ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 2.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.5.1
अथ तत्रोपविष्टेषु पाण्डवेषु महात्मसु ।
महत्सु चोपविष्टेषु गन्धर्वेषु च भारत ॥ २.५.१ ॥
ਉੱਥੇ ਮਹਾਤਮਾ ਪਾਂਡਵ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਵੀ ਬੈਠ ਗਏ, ਹੇ ਭਾਰਤ!
2.5.2
वेदोपनिषदां वेत्ता ऋषिः सुरगणार्चितः ।
इतिहासपुराणज्ञः क्रियाकल्पविशेषवित् ॥ २.५.२ ॥
ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ, ਦੇਵਗਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਿਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ, ਕਰਮ-ਕਲਪ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ।
2.5.3
स्तुतस्तोमग्रहस्तोभपदक्रमविभागवित् ।
शिक्षाक्षरविभागज्ञः पुराकल्पविशेषवित् ॥ २.५.३ ॥
ਸ੍ਤੁਤੀ, ਸ੍ਤੋਮ, ਗ੍ਰਹ ਅਤੇ ਸ੍ਤੋਭ ਦੇ ਪਦਕ੍ਰਮ-ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ, ਸ਼ਿਕਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅੱਖਰ-ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ, ਪੁਰਾਤਨ ਕਲਪ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ।
2.5.4
आदिकल्पार्थवेत्ता च कल्पसूत्रार्थतत्त्ववित् ।
ब्रह्मचर्यव्रतपर ऊहापोहविशारदः ॥ २.५.४ ॥
ਆਦਿ-ਕਲਪ ਦੇ ਅਰਥ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ, ਕਲਪਸੂਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਤੇ ਤੱਤ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ, ਊਹਾਪੋਹ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ।
2.5.5
नृत्तगान्धर्वसेवी च सर्वत्राप्रतिमस्तथा ।
अष्टादशानां विद्यानां कोशभूतो महाद्युतिः ॥ २.५.५ ॥
ਨ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਹਰ ਥਾਂ ਬੇਮਿਸਾਲ, ਅਠਾਰਾਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ, ਮਹਾ-ਤੇਜਸਵੀ।
2.5.6
न्यायविद्धर्मतत्त्वज्ञः षडङ्गविदनुत्तमः ।
ऐक्यसंयोगनानात्वसमवायविशारदः ॥ २.५.६ ॥
ਨਿਆਏ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ, ਧਰਮ-ਤੱਤ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ, ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ ਅਨੁੱਤਮ, ਏਕਤਾ, ਸੰਯੋਗ, ਨਾਨਾਤਵ ਅਤੇ ਸਮਵਾਏ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ।
2.5.7
वक्ता प्रगल्भो मेधावी स्मृतिमान्नयवित्कविः ।
परापरविभागज्ञः प्रमाणकृतनिश्चयः ॥ २.५.७ ॥
ਉਹ ਵਕਤਾ, ਦਲੇਰ, ਮੇਧਾਵੀ, ਸਮ੍ਰਿਤੀਵਾਨ, ਨੀਤੀ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਕਵੀ ਸਨ; ਪਰਾਪਰ ਦਾ ਭੇਦ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ।
2.5.8
पञ्चावयवयुक्तस्य वाक्यस्य गुणदोषवित् ।
उत्तरोत्तरवक्ता च वदतोपि बृहस्पतेः ॥ २.५.८ ॥
ਪੰਜ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਵਾਕ ਦੇ ਗੁਣ-ਦੋਸ਼ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਉੱਤਰ ਉੱਤੇ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਨ; ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੇ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ ਸਨ।
2.5.9
धर्मकामार्थमोक्षेषु यथावत्कृतनिश्चयः ।
तथा भुवनकोशस्य सर्वस्यास्य महामतिः ॥ २.५.९ ॥
ਧਰਮ, ਕਾਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਮੋਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਸਾਰੇ ਲੋਕ-ਭੰਡਾਰ ਦੇ ਮਹਾਮਤੀ ਸਨ।
2.5.10
प्रत्यक्षदर्शी लोकस्य तिर्यगूर्ध्वमधस्तथा ।
साङ्ख्ययोगविभागज्ञो निर्विवित्सुः सुरासुरान् ॥ २.५.१० ॥
ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ, ਤਿਰਛੇ, ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਸਭ ਨੂੰ; ਸਾਂਖਿਆ ਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਭੇਦ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਸੁਰਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਨ ਦੇ ਇੱਛਕ।
2.5.11
सन्धिविग्रहतत्त्वज्ञस्त्वनुमानविभागवित् ।
षाङ्गुण्यविधियुक्तश्च सर्वशास्त्रविशारदः ॥ २.५.११ ॥
ਸੰਧੀ ਤੇ ਵਿਗ੍ਰਹ ਦਾ ਤੱਤ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਅਨੁਮਾਨ ਦੇ ਭੇਦ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਾਡ੍ਗੁਣਯ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਸਰਬ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਸਨ।
2.5.12
युद्धगान्धर्वसेवी च सर्वत्राप्रतिघस्तथा ।
एतैश्चान्यैश्च बहुभिर्युक्तो गुणगणैर्मुनिः ॥ २.५.१२ ॥
ਯੁੱਧ ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਕਲਾ ਦੇ ਸੇਵਕ, ਹਰ ਥਾਂ ਅਟੱਲ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮੁਨੀ।
2.5.13
लोकाननुचरन्सर्वानागमत्तां सभां नृप ।
नारदः सुमहातेजा ऋषिभिः सहितस्तदा ॥ २.५.१३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਹੋਏ ਅਤਿ ਤੇਜਸਵੀ ਨਾਰਦ ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਏ।
2.5.14
पारिजातेन राजेन्द्र पर्वतेन च धीमता ।
सुमुखेन च सौम्येन देवर्षिरमितद्युतिः ॥ २.५.१४ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਪਾਰਿਜਾਤ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਪਰਵਤ ਅਤੇ ਸੌਮ੍ਯ ਸੁਮੁਖ ਨਾਲ ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਆਏ।
2.5.15
सभास्थान्पाण्डवान्द्रष्टुं प्रीयमाणो मनोजवः ।
जयाशीर्भिस्तु तं विप्रो धर्मराजानमार्चयत् ॥ २.५.१५ ॥
ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਮਨ ਵਰਗੀ ਗਤੀ ਵਾਲੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਜਿੱਤ ਦੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਨਾਲ ਧਰਮਰਾਜ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ।
2.5.16
तमागतमृषिं दृष्ट्वा नारदं सर्वधर्मवित् ।
सहसा पाण्डवश्रेष्ठः प्रत्युत्थायानुजैः सह ॥ २.५.१६ ॥
ਆਏ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਰਬਧਰਮਜ੍ਞ ਪਾਂਡਵਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੁਰੰਤ ਛੋਟੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ।
2.5.17
अभ्यवादयत प्रीत्या विनयावनतस्तदा ।
तदर्हमासनं तस्मै सम्प्रदाय यथाविधि ॥ २.५.१७ ॥
ਫਿਰ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਝੁਕ ਕੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗ ਆਸਨ ਭੇਟ ਕੀਤਾ।
2.5.18
गां चैव मधुपर्कं च सम्प्रदायार्घ्यमेव च ।
अर्चयामास रत्नैश्च सर्वकामैश्च धर्मवित् ॥ २.५.१८ ॥
ਗਾਂ, ਮਧੁਪਰਕ ਅਤੇ ਅਰਘ ਭੇਟ ਕਰਕੇ, ਧਰਮਵਿਦ ਨੇ ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਤ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
2.5.19
तुतोष च यथावच्च पूजां प्राप्य युधिष्ठिरात् ।
सोऽर्चितः पाण्डवैः सर्वैर्महर्षिर्वेदपारगः।
धर्मकामार्थसंयुक्तं पप्रच्छेदं युधिष्ठिरम् ॥ २.५.१९ ॥
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਤੋਂ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਸਾਰੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਧਰਮ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
2.5.20
कच्चिदर्थाश्च कल्पन्ते धर्मे च रमते मनः ।
सुखानि चानुभूयन्ते मनश्च न विहन्यते ॥ २.५.२० ॥
ਕੀ ਤੇਰੇ ਕੰਮ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ? ਕੀ ਤੇਰਾ ਮਨ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਮਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਤੂੰ ਸੁੱਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੇਰਾ ਮਨ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ?
