मन्त्रिभिः ॥ २.५.९० ॥
ହେ ପାଣ୍ଡବ, ତୁମେ କି ସର୍ବଦା ସୁସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ଲୋକଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦିଅ? କାଳଜ୍ଞ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଠିକ୍ ସମୟରେ ଉଠି?
2.5.91
कच्चिद्रक्ताम्बरधराः खड्गहस्ताः स्वलङ्कृताः ।
उपासते त्वामभितो रक्षणार्थमरिन्दम ॥ २.५.९१ ॥
ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ହାତରେ ଖଡ୍ଗଧାରୀ, ସୁସଜ୍ଜିତ ରକ୍ଷକମାନେ ଆପଣଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଚାରିପାଶରୁ ଆପଣଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି କି, ହେ ଅରିନ୍ଦମ?
2.5.92
कच्चिद्दण्ड्येषु यमवत्पूज्येषु च विशाम्पते ।
परीक्ष्य वर्तसे सम्यगप्रियेषु प्रियेषु च ॥ २.५.९२ ॥
ହେ ପ୍ରଜାପତି, ଦଣ୍ଡଯୋଗ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରତି ଯମ ପରି ଏବଂ ପୂଜ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରତି ପରୀକ୍ଷା କରି, ଅପ୍ରିୟ ଓ ପ୍ରିୟ ଉଭୟଙ୍କ ସହ ଆପଣ ଠିକ୍ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି କି?
2.5.93
कच्चिच्छारीरमाबाधमौषधैर्नियमेन वा ।
मानसं वृद्धसेवाभिः सदा पार्थापकर्षसि ॥ २.५.९३ ॥
ହେ ପାର୍ଥ, ଔଷଧ ବା ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ଶରୀରର ରୋଗ, ଏବଂ ବୃଦ୍ଧସେବା ଦ୍ୱାରା ମନର ରୋଗ ସଦା ଦୂର କରନ୍ତି କି?
2.5.94
कच्चिद्वैद्याश्चिकित्सायामष्टाङ्गायां विशारदाः ।
सुहृदश्चानुरक्ताश्च शरीरे ते हिताः सदा ॥ २.५.९४ ॥
ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ଚିକିତ୍ସାରେ ନିପୁଣ ବୈଦ୍ୟମାନେ, ଆପଣଙ୍କର ହିତୈଷୀ ଓ ଅନୁରକ୍ତ ଲୋକମାନେ ସଦା ଆପଣଙ୍କ ଶରୀର ପାଇଁ ହିତକର କି?
2.5.95
कच्चिन्न लोभान्मोहाद्वा मानाद्वापि विशाम्पते ।
अर्थिप्रत्यर्थिनः प्राप्तान्नापास्यसि कथञ्चन ॥ २.५.९५ ॥
ହେ ପ୍ରଜାପତି, ଲୋଭ, ମୋହ କିମ୍ବା ଅଭିମାନ ଯୋଗୁଁ ମଧ୍ୟ, ଆସିଥିବା ବାଦୀ ଓ ପ୍ରତିବାଦୀଙ୍କୁ ଆପଣ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ କି?
2.5.96
कच्चिन्न लोभान्मोहाद्वा विश्रम्भात्प्रणयेन वा ।
आश्रितानां मनुष्याणां वृत्तिं त्वं संरुणात्सि वै ॥ २.५.९६ ॥
ଲୋଭ, ମୋହ, ବିଶ୍ୱାସ କିମ୍ବା ସ୍ନେହ ଯୋଗୁଁ ମଧ୍ୟ, ଆପଣଙ୍କ ଆଶ୍ରିତ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଜୀବିକା ଆପଣ ଭାଙ୍ଗନ୍ତି ନାହିଁ କି?
