മഹാഭാരതം · അധ്യായം 2.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.5.1
अथ तत्रोपविष्टेषु पाण्डवेषु महात्मसु ।
महत्सु चोपविष्टेषु गन्धर्वेषु च भारत ॥ २.५.१ ॥
അവിടെ മഹാത്മാക്കളായ പാണ്ഡവർ ഇരുന്നപ്പോൾ, മഹാന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും ഇരുന്നപ്പോൾ, ഹേ ഭാരത!
2.5.2
वेदोपनिषदां वेत्ता ऋषिः सुरगणार्चितः ।
इतिहासपुराणज्ञः क्रियाकल्पविशेषवित् ॥ २.५.२ ॥
വേദോപനിഷത്തുകൾ അറിയുന്നവനും, ദേവഗണങ്ങളാൽ പൂജിതനായ ഋഷിയും, ഇതിഹാസപുരാണങ്ങൾ അറിയുന്നവനും, ക്രിയാകല്പവിശേഷങ്ങൾ അറിയുന്നവനും.
2.5.3
स्तुतस्तोमग्रहस्तोभपदक्रमविभागवित् ।
शिक्षाक्षरविभागज्ञः पुराकल्पविशेषवित् ॥ २.५.३ ॥
സ്തുതി, സ്തോമം, ഗ്രഹം, സ്തോഭം എന്നിവയുടെ പദക്രമവിഭാഗം അറിയുന്നവൻ, ശിക്ഷയിലെ അക്ഷരവിഭാഗം അറിയുന്നവൻ, പുരാതനകല്പവിശേഷങ്ങൾ അറിയുന്നവൻ.
2.5.4
आदिकल्पार्थवेत्ता च कल्पसूत्रार्थतत्त्ववित् ।
ब्रह्मचर्यव्रतपर ऊहापोहविशारदः ॥ २.५.४ ॥
ആദികല്പത്തിന്റെ അർഥം അറിയുന്നവൻ, കല്പസൂത്രങ്ങളുടെ അർഥതത്ത്വം അറിയുന്നവൻ, ബ്രഹ്മചര്യവ്രതത്തിൽ നിഷ്ഠയുള്ളവൻ, ഊഹാപോഹത്തിൽ വിദഗ്ദ്ധൻ.
2.5.5
नृत्तगान्धर्वसेवी च सर्वत्राप्रतिमस्तथा ।
अष्टादशानां विद्यानां कोशभूतो महाद्युतिः ॥ २.५.५ ॥
നൃത്തവും ഗാന്ധർവവിദ്യയും അഭ്യസിക്കുന്നവൻ, എവിടെയും ഒപ്പമില്ലാത്തവൻ, പതിനെട്ടു വിദ്യകളുടെ നിധിയായവൻ, മഹാതേജസ്വി.
2.5.6
न्यायविद्धर्मतत्त्वज्ञः षडङ्गविदनुत्तमः ।
ऐक्यसंयोगनानात्वसमवायविशारदः ॥ २.५.६ ॥
ന്യായം അറിയുന്നവൻ, ധർമതത്ത്വം അറിയുന്നവൻ, ഷഡംഗങ്ങൾ അറിയുന്ന അനുത്തമൻ, ഐക്യം, സംയോഗം, നാനാത്വം, സമവായം എന്നിവയിൽ വിദഗ്ദ്ധൻ.
2.5.7
वक्ता प्रगल्भो मेधावी स्मृतिमान्नयवित्कविः ।
परापरविभागज्ञः प्रमाणकृतनिश्चयः ॥ २.५.७ ॥
അദ്ദേഹം വക്താവും ധൈര്യശാലിയും ബുദ്ധിമാനും സ്മൃതിമാനും നീതി അറിയുന്ന കവിയുമായിരുന്നു; പരാപരഭേദം അറിയുന്നവനും പ്രമാണത്താൽ നിശ്ചയിക്കുന്നവനുമായിരുന്നു.
2.5.8
पञ्चावयवयुक्तस्य वाक्यस्य गुणदोषवित् ।
उत्तरोत्तरवक्ता च वदतोपि बृहस्पतेः ॥ २.५.८ ॥
അഞ്ചവയവങ്ങളുള്ള വാക്യത്തിന്റെ ഗുണദോഷങ്ങൾ അറിയുന്നവനും ഉത്തരത്തിനുമേൽ ഉത്തരം പറയുന്നവനുമായിരുന്നു; ബൃഹസ്പതി സംസാരിച്ചാലും അദ്ദേഹം അവനെ മറികടക്കുമായിരുന്നു.