2.5.21
कच्चिदाचरितां पूर्वैर्नरदेवपितामहैः ।
वर्तसे वृत्तिमक्षुद्रां धर्मार्थसहितां त्रिषु ॥ २.५.२१ ॥
ਪਿਛਲੇ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਪਿਤਾਮਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਪਣਾਈ ਗਈ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਜੁੜੀ, ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਉੱਚੀ ਜੀਵਨ-ਰੀਤ ਤੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈਂ ਨਾ?
2.5.22
कच्चिदर्थेन वा धर्मं धर्मेणार्थमथापि वा ।
उभौ वा प्रीतिसारेण न कामेन प्रबाधसे ॥ २.५.२२ ॥
ਧਨ ਰਾਹੀਂ ਧਰਮ ਨੂੰ, ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਧਨ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਦੇ ਸਾਰ ਨਾਲ ਸਾਂਭਦਾ ਹੈਂ ਨਾ? ਕਾਮ ਨਾਲ ਤੂੰ ਪੀੜਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ?
2.5.23
कच्चिदर्थं च धर्मं च कामं च जयतां वर ।
विभज्य काले कालज्ञः सदा वरद सेवसे ॥ २.५.२३ ॥
ਹੇ ਜੇਤੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ! ਕਾਲ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਕੀ ਤੂੰ ਅਰਥ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਕਾਮ ਨੂੰ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਵੰਡ ਕੇ ਸਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
2.5.24
कच्चिद्राजगुणैः षड्भिः सप्तोपायांस्तथाऽनघ ।
बलाबलं तथा सम्यक्वतुर्दश परीक्षसे ॥ २.५.२४ ॥
ਹੇ ਨਿਰਮਲ! ਕੀ ਤੂੰ ਰਾਜੇ ਦੇ ਛੇ ਗੁਣਾਂ, ਸੱਤ ਉਪਾਵਾਂ ਅਤੇ ਚੌਦਾਂ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਬਲ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੀ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਖ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
2.5.25
कच्चिदात्सानमर्न्वाक्ष्य परांश्च जयतां वर ।
तथा सन्धाय कर्माणि अष्टौ भारत सेवसे ॥ २.५.२५ ॥
ਹੇ ਜੇਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਖਦਾ ਹੈਂ? ਹੇ ਭਾਰਤ, ਕੀ ਤੂੰ ਸੰਧੀ ਕਰਕੇ ਅੱਠ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਪਾਲਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
2.5.26
कच्चित्प्रकृतयः सप्त न लुप्ता भरतर्षभ ।
आढ्यास्तथा व्यसनिनः स्वनुरक्ताश्च सर्वशः ॥ २.५.२६ ॥
ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕੀ ਰਾਜ ਦੇ ਸੱਤੇ ਅੰਗ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਏ? ਕੀ ਉਹ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹਨ, ਵਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਅਨੁਰਾਗੀ ਹਨ?
2.5.27
कच्चिन्न कृतकैर्दूतैर्ये चाप्यपरिशङ्किताः ।
त्वत्तो वा तव चामात्यैर्भिद्यते मन्त्रितं तथा ॥ २.५.२७ ॥
ਕੀ ਤੂੰ ਬੇਖ਼ਬਰੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਬਨਾਉਟੀ ਦੂਤਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂ ਤੇਰੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਤੇਰੀ ਮੰਤਰਣਾ ਨਹੀਂ ਖੁੱਲ੍ਹਦੀ?
2.5.28
मित्रोदासीनशत्रूणां कच्चिद्वेत्सि चिकीर्षितम् ।
कच्चित्सन्धिं यथाकालं विग्रहं चोपसेवसे ॥ २.५.२८ ॥
ਮਿੱਤਰਾਂ, ਉਦਾਸੀਨਾਂ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕੀ ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੂੰ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਸੰਧੀ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
2.5.29
कच्चिद्वृत्तिमुदासीने मध्यमे चानुमन्यसे ।
कच्चिदात्मसमा वृद्धाः शुद्धाः सम्बोधनक्षमाः ॥ २.५.२९ ॥
ਕੀ ਤੂੰ ਉਦਾਸੀਨ ਅਤੇ ਮੱਧਮ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਤਾਓ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ, ਬਜ਼ੁਰਗ, ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਦੇ ਯੋਗ ਲੋਕ ਹਨ?
2.5.30
कुलीनाश्चानुरक्ताश्च कृतास्ते वीरमन्त्रिणः ।
विजयो मन्त्रमूलो हि राज्ञो भवति भारत ॥ २.५.३० ॥
ਕੀ ਤੇਰੇ ਵੀਰ ਮੰਤਰੀ ਕੁਲੀਨ ਅਤੇ ਅਨੁਰਾਗੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ? ਹੇ ਭਾਰਤ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਜਿੱਤ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰਣਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਹੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
2.5.31
कच्चित्संवृतमन्त्रैस्ते अमात्यैः शास्त्रकोविदैः ।
राष्ट्रं सुरक्षितं तात शत्रुभिर्न विलुप्यते ॥ २.५.३१ ॥
ਸ਼ਾਸਤਰ-ਕੁਸ਼ਲ ਤੁਹਾਡੇ ਅਮਾਤਿਆ ਗੁਪਤ ਮੰਤਰਣਾ ਨਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਨਾ, ਹੇ ਤਾਤ? ਸ਼ਤਰੂ ਇਸਨੂੰ ਲੁੱਟ ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਨਾ?
2.5.32
कच्चिन्निद्रावशं नैषि कच्चित्काले विबुद्ध्यसे ।
कच्चिच्चापररात्रेषु चिन्तयस्यर्थमर्थवित् ॥ २.५.३२ ॥
ਕੀ ਤੂੰ ਨੀਂਦ ਦੇ ਵੱਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ? ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਜਾਗਦਾ ਹੈਂ? ਰਾਤ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਅਰਥਗਿਆਨੀ?
2.5.33
कच्चिन्मन्त्रयसे नैकः कच्चिन्न बहुभिः सह ।
कच्चित्ते मन्त्रितो मन्त्रो न राष्ट्रं परिधावति ॥ २.५.३३ ॥
ਕੀ ਤੂੰ ਇਕੱਲਾ ਮੰਤਰਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਬਹੁਤਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ? ਤੇਰੀ ਗੁਪਤ ਮੰਤਰਣਾ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਦੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ?