2.5.97
कच्चित्पौरा न सहिता ये च ते राष्ट्रवासिनः ।
त्वया सह विरुध्यन्ते परैः क्रीताः कथञ्चन ॥ २.५.९७ ॥
ନଗରବାସୀ ଓ ରାଷ୍ଟ୍ରବାସୀମାନେ କ'ଣ ତୁମ ସହିତ ଏକତ୍ର ନୁହଁନ୍ତି? ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା କୌଣସି ପ୍ରକାରେ କିଣାଯାଇ ସେମାନେ ତୁମ ବିରୁଦ୍ଧେ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ କି?
2.5.98
कच्चिन्न दुर्बलः शत्रुर्बलेन परिपीडितः ।
मन्त्रेण बलवान्कश्चिदुभाभ्यां च कथञ्चन ॥ २.५.९८ ॥
ଦୁର୍ବଳ ଶତ୍ରୁକୁ ବଳ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ କରାଯାଉନାହିଁ କି? କୌଣସି ବଳବାନ ଶତ୍ରୁକୁ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ବା ଦୁହିଁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ପୀଡ଼ିତ କରାଯାଉନାହିଁ କି?
2.5.99
कच्चित्सर्वेऽनुरक्तास्त्वां भूमिपालाः प्रधानतः ।
कच्चित्प्राणांस्त्वदर्थेषु सन्त्यजन्ति त्वया हृताः ॥ २.५.९९ ॥
ସମସ୍ତ ଭୂପାଳ, ବିଶେଷତଃ ପ୍ରଧାନ ରାଜାମାନେ, ତୁମ ପ୍ରତି ଅନୁରକ୍ତ ଅଛନ୍ତି କି? ତୁମ ଦ୍ୱାରା ବଶୀଭୂତ ହୋଇ ସେମାନେ ତୁମ ପାଇଁ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି କି?
2.5.100
कच्चित्ते सर्वविद्यासु गुणतोऽर्चा प्रवर्तते ।
ब्राह्मणानां च साधूनां तव नैः श्रेयसी शुभा।
दक्षिणास्त्वं ददास्येषां नित्यं स्वर्गापवर्गदाः ॥ २.५.१०० ॥
ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ଗୁଣ ଅନୁସାରେ ତୁମେ ସମ୍ମାନ ଦେଖାଉଛ କି? ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ସାଧୁମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ତୁମ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଉଥିବା ସତ୍କାର ଶୁଭ ଏବଂ ପରମ କଲ୍ୟାଣକାରୀ କି? ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଉଥିବା ଦକ୍ଷିଣା ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ସର୍ବଦା ଦିଅ କି?
2.5.101
कच्चिद्धर्मे त्रयीमूले पूर्वैराचरिते जनैः ।
यतमानस्तथा कर्तुं तस्मिन्कर्मणि वर्तसे ॥ २.५.१०१ ॥
ତ୍ରୟୀ (ବେଦତ୍ରୟ) ଯାହାର ମୂଳ, ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଚରିତ ସେହି ଧର୍ମରେ, ତାହା ପାଳନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି ତୁମେ ସେହି କର୍ମରେ ନିୟୋଜିତ ରହୁଛ କି?
2.5.102
कच्चित्तव गृहेऽन्नानि स्वादून्यश्रन्ति वै द्विजाः ।
गुणवन्ति गुणोपेतास्तवाध्यक्षं सदक्षिणम् ॥ २.५.१०२ ॥
ତୁମ ଘରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଓ ଉତ୍ତମ ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରନ୍ତି କି? ଗୁଣବାନ ଓ ସଦ୍ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ସେମାନେ ତୁମ ତତ୍ତ୍ୱାବଧାନରେ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ଭୋଜନ କରନ୍ତି କି?
2.5.103
कच्चित्क्रतूनेकचित्तो वाजपेयांश्च सर्वशः ।
पौण्डरीकांश्च कार्त्स्न्येन यतसे कर्तुमात्मवान् ॥ २.५.१०३ ॥
ତୁମେ କ'ଣ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ, ବାଜପେୟ ଓ ପୌଣ୍ଡରୀକ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କରିବା ପାଇଁ ଆତ୍ମସଂଯମରେ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ?
