మహాభారతం · అధ్యాయం 2.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.5.1
अथ तत्रोपविष्टेषु पाण्डवेषु महात्मसु ।
महत्सु चोपविष्टेषु गन्धर्वेषु च भारत ॥ २.५.१ ॥
అక్కడ మహాత్ములైన పాండవులు కూర్చున్న తర్వాత, గొప్పవారూ గంధర్వులూ కూడా కూర్చున్నప్పుడు, ఓ భారతా!
2.5.2
वेदोपनिषदां वेत्ता ऋषिः सुरगणार्चितः ।
इतिहासपुराणज्ञः क्रियाकल्पविशेषवित् ॥ २.५.२ ॥
వేదోపనిషత్తులను తెలిసినవాడు, దేవగణములచే పూజితుడైన ఋషి, ఇతిహాస పురాణములను తెలిసినవాడు, క్రియాకల్ప విశేషములను తెలిసినవాడు.
2.5.3
स्तुतस्तोमग्रहस्तोभपदक्रमविभागवित् ।
शिक्षाक्षरविभागज्ञः पुराकल्पविशेषवित् ॥ २.५.३ ॥
స్తుతి, స్తోమ, గ్రహ, స్తోభ పదక్రమ విభాగములను తెలిసినవాడు, శిక్షలో అక్షర విభాగములను తెలిసినవాడు, పురాతన కల్పముల విశేషములను తెలిసినవాడు.
2.5.4
आदिकल्पार्थवेत्ता च कल्पसूत्रार्थतत्त्ववित् ।
ब्रह्मचर्यव्रतपर ऊहापोहविशारदः ॥ २.५.४ ॥
ఆదికల్ప అర్థమును తెలిసినవాడు, కల్పసూత్రార్థ తత్త్వమును తెలిసినవాడు, బ్రహ్మచర్య వ్రతనిష్ఠుడు, ఊహాపోహ నిపుణుడు.
2.5.5
नृत्तगान्धर्वसेवी च सर्वत्राप्रतिमस्तथा ।
अष्टादशानां विद्यानां कोशभूतो महाद्युतिः ॥ २.५.५ ॥
నృత్య గాంధర్వ విద్యలను సేవించువాడు, అన్నిచోట్లా సాటిలేనివాడు, అష్టాదశ విద్యలకు నిధి వంటివాడు, మహాతేజస్వి.
2.5.6
न्यायविद्धर्मतत्त्वज्ञः षडङ्गविदनुत्तमः ।
ऐक्यसंयोगनानात्वसमवायविशारदः ॥ २.५.६ ॥
న్యాయము తెలిసినవాడు, ధర్మతత్త్వము తెలిసినవాడు, షడంగములను తెలిసిన అనుత్తముడు, ఐక్య సంయోగ నానాత్వ సమవాయములలో నిపుణుడు.
2.5.7
वक्ता प्रगल्भो मेधावी स्मृतिमान्नयवित्कविः ।
परापरविभागज्ञः प्रमाणकृतनिश्चयः ॥ २.५.७ ॥
ఆయన వక్త, ధైర్యవంతుడు, మేధావి, స్మృతిమంతుడు, నీతి తెలిసినవాడు, కవి; పర-అపర భేదం తెలిసినవాడు, ప్రమాణం ద్వారా నిశ్చయం చేసేవాడు.
2.5.8
पञ्चावयवयुक्तस्य वाक्यस्य गुणदोषवित् ।
उत्तरोत्तरवक्ता च वदतोपि बृहस्पतेः ॥ २.५.८ ॥
ఐదు అవయవాలతో కూడిన వాక్యంలోని గుణదోషాలు తెలిసినవాడు; ఒకదాని తర్వాత మరొక జవాబిచ్చేవాడు, బృహస్పతి వలె మాట్లాడినవాడైనా మించినవాడు.
2.5.9
धर्मकामार्थमोक्षेषु यथावत्कृतनिश्चयः ।
तथा भुवनकोशस्य सर्वस्यास्य महामतिः ॥ २.५.९ ॥
ధర్మ, కామ, అర్థ, మోక్షాలలో యథార్థంగా నిశ్చయం చేసేవాడు; అలాగే ఈ సర్వ లోక సంపదకు మహామతి.
2.5.10
प्रत्यक्षदर्शी लोकस्य तिर्यगूर्ध्वमधस्तथा ।
साङ्ख्ययोगविभागज्ञो निर्विवित्सुः सुरासुरान् ॥ २.५.१० ॥
లోకాన్ని ప్రత్యక్షంగా చూసేవాడు, తిర్యక్, ఊర్ధ్వ, అధో దిశలను; సాంఖ్య, యోగ విభాగాలు తెలిసినవాడు, సురులను అసురులను పూర్తిగా తెలుసుకోవాలనుకునేవాడు.
2.5.11
सन्धिविग्रहतत्त्वज्ञस्त्वनुमानविभागवित् ।
षाङ्गुण्यविधियुक्तश्च सर्वशास्त्रविशारदः ॥ २.५.११ ॥
సంధి, విగ్రహాల తత్త్వం తెలిసినవాడు, అనుమాన విభాగాలు తెలిసినవాడు, షాడ్గుణ్య విధితో కూడినవాడు, సర్వశాస్త్రాలలో నిపుణుడు.
2.5.12
युद्धगान्धर्वसेवी च सर्वत्राप्रतिघस्तथा ।
एतैश्चान्यैश्च बहुभिर्युक्तो गुणगणैर्मुनिः ॥ २.५.१२ ॥
యుద్ధ, గాంధర్వ కళలను సేవించేవాడు, ఎక్కడైనా అడ్డు లేనివాడు; వీటితో, ఇతర అనేక గుణసమూహాలతో కూడిన ముని.
2.5.13
लोकाननुचरन्सर्वानागमत्तां सभां नृप ।
नारदः सुमहातेजा ऋषिभिः सहितस्तदा ॥ २.५.१३ ॥
ఓ రాజా, అన్ని లోకాలలో సంచరిస్తూ అత్యంత తేజోవంతుడైన నారదుడు అప్పుడు ఋషులతో కలిసి ఆ సభకు వచ్చాడు.
2.5.14
पारिजातेन राजेन्द्र पर्वतेन च धीमता ।
सुमुखेन च सौम्येन देवर्षिरमितद्युतिः ॥ २.५.१४ ॥
ఓ రాజేంద్రా, పారిజాతుడు, ధీమంతుడైన పర్వతుడు, సౌమ్యుడైన సుముఖుడితో కలిసి అమిత తేజస్వి అయిన దేవర్షి వచ్చాడు.
2.5.15
सभास्थान्पाण्डवान्द्रष्टुं प्रीयमाणो मनोजवः ।
जयाशीर्भिस्तु तं विप्रो धर्मराजानमार्चयत् ॥ २.५.१५ ॥
సభలో కూర్చున్న పాండవులను చూడాలని సంతోషంగా, మనోవేగంతో వచ్చిన ఆ బ్రాహ్మణుడు విజయ ఆశీర్వాదాలతో ధర్మరాజును పూజించాడు.
2.5.16
तमागतमृषिं दृष्ट्वा नारदं सर्वधर्मवित् ।
सहसा पाण्डवश्रेष्ठः प्रत्युत्थायानुजैः सह ॥ २.५.१६ ॥
వచ్చిన ఋషి నారదుడిని చూసి, సర్వధర్మజ్ఞుడైన పాండవశ్రేష్ఠుడు వెంటనే తమ్ముళ్లతో కలిసి లేచి నిలిచాడు.
2.5.17
अभ्यवादयत प्रीत्या विनयावनतस्तदा ।
तदर्हमासनं तस्मै सम्प्रदाय यथाविधि ॥ २.५.१७ ॥
అప్పుడు వినయంతో వంగి ప్రేమతో ఆయనకు నమస్కరించి, విధి ప్రకారం ఆయనకు తగిన ఆసనాన్ని సమర్పించాడు.