2.5.34
कच्चिदर्थान्विनिश्चित्य लघुमूलान्महोदयान् ।
क्षिप्रमारभसे कर्तुं न विघ्नयसि तादृशान् ॥ २.५.३४ ॥
ਛੋਟੀ ਜੜ੍ਹ ਵਾਲੇ ਪਰ ਵੱਡੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਛੇਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਨਾ? ਅਜਿਹੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ?
2.5.35
कच्चिन्न स्रवे कर्मान्ताः परोक्षास्ते विशङ्किताः ।
सर्वे वा पुनरुत्सृष्टाः संसृष्टं चात्र कारणम् ॥ २.५.३५ ॥
ਤੇਰੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਲੀਕ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ? ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕੀ ਕਾਰਜ ਸਭ ਫਿਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਤਾਂ ਨਹੀਂ? ਇੱਥੇ ਰਲ ਜਾਣਾ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ?
2.5.36
आप्तैरलुब्धैः क्रमिकैस्ते च कच्चिदनुष्ठिताः ।
कच्चिद्राजन्कृतान्येव कृतप्रायाणि वा पुनः ॥ २.५.३६ ॥
ਭਰੋਸੇਯੋਗ, ਲਾਲਚ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤੇਰੇ ਕਾਰਜ ਨਿਭਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਨਾ? ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਕੀਤੇ ਗਏ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪੂਰੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜਾਂ ਲਗਭਗ ਪੂਰੇ ਹਨ?
2.5.37
विदुस्ते वीर कर्माणि नानवाप्तानि कानिचित् ।
कच्चित्कारणिका धर्मे सर्वशास्त्रेषु कोविदाः।
कारयन्ति कुमारांश्च योधमुख्यांश्च सर्वशः ॥ २.५.३७ ॥
ਹੇ ਵੀਰ, ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਤੇਰੇ ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਅਜੇ ਅਧੂਰੇ ਹਨ? ਕੀ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਨਿਆਂਕਾਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ?
2.5.38
कच्चित्सहस्रैर्मूर्खाणामेकं क्रीणासि पण्डितम् ।
पण्डितो ह्यर्थकृच्छ्रेषु कुर्यान्नः श्रेयसं परम् ॥ २.५.३८ ॥
ਕੀ ਤੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੂਰਖਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਇੱਕ ਪੰਡਿਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਕਿਉਂਕਿ ਕੰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਔਖੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤ ਹੀ ਸਾਡਾ ਪਰਮ ਭਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
2.5.39
कच्चिद्दुर्गाणि सर्वाणि धनधान्यायुधोदकैः ।
यन्त्रैश्च परिपूर्णानि तथा शिल्पिधनुर्धरैः ॥ २.५.३९ ॥
ਕੀ ਸਾਰੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਧਨ, ਅਨਾਜ, ਸ਼ਸਤਰ, ਪਾਣੀ, ਯੰਤਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਤੇ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ?
2.5.40
एकोप्यमात्यो मेधावी शूरो दान्तो विचक्षणः ।
राजानं राजपुत्रं वा प्रापयेन्महतीं श्रियम् ॥ २.५.४० ॥
ਇੱਕ ਹੀ ਮੰਤਰੀ ਜੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਸੂਰਮਾ, ਸੰਜਮੀ ਅਤੇ ਸਿਆਣਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਜੇ ਜਾਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਿਵਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
2.5.41
कच्चिदष्टादशान्येषु स्वपक्षे दश पञ्च च ।
त्रिभिस्त्रिभिरविज्ञातैर्वेत्सि तीर्थानि चारकैः ॥ २.५.४१ ॥
ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਠਾਰਾਂ, ਦਸ ਅਤੇ ਪੰਜ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਅਣਜਾਣ ਭੇਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ?
2.5.42
कच्चिद्द्विषामविदितः प्रतिपन्नश्च सरवदा ।
नित्ययुक्तो रिपून्सर्वान्वीक्षसे रिपुसूदन ॥ २.५.४२ ॥
ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ਕ, ਕੀ ਤੂੰ ਵੈਰੀਆਂ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਰਹਿ ਕੇ ਸਦਾ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਵੈਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ?
2.5.43
कच्चिद्विनयसम्पन्नः कुलपुत्रो बहुश्रुतः ।
अनसूयुरनुप्रष्टा सत्कृतस्ते पुरोहितः ॥ २.५.४३ ॥
ਕੀ ਤੇਰਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉੱਤਮ ਕੁਲ ਦਾ, ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ, ਈਰਖਾ ਰਹਿਤ, ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈ?
2.5.44
कच्चिदग्निषु ते युक्तो विधिज्ञो मतिमानृजुः ।
हुतं च होष्यमाणं च काले वेदयते सदा ॥ २.५.४४ ॥
ਕੀ ਤੇਰਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਅਗਨੀ-ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਵਿਧੀ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਮਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਜੋ ਹੋਮਣਾ ਹੈ ਉਹ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸਦਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ?
2.5.45
कच्चिदङ्गेषु निष्णातो ज्योतिपः प्रतिपादकः ।
उत्पातेषु च सर्वेषु दैवज्ञः कुशलस्तव ॥ २.५.४५ ॥
ਕੀ ਤੇਰਾ ਦੈਵਜ੍ਞ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ, ਜੋਤਿਸ਼ ਦਾ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ, ਸਾਰੇ ਉਤਪਾਤਾਂ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੁਸ਼ਲ ਹੈ?
2.5.46
कच्चिन्मुख्या महत्स्वेव मध्यमेषु च मध्यमाः ।
जघन्याश्च जघन्येषु भृत्याः कर्मसु योजिताः ॥ २.५.४६ ॥
ਕੀ ਵੱਡੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਖੀ, ਮੱਧਮ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਧਮ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਸੇਵਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ?
2.5.47
अमात्यानुपधातीतान्पितृपैतामहाञ्शुचीन् ।
श्रेष्ठाञ्श्रेष्ठेषु कच्चित्त्वं नियोजयसि कर्मसु ॥ २.५.४७ ॥
ਕੀ ਤੂੰ ਉਪਧਾ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਪਿਓ-ਦਾਦੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚਲੇ ਆ ਰਹੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਮਾਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
2.5.48
कच्चिन्नोग्रेण दण्डेन भृशमुद्विजसे प्रजाः ।
राष्ट्रं तवानुशासन्ति मन्त्रिणो भरतर्षभ ॥ २.५.४८ ॥
ਹੇ ਭਰਤਰਸ਼ਭ, ਕੀ ਤੂੰ ਕਠੋਰ ਦੰਡ ਨਾਲ ਪਰਜਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਬੇਚੈਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ? ਕੀ ਤੇਰੇ ਮੰਤਰੀ ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦੇ ਹਨ?
2.5.49
कच्चित्त्वां नावजानन्ति याजकाः पतितं यथा ।
उग्रप्रतिग्रहीतारं कामयानमिव स्त्रियः ॥ २.५.४९ ॥
ਕੀ ਯਾਜਕ ਤੈਨੂੰ ਪਤਿਤ ਵਾਂਗ, ਕਠੋਰ ਦਾਨ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਕਾਮੀ ਵਾਂਗ ਤੁੱਛ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ?