2.5.104
कच्चिज्ज्ञातीन्गुरून्वृद्धान्दैवतांस्तापसानपि ।
चैत्यांश्च वृक्षान्कल्याणान्ब्राह्मणांश्च नमस्यसि ॥ २.५.१०४ ॥
ତୁମେ କ'ଣ ଆତ୍ମୀୟ, ଗୁରୁ, ବୃଦ୍ଧ, ଦେବତା, ତପସ୍ଵୀ, ପବିତ୍ର ଚୈତ୍ୟ, ମଙ୍ଗଳ ବୃକ୍ଷ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କର?
2.5.105
कच्चिच्छोको न मन्युर्वा त्वया प्रोत्पाद्यतेऽनघ ।
अपि मङ्गलहस्तश्च जनः पार्श्वे न तिष्ठति ॥ २.५.१०५ ॥
ହେ ନିଷ୍ପାପ, ତୁମ ଦ୍ୱାରା କ'ଣ ଶୋକ ବା କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ? ମଙ୍ଗଳହସ୍ତ ଲୋକମାନେ ତୁମ ପାଖରେ ରହନ୍ତି ନାହିଁ କି?
2.5.106
कच्चिदेषा च ते बुद्धिर्वृत्तिरेषा च तेऽनघ ।
आयुष्या च यशस्या च धर्मकामार्थदर्शिनी ॥ २.५.१०६ ॥
ହେ ନିଷ୍ପାପ, ତୁମ ଏ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଏ ଆଚରଣ କ'ଣ ଆୟୁ ଓ ଯଶ ଦିଏ ଏବଂ ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥ ଦେଖାଏ?
2.5.107
एतया वर्तमानस्य बुद्ध्या राष्ट्रं न सीदति ।
विजित्य च महीं राजा सोत्यन्तं सुखमेधते ॥ २.५.१०७ ॥
ଏହି ବୁଦ୍ଧିରେ ଆଚରଣ କରୁଥିବା ରାଜାର ରାଷ୍ଟ୍ର କ୍ଷୟ ହୁଏ ନାହିଁ; ପୃଥିବୀ ଜୟ କରି ସେ ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଖରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି।
2.5.108
कच्चिदार्यो विशुद्धात्मा क्षारितश्चौरकर्मणि ।
अदृष्टशास्त्रकुशलैर्न लोभाद्वध्यते शुचि ॥ २.५.१०८ ॥
ଆର୍ଯ, ବିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା, ଚୋରି କର୍ମ ପାଇଁ ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଥିବା, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଅଜ୍ଞ କୁଶଳୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲୋଭରେ ବଧ ନ ହୋଇଥିବା ଶୁଚି କେହି ଅଛି କି?
2.5.109
दुष्टो गृहीतस्तत्कारितज्ज्ञैर्दृष्टः सकारणः ।
कच्चिन्न मुच्यते स्तेनो द्रव्यलोभान्नरर्षभ ॥ २.५.१०९ ॥
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଚୋରିର ପଦ୍ଧତି ଜାଣୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରାପଡ଼ିଥିବା ଏବଂ ପ୍ରମାଣ ସହିତ ଦେଖାଯାଇଥିବା ଦୁଷ୍ଟ ଚୋର କ’ଣ ଧନଲୋଭରେ ଛଡ଼ାଯାଉନାହିଁ?
2.5.110
उत्पन्नानकच्चिदाढ्यस्य दरिद्रस्य च भारत ।
अर्थान्न मिथ्या पश्यन्ति तवामात्या हृता धनैः ॥ २.५.११० ॥
ହେ ଭାରତ, ତୁମ ଅମାତ୍ୟମାନେ ଧନ ଦ୍ୱାରା ହରଣ ହୋଇ ଧନୀ ଓ ଗରିବଙ୍କ ବିଷୟକୁ ମିଥ୍ୟାରେ ଦେଖୁନାହାନ୍ତି କି?