2.5.18
गां चैव मधुपर्कं च सम्प्रदायार्घ्यमेव च ।
अर्चयामास रत्नैश्च सर्वकामैश्च धर्मवित् ॥ २.५.१८ ॥
ఆవును, మధుపర్కాన్ని, అర్ఘ్యాన్ని సమర్పించి, ధర్మజ్ఞుడు రత్నాలతో, కోరిన సమస్త వస్తువులతో ఆయనను పూజించాడు.
2.5.19
तुतोष च यथावच्च पूजां प्राप्य युधिष्ठिरात् ।
सोऽर्चितः पाण्डवैः सर्वैर्महर्षिर्वेदपारगः।
धर्मकामार्थसंयुक्तं पप्रच्छेदं युधिष्ठिरम् ॥ २.५.१९ ॥
యుధిష్ఠిరుని నుండి యథావిధిగా పూజ పొంది ఆయన సంతోషించాడు. పాండవులందరిచే గౌరవించబడిన, వేదపారంగతుడైన ఆ మహర్షి, ధర్మం, కామం, అర్థం కలిగిన ఈ ప్రశ్నను యుధిష్ఠిరుని అడిగాడు.
2.5.20
कच्चिदर्थाश्च कल्पन्ते धर्मे च रमते मनः ।
सुखानि चानुभूयन्ते मनश्च न विहन्यते ॥ २.५.२० ॥
నీ కార్యాలు సిద్ధిస్తున్నాయా? నీ మనసు ధర్మంలో రమిస్తుందా? సుఖాలను అనుభవిస్తున్నావా? నీ మనసు బాధపడటం లేదు కదా?
2.5.21
कच्चिदाचरितां पूर्वैर्नरदेवपितामहैः ।
वर्तसे वृत्तिमक्षुद्रां धर्मार्थसहितां त्रिषु ॥ २.५.२१ ॥
పూర్వ రాజులు, రాజ పితామహులు ఆచరించిన, ధర్మార్థాలతో కూడిన, మూడింటిలోనూ నిలిచిన ఉదాత్త జీవనవిధానాన్ని నువ్వు అనుసరిస్తున్నావా?
2.5.22
कच्चिदर्थेन वा धर्मं धर्मेणार्थमथापि वा ।
उभौ वा प्रीतिसारेण न कामेन प्रबाधसे ॥ २.५.२२ ॥
అర్థం ద్వారా ధర్మాన్ని, ధర్మం ద్వారా అర్థాన్ని, లేదా రెండింటినీ ప్రేమ సారంతో సాధిస్తున్నావా? కామంతో నీవు పీడింపబడటం లేదు కదా?
2.5.23
कच्चिदर्थं च धर्मं च कामं च जयतां वर ।
विभज्य काले कालज्ञः सदा वरद सेवसे ॥ २.५.२३ ॥
విజేతలలో శ్రేష్ఠుడా, వరాలిచ్చేవాడా! కాలజ్ఞుడవై, అర్థం, ధర్మం, కామాన్ని తగిన సమయంలో విభజించి ఎల్లప్పుడూ సేవిస్తున్నావా?
2.5.24
कच्चिद्राजगुणैः षड्भिः सप्तोपायांस्तथाऽनघ ।
बलाबलं तथा सम्यक्वतुर्दश परीक्षसे ॥ २.५.२४ ॥
పాపరహితుడా! రాజగుణాలైన ఆరింటితో, ఏడు ఉపాయాలతో, పద్నాలుగు అంశాల బలాబలాలను సరిగ్గా పరీక్షిస్తున్నావా?
2.5.25
कच्चिदात्सानमर्न्वाक्ष्य परांश्च जयतां वर ।
तथा सन्धाय कर्माणि अष्टौ भारत सेवसे ॥ २.५.२५ ॥
విజేతలలో శ్రేష్ఠుడా, నీవు నిన్నూ, శత్రువులనూ బాగుగా పరిశీలిస్తున్నావా? భరతవంశీయుడా, సంధి చేసుకొని ఎనిమిది కార్యాలను అనుసరిస్తున్నావా?
2.5.26
कच्चित्प्रकृतयः सप्त न लुप्ता भरतर्षभ ।
आढ्यास्तथा व्यसनिनः स्वनुरक्ताश्च सर्वशः ॥ २.५.२६ ॥
భరతశ్రేష్ఠుడా, రాజ్యంలోని ఏడు అంగాలు నశించలేదు కదా? అవి సంపన్నంగా ఉన్నాయా, కష్టాల్లో ఉన్నవారు ఉన్నారా, అన్ని విధాలుగా నీపట్ల అనురక్తులుగా ఉన్నారా?
2.5.27
कच्चिन्न कृतकैर्दूतैर्ये चाप्यपरिशङ्किताः ।
त्वत्तो वा तव चामात्यैर्भिद्यते मन्त्रितं तथा ॥ २.५.२७ ॥
నీవు గుర్తించకుండా నియమించిన కృత్రిమ దూతల ద్వారా గాని, నీ ద్వారా గాని, నీ మంత్రుల ద్వారా గాని నీ మంత్రాంగం బయటపడటం లేదు కదా?
2.5.28
मित्रोदासीनशत्रूणां कच्चिद्वेत्सि चिकीर्षितम् ।
कच्चित्सन्धिं यथाकालं विग्रहं चोपसेवसे ॥ २.५.२८ ॥
మిత్రులు, ఉదాసీనులు, శత్రువుల ఉద్దేశాన్ని నీవు తెలుసుకుంటున్నావా? తగిన కాలంలో సంధిని, యుద్ధాన్ని అనుసరిస్తున్నావా?
2.5.29
कच्चिद्वृत्तिमुदासीने मध्यमे चानुमन्यसे ।
कच्चिदात्मसमा वृद्धाः शुद्धाः सम्बोधनक्षमाः ॥ २.५.२९ ॥
ఉదాసీనుడి పట్ల, మధ్యముడి పట్ల నీ ప్రవర్తనను అంగీకరిస్తున్నావా? నీతో సమానులైన, వృద్ధులైన, శుద్ధులైన, సలహా ఇవ్వగల పెద్దలు ఉన్నారా?
2.5.30
कुलीनाश्चानुरक्ताश्च कृतास्ते वीरमन्त्रिणः ।
विजयो मन्त्रमूलो हि राज्ञो भवति भारत ॥ २.५.३० ॥
నీ వీర మంత్రులు కులీనులుగా, అనురక్తులుగా నియమించబడ్డారా? భరతా, రాజు విజయం నిజంగా మంత్రాంగంపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది.
2.5.31
कच्चित्संवृतमन्त्रैस्ते अमात्यैः शास्त्रकोविदैः ।
राष्ट्रं सुरक्षितं तात शत्रुभिर्न विलुप्यते ॥ २.५.३१ ॥
శాస్త్రవిదులైన మీ అమాత్యులు రహస్యంగా మంత్రాంగం చేసి రాజ్యాన్ని బాగా రక్షిస్తున్నారా, వత్సా? శత్రువులు దానిని దోచుకోవడం లేదు కదా?
2.5.32
कच्चिन्निद्रावशं नैषि कच्चित्काले विबुद्ध्यसे ।
कच्चिच्चापररात्रेषु चिन्तयस्यर्थमर्थवित् ॥ २.५.३२ ॥
మీరు నిద్రకు వశులు కావడం లేదు కదా? తగిన సమయానికి మేల్కొంటున్నారా? రాత్రి చివరి జాములలో అర్థం గురించి ఆలోచిస్తున్నారా, అర్థవేత్తా?
2.5.33
कच्चिन्मन्त्रयसे नैकः कच्चिन्न बहुभिः सह ।
कच्चित्ते मन्त्रितो मन्त्रो न राष्ट्रं परिधावति ॥ २.५.३३ ॥
మీరు ఒంటరిగా మంత్రాంగం చేయడం లేదు కదా? అనేకులతో కలిసి చేయడం లేదు కదా? మీ రహస్య మంత్రాంగం రాజ్యమంతటా వ్యాపించకుండా ఉందా?