2.5.50
कच्चिद्धृष्टश्च शूरश्च मतिमान्धृतिमाञ्शुचिः ।
कुलीनश्चानुरक्तश्च दक्षः सेनापतिस्तथा। ॥ २.५.५० ॥
ਕੀ ਤੇਰਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨਿਡਰ, ਸੂਰਮਾ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਧੀਰਜਵਾਨ, ਪਵਿੱਤਰ, ਕੁਲੀਨ, ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲ ਹੈ?
2.5.51
कच्चिद्बलस्य ते मुख्याः सर्वयुद्धविशारदाः ।
धृष्टावदाता विक्रान्तास्त्वया सत्कृत्य मानिताः ॥ २.५.५१ ॥
ਕੀ ਤੇਰੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਨਿਡਰ, ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰ ਹਨ? ਕੀ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮਾਣ ਦਿੱਤਾ ਹੈ?
2.5.52
कच्चिद्वलस्य भक्तं च वेतनं च यथोचितम् ।
सम्प्राप्तकाले दातव्यं ददासि न विकर्षसि ॥ २.५.५२ ॥
ਕੀ ਤੂੰ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਖ਼ੁਰਾਕ ਅਤੇ ਤਨਖ਼ਾਹ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਯੋਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ? ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਟੌਤੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ?
2.5.53
कालातिक्रमणादेते भक्तवेतनयोर्भृताः ।
भर्तुः कुप्यन्ति दौर्गत्यात्सोऽनर्थः सुमहान्स्मृतः ॥ २.५.५३ ॥
ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਜਾਣ ਨਾਲ ਖ਼ੁਰਾਕ ਤੇ ਤਨਖ਼ਾਹ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਨੌਕਰ ਦੁਰਗਤੀ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਅਨਰਥ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
2.5.54
कच्चित्सर्वेऽनुरक्तास्त्वां कुलपुत्राः प्रधानतः ।
कच्चित्प्राणांस्तवार्थेषु सन्त्यजन्ति सदा युधि ॥ २.५.५४ ॥
ਕੀ ਤੇਰੇ ਵੱਲ ਸਾਰੇ ਕੁਲੀਨ ਪੁੱਤਰ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮੁੱਖ ਲੋਕ, ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਹਨ? ਕੀ ਉਹ ਤੇਰੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਦੇ ਹਨ?
2.5.55
कच्चिन्नैको बहूनर्थान्सर्वशः साम्परायिकान् ।
अनुशास्ति यथाकामं कामात्मा शासनातिगः ॥ २.५.५५ ॥
ਕੀ ਤੂੰ ਇਕੱਲਾ, ਕਾਮ ਦੇ ਵਸ ਹੋ ਕੇ, ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਕੰਮਾਂ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਉੱਤੇ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੁਕਮ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ?
2.5.56
कच्चित्पुरुषकारेण पुरुषः कर्म शोभयन् ।
लभते मानमधिकं भूयो वा भक्तवेतनम् ॥ २.५.५६ ॥
ਕੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਨਾਲ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾ ਕੇ ਵਧੇਰੇ ਮਾਣ, ਜਾਂ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਤਨਖ਼ਾਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ?
2.5.57
कच्चिद्विद्याविनीतांश्च नराञ्ज्ञानविशारदान् ।
यथार्हं गुणतश्चैव दानेनाभ्युपपद्यसे ॥ २.५.५७ ॥
ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਨਿਮਰ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਨਾ?
2.5.58
कच्चिद्दारान्मनुष्याणां तवार्थे मृत्युमीयुषाम् ।
व्यसनं चाभ्युपेतानां बिभर्षि भरतर्षभ ॥ २.५.५८ ॥
ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਬਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਪਏ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਤੂੰ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਨਾ?
2.5.59
कच्चिद्भयादुपगतं क्षीणं वा रिपुमागतम् ।
युद्धे वा विजितं पार्थ पुत्रवत्परिरक्षसि ॥ २.५.५९ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਭੈ ਕਾਰਨ ਸ਼ਰਨ ਆਏ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਏ, ਵੈਰੀ ਬਣ ਕੇ ਆਏ ਜਾਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤੂੰ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਨਾ?
2.5.60
कच्चित्त्वमेव सर्वस्याः पृथिव्याः पृथिवीपते ।
समश्चानभिशङ्क्यश्च यथा माता यथा पिता ॥ २.५.६० ॥
ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਲਈ ਤੂੰ ਹੀ ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਹੈਂ ਨਾ?
2.5.61
कच्चिद्व्यसनिनं शत्रुं निशम्य भरतर्षभ ।
अभियासि जवेनैव समीक्ष्य त्रिविधं बलम् ॥ २.५.६१ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕੀ ਤੂੰ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਵਿਅਸਨ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਸੁਣ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਤੋਲ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
2.5.62
यात्रामारभसे दिष्ट्या प्राप्तकालमरिन्दम ।
पार्ष्णिमूलं च विज्ञाय व्यवसायं पराजयम् ॥ २.५.६२ ॥
ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਭਾਗਵਸ਼ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਤੂੰ ਯਾਤਰਾ ਆਰੰਭਦਾ ਹੈਂ; ਪਿਛਲੇ ਆਧਾਰ, ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਤੇ ਹਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ?
2.5.63
बलस्य च महाराज दत्त्वा वेतनमग्रतः ।
कच्चिच्च बलमुख्येभ्यः परराष्ट्रे परन्तप।
उपच्छन्नानि रत्नानि प्रयच्छसि यथार्हतः ॥ २.५.६३ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤਨਖ਼ਾਹ ਦੇ ਕੇ, ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਵੈਰੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੁਕੇ ਰਤਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ?
2.5.64
कच्चिदात्मानमेवाग्रे विजित्य विजितेन्द्रियः ।
पारञ्जिगीषसे पार्थ प्रमत्तानजितेन्द्रियान् ॥ २.५.६४ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਕਰਕੇ, ਬੇਪਰਵਾਹ ਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?
2.5.65
कच्चित्ते यास्यतः शत्रून्पर्वं यान्ति स्वनुष्ठिताः ।
साम दानं च भेदश्च दण्डश्च विधिवद्गुणाः ॥ २.५.६५ ॥
ਤੂੰ ਵੈਰੀਆਂ ਵੱਲ ਜਾਂਦਿਆਂ, ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਾਮ, ਦਾਨ, ਭੇਦ ਅਤੇ ਦੰਡ ਨਾਮਕ ਉਪਾਅ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?
2.5.66
तांश्च विक्रमसे जेतुं जित्वा च परिरक्षसि ।
कच्चिदष्टाङ्गसंयुक्ता चतुर्विधबला चमूः। ॥ २.५.६६ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਤੂੰ ਬਹਾਦਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਅੱਠ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸੈਨਾ ਵਾਲੀ ਤੇਰੀ ਫ਼ੌਜ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ?
2.5.67
बलमुख्यैः सुनीता ते द्विषतां प्रतिवर्धिनी ।
कच्चिल्लवं च मुष्टिं च परराष्ट्रे परन्तप। ॥ २.५.६७ ॥
ਹੇ ਪਰੰਤਪ, ਤੇਰੇ ਮੁੱਖ ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਭਾਲੀ ਗਈ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਵਧੋਤਰੀ ਰੋਕਣ ਵਾਲੀ ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕੀ ਪਰਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਲਵ (ਜਾਸੂਸੀ) ਤੇ ਮੁਸ਼ਟੀ (ਗੁਪਤ ਭੰਡਾਰ) ਦੀ ਵੀ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰਦੀ ਹੈ?