2.5.111
नास्तिक्यमनृतं क्रोधं प्रमादं दीर्घसूत्रताम् ।
अदर्शनं ज्ञानवतामालस्यं पञ्चवृत्तिताम्।
एकचिन्तनमर्थानामनर्थज्ञैश्च चिन्तनम् ॥ २.५.१११ ॥
ନାସ୍ତିକତା, ମିଥ୍ୟା, କ୍ରୋଧ, ପ୍ରମାଦ, ଦୀର୍ଘସୂତ୍ରତା, ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ନ ଦେଖିବା, ଆଳସ୍ୟ, ପଞ୍ଚବୃତ୍ତି ଭୋଗ, ଅର୍ଥ ବିଷୟରେ ଏକପକ୍ଷୀୟ ଚିନ୍ତା ଓ ଅନର୍ଥଜ୍ଞଙ୍କ ସହ ଚିନ୍ତା।
2.5.112
निश्चितानामनारम्भं मन्त्रस्यापरिरक्षणम् ।
मङ्गलाद्यप्रयोगं च प्रत्युत्थानं च सर्वतः ॥ २.५.११२ ॥
ନିଶ୍ଚିତ ବିଷୟର ଆରମ୍ଭ ନ କରିବା, ମନ୍ତ୍ରଣା ରକ୍ଷା ନ କରିବା, ମଙ୍ଗଳାଦି ପ୍ରୟୋଗ ନ କରିବା ଓ ସବୁ ଦିଗରୁ ବିଦ୍ରୋହ ଉଠିବା।
2.5.113
कच्चित्त्वं वर्जयस्येतान्राजदोषांश्चतुर्दश ।
प्रायशोयैर्विनश्यन्ति कृतमूलापि पार्थिवः ॥ २.५.११३ ॥
ଯେଉଁ ଚଉଦଟି ରାଜଦୋଷରେ ମୂଳ ଦୃଢ଼ ରାଜା ମଧ୍ୟ ପ୍ରାୟ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ କ’ଣ ତୁମେ ଏଡ଼ାଉଛ?
2.5.114
कच्चित्ते सफला वेदाः कच्चित्ते सफळं धनम् ।
कच्चित्ते सफला दाराः कच्चित्ते सफलं श्रुतम् ॥ २.५.११४ ॥
ତୁମ ବେଦ ଫଳପ୍ରଦ କି? ତୁମ ଧନ ଫଳପ୍ରଦ କି? ତୁମ ପତ୍ନୀମାନେ ଫଳପ୍ରଦ କି? ତୁମେ ଶୁଣିଥିବା ଜ୍ଞାନ ଫଳପ୍ରଦ କି?
2.5.115
कथं वै सफला वेदाः कथं वै सफलं धनम् ।
कथं वै सफला दाराः कथं वै सफलं श्रुतम् ॥ २.५.११५ ॥
ବେଦ କିପରି ଫଳପ୍ରଦ ହୁଏ? ଧନ କିପରି ଫଳପ୍ରଦ ହୁଏ? ପତ୍ନୀମାନେ କିପରି ଫଳପ୍ରଦ ହୁଅନ୍ତି? ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ କିପରି ଫଳପ୍ରଦ ହୁଏ?
2.5.116
अग्निहोत्रफला वेदा दत्तभुक्तफलं धनम् ।
रतिपुत्रफला दाराः शीलवृत्तफलं श्रुतम् ॥ २.५.११६ ॥
ବେଦର ଫଳ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର; ଧନର ଫଳ ଦାନ ଓ ଭୋଗ; ପତ୍ନୀମାନଙ୍କର ଫଳ ରତି ଓ ପୁତ୍ର; ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନର ଫଳ ଶୀଳ ଓ ସଦାଚାର।
2.5.117
एतदाख्याय स मुनिर्नारदो वै महातपाः ।
पप्रच्छानन्तरमिदं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् ॥ २.५.११७ ॥
ଏହା କହିବା ପରେ ମହାତପସ୍ୱୀ ମୁନି ନାରଦ ଧର୍ମାତ୍ମା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଏହା ପଚାରିଲେ।
2.5.118
कच्चिदभ्यागता दूराद्वणिजो लाभकारणात् ।
यथोक्तमवहार्यन्ते शुल्कं शुल्कोपजीविभिः ॥ २.५.११८ ॥
ଦୂରରୁ ଲାଭ ପାଇଁ ଆସିଥିବା ବଣିକମାନଙ୍କଠାରୁ ଶୁଳ୍କଜୀବୀମାନେ କ'ଣ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଶୁଳ୍କ ହିଁ ଆଦାୟ କରନ୍ତି?