2.5.34
कच्चिदर्थान्विनिश्चित्य लघुमूलान्महोदयान् ।
क्षिप्रमारभसे कर्तुं न विघ्नयसि तादृशान् ॥ २.५.३४ ॥
చిన్న మూలాలు కలిగి గొప్ప ఫలితాలిచ్చే పనులను నిశ్చయించుకుని త్వరగా ప్రారంభిస్తున్నారా? అలాంటి పనులకు అడ్డు తగలడం లేదు కదా?
2.5.35
कच्चिन्न स्रवे कर्मान्ताः परोक्षास्ते विशङ्किताः ।
सर्वे वा पुनरुत्सृष्टाः संसृष्टं चात्र कारणम् ॥ २.५.३५ ॥
మీ కార్యాల ఫలితాలు బయటకు లీక్ కావడం లేదు కదా? మీకు తెలియకుండా ఉన్న, సందేహాస్పద కార్యాలన్నీ మళ్లీ వదిలివేయబడుతున్నాయా? ఇక్కడ కలిసిపోవడమే కారణమా?
2.5.36
आप्तैरलुब्धैः क्रमिकैस्ते च कच्चिदनुष्ठिताः ।
कच्चिद्राजन्कृतान्येव कृतप्रायाणि वा पुनः ॥ २.५.३६ ॥
విశ్వసనీయులు, లోభం లేనివారు, క్రమపద్ధతిగల వారి ద్వారా మీ కార్యాలు నిర్వహించబడుతున్నాయా? ఓ రాజా, చేసినవి నిజంగానే పూర్తయ్యాయా, లేక దాదాపు పూర్తి మాత్రమేనా?
2.5.37
विदुस्ते वीर कर्माणि नानवाप्तानि कानिचित् ।
कच्चित्कारणिका धर्मे सर्वशास्त्रेषु कोविदाः।
कारयन्ति कुमारांश्च योधमुख्यांश्च सर्वशः ॥ २.५.३७ ॥
వీరుడా, నీ కార్యాలలో ఏవి ఇంకా పూర్తికాలేదో నీకు తెలుసా? ధర్మంలోను సర్వ శాస్త్రాలలోను నిపుణులైన న్యాయాధికారులు రాజకుమారులను, ప్రధాన యోధులను అన్ని విధాలుగా కార్యాలలో నియోగిస్తున్నారా?
2.5.38
कच्चित्सहस्रैर्मूर्खाणामेकं क्रीणासि पण्डितम् ।
पण्डितो ह्यर्थकृच्छ्रेषु कुर्यान्नः श्रेयसं परम् ॥ २.५.३८ ॥
వేయిమంది మూర్ఖులకు బదులుగా ఒక పండితుడిని నీవు సంపాదిస్తున్నావా? కార్యాల కష్టసమయాలలో పండితుడే మనకు పరమ శ్రేయస్సును కలిగిస్తాడు.
2.5.39
कच्चिद्दुर्गाणि सर्वाणि धनधान्यायुधोदकैः ।
यन्त्रैश्च परिपूर्णानि तथा शिल्पिधनुर्धरैः ॥ २.५.३९ ॥
అన్ని దుర్గాలు ధనం, ధాన్యం, ఆయుధాలు, నీరు, యంత్రాలు, శిల్పులు, ధనుర్ధారులతో నిండి ఉన్నాయా?
2.5.40
एकोप्यमात्यो मेधावी शूरो दान्तो विचक्षणः ।
राजानं राजपुत्रं वा प्रापयेन्महतीं श्रियम् ॥ २.५.४० ॥
ఒక్క మంత్రి అయినా బుద్ధిమంతుడు, శూరుడు, దాంతుడు, వివేకవంతుడు అయితే, అతడు రాజుకు లేదా రాజకుమారునికి గొప్ప సంపదను కలిగించగలడు.
2.5.41
कच्चिदष्टादशान्येषु स्वपक्षे दश पञ्च च ।
त्रिभिस्त्रिभिरविज्ञातैर्वेत्सि तीर्थानि चारकैः ॥ २.५.४१ ॥
నీ స్వపక్షంలో మరియు ఇతరులలో పదునెనిమిది, పది, ఐదు స్థానాలను మూడేసి గూఢచారుల ద్వారా, ఎవరికీ తెలియకుండా నీవు తెలుసుకుంటున్నావా?
2.5.42
कच्चिद्द्विषामविदितः प्रतिपन्नश्च सरवदा ।
नित्ययुक्तो रिपून्सर्वान्वीक्षसे रिपुसूदन ॥ २.५.४२ ॥
శత్రుసంహారకుడా, శత్రువులకు తెలియకుండా నీవు ఎల్లప్పుడూ ప్రవర్తిస్తూ, అప్రమత్తంగా ఉండి అందరు శత్రువులనూ గమనిస్తున్నావా?
2.5.43
कच्चिद्विनयसम्पन्नः कुलपुत्रो बहुश्रुतः ।
अनसूयुरनुप्रष्टा सत्कृतस्ते पुरोहितः ॥ २.५.४३ ॥
నీ పురోహితుడు వినయసంపన్నుడు, ఉత్తమ కులజుడు, బహుశ్రుతుడు, అసూయలేనివాడు, ఆలోచన అడిగి చెప్పేవాడు, గౌరవింపబడేవాడా?
2.5.44
कच्चिदग्निषु ते युक्तो विधिज्ञो मतिमानृजुः ।
हुतं च होष्यमाणं च काले वेदयते सदा ॥ २.५.४४ ॥
నీ పురోహితుడు అగ్నికార్యాలలో నిమగ్నుడై, విధిజ్ఞుడై, బుద్ధిమంతుడై, సరళుడై, హుతమైనదీ హోమం చేయవలసినదీ సమయానికి ఎల్లప్పుడూ తెలియజేస్తాడా?
2.5.45
कच्चिदङ्गेषु निष्णातो ज्योतिपः प्रतिपादकः ।
उत्पातेषु च सर्वेषु दैवज्ञः कुशलस्तव ॥ २.५.४५ ॥
నీ దైవజ్ఞుడు వేదాంగాలలో నిపుణుడు, జ్యోతిష్య శాస్త్రాన్ని వివరించేవాడు, అన్ని ఉత్పాతాలను తెలిసినవాడు, నీకు సమర్థుడా?
2.5.46
कच्चिन्मुख्या महत्स्वेव मध्यमेषु च मध्यमाः ।
जघन्याश्च जघन्येषु भृत्याः कर्मसु योजिताः ॥ २.५.४६ ॥
పెద్ద పనులలో ప్రధానులు, మధ్యమ పనులలో మధ్యములు, అల్ప పనులలో అల్పులు, సేవకులు ఆయా పనులలో నియమించబడ్డారా?
2.5.47
अमात्यानुपधातीतान्पितृपैतामहाञ्शुचीन् ।
श्रेष्ठाञ्श्रेष्ठेषु कच्चित्त्वं नियोजयसि कर्मसु ॥ २.५.४७ ॥
ఉపధలకు లొంగనివారు, తండ్రి-తాతల కాలం నుండి వచ్చినవారు, శుచులు, శ్రేష్ఠులైన అమాత్యులను శ్రేష్ఠ కార్యాలలో నీవు నియమిస్తున్నావా?
2.5.48
कच्चिन्नोग्रेण दण्डेन भृशमुद्विजसे प्रजाः ।
राष्ट्रं तवानुशासन्ति मन्त्रिणो भरतर्षभ ॥ २.५.४८ ॥
భరతర్షభా, కఠినమైన దండనతో నీవు ప్రజలను అధికంగా కలవరపెట్టడం లేదు కదా? నీ మంత్రులు నీ రాజ్యాన్ని పాలిస్తున్నారు కదా?
2.5.49
कच्चित्त्वां नावजानन्ति याजकाः पतितं यथा ।
उग्रप्रतिग्रहीतारं कामयानमिव स्त्रियः ॥ २.५.४९ ॥
యాజకులు నిన్ను పతితుడిని చూసినట్లు, కఠినంగా దానం స్వీకరించే కామాతురుడిని స్త్రీలు చూసినట్లు చిన్నచూపు చూడటం లేదు కదా?