2.5.68
अविहाय महाराज निहंसि समरे रिपून् ।
कच्चित्स्वपरराष्ट्रेषु बहवोऽधिकृतास्तव। ॥ २.५.६८ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਿਆਂ ਵੀ ਕੀ ਤੂੰ (ਧਰਮ) ਨਹੀਂ ਤਿਆਗਦਾ? ਕੀ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਤੇ ਪਰਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਨ?
2.5.69
अर्थान्समधितिष्ठन्ति रक्षन्ति च परस्परम् ॥ २.५.६९ ॥
ਉਹ (ਅਧਿਕਾਰੀ) (ਰਾਜ ਦੇ) ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
2.5.70
कच्चिदभ्यवहार्याणि गात्रसंस्पर्शनानि च ।
घ्रेयाणि च महाराज रक्षन्त्यनुमतास्तव। ॥ २.५.७० ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਕੀ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਲੋਕ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ, ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਲਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਹਨ?
2.5.71
कच्चित्कोशश्च कोष्ठं च वाहनं द्वारमायुधम् ।
आयश्च कृतकल्याणैस्तव भक्तैरनुष्ठितः ॥ २.५.७१ ॥
ਤੇਰਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਤੇ ਅਨਾਜ ਭੰਡਾਰ, ਵਾਹਨ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਹਥਿਆਰ, ਅਤੇ ਆਮਦਨ — ਇਹ ਸਭ ਕੀ ਤੇਰੇ ਭਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਸੇਵਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ?
2.5.72
कच्चिदाभ्यन्तरेभ्यश्च बाह्येभ्यश्च विशाम्पते ।
रक्षस्यात्मानमेवाग्रे तांश्च स्वेभ्यो मिथश्च तान्। ॥ २.५.७२ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਅੰਦਰਲੇ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈਂ? ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਤੇ ਆਪਸੀ ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
2.5.73
कच्चिन्न पाने द्यूते वा क्रीडासु प्रमदासु च ।
प्रतिजानन्ति पूर्वाह्णे व्ययं व्यसनजं तव ॥ २.५.७३ ॥
ਸ਼ਰਾਬ, ਜੂਏ, ਖੇਡਾਂ ਜਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਸਨ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਤੇਰਾ ਖਰਚ ਕੀ ਲੋਕ ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ?
2.5.74
कच्चिदायस्य चार्धेन चतुर्भागेन वा पुनः ।
पादभागैस्त्रिभिर्वापि व्ययः संशुद्ध्यते तव ॥ २.५.७४ ॥
ਤੇਰੀ ਆਮਦਨ ਦੇ ਅੱਧ, ਚੌਥਾਈ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਖਰਚ ਠੀਕ ਸੰਤੁਲਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
2.5.75
कच्चिज्ज्ञातीन्गुरून्वृद्धा-
न्वणिजः शिल्पिनः श्रितान्।
अभीक्ष्णमनुगृहाणिसि ।
धनधान्येन दुर्गतान् ॥ २.५.७५ ॥
ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਗੁਰੂਆਂ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਵਪਾਰੀਆਂ, ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਿਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਧਨ-ਅਨਾਜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪਏ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
2.5.76
कच्चिच्चायव्यये युक्ताः सर्वे गणकलेखकाः ।
अनुतिष्ठन्ति पूर्वाह्णे नित्यमायं व्ययं तव ॥ २.५.७६ ॥
ਆਮਦਨ-ਖਰਚ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸਾਰੇ ਗਣਕ ਤੇ ਲੇਖਕ ਕੀ ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਰੋਜ਼ ਤੇਰੀ ਆਮਦਨ ਤੇ ਖਰਚ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਰੱਖਦੇ ਹਨ?
2.5.77
कच्चिदर्थेषु सम्प्रौढान्हितकामाननुप्रियान् ।
नापकर्षसि कर्मभ्यः पूर्वमप्राप्य किल्बिषम् ॥ २.५.७७ ॥
ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਹਿਤੈਸ਼ੀ, ਪਿਆਰੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਸਿੱਧ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟਾਉਂਦਾ?
2.5.78
कच्चिद्विदित्वा पुरुषानुत्तमाधममध्यमान् ।
त्वं कर्मस्वनुरूपेषु नियोजयसि भारत ॥ २.५.७८ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਮ, ਨੀਵੇਂ ਤੇ ਮੱਧਮ ਜਾਣ ਕੇ ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਯੋਗ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈਂ?
2.5.79
कच्चिन्न लुब्धाश्चौरा वा वैरिणो वा विशाम्पते ।
अप्राप्तव्यवहारा वा तव कर्मस्वनुष्ठिताः ॥ २.५.७९ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਕੀ ਲੋਭੀ, ਚੋਰ ਜਾਂ ਵੈਰੀ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਆਂ-ਵਿਹਾਰ ਅਜੇ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਤਾਂ ਨਹੀਂ?
2.5.80
कच्चिन्न चौरैर्लुब्धैर्वा कुमारैः स्त्रीबलेन वा ।
त्वया वा पीड्यते राष्ट्रं कच्चित्तुष्टाः कृषीवलाः ॥ २.५.८० ॥
ਕੀ ਚੋਰਾਂ, ਲੋਭੀਆਂ, ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਜਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਬਲ ਕਾਰਨ, ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕਾਰਨ ਰਾਜ ਪੀੜਤ ਤਾਂ ਨਹੀਂ? ਕਿਸਾਨ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਨ ਨਾ?
2.5.81
कच्चिद्राष्ट्रे तटाकानि पूर्णानि च बृहन्ति च ।
भागशो विनिविष्टानि न कृषिर्देवमातृका ॥ २.५.८१ ॥
ਕੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਵੱਡੇ ਤਲਾਬ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ? ਖੇਤੀ ਕੇਵਲ ਵਰਖਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ?
2.5.82
कच्चिन्नं भक्तं बीजं च कर्षकस्यावसीदति ।
प्रत्येकं च शतं वृद्ध्या ददास्यृणमनुग्रहम् ॥ २.५.८२ ॥
ਕੀ ਕਿਸਾਨ ਦਾ ਅੰਨ, ਭੋਜਨ ਤੇ ਬੀਜ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ? ਕੀ ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਸੌ ਉੱਤੇ ਵਿਆਜ ਸਮੇਤ ਕਰਜ਼ਾ ਕਿਰਪਾ ਵਜੋਂ ਦਿੰਦੇ ਹੋ?
2.5.83
कच्चित्स्वनुष्ठिता तात वार्ता ते साधुभिर्जनैः ।
वार्तायां संश्रितस्तात लोकोऽयं सुखमेधते ॥ २.५.८३ ॥
ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਕੀ ਸਾਧੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤੁਹਾਡੀ ਵਾਰਤਾ (ਖੇਤੀ-ਵਪਾਰ) ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਵਾਰਤਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਇਹ ਲੋਕ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਵਧਦਾ ਹੈ।
2.5.84
कच्चिच्छूराः कृतप्रज्ञाः पञ्चपञ्च स्वनुष्ठिताः ।
क्षेमं कुर्वन्ति संहत्य राजञ्जनपदे तव ॥ २.५.८४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੀ ਪੰਜ-ਪੰਜ ਦੀਆਂ ਟੁਕੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਸਿਆਣੇ ਸੂਰਮੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੇ ਹਨ?