2.5.9
धर्मकामार्थमोक्षेषु यथावत्कृतनिश्चयः ।
तथा भुवनकोशस्य सर्वस्यास्य महामतिः ॥ २.५.९ ॥
ധർമ്മം, കാമം, അർത്ഥം, മോക്ഷം എന്നിവയിൽ യഥാർത്ഥമായി നിശ്ചയിക്കുന്നവനും, ഈ സമസ്ത ലോകകോശത്തിന്റെ മഹാമതിയുമായിരുന്നു.
2.5.10
प्रत्यक्षदर्शी लोकस्य तिर्यगूर्ध्वमधस्तथा ।
साङ्ख्ययोगविभागज्ञो निर्विवित्सुः सुरासुरान् ॥ २.५.१० ॥
ലോകത്തെ പ്രത്യക്ഷമായി കാണുന്നവനും, തിര്യക്കും ഊർധ്വവും അധോവും കാണുന്നവനും; സാംഖ്യയോഗവിഭാഗങ്ങൾ അറിയുന്നവനും, സുരാസുരരെ പൂർണ്ണമായി അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനുമായിരുന്നു.
2.5.11
सन्धिविग्रहतत्त्वज्ञस्त्वनुमानविभागवित् ।
षाङ्गुण्यविधियुक्तश्च सर्वशास्त्रविशारदः ॥ २.५.११ ॥
സന്ധി, വിഗ്രഹത്തിന്റെ തത്ത്വം അറിയുന്നവനും, അനുമാനവിഭാഗങ്ങൾ അറിയുന്നവനും, ഷാഡ്ഗുണ്യവിധിയിൽ യുക്തനും, സർവശാസ്ത്രങ്ങളിൽ വിദഗ്ധനുമായിരുന്നു.
2.5.12
युद्धगान्धर्वसेवी च सर्वत्राप्रतिघस्तथा ।
एतैश्चान्यैश्च बहुभिर्युक्तो गुणगणैर्मुनिः ॥ २.५.१२ ॥
യുദ്ധകലയും ഗാന്ധർവകലയും സേവിക്കുന്നവനും എല്ലായിടത്തും തടസ്സമില്ലാത്തവനും; ഇവയാലും മറ്റനേകം ഗുണങ്ങളാലും നിറഞ്ഞ മുനി.
2.5.13
लोकाननुचरन्सर्वानागमत्तां सभां नृप ।
नारदः सुमहातेजा ऋषिभिः सहितस्तदा ॥ २.५.१३ ॥
ഹേ രാജാവേ, എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും സഞ്ചരിച്ച അത്യന്തം തേജസ്വിയായ നാരദൻ അപ്പോൾ ഋഷിമാരോടൊപ്പം ആ സഭയിലെത്തി.
2.5.14
पारिजातेन राजेन्द्र पर्वतेन च धीमता ।
सुमुखेन च सौम्येन देवर्षिरमितद्युतिः ॥ २.५.१४ ॥
ഹേ രാജേന്ദ്രാ, പാരിജാതനോടും ധീമാനായ പർവതനോടും സൗമ്യനായ സുമുഖനോടുമൊപ്പം അപാര ദ്യുതിയുള്ള ദേവർഷി വന്നു.
2.5.15
सभास्थान्पाण्डवान्द्रष्टुं प्रीयमाणो मनोजवः ।
जयाशीर्भिस्तु तं विप्रो धर्मराजानमार्चयत् ॥ २.५.१५ ॥
സഭയിലിരിക്കുന്ന പാണ്ഡവരെ കാണാൻ സന്തോഷത്തോടെ മനോവേഗത്തിൽ വന്ന ആ വിപ്രൻ ജയാശീർവാദങ്ങളാൽ ധർമ്മരാജനെ പൂജിച്ചു.
2.5.16
तमागतमृषिं दृष्ट्वा नारदं सर्वधर्मवित् ।
सहसा पाण्डवश्रेष्ठः प्रत्युत्थायानुजैः सह ॥ २.५.१६ ॥
വന്നെത്തിയ നാരദമുനിയെ കണ്ട്, സർവധർമ്മജ്ഞനായ പാണ്ഡവശ്രേഷ്ഠൻ ഉടനെ അനുജന്മാരോടൊപ്പം എഴുന്നേറ്റു.