2.5.50
कच्चिद्धृष्टश्च शूरश्च मतिमान्धृतिमाञ्शुचिः ।
कुलीनश्चानुरक्तश्च दक्षः सेनापतिस्तथा। ॥ २.५.५० ॥
నీ సేనాపతి ధైర్యవంతుడు, శూరుడు, బుద్ధిమంతుడు, ధృతిమంతుడు, శుచి, కులీనుడు, అనురక్తుడు, దక్షుడు కదా?
2.5.51
कच्चिद्बलस्य ते मुख्याः सर्वयुद्धविशारदाः ।
धृष्टावदाता विक्रान्तास्त्वया सत्कृत्य मानिताः ॥ २.५.५१ ॥
నీ సైన్యంలోని ప్రధానులు అన్ని యుద్ధాలలో నిపుణులు, ధైర్యవంతులు, శుద్ధులు, పరాక్రమవంతులేనా? నువ్వు వారిని సత్కరించి గౌరవించావా?
2.5.52
कच्चिद्वलस्य भक्तं च वेतनं च यथोचितम् ।
सम्प्राप्तकाले दातव्यं ददासि न विकर्षसि ॥ २.५.५२ ॥
సైన్యానికి భోజనం, వేతనం తగిన సమయంలో యథోచితంగా ఇస్తున్నావా? వాటిని తగ్గించడం లేదు కదా?
2.5.53
कालातिक्रमणादेते भक्तवेतनयोर्भृताः ।
भर्तुः कुप्यन्ति दौर्गत्यात्सोऽनर्थः सुमहान्स्मृतः ॥ २.५.५३ ॥
కాలం ఆలస్యం కావడంతో భోజనం, వేతనం అందని ఈ కూలీలు దుర్దశతో తమ యజమానిపై కోపగిస్తారు; ఆ అనర్థం అతి పెద్దదని చెప్పబడింది.
2.5.54
कच्चित्सर्वेऽनुरक्तास्त्वां कुलपुत्राः प्रधानतः ।
कच्चित्प्राणांस्तवार्थेषु सन्त्यजन्ति सदा युधि ॥ २.५.५४ ॥
నీ పట్ల కులీన పుత్రులందరూ, ముఖ్యంగా ప్రధానులు, అనురక్తులేనా? నీ కార్యం కోసం యుద్ధంలో వారు ఎప్పుడూ తమ ప్రాణాలను త్యజిస్తారా?
2.5.55
कच्चिन्नैको बहूनर्थान्सर्वशः साम्परायिकान् ।
अनुशास्ति यथाकामं कामात्मा शासनातिगः ॥ २.५.५५ ॥
నీవు ఒంటరిగా, కోరికకు లొంగి, శాసనాన్ని అతిక్రమిస్తూ, అనేక విషయాలపై, పరలోక విషయాలపై ఇష్టానుసారంగా ఆదేశాలు ఇవ్వడం లేదు కదా?
2.5.56
कच्चित्पुरुषकारेण पुरुषः कर्म शोभयन् ।
लभते मानमधिकं भूयो वा भक्तवेतनम् ॥ २.५.५६ ॥
మనిషి తన పురుషకారంతో తన కర్మను ప్రకాశింపజేస్తూ, అధిక గౌరవాన్ని, లేదా భోజనం మరియు వేతనాన్ని పొందుతున్నాడా?
2.5.57
कच्चिद्विद्याविनीतांश्च नराञ्ज्ञानविशारदान् ।
यथार्हं गुणतश्चैव दानेनाभ्युपपद्यसे ॥ २.५.५७ ॥
విద్యతో వినయం పొందినవారిని, జ్ఞానంలో నిపుణులైనవారిని, వారి గుణానికి తగినట్లుగా దానంతో నీవు ఆదరిస్తున్నావా?
2.5.58
कच्चिद्दारान्मनुष्याणां तवार्थे मृत्युमीयुषाम् ।
व्यसनं चाभ्युपेतानां बिभर्षि भरतर्षभ ॥ २.५.५८ ॥
భరతశ్రేష్ఠా, నీ కోసం మరణించిన మనుషుల భార్యలను, ఆపదలో పడినవారిని నీవు పోషిస్తున్నావా?
2.5.59
कच्चिद्भयादुपगतं क्षीणं वा रिपुमागतम् ।
युद्धे वा विजितं पार्थ पुत्रवत्परिरक्षसि ॥ २.५.५९ ॥
పార్థా, భయంతో శరణు కోరినవారిని, క్షీణించినవారిని, శత్రువుగా వచ్చినవారిని, లేదా యుద్ధంలో జయింపబడినవారిని కొడుకులా నీవు రక్షిస్తున్నావా?
2.5.60
कच्चित्त्वमेव सर्वस्याः पृथिव्याः पृथिवीपते ।
समश्चानभिशङ्क्यश्च यथा माता यथा पिता ॥ २.५.६० ॥
భూపతీ, సమస్త భూమికీ నీవే సమానుడవై, ఎవరూ అనుమానించని వాడవై, తల్లిదండ్రుల వలె ఉన్నావా?
2.5.61
कच्चिद्व्यसनिनं शत्रुं निशम्य भरतर्षभ ।
अभियासि जवेनैव समीक्ष्य त्रिविधं बलम् ॥ २.५.६१ ॥
భరతశ్రేష్ఠా, శత్రువు వ్యసనగ్రస్తుడని విని, మూడు విధాల బలాన్ని పరిశీలించి, వేగంగా అతనిపై దండెత్తుతున్నావా?
2.5.62
यात्रामारभसे दिष्ट्या प्राप्तकालमरिन्दम ।
पार्ष्णिमूलं च विज्ञाय व्यवसायं पराजयम् ॥ २.५.६२ ॥
శత్రుదమనా, అదృష్టవశాత్తు తగిన కాలంలో యాత్రను ప్రారంభిస్తున్నావు; పృష్ఠమూలాన్ని, నీ సంకల్పాన్ని, ఓటమిని తెలుసుకున్నావా?
2.5.63
बलस्य च महाराज दत्त्वा वेतनमग्रतः ।
कच्चिच्च बलमुख्येभ्यः परराष्ट्रे परन्तप।
उपच्छन्नानि रत्नानि प्रयच्छसि यथार्हतः ॥ २.५.६३ ॥
మహారాజా, సైన్యానికి ముందుగానే వేతనం ఇచ్చి, శత్రుతాపనా, శత్రురాజ్యంలోని సేనాధిపతులకు తగినట్లుగా రహస్య రత్నాలు ఇస్తున్నావా?
2.5.64
कच्चिदात्मानमेवाग्रे विजित्य विजितेन्द्रियः ।
पारञ्जिगीषसे पार्थ प्रमत्तानजितेन्द्रियान् ॥ २.५.६४ ॥
పార్థా, ముందుగా నిన్ను నీవే జయించి, ఇంద్రియాలను వశపరచుకుని, అప్రమత్తులై ఇంద్రియ విజయం లేని శత్రువులను జయించాలనుకుంటున్నావా?
2.5.65
कच्चित्ते यास्यतः शत्रून्पर्वं यान्ति स्वनुष्ठिताः ।
साम दानं च भेदश्च दण्डश्च विधिवद्गुणाः ॥ २.५.६५ ॥
నీవు శత్రువుల మీదికి వెళ్లేటప్పుడు, తగిన సమయంలో సామ, దాన, భేద, దండ ఉపాయాలు విధిగా ప్రయోగించబడుతున్నాయా?
2.5.66
तांश्च विक्रमसे जेतुं जित्वा च परिरक्षसि ।
कच्चिदष्टाङ्गसंयुक्ता चतुर्विधबला चमूः। ॥ २.५.६६ ॥
వారిని జయించేందుకు నీవు పరాక్రమిస్తున్నావు, జయించిన తర్వాత వారిని రక్షిస్తున్నావు; ఎనిమిది అంగాలతో కూడిన, నాలుగు విధాల బలంతో ఉన్న నీ సేన అలాగే ఉందా?