2.5.85
कच्चिन्नगरगुप्त्यर्थं ग्रामा नगरवत्कृताः ।
ग्रामवच्च कृताः प्रान्तास्ते च सर्वे त्वदर्पणाः ॥ २.५.८५ ॥
ਕੀ ਨਗਰਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਨਗਰਾਂ ਵਾਂਗ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ? ਕੀ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਂਗ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਸਭ ਤੈਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਹਨ?
2.5.86
कच्चिद्बलेनानुगताः समानि विषमाणि च ।
पुराणि चौरान्निघ्नन्तश्चरन्ति विषये तव ॥ २.५.८६ ॥
ਕੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ (ਜਾਸੂਸ) ਸਮਤਲ ਅਤੇ ਔਖੇ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚੋਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ?
2.5.87
कच्चित्स्रियः सान्त्वयसि कच्चित्ताश्च सुरक्षिताः ।
कच्चिन्न श्रद्दधास्यासां कच्चिद्गुह्यं न भाषसे ॥ २.५.८७ ॥
ਕੀ ਤੂੰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ? ਕੀ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ? ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਭੇਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ?
2.5.88
कच्चिदात्ययिकं श्रुत्वा तदर्थमनुचिन्त्य च ।
प्रियाण्यनुभवञ्शेषे न त्वमन्तः पुरे नृप ॥ २.५.८८ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੀ ਤੂੰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਕੇ ਹੀ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰੇ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੋਇਆ ਸੌਂਦਾ ਹੈਂ?
2.5.89
कच्चिद्द्वौ प्रथमौ यामौ रात्रेः सुप्त्वा विशाम्पते ।
सञ्चिन्तयसि धर्मार्थौ याम उत्थाय पश्चिमे ॥ २.५.८९ ॥
ਹੇ ਪਰਜਾ ਪਾਲਕ, ਰਾਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਪਹਿਰ ਸੌਂ ਕੇ, ਆਖ਼ਰੀ ਪਹਿਰ ਉੱਠ ਕੇ ਕੀ ਤੂੰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
2.5.90
कच्चिद्दर्शयसे नित्यं मनुष्यान्समलङ्कृतः ।
उत्थाय काले कालज्ञैः सह पाण्डव मन्त्रिभिः ॥ २.५.९० ॥
ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਕੀ ਤੂੰ ਸਦਾ ਸਜ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ? ਸਮਾਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਉੱਠ ਕੇ?
2.5.91
कच्चिद्रक्ताम्बरधराः खड्गहस्ताः स्वलङ्कृताः ।
उपासते त्वामभितो रक्षणार्थमरिन्दम ॥ २.५.९१ ॥
ਲਾਲ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨੇ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰਾਂ ਫੜੀ, ਸੁੰਦਰ ਸਜੇ ਹੋਏ ਰੱਖਿਅਕ ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕੀ, ਹੇ ਅਰਿੰਦਮ?
2.5.92
कच्चिद्दण्ड्येषु यमवत्पूज्येषु च विशाम्पते ।
परीक्ष्य वर्तसे सम्यगप्रियेषु प्रियेषु च ॥ २.५.९२ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਦੰਡ ਦੇ ਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਯਮ ਵਾਂਗ ਅਤੇ ਪੂਜਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਪਰਖ ਕੇ, ਅਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਠੀਕ ਵਰਤਾਅ ਕਰਦੇ ਹੋ ਕੀ?
2.5.93
कच्चिच्छारीरमाबाधमौषधैर्नियमेन वा ।
मानसं वृद्धसेवाभिः सदा पार्थापकर्षसि ॥ २.५.९३ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਦਵਾਈਆਂ ਜਾਂ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੀ ਪੀੜਾ, ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਮਨ ਦੀ ਪੀੜਾ ਸਦਾ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹੋ ਕੀ?
2.5.94
कच्चिद्वैद्याश्चिकित्सायामष्टाङ्गायां विशारदाः ।
सुहृदश्चानुरक्ताश्च शरीरे ते हिताः सदा ॥ २.५.९४ ॥
ਅੱਠ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਵੈਦ, ਤੁਹਾਡੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਅਤੇ ਅਨੁਰਾਗੀ ਲੋਕ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਲਈ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹਨ ਕੀ?
2.5.95
कच्चिन्न लोभान्मोहाद्वा मानाद्वापि विशाम्पते ।
अर्थिप्रत्यर्थिनः प्राप्तान्नापास्यसि कथञ्चन ॥ २.५.९५ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਲੋਭ, ਮੋਹ ਜਾਂ ਮਾਨ ਕਰਕੇ ਵੀ, ਆਏ ਹੋਏ ਦਾਅਵੇਦਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਦਾਅਵੇਦਾਰ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੁਕਰਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਕੀ?
2.5.96
कच्चिन्न लोभान्मोहाद्वा विश्रम्भात्प्रणयेन वा ।
आश्रितानां मनुष्याणां वृत्तिं त्वं संरुणात्सि वै ॥ २.५.९६ ॥
ਲੋਭ, ਮੋਹ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਾਂ ਸਨੇਹ ਕਰਕੇ ਵੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਆਸਰੇ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਤੋੜਦੇ ਕੀ?
2.5.97
कच्चित्पौरा न सहिता ये च ते राष्ट्रवासिनः ।
त्वया सह विरुध्यन्ते परैः क्रीताः कथञ्चन ॥ २.५.९७ ॥
ਕੀ ਨਗਰ ਵਾਸੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਲੋਕ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਇਕਜੁੱਟ ਹਨ? ਕੀ ਵੈਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਰੀਦੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਤੇਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ?
2.5.98
कच्चिन्न दुर्बलः शत्रुर्बलेन परिपीडितः ।
मन्त्रेण बलवान्कश्चिदुभाभ्यां च कथञ्चन ॥ २.५.९८ ॥
ਕੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਬਲ ਨਾਲ ਦਬਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਰਿਹਾ? ਕੀ ਕਿਸੇ ਬਲਵਾਨ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਬਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਰਿਹਾ?
2.5.99
कच्चित्सर्वेऽनुरक्तास्त्वां भूमिपालाः प्रधानतः ।
कच्चित्प्राणांस्त्वदर्थेषु सन्त्यजन्ति त्वया हृताः ॥ २.५.९९ ॥
ਕੀ ਸਾਰੇ ਭੂਮੀਪਾਲ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਮੁੱਖ ਰਾਜੇ, ਤੇਰੇ ਵੱਲ ਅਨੁਰਕਤ ਹਨ? ਕੀ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਜਿੱਤੇ ਗਏ ਉਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ?
2.5.100
कच्चित्ते सर्वविद्यासु गुणतोऽर्चा प्रवर्तते ।
ब्राह्मणानां च साधूनां तव नैः श्रेयसी शुभा।
दक्षिणास्त्वं ददास्येषां नित्यं स्वर्गापवर्गदाः ॥ २.५.१०० ॥
ਕੀ ਤੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਸਤਕਾਰ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਪਰਮ ਕਲਿਆਣ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ? ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਕਸ਼ਿਣਾਵਾਂ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ?