2.5.17
अभ्यवादयत प्रीत्या विनयावनतस्तदा ।
तदर्हमासनं तस्मै सम्प्रदाय यथाविधि ॥ २.५.१७ ॥
വിനയത്തോടെ കുനിഞ്ഞ് സ്നേഹപൂർവ്വം അദ്ദേഹത്തെ വണങ്ങി; ചട്ടപ്രകാരം അദ്ദേഹത്തിന് യോഗ്യമായ ആസനം നൽകി.
2.5.18
गां चैव मधुपर्कं च सम्प्रदायार्घ्यमेव च ।
अर्चयामास रत्नैश्च सर्वकामैश्च धर्मवित् ॥ २.५.१८ ॥
പശുവിനെയും മധുപർക്കത്തെയും അർഘ്യവും നൽകി, ധർമ്മജ്ഞൻ രത്നങ്ങളാലും സർവകാമ്യവസ്തുക്കളാലും അദ്ദേഹത്തെ പൂജിച്ചു.
2.5.19
तुतोष च यथावच्च पूजां प्राप्य युधिष्ठिरात् ।
सोऽर्चितः पाण्डवैः सर्वैर्महर्षिर्वेदपारगः।
धर्मकामार्थसंयुक्तं पप्रच्छेदं युधिष्ठिरम् ॥ २.५.१९ ॥
യുധിഷ്ഠിരനിൽ നിന്ന് യഥാവിധി പൂജ ലഭിച്ച് അദ്ദേഹം സന്തുഷ്ടനായി. എല്ലാ പാണ്ഡവരാലും ആദരിക്കപ്പെട്ട വേദപാരഗനായ ആ മഹർഷി, ധർമ്മം, കാമം, അർത്ഥം എന്നിവ ചേർന്ന ഈ ചോദ്യം യുധിഷ്ഠിരനോട് ചോദിച്ചു.
2.5.20
कच्चिदर्थाश्च कल्पन्ते धर्मे च रमते मनः ।
सुखानि चानुभूयन्ते मनश्च न विहन्यते ॥ २.५.२० ॥
നിന്റെ കാര്യങ്ങൾ സിദ്ധിക്കുന്നുവോ? നിന്റെ മനസ്സ് ധർമ്മത്തിൽ രമിക്കുന്നുവോ? സുഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നുവോ? മനസ്സ് വേദനിക്കുന്നില്ലല്ലോ?
2.5.21
कच्चिदाचरितां पूर्वैर्नरदेवपितामहैः ।
वर्तसे वृत्तिमक्षुद्रां धर्मार्थसहितां त्रिषु ॥ २.५.२१ ॥
മുൻ രാജാക്കന്മാരും രാജപിതാമഹന്മാരും ആചരിച്ച, ധർമ്മവും അർത്ഥവും ചേർന്ന, മൂന്നിലും നിലനിൽക്കുന്ന ഉദാത്തമായ ജീവിതരീതി നീ പിന്തുടരുന്നുവോ?
2.5.22
कच्चिदर्थेन वा धर्मं धर्मेणार्थमथापि वा ।
उभौ वा प्रीतिसारेण न कामेन प्रबाधसे ॥ २.५.२२ ॥
ധനത്താൽ ധർമ്മത്തെയോ, ധർമ്മത്താൽ ധനത്തെയോ, അല്ലെങ്കിൽ രണ്ടിനെയും സ്നേഹത്തിന്റെ സാരത്താൽ നീ പരിപാലിക്കുന്നുവോ? കാമത്താൽ നീ പീഡിതനാകുന്നില്ലല്ലോ?
2.5.23
कच्चिदर्थं च धर्मं च कामं च जयतां वर ।
विभज्य काले कालज्ञः सदा वरद सेवसे ॥ २.५.२३ ॥
ജയിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, വരദായകനേ! കാലമറിയുന്നവനായി അർത്ഥം, ധർമ്മം, കാമം എന്നിവയെ ഉചിതമായ കാലത്ത് വിഭജിച്ച് എപ്പോഴും സേവിക്കുന്നുവോ?