2.5.67
बलमुख्यैः सुनीता ते द्विषतां प्रतिवर्धिनी ।
कच्चिल्लवं च मुष्टिं च परराष्ट्रे परन्तप। ॥ २.५.६७ ॥
పరంతపా, నీ ప్రధాన సేనాపతులచే సమర్థంగా నిర్వహింపబడుతూ, శత్రువుల అభివృద్ధిని అడ్డుకునే నీ బలం పరరాష్ట్రంలో లవం (గూఢచర్యం), ముష్టి (రహస్య నిధి) లను కూడా కాపాడుతోందా?
2.5.68
अविहाय महाराज निहंसि समरे रिपून् ।
कच्चित्स्वपरराष्ट्रेषु बहवोऽधिकृतास्तव। ॥ २.५.६८ ॥
మహారాజా, యుద్ధంలో శత్రువులను సంహరిస్తూ కూడా నీవు (ధర్మాన్ని) విడువడం లేదు కదా? నీ స్వరాష్ట్రంలోనూ పరరాష్ట్రాలలోనూ నీచే నియమింపబడిన అధికారులు అనేకులు ఉన్నారా?
2.5.69
अर्थान्समधितिष्ठन्ति रक्षन्ति च परस्परम् ॥ २.५.६९ ॥
వారు (అధికారులు) (రాజ్య) కార్యాలను చక్కగా నిర్వహిస్తారు, ఒకరినొకరు రక్షించుకుంటారు.
2.5.70
कच्चिदभ्यवहार्याणि गात्रसंस्पर्शनानि च ।
घ्रेयाणि च महाराज रक्षन्त्यनुमतास्तव। ॥ २.५.७० ॥
మహారాజా, నీచే ఆమోదింపబడిన వారు భోజ్య పదార్థాలను, శరీరానికి పూసుకునే వస్తువులను, సుగంధ ద్రవ్యాలను కాపాడుతున్నారా?
2.5.71
कच्चित्कोशश्च कोष्ठं च वाहनं द्वारमायुधम् ।
आयश्च कृतकल्याणैस्तव भक्तैरनुष्ठितः ॥ २.५.७१ ॥
నీ ధనాగారం, ధాన్యాగారం, వాహనాలు, ద్వారాలు, ఆయుధాలు, ఆదాయం — ఇవన్నీ నీ విశ్వసనీయులైన, మంచి సేవ చేసిన సేవకులచే చక్కగా నిర్వహింపబడుతున్నాయా?
2.5.72
कच्चिदाभ्यन्तरेभ्यश्च बाह्येभ्यश्च विशाम्पते ।
रक्षस्यात्मानमेवाग्रे तांश्च स्वेभ्यो मिथश्च तान्। ॥ २.५.७२ ॥
ప్రజాపతీ, అంతరంగిక మరియు బాహ్య భయాల నుండి ముందుగా నీవు నిన్నే రక్షించుకుంటున్నావా? వారిని కూడా, నీ స్వజనుల నుండి మరియు పరస్పర విరోధం నుండి కూడా వారిని రక్షిస్తున్నావా?
2.5.73
कच्चिन्न पाने द्यूते वा क्रीडासु प्रमदासु च ।
प्रतिजानन्ति पूर्वाह्णे व्ययं व्यसनजं तव ॥ २.५.७३ ॥
మద్యపానంలో, జూదంలో, క్రీడలలో, స్త్రీలలో వ్యసనం వల్ల కలిగే నీ ఖర్చును ఉదయమే వారు గుర్తిస్తున్నారా?
2.5.74
कच्चिदायस्य चार्धेन चतुर्भागेन वा पुनः ।
पादभागैस्त्रिभिर्वापि व्ययः संशुद्ध्यते तव ॥ २.५.७४ ॥
నీ ఆదాయంలో సగంతోనో, నాలుగో వంతుతోనో, లేదా దానిలోని భాగాలతోనో నీ వ్యయం సరిగ్గా సమతుల్యం అవుతుందా?
2.5.75
कच्चिज्ज्ञातीन्गुरून्वृद्धा-
न्वणिजः शिल्पिनः श्रितान्।
अभीक्ष्णमनुगृहाणिसि ।
धनधान्येन दुर्गतान् ॥ २.५.७५ ॥
బంధువులు, గురువులు, వృద్ధులు, వర్తకులు, శిల్పులు, ఆశ్రితులు—ధనధాన్యాలు లేక దుర్గతిలో ఉన్నవారిపై నీవు నిరంతరం దయ చూపుతున్నావా?
2.5.76
कच्चिच्चायव्यये युक्ताः सर्वे गणकलेखकाः ।
अनुतिष्ठन्ति पूर्वाह्णे नित्यमायं व्ययं तव ॥ २.५.७६ ॥
ఆదాయ వ్యయాలలో నియుక్తులైన గణకులు, లేఖకులు అందరూ ఉదయమే ప్రతిదినం నీ ఆదాయాన్ని, వ్యయాన్ని అనుసరిస్తున్నారా?
2.5.77
कच्चिदर्थेषु सम्प्रौढान्हितकामाननुप्रियान् ।
नापकर्षसि कर्मभ्यः पूर्वमप्राप्य किल्बिषम् ॥ २.५.७७ ॥
కార్యాలలో నిపుణులైన, హితులైన, ప్రియమైన సేవకులను దోషం రుజువు కాకముందే వారి పనుల నుండి నీవు తొలగించడం లేదు కదా?
2.5.78
कच्चिद्विदित्वा पुरुषानुत्तमाधममध्यमान् ।
त्वं कर्मस्वनुरूपेषु नियोजयसि भारत ॥ २.५.७८ ॥
భారతా, మనుషులను ఉత్తములు, అధములు, మధ్యములు అని తెలుసుకుని వారికి తగిన కార్యాలలో నీవు నియమిస్తున్నావా?
2.5.79
कच्चिन्न लुब्धाश्चौरा वा वैरिणो वा विशाम्पते ।
अप्राप्तव्यवहारा वा तव कर्मस्वनुष्ठिताः ॥ २.५.७९ ॥
ప్రజాపతీ, లోభులు, దొంగలు లేదా శత్రువులు, లేదా న్యాయవిచారణ ఇంకా జరగనివారు మీ కార్యాలలో నియమితులై ఉన్నారా?
2.5.80
कच्चिन्न चौरैर्लुब्धैर्वा कुमारैः स्त्रीबलेन वा ।
त्वया वा पीड्यते राष्ट्रं कच्चित्तुष्टाः कृषीवलाः ॥ २.५.८० ॥
దొంగలు, లోభులు, యువరాజులు, స్త్రీల బలం, లేదా మీ వల్ల రాజ్యం పీడింపబడటం లేదు కదా? రైతులు సంతృప్తితో ఉన్నారా?
2.5.81
कच्चिद्राष्ट्रे तटाकानि पूर्णानि च बृहन्ति च ।
भागशो विनिविष्टानि न कृषिर्देवमातृका ॥ २.५.८१ ॥
రాజ్యంలో నిండిన పెద్ద చెరువులు భాగాలుగా విభజించబడి ఉన్నాయా? వ్యవసాయం వర్షంపై మాత్రమే ఆధారపడి లేదు కదా?
2.5.82
कच्चिन्नं भक्तं बीजं च कर्षकस्यावसीदति ।
प्रत्येकं च शतं वृद्ध्या ददास्यृणमनुग्रहम् ॥ २.५.८२ ॥
రైతు ధాన్యం, ఆహారం, విత్తనం నష్టపోవడం లేదు కదా? ప్రతి ఒక్కరికీ వడ్డీతో అప్పును అనుగ్రహంగా ఇస్తున్నారా?
2.5.83
कच्चित्स्वनुष्ठिता तात वार्ता ते साधुभिर्जनैः ।
वार्तायां संश्रितस्तात लोकोऽयं सुखमेधते ॥ २.५.८३ ॥
ప్రియ పుత్రా, సజ్జనులు మీ వార్త (వ్యవసాయ-వాణిజ్యం) ను బాగా నిర్వహిస్తున్నారా? ప్రియ పుత్రా, వార్తపై ఆధారపడిన ఈ లోకం సుఖంలో వృద్ధి చెందుతుంది.