2.5.101
कच्चिद्धर्मे त्रयीमूले पूर्वैराचरिते जनैः ।
यतमानस्तथा कर्तुं तस्मिन्कर्मणि वर्तसे ॥ २.५.१०१ ॥
ਤ੍ਰਯੀ (ਵੇਦਤ੍ਰਯ) ਜਿਸ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਪੁਰਖਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਚਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਸ ਧਰਮ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਿਆਂ ਤੂੰ ਉਸ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ?
2.5.102
कच्चित्तव गृहेऽन्नानि स्वादून्यश्रन्ति वै द्विजाः ।
गुणवन्ति गुणोपेतास्तवाध्यक्षं सदक्षिणम् ॥ २.५.१०२ ॥
ਕੀ ਤੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦ੍ਵਿਜ ਸੁਆਦਲਾ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਅੰਨ ਖਾਂਦੇ ਹਨ? ਗੁਣਵਾਨ ਅਤੇ ਸਦਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਉਹ ਤੇਰੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਠ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ?
2.5.103
कच्चित्क्रतूनेकचित्तो वाजपेयांश्च सर्वशः ।
पौण्डरीकांश्च कार्त्स्न्येन यतसे कर्तुमात्मवान् ॥ २.५.१०३ ॥
ਕੀ ਤੂੰ ਇਕਾਗਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਯੱਗ, ਵਾਜਪੇਯ ਅਤੇ ਪੌਂਡਰੀਕ ਯੱਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
2.5.104
कच्चिज्ज्ञातीन्गुरून्वृद्धान्दैवतांस्तापसानपि ।
चैत्यांश्च वृक्षान्कल्याणान्ब्राह्मणांश्च नमस्यसि ॥ २.५.१०४ ॥
ਕੀ ਤੂੰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਗੁਰੂਆਂ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਤਪਸਵੀਆਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਚੈਤਿਆਂ, ਸ਼ੁਭ ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
2.5.105
कच्चिच्छोको न मन्युर्वा त्वया प्रोत्पाद्यतेऽनघ ।
अपि मङ्गलहस्तश्च जनः पार्श्वे न तिष्ठति ॥ २.५.१०५ ॥
ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਕੀ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੋਕ ਜਾਂ ਕ੍ਰੋਧ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ? ਕੀ ਮੰਗਲਹੱਥ ਲੋਕ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਦੇ?
2.5.106
कच्चिदेषा च ते बुद्धिर्वृत्तिरेषा च तेऽनघ ।
आयुष्या च यशस्या च धर्मकामार्थदर्शिनी ॥ २.५.१०६ ॥
ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਕੀ ਤੇਰੀ ਇਹ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਇਹ ਆਚਰਣ ਉਮਰ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਧਰਮ, ਕਾਮ ਤੇ ਅਰਥ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ?
2.5.107
एतया वर्तमानस्य बुद्ध्या राष्ट्रं न सीदति ।
विजित्य च महीं राजा सोत्यन्तं सुखमेधते ॥ २.५.१०७ ॥
ਇਸ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਵਰਤਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬਦਾ; ਧਰਤੀ ਜਿੱਤ ਕੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਬੜੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੈ।
2.5.108
कच्चिदार्यो विशुद्धात्मा क्षारितश्चौरकर्मणि ।
अदृष्टशास्त्रकुशलैर्न लोभाद्वध्यते शुचि ॥ २.५.१०८ ॥
ਕੀ ਕੋਈ ਆਰੀਆ, ਵਿਸ਼ੁੱਧਾਤਮਾ, ਚੋਰੀ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਦਾਗੀ ਗਿਆ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਚਤੁਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲੋਭ ਨਾਲ ਨਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸ਼ੁਚੀ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ?
2.5.109
दुष्टो गृहीतस्तत्कारितज्ज्ञैर्दृष्टः सकारणः ।
कच्चिन्न मुच्यते स्तेनो द्रव्यलोभान्नरर्षभ ॥ २.५.१०९ ॥
ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਚੋਰੀ ਦੇ ਢੰਗ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਬੂਤ ਸਹਿਤ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਦੁਸ਼ਟ ਚੋਰ ਕੀ ਧਨ ਦੇ ਲਾਲਚ ਕਾਰਨ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ?
2.5.110
उत्पन्नानकच्चिदाढ्यस्य दरिद्रस्य च भारत ।
अर्थान्न मिथ्या पश्यन्ति तवामात्या हृता धनैः ॥ २.५.११० ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਕੀ ਤੇਰੇ ਅਮਾਤਿਆ ਧਨ ਦੁਆਰਾ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਗਲਤ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ?
2.5.111
नास्तिक्यमनृतं क्रोधं प्रमादं दीर्घसूत्रताम् ।
अदर्शनं ज्ञानवतामालस्यं पञ्चवृत्तिताम्।
एकचिन्तनमर्थानामनर्थज्ञैश्च चिन्तनम् ॥ २.५.१११ ॥
ਨਾਸਤਿਕਤਾ, ਝੂਠ, ਕ੍ਰੋਧ, ਪ੍ਰਮਾਦ, ਦੀਰਘਸੂਤ੍ਰਤਾ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਅਦਰਸ਼ਨ, ਆਲਸ, ਪੰਚਵ੍ਰਿੱਤੀ ਭੋਗ, ਅਰਥਾਂ ਬਾਰੇ ਇਕਪਾਸੜ ਸੋਚ ਅਤੇ ਅਨਰਥਜ੍ਞਾਂ ਨਾਲ ਸੋਚ।
2.5.112
निश्चितानामनारम्भं मन्त्रस्यापरिरक्षणम् ।
मङ्गलाद्यप्रयोगं च प्रत्युत्थानं च सर्वतः ॥ २.५.११२ ॥
ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਆਰੰਭ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਮੰਤਰਣਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਕਰਨੀ, ਮੰਗਲ ਆਦਿ ਰਸਮਾਂ ਨਾ ਕਰਨੀਆਂ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਬਗਾਵਤ ਉੱਠਣੀ।
2.5.113
कच्चित्त्वं वर्जयस्येतान्राजदोषांश्चतुर्दश ।
प्रायशोयैर्विनश्यन्ति कृतमूलापि पार्थिवः ॥ २.५.११३ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚੌਦਾਂ ਰਾਜ-ਦੋਸ਼ਾਂ ਕਾਰਨ ਜੜ੍ਹਾਂ ਜਮਾਏ ਹੋਏ ਰਾਜੇ ਵੀ ਅਕਸਰ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੀ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈਂ?
2.5.114
कच्चित्ते सफला वेदाः कच्चित्ते सफळं धनम् ।
कच्चित्ते सफला दाराः कच्चित्ते सफलं श्रुतम् ॥ २.५.११४ ॥
ਕੀ ਤੇਰੇ ਵੇਦ ਸਫਲ ਹਨ? ਕੀ ਤੇਰਾ ਧਨ ਸਫਲ ਹੈ? ਕੀ ਤੇਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਫਲ ਹਨ? ਕੀ ਤੇਰਾ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਗਿਆਨ ਸਫਲ ਹੈ?