2.5.119
कच्चित्ते पुरुषा राजन्पुरे राष्ट्रे च मानिताः ।
उपानयन्ति पण्यानि उपाधाभिरवञ्चिताः ॥ २.५.११९ ॥
ହେ ରାଜନ୍! ତୁମ ନଗର ଓ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ସମ୍ମାନିତ ପୁରୁଷମାନେ ପ୍ରବଞ୍ଚିତ ନ ହୋଇ ବାଣିଜ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଆଣନ୍ତି ତ?
2.5.120
कच्चिच्छृणोषि वृद्धानां धर्मार्थसहिता गिरः ।
नित्यमर्थविदां तात यथाधर्मार्थदर्शिनाम् ॥ २.५.१२० ॥
ପ୍ରିୟ ବତ୍ସ! ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥଯୁକ୍ତ, ଅର୍ଥଜ୍ଞ ଏବଂ ଧର୍ମାର୍ଥକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଦେଖୁଥିବା ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ବାଣୀ ତୁମେ ସର୍ବଦା ଶୁଣୁଛ ତ?
2.5.121
कच्चित्ते कृषितन्त्रेषु गोषु पुष्पफलेषु च ।
धर्मार्थं च द्विजातिभ्यो दीयेते मधुसर्पिषी ॥ २.५.१२१ ॥
ଆପଣ କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟ, ଗୋରୁ, ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଧର୍ମ ପାଇଁ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ମହୁ ଓ ଘିଅ ଦେଉଛନ୍ତି କି?
2.5.122
द्रव्योपकरणं किञ्चित्सर्वदा सर्वशिल्पिनाम् ।
चातुर्मास्यावरं सम्यङ्नियतं सम्प्रयच्छसि ॥ २.५.१२२ ॥
ଆପଣ ସବୁ କାରିଗରମାନଙ୍କୁ ସର୍ବଦା, ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଅତି ସାମାନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ଓ ଉପକରଣ ନିୟମିତ ଭାବେ ଦେଉଛନ୍ତି କି?
2.5.123
कच्चित्कृतं विजानीषे कर्तारं च प्रशंससि ।
सतां मध्ये महाराज सत्करोषि च पूजयन् ॥ २.५.१२३ ॥
ଆପଣ କୃତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଚିହ୍ନନ୍ତି ଓ କର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି କି? ମହାରାଜ, ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି ପୂଜା କରନ୍ତି କି?
2.5.124
कच्चित्सूत्राणि सर्वाणि गृह्णासि भरतर्षभ ।
हस्तिसूत्राश्वसूत्राणि रथसूत्राणि वा विभो ॥ २.५.१२४ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ସବୁ ସୂତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି କି? ହସ୍ତୀ, ଅଶ୍ୱ ବା ରଥ ସୂତ୍ର ମଧ୍ୟ, ହେ ବିଭୋ?
2.5.125
कच्चिदभ्यस्यते सम्यग्गृहे ते भरतर्षभ ।
धनुर्वेदस्य सूत्रं वै यन्त्रसूत्रं च नागरम् ॥ २.५.१२५ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କ ଘରେ ଧନୁର୍ବେଦ ସୂତ୍ର ଏବଂ ନଗର ଯନ୍ତ୍ରସୂତ୍ର ଭଲଭାବେ ଅଭ୍ୟାସ ହେଉଛି କି?