2.5.84
कच्चिच्छूराः कृतप्रज्ञाः पञ्चपञ्च स्वनुष्ठिताः ।
क्षेमं कुर्वन्ति संहत्य राजञ्जनपदे तव ॥ २.५.८४ ॥
రాజా, ఐదేసి మంది చొప్పున నియమించబడిన, బుద్ధిమంతులైన వీరులు కలిసి మీ రాజ్యంలో క్షేమాన్ని కాపాడుతున్నారా?
2.5.85
कच्चिन्नगरगुप्त्यर्थं ग्रामा नगरवत्कृताः ।
ग्रामवच्च कृताः प्रान्तास्ते च सर्वे त्वदर्पणाः ॥ २.५.८५ ॥
నగరాలను రక్షించడానికి గ్రామాలను నగరాల వలె నిర్మించారా? సరిహద్దు ప్రాంతాలను కూడా గ్రామాల వలె చేశారా? అవన్నీ నీకు అర్పితమైనవేనా?
2.5.86
कच्चिद्बलेनानुगताः समानि विषमाणि च ।
पुराणि चौरान्निघ्नन्तश्चरन्ति विषये तव ॥ २.५.८६ ॥
సైన్యంతో అనుసరించే (గూఢచారులు) సమతల మరియు విషమ ప్రదేశాలలో, పట్టణాలలో దొంగలను చంపుతూ నీ రాజ్యంలో సంచరిస్తున్నారా?
2.5.87
कच्चित्स्रियः सान्त्वयसि कच्चित्ताश्च सुरक्षिताः ।
कच्चिन्न श्रद्दधास्यासां कच्चिद्गुह्यं न भाषसे ॥ २.५.८७ ॥
నీవు స్త్రీలను ఓదారుస్తున్నావా? వారు బాగా రక్షించబడుతున్నారా? నీవు వారిని విశ్వసించకుండా ఉంటున్నావా? నీ రహస్యాన్ని వారికి చెప్పకుండా ఉంటున్నావా?
2.5.88
कच्चिदात्ययिकं श्रुत्वा तदर्थमनुचिन्त्य च ।
प्रियाण्यनुभवञ्शेषे न त्वमन्तः पुरे नृप ॥ २.५.८८ ॥
రాజా, అత్యవసర వార్త విని దాని గురించి ఆలోచించిన తర్వాతే, అంతఃపురంలో సుఖాలను అనుభవిస్తూ నీవు నిద్రిస్తున్నావా, అలా కాకుండా కాదా?
2.5.89
कच्चिद्द्वौ प्रथमौ यामौ रात्रेः सुप्त्वा विशाम्पते ।
सञ्चिन्तयसि धर्मार्थौ याम उत्थाय पश्चिमे ॥ २.५.८९ ॥
ప్రజాపాలకా, రాత్రి మొదటి రెండు జాములు నిద్రించి, చివరి జాములో లేచి ధర్మార్థాలను నీవు ఆలోచిస్తావా?
2.5.90
कच्चिद्दर्शयसे नित्यं मनुष्यान्समलङ्कृतः ।
उत्थाय काले कालज्ञैः सह पाण्डव मन्त्रिभिः ॥ २.५.९० ॥
పాండవా, నీవు ఎల్లప్పుడూ అలంకరించుకొని ప్రజలకు దర్శనమిస్తావా? సమయం తెలిసిన మంత్రులతో సరైన సమయంలో లేచి?
2.5.91
कच्चिद्रक्ताम्बरधराः खड्गहस्ताः स्वलङ्कृताः ।
उपासते त्वामभितो रक्षणार्थमरिन्दम ॥ २.५.९१ ॥
ఎర్రని వస్త్రాలు ధరించి, చేతిలో ఖడ్గాలు పట్టి, చక్కగా అలంకరించుకున్నవారు మీ రక్షణ కోసం చుట్టూ మిమ్మల్ని సేవిస్తున్నారా, శత్రుదమనా?
2.5.92
कच्चिद्दण्ड्येषु यमवत्पूज्येषु च विशाम्पते ।
परीक्ष्य वर्तसे सम्यगप्रियेषु प्रियेषु च ॥ २.५.९२ ॥
ప్రజాపతీ, శిక్షార్హులపై యముని వలె, పూజ్యులపై పరీక్షించి, అప్రియులు, ప్రియులు ఇద్దరితోనూ సరిగా ప్రవర్తిస్తున్నారా?
2.5.93
कच्चिच्छारीरमाबाधमौषधैर्नियमेन वा ।
मानसं वृद्धसेवाभिः सदा पार्थापकर्षसि ॥ २.५.९३ ॥
పార్థా, మందులతో లేదా నియమంతో శరీర వ్యాధిని, వృద్ధుల సేవతో మనోవ్యాధిని ఎల్లప్పుడూ తొలగిస్తున్నారా?
2.5.94
कच्चिद्वैद्याश्चिकित्सायामष्टाङ्गायां विशारदाः ।
सुहृदश्चानुरक्ताश्च शरीरे ते हिताः सदा ॥ २.५.९४ ॥
అష్టాంగ చికిత్సలో నిపుణులైన వైద్యులు, మీ హితులు, అనురక్తులు మీ శరీరానికి ఎల్లప్పుడూ మేలు చేస్తున్నారా?
2.5.95
कच्चिन्न लोभान्मोहाद्वा मानाद्वापि विशाम्पते ।
अर्थिप्रत्यर्थिनः प्राप्तान्नापास्यसि कथञ्चन ॥ २.५.९५ ॥
ప్రజాపతీ, లోభం, మోహం లేదా మానం వల్లనైనా, వచ్చిన వాదీ ప్రతివాదులను ఏ విధంగానూ మీరు తిరస్కరించడం లేదు కదా?
2.5.96
कच्चिन्न लोभान्मोहाद्वा विश्रम्भात्प्रणयेन वा ।
आश्रितानां मनुष्याणां वृत्तिं त्वं संरुणात्सि वै ॥ २.५.९६ ॥
లోభం, మోహం, విశ్వాసం లేదా ప్రేమ వల్లనైనా, మీపై ఆధారపడిన మనుషుల జీవనోపాధిని మీరు నాశనం చేయడం లేదు కదా?
2.5.97
कच्चित्पौरा न सहिता ये च ते राष्ट्रवासिनः ।
त्वया सह विरुध्यन्ते परैः क्रीताः कथञ्चन ॥ २.५.९७ ॥
పట్టణవాసులు, రాష్ట్రంలో నివసించువారు నీతో ఐక్యంగా ఉన్నారా? శత్రువులచే ఏదో విధంగా కొనబడి వారు నీకు విరుద్ధంగా నిలబడటం లేదు కదా?
2.5.98
कच्चिन्न दुर्बलः शत्रुर्बलेन परिपीडितः ।
मन्त्रेण बलवान्कश्चिदुभाभ्यां च कथञ्चन ॥ २.५.९८ ॥
బలహీనుడైన శత్రువును బలంతో పీడించలేదు కదా? బలవంతుడైన శత్రువును మంత్రంతో, లేదా ఈ రెండింటితో ఏదో విధంగా పీడించలేదు కదా?
2.5.99
कच्चित्सर्वेऽनुरक्तास्त्वां भूमिपालाः प्रधानतः ।
कच्चित्प्राणांस्त्वदर्थेषु सन्त्यजन्ति त्वया हृताः ॥ २.५.९९ ॥
భూపాలురందరూ, ముఖ్యంగా ప్రధాన రాజులు, నీ పట్ల అనురక్తులుగా ఉన్నారా? నీచే ఆకర్షింపబడినవారు నీ కోసం ప్రాణాలను త్యాగం చేస్తున్నారా?