2.5.115
कथं वै सफला वेदाः कथं वै सफलं धनम् ।
कथं वै सफला दाराः कथं वै सफलं श्रुतम् ॥ २.५.११५ ॥
ਵੇਦ ਕਿਵੇਂ ਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ? ਧਨ ਕਿਵੇਂ ਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਪਤਨੀਆਂ ਕਿਵੇਂ ਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ? ਵਿਦਿਆ ਕਿਵੇਂ ਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
2.5.116
अग्निहोत्रफला वेदा दत्तभुक्तफलं धनम् ।
रतिपुत्रफला दाराः शीलवृत्तफलं श्रुतम् ॥ २.५.११६ ॥
ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਫਲ ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਹੈ; ਧਨ ਦਾ ਫਲ ਦਾਨ ਅਤੇ ਭੋਗ ਹੈ; ਪਤਨੀਆਂ ਦਾ ਫਲ ਰਤੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ; ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਫਲ ਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਹੈ।
2.5.117
एतदाख्याय स मुनिर्नारदो वै महातपाः ।
पप्रच्छानन्तरमिदं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् ॥ २.५.११७ ॥
ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਮੁਨੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਫਿਰ ਧਰਮਾਤਮਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁੱਛਿਆ।
2.5.118
कच्चिदभ्यागता दूराद्वणिजो लाभकारणात् ।
यथोक्तमवहार्यन्ते शुल्कं शुल्कोपजीविभिः ॥ २.५.११८ ॥
ਦੂਰੋਂ ਲਾਭ ਲਈ ਆਏ ਵਪਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਕੀ ਮਹਿਸੂਲ ਜੀਵਿਕਾ ਵਾਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੀ ਵਸੂਲਦੇ ਹਨ?
2.5.119
कच्चित्ते पुरुषा राजन्पुरे राष्ट्रे च मानिताः ।
उपानयन्ति पण्यानि उपाधाभिरवञ्चिताः ॥ २.५.११९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਤੇਰੇ ਨਗਰ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਮਾਣੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਧੋਖੇ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਵਪਾਰਕ ਵਸਤਾਂ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ?
2.5.120
कच्चिच्छृणोषि वृद्धानां धर्मार्थसहिता गिरः ।
नित्यमर्थविदां तात यथाधर्मार्थदर्शिनाम् ॥ २.५.१२० ॥
ਪਿਆਰੇ! ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਅਰਥ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਅਰਥ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਤੂੰ ਸਦਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈਂ?
2.5.121
कच्चित्ते कृषितन्त्रेषु गोषु पुष्पफलेषु च ।
धर्मार्थं च द्विजातिभ्यो दीयेते मधुसर्पिषी ॥ २.५.१२१ ॥
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਖੇਤੀ ਦੇ ਕੰਮਾਂ, ਗਾਂਵਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਧਰਮ ਲਈ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਦ ਤੇ ਘਿਓ ਦਿਵਾਉਂਦੇ ਹੋ?
2.5.122
द्रव्योपकरणं किञ्चित्सर्वदा सर्वशिल्पिनाम् ।
चातुर्मास्यावरं सम्यङ्नियतं सम्प्रयच्छसि ॥ २.५.१२२ ॥
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ, ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਾਮਾਨ ਤੇ ਔਜ਼ਾਰ ਨਿਯਮਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਿੰਦੇ ਹੋ?
2.5.123
कच्चित्कृतं विजानीषे कर्तारं च प्रशंससि ।
सतां मध्ये महाराज सत्करोषि च पूजयन् ॥ २.५.१२३ ॥
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਕਰਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋ? ਮਹਾਰਾਜ, ਸਜਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹੋ?
2.5.124
कच्चित्सूत्राणि सर्वाणि गृह्णासि भरतर्षभ ।
हस्तिसूत्राश्वसूत्राणि रथसूत्राणि वा विभो ॥ २.५.१२४ ॥
ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸੂਤਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹੋ? ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਜਾਂ ਰਥ ਦੇ ਸੂਤਰ ਵੀ, ਹੇ ਵਿਭੋ?
2.5.125
कच्चिदभ्यस्यते सम्यग्गृहे ते भरतर्षभ ।
धनुर्वेदस्य सूत्रं वै यन्त्रसूत्रं च नागरम् ॥ २.५.१२५ ॥
ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਧਨੁਰਵੇਦ ਦਾ ਸੂਤਰ ਅਤੇ ਨਗਰ ਯੰਤਰ-ਸੂਤਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਭਿਆਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
2.5.126
कच्चिदस्त्राणि सर्वाणि ब्रह्मदण्डश्च तेऽनघ ।
विषयोगास्तथा सर्वे विदिताः शत्रुनाशनाः ॥ २.५.१२६ ॥
ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਰੇ ਅਸਤਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਦੰਡ ਪਤਾ ਹਨ? ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਤਰੂ-ਨਾਸ਼ਕ ਵਿਸ਼-ਪ੍ਰਯੋਗ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਾਣੂ ਹਨ?
2.5.127
कच्चिदग्निभयाच्चैव सर्वं व्यालभयात्तथा ।
रोगरक्षोभयाच्चैव राष्ट्रं स्वं परिरक्षशि ॥ २.५.१२७ ॥
ਅੱਗ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ, ਸਾਰੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਰੋਗ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
2.5.128
कच्चिदन्धांश्च मूकांश्च पङ्गून्व्यङ्गानबान्धवान् ।
पितेव पासि धर्मज्ञ तथा प्रव्रजितानपि ॥ २.५.१२८ ॥
ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ, ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ, ਗੂੰਗਿਆਂ, ਲੰਗੜਿਆਂ, ਅੰਗਹੀਣਾਂ, ਬੇਸਹਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਤਿਆਗੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਤੂੰ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
2.5.129
षडवर्था महाराज कच्चित्ते पृष्ठतः कृताः ।
निद्राऽऽलस्यं भयं क्रोधो मार्दवं दीर्घसूत्रता ॥ २.५.१२९ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਨੀਂਦ, ਆਲਸ, ਭੈ, ਕ੍ਰੋਧ, ਨਰਮਾਈ ਅਤੇ ਢਿੱਲ-ਮੱਠ ਵਾਲੀਆਂ ਛੇ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਪਿੱਛੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਨਾ?
2.5.130
ततः कुरूणामृषभो महात्मा ।
श्रुत्वा गिरो ब्राह्मणसत्तमस्य।
प्रणम्य पादावभिवाद्य तुष्टो ।
राजाऽब्रवीन्नारदं देवरूपम् ॥ २.५.१३० ॥
ਤਦ ਕੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਜੇ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਨਾਰਦ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਰਨੀਂ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਅਭਿਵਾਦਨ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਰੂਪ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
2.5.131
एवं करिष्यामि यथा त्वयोक्तं ।
प्रज्ञा हि मे भूय एवाभिवृद्धा।
उक्त्वा तथा चैव चकार राजा ।
लेभे महीं सागरमेखलां च ॥ २.५.१३१ ॥
"ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ, ਮੈਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਾਂਗਾ; ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਗਿਆ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਗਈ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਗਰ-ਮੇਖਲਾ ਧਰਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
2.5.132
एवं यो वर्तते राजा चातुर्वर्ण्यस्य रक्षणे ।
स विहृत्येह सुसुखी शुक्रस्यैति सलोकताम् ॥ २.५.१३२ ॥
ਚਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਜੋ ਰਾਜਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾ ਕੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।