2.5.126
कच्चिदस्त्राणि सर्वाणि ब्रह्मदण्डश्च तेऽनघ ।
विषयोगास्तथा सर्वे विदिताः शत्रुनाशनाः ॥ २.५.१२६ ॥
ହେ ନିଷ୍ପାପ, ଆପଣଙ୍କୁ ସବୁ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ଜଣା ଅଛି କି? ସେହିପରି ଶତ୍ରୁନାଶକ ବିଷପ୍ରୟୋଗ ସବୁ ଆପଣଙ୍କୁ ଜଣା ଅଛି କି?
2.5.127
कच्चिदग्निभयाच्चैव सर्वं व्यालभयात्तथा ।
रोगरक्षोभयाच्चैव राष्ट्रं स्वं परिरक्षशि ॥ २.५.१२७ ॥
ଅଗ୍ନିଭୟରୁ, ସମସ୍ତ ହିଂସ୍ର ପ୍ରାଣୀଭୟରୁ, ସେହିପରି ରୋଗ ଓ ରାକ୍ଷସଭୟରୁ ତୁମେ କ'ଣ ନିଜ ରାଷ୍ଟ୍ରକୁ ଭଲ ଭାବେ ରକ୍ଷା କରୁଛ?
2.5.128
कच्चिदन्धांश्च मूकांश्च पङ्गून्व्यङ्गानबान्धवान् ।
पितेव पासि धर्मज्ञ तथा प्रव्रजितानपि ॥ २.५.१२८ ॥
ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଅନ୍ଧ, ମୂକ, ପଙ୍ଗୁ, ବିକଳାଙ୍ଗ, ବନ୍ଧୁହୀନ ଏବଂ ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ପିତା ପରି ରକ୍ଷା କରୁଛ କି?
2.5.129
षडवर्था महाराज कच्चित्ते पृष्ठतः कृताः ।
निद्राऽऽलस्यं भयं क्रोधो मार्दवं दीर्घसूत्रता ॥ २.५.१२९ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ନିଦ୍ରା, ଆଳସ୍ୟ, ଭୟ, କ୍ରୋଧ, ମୃଦୁତା ଓ ଦୀର୍ଘସୂତ୍ରତା ଏହି ଛଅ ବିଷୟକୁ ତୁମେ ପଛରେ ରଖିଛ କି?
2.5.130
ततः कुरूणामृषभो महात्मा ।
श्रुत्वा गिरो ब्राह्मणसत्तमस्य।
प्रणम्य पादावभिवाद्य तुष्टो ।
राजाऽब्रवीन्नारदं देवरूपम् ॥ २.५.१३० ॥
ତତ୍ପରେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାତ୍ମା ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦଙ୍କ ବାଣୀ ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ପାଦରେ ପ୍ରଣାମ କରି, ଆଦରପୂର୍ବକ ଅଭିବାଦନ କରି, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଦେବରୂପ ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ।
2.5.131
एवं करिष्यामि यथा त्वयोक्तं ।
प्रज्ञा हि मे भूय एवाभिवृद्धा।
उक्त्वा तथा चैव चकार राजा ।
लेभे महीं सागरमेखलां च ॥ २.५.१३१ ॥
"ତୁମେ କହିଥିବା ପରି ମୁଁ କରିବି; ମୋ ପ୍ରଜ୍ଞା ଆହୁରି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି।" ଏହା କହି ରାଜା ସେହିପରି କଲେ ଓ ସାଗର-ମେଖଲା ପୃଥିବୀ ଲାଭ କଲେ।
2.5.132
एवं यो वर्तते राजा चातुर्वर्ण्यस्य रक्षणे ।
स विहृत्येह सुसुखी शुक्रस्यैति सलोकताम् ॥ २.५.१३२ ॥
ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ରକ୍ଷଣରେ ଯେଉଁ ରାଜା ଏପରି ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ସେ ଏଠାରେ ସୁଖରେ ଜୀବନ ବିତାଇ ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।