2.5.100
कच्चित्ते सर्वविद्यासु गुणतोऽर्चा प्रवर्तते ।
ब्राह्मणानां च साधूनां तव नैः श्रेयसी शुभा।
दक्षिणास्त्वं ददास्येषां नित्यं स्वर्गापवर्गदाः ॥ २.५.१०० ॥
అన్ని విద్యలలో గుణానుసారం నీవు గౌరవం చూపుతున్నావా? బ్రాహ్మణులకు, సాధువులకు నీచే చేయబడే సత్కారం శుభకరమై పరమ శ్రేయస్సును ఇస్తోందా? స్వర్గాన్ని, మోక్షాన్ని ఇచ్చే దక్షిణలను నీవు వారికి ఎల్లప్పుడూ ఇస్తున్నావా?
2.5.101
कच्चिद्धर्मे त्रयीमूले पूर्वैराचरिते जनैः ।
यतमानस्तथा कर्तुं तस्मिन्कर्मणि वर्तसे ॥ २.५.१०१ ॥
త్రయి (వేదత్రయం) మూలమైన, పూర్వులచే ఆచరించబడిన ధర్మంలో, దానిని ఆచరించడానికి ప్రయత్నిస్తూ, ఆ కర్మలో నీవు నిమగ్నమై ఉన్నావా?
2.5.102
कच्चित्तव गृहेऽन्नानि स्वादून्यश्रन्ति वै द्विजाः ।
गुणवन्ति गुणोपेतास्तवाध्यक्षं सदक्षिणम् ॥ २.५.१०२ ॥
నీ ఇంట్లో ద్విజులు రుచికరమైన, ఉత్తమమైన అన్నాన్ని తింటున్నారా? గుణవంతులూ సద్గుణాలతో కూడినవారూ అయిన వారు నీ పర్యవేక్షణలో దక్షిణతో సహా భుజిస్తున్నారా?
2.5.103
कच्चित्क्रतूनेकचित्तो वाजपेयांश्च सर्वशः ।
पौण्डरीकांश्च कार्त्स्न्येन यतसे कर्तुमात्मवान् ॥ २.५.१०३ ॥
నీవు ఏకాగ్రచిత్తంతో అన్ని యజ్ఞాలను, వాజపేయాలను, పౌండరీకాలను పూర్తిగా చేయడానికి ఆత్మసంయమంతో ప్రయత్నిస్తున్నావా?
2.5.104
कच्चिज्ज्ञातीन्गुरून्वृद्धान्दैवतांस्तापसानपि ।
चैत्यांश्च वृक्षान्कल्याणान्ब्राह्मणांश्च नमस्यसि ॥ २.५.१०४ ॥
నీవు బంధువులను, గురువులను, పెద్దలను, దేవతలను, తపస్వులను, పవిత్ర చైత్యాలను, శుభ వృక్షాలను, బ్రాహ్మణులను నమస్కరిస్తావా?
2.5.105
कच्चिच्छोको न मन्युर्वा त्वया प्रोत्पाद्यतेऽनघ ।
अपि मङ्गलहस्तश्च जनः पार्श्वे न तिष्ठति ॥ २.५.१०५ ॥
ఓ నిష్పాపుడా, నీ వల్ల శోకమూ కోపమూ కలుగజేయబడటం లేదా? మంగళహస్తులైన జనులు నీ పక్కన నిలవరా?
2.5.106
कच्चिदेषा च ते बुद्धिर्वृत्तिरेषा च तेऽनघ ।
आयुष्या च यशस्या च धर्मकामार्थदर्शिनी ॥ २.५.१०६ ॥
ఓ నిష్పాపుడా, నీ ఈ బుద్ధి, ఈ ప్రవర్తన ఆయుష్షును, కీర్తిని ఇచ్చి ధర్మ-కామ-అర్థాలను చూపేవిగా ఉన్నాయా?
2.5.107
एतया वर्तमानस्य बुद्ध्या राष्ट्रं न सीदति ।
विजित्य च महीं राजा सोत्यन्तं सुखमेधते ॥ २.५.१०७ ॥
ఈ బుద్ధితో నడుచుకునే రాజు రాజ్యం క్షీణించదు; భూమిని జయించిన ఆ రాజు మిక్కిలి సుఖంతో వర్ధిల్లుతాడు.
2.5.108
कच्चिदार्यो विशुद्धात्मा क्षारितश्चौरकर्मणि ।
अदृष्टशास्त्रकुशलैर्न लोभाद्वध्यते शुचि ॥ २.५.१०८ ॥
ఆర్యుడూ, విశుద్ధాత్ముడూ, దొంగతనపు కర్మకు గుర్తు వేయబడినవాడూ అయినవాడు, శాస్త్ర నిపుణులు కాని వారిచే లోభంతో చంపబడకుండా ఉన్నాడో, ఆ పవిత్రుడు?
2.5.109
दुष्टो गृहीतस्तत्कारितज्ज्ञैर्दृष्टः सकारणः ।
कच्चिन्न मुच्यते स्तेनो द्रव्यलोभान्नरर्षभ ॥ २.५.१०९ ॥
నరశ్రేష్ఠుడా, దొంగతనాన్ని తెలిసిన వారిచే పట్టుబడి, సాక్ష్యంతో చూడబడిన దుష్ట దొంగ ధన లోభం వల్ల విడిచిపెట్టబడటం లేదా?
2.5.110
उत्पन्नानकच्चिदाढ्यस्य दरिद्रस्य च भारत ।
अर्थान्न मिथ्या पश्यन्ति तवामात्या हृता धनैः ॥ २.५.११० ॥
భారతా, నీ మంత్రులు ధనంచే ఆకర్షింపబడి, ధనవంతుని మరియు పేదవాని వ్యవహారాలను తప్పుగా చూడటం లేదు కదా?
2.5.111
नास्तिक्यमनृतं क्रोधं प्रमादं दीर्घसूत्रताम् ।
अदर्शनं ज्ञानवतामालस्यं पञ्चवृत्तिताम्।
एकचिन्तनमर्थानामनर्थज्ञैश्च चिन्तनम् ॥ २.५.१११ ॥
నాస్తికత్వం, అసత్యం, కోపం, ప్రమాదం, దీర్ఘసూత్రత, జ్ఞానుల దర్శనం లేకపోవడం, సోమరితనం, పంచవృత్తి భోగం, అర్థాలపై ఏకపక్ష ఆలోచన, అనర్థజ్ఞులతో ఆలోచన.
2.5.112
निश्चितानामनारम्भं मन्त्रस्यापरिरक्षणम् ।
मङ्गलाद्यप्रयोगं च प्रत्युत्थानं च सर्वतः ॥ २.५.११२ ॥
నిశ్చయించిన వాటిని ప్రారంభించకపోవడం, మంత్రణను రక్షించకపోవడం, మంగళాదుల ప్రయోగం లేకపోవడం, అన్ని వైపుల నుండి తిరుగుబాటు లేవడం.
2.5.113
कच्चित्त्वं वर्जयस्येतान्राजदोषांश्चतुर्दश ।
प्रायशोयैर्विनश्यन्ति कृतमूलापि पार्थिवः ॥ २.५.११३ ॥
ఏ కారణాల వల్ల స్థిరపడిన రాజు కూడా చాలా వరకు నశిస్తాడో, ఆ పద్నాలుగు రాజదోషాలను నీవు విడుస్తున్నావా?
2.5.114
कच्चित्ते सफला वेदाः कच्चित्ते सफळं धनम् ।
कच्चित्ते सफला दाराः कच्चित्ते सफलं श्रुतम् ॥ २.५.११४ ॥
నీ వేదాలు ఫలవంతమయ్యాయా? నీ ధనం ఫలవంతమైనదా? నీ భార్యలు ఫలవంతులా? నీవు విన్న విద్య ఫలవంతమైనదా?
2.5.115
कथं वै सफला वेदाः कथं वै सफलं धनम् ।
कथं वै सफला दाराः कथं वै सफलं श्रुतम् ॥ २.५.११५ ॥
వేదాలు ఎలా ఫలవంతమవుతాయి? ధనం ఎలా ఫలవంతమవుతుంది? భార్యలు ఎలా ఫలవంతులవుతారు? శాస్త్రజ్ఞానం ఎలా ఫలవంతమవుతుంది?
2.5.116
अग्निहोत्रफला वेदा दत्तभुक्तफलं धनम् ।
रतिपुत्रफला दाराः शीलवृत्तफलं श्रुतम् ॥ २.५.११६ ॥
వేదాల ఫలం అగ్నిహోత్రం; ధనఫలం దానం మరియు అనుభవం; భార్యల ఫలం రతి మరియు పుత్రులు; శ్రుతజ్ఞానఫలం శీలం మరియు సదాచారం.
2.5.117
एतदाख्याय स मुनिर्नारदो वै महातपाः ।
पप्रच्छानन्तरमिदं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् ॥ २.५.११७ ॥
ఇది చెప్పిన తరువాత, గొప్ప తపస్వి అయిన ముని నారదుడు ధర్మాత్ముడైన యుధిష్ఠిరుని ఇది అడిగాడు.
2.5.118
कच्चिदभ्यागता दूराद्वणिजो लाभकारणात् ।
यथोक्तमवहार्यन्ते शुल्कं शुल्कोपजीविभिः ॥ २.५.११८ ॥
దూరం నుండి లాభం కోసం వచ్చిన వర్తకుల నుండి, సుంకంపై జీవించే అధికారులు నిర్ణయించిన సుంకమే వసూలు చేస్తున్నారా?
2.5.119
कच्चित्ते पुरुषा राजन्पुरे राष्ट्रे च मानिताः ।
उपानयन्ति पण्यानि उपाधाभिरवञ्चिताः ॥ २.५.११९ ॥
రాజా! నీ పట్టణంలో మరియు రాజ్యంలో గౌరవించబడిన పురుషులు, మోసాలకు గురికాకుండా, వస్తువులను తీసుకువస్తున్నారా?
2.5.120
कच्चिच्छृणोषि वृद्धानां धर्मार्थसहिता गिरः ।
नित्यमर्थविदां तात यथाधर्मार्थदर्शिनाम् ॥ २.५.१२० ॥
ప్రియుడా! ధర్మార్థాలతో కూడిన, అర్థాన్ని తెలిసిన, ధర్మార్థాలను యథార్థంగా చూసే పెద్దల మాటలను నీవు ఎల్లప్పుడూ వింటున్నావా?
2.5.121
कच्चित्ते कृषितन्त्रेषु गोषु पुष्पफलेषु च ।
धर्मार्थं च द्विजातिभ्यो दीयेते मधुसर्पिषी ॥ २.५.१२१ ॥
మీరు వ్యవసాయ పనులలో, ఆవులలో, పువ్వులు పండ్లలో, ధర్మం కోసం ద్విజులకు తేనె, నేయి ఇప్పిస్తున్నారా?
2.5.122
द्रव्योपकरणं किञ्चित्सर्वदा सर्वशिल्पिनाम् ।
चातुर्मास्यावरं सम्यङ्नियतं सम्प्रयच्छसि ॥ २.५.१२२ ॥
మీరు అన్ని శిల్పులకు ఎల్లప్పుడూ, చాతుర్మాస్య కాలంలో కూడా, సామగ్రి, పనిముట్లు కొంతైనా క్రమంగా చక్కగా ఇస్తున్నారా?
2.5.123
कच्चित्कृतं विजानीषे कर्तारं च प्रशंससि ।
सतां मध्ये महाराज सत्करोषि च पूजयन् ॥ २.५.१२३ ॥
మీరు చేసిన పనిని గుర్తించి, చేసినవారిని ప్రశంసిస్తున్నారా? మహారాజా, సత్పురుషుల మధ్య వారిని గౌరవించి పూజిస్తున్నారా?
2.5.124
कच्चित्सूत्राणि सर्वाणि गृह्णासि भरतर्षभ ।
हस्तिसूत्राश्वसूत्राणि रथसूत्राणि वा विभो ॥ २.५.१२४ ॥
భరతశ్రేష్ఠా, అన్ని సూత్రాలనూ మీరు స్వీకరిస్తున్నారా? ఏనుగు, గుఱ్ఱం, రథ సూత్రాలనా, ఓ విభూ?
2.5.125
कच्चिदभ्यस्यते सम्यग्गृहे ते भरतर्षभ ।
धनुर्वेदस्य सूत्रं वै यन्त्रसूत्रं च नागरम् ॥ २.५.१२५ ॥
భరతశ్రేష్ఠా, మీ ఇంట ధనుర్వేద సూత్రం, నగర యంత్ర సూత్రం సరిగా అభ్యసించబడుతున్నాయా?
2.5.126
कच्चिदस्त्राणि सर्वाणि ब्रह्मदण्डश्च तेऽनघ ।
विषयोगास्तथा सर्वे विदिताः शत्रुनाशनाः ॥ २.५.१२६ ॥
నిష్పాపుడా, మీకు అన్ని అస్త్రాలు, బ్రహ్మదండం తెలుసా? అలాగే శత్రునాశక విషప్రయోగాలన్నీ మీకు తెలిసినవా?
2.5.127
कच्चिदग्निभयाच्चैव सर्वं व्यालभयात्तथा ।
रोगरक्षोभयाच्चैव राष्ट्रं स्वं परिरक्षशि ॥ २.५.१२७ ॥
అగ్ని భయం నుండి, అన్ని హింస్ర జంతువుల భయం నుండి, అలాగే రోగాలు మరియు రాక్షసుల భయం నుండి నీ రాజ్యాన్ని నీవు బాగా రక్షిస్తున్నావా?
2.5.128
कच्चिदन्धांश्च मूकांश्च पङ्गून्व्यङ्गानबान्धवान् ।
पितेव पासि धर्मज्ञ तथा प्रव्रजितानपि ॥ २.५.१२८ ॥
ఓ ధర్మజ్ఞా, గుడ్డివారిని, మూగవారిని, కుంటివారిని, అంగవికలురను, బంధువులు లేనివారిని, అలాగే సన్న్యాసులను కూడా తండ్రిలా నీవు కాపాడుతున్నావా?
2.5.129
षडवर्था महाराज कच्चित्ते पृष्ठतः कृताः ।
निद्राऽऽलस्यं भयं क्रोधो मार्दवं दीर्घसूत्रता ॥ २.५.१२९ ॥
ఓ మహారాజా, నిద్ర, బద్ధకం, భయం, కోపం, మృదుత్వం, దీర్ఘసూత్రత అనే ఆరు విషయాలను నీవు వెనుకకు నెట్టి ఉంచావా?
2.5.130
ततः कुरूणामृषभो महात्मा ।
श्रुत्वा गिरो ब्राह्मणसत्तमस्य।
प्रणम्य पादावभिवाद्य तुष्टो ।
राजाऽब्रवीन्नारदं देवरूपम् ॥ २.५.१३० ॥
అప్పుడు కురువులలో శ్రేష్ఠుడైన మహాత్ముడైన రాజు, బ్రాహ్మణోత్తముడైన నారదుని మాటలు విని, ఆయన పాదాలకు నమస్కరించి, గౌరవంగా అభివందనం చేసి, సంతోషించి, దేవరూపుడైన నారదునితో ఇలా అన్నాడు.
2.5.131
एवं करिष्यामि यथा त्वयोक्तं ।
प्रज्ञा हि मे भूय एवाभिवृद्धा।
उक्त्वा तथा चैव चकार राजा ।
लेभे महीं सागरमेखलां च ॥ २.५.१३१ ॥
"మీరు చెప్పినట్లే నేను చేస్తాను; నా ప్రజ్ఞ ఇంకా ఎంతో వృద్ధి చెందింది." అని చెప్పి రాజు అలాగే చేశాడు; సముద్రమేఖలైన భూమిని పొందాడు.
2.5.132
एवं यो वर्तते राजा चातुर्वर्ण्यस्य रक्षणे ।
स विहृत्येह सुसुखी शुक्रस्यैति सलोकताम् ॥ २.५.१३२ ॥
నాలుగు వర్ణాలను రక్షించడంలో ఇలా ప్రవర్తించే రాజు, ఇక్కడ సుఖంగా జీవించి శుక్రుని లోకాన్ని పొందుతాడు.