2.5.24
कच्चिद्राजगुणैः षड्भिः सप्तोपायांस्तथाऽनघ ।
बलाबलं तथा सम्यक्वतुर्दश परीक्षसे ॥ २.५.२४ ॥
നിഷ്കളങ്കാ! രാജാവിന്റെ ആറ് ഗുണങ്ങളാലും ഏഴ് ഉപായങ്ങളാലും പതിനാല് ഘടകങ്ങളുടെ ബലാബലം നന്നായി പരിശോധിക്കുന്നുവോ?
2.5.25
कच्चिदात्सानमर्न्वाक्ष्य परांश्च जयतां वर ।
तथा सन्धाय कर्माणि अष्टौ भारत सेवसे ॥ २.५.२५ ॥
വിജയികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, നീ നിന്നെയും ശത്രുക്കളെയും നന്നായി പരിശോധിക്കുന്നുവോ? ഭാരതാ, സന്ധിചെയ്ത് എട്ടു കർമ്മങ്ങൾ നീ അനുഷ്ഠിക്കുന്നുവോ?
2.5.26
कच्चित्प्रकृतयः सप्त न लुप्ता भरतर्षभ ।
आढ्यास्तथा व्यसनिनः स्वनुरक्ताश्च सर्वशः ॥ २.५.२६ ॥
ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, രാജ്യത്തിലെ ഏഴ് അംഗങ്ങളും നശിച്ചിട്ടില്ലല്ലോ? അവർ സമ്പന്നരാണോ, ദുരിതത്തിലുള്ളവരുണ്ടോ, എല്ലാ വിധത്തിലും നിന്നോട് അനുരക്തരാണോ?
2.5.27
कच्चिन्न कृतकैर्दूतैर्ये चाप्यपरिशङ्किताः ।
त्वत्तो वा तव चामात्यैर्भिद्यते मन्त्रितं तथा ॥ २.५.२७ ॥
നീ അറിയാതെ നിയോഗിച്ച വ്യാജദൂതന്മാർ മുഖാന്തരമോ, നിന്നിൽനിന്നോ, നിന്റെ അമാത്യന്മാരിൽനിന്നോ നിന്റെ മന്ത്രം ചോർന്നുപോകുന്നില്ലല്ലോ?
2.5.28
मित्रोदासीनशत्रूणां कच्चिद्वेत्सि चिकीर्षितम् ।
कच्चित्सन्धिं यथाकालं विग्रहं चोपसेवसे ॥ २.५.२८ ॥
മിത്രങ്ങളുടെയും ഉദാസീനരുടെയും ശത്രുക്കളുടെയും ഉദ്ദേശ്യം നീ അറിയുന്നുവോ? യഥാകാലം സന്ധിയെയും യുദ്ധത്തെയും നീ അനുഷ്ഠിക്കുന്നുവോ?
2.5.29
कच्चिद्वृत्तिमुदासीने मध्यमे चानुमन्यसे ।
कच्चिदात्मसमा वृद्धाः शुद्धाः सम्बोधनक्षमाः ॥ २.५.२९ ॥
ഉദാസീനനോടും മധ്യമനോടുമുള്ള നടപടി നീ അംഗീകരിക്കുന്നുവോ? നിന്നെപ്പോലെയുള്ള, വൃദ്ധരും ശുദ്ധരും ഉപദേശം നൽകാൻ കഴിവുള്ളവരുമായ ആളുകൾ നിനക്കുണ്ടോ?
2.5.30
कुलीनाश्चानुरक्ताश्च कृतास्ते वीरमन्त्रिणः ।
विजयो मन्त्रमूलो हि राज्ञो भवति भारत ॥ २.५.३० ॥
നിന്റെ വീര അമാത്യന്മാർ കുലീനരും അനുരക്തരുമായി നിയമിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടോ? ഭാരതാ, രാജാവിന്റെ വിജയം മന്ത്രത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.
2.5.31
कच्चित्संवृतमन्त्रैस्ते अमात्यैः शास्त्रकोविदैः ।
राष्ट्रं सुरक्षितं तात शत्रुभिर्न विलुप्यते ॥ २.५.३१ ॥
ശാസ്ത്രജ്ഞരായ നിന്റെ അമാത്യന്മാർ രഹസ്യമന്ത്രണത്താൽ രാഷ്ട്രത്തെ നന്നായി സംരക്ഷിക്കുന്നുവോ, പ്രിയ പുത്രാ? ശത്രുക്കൾ അത് കവർച്ച ചെയ്യുന്നില്ലല്ലോ?
2.5.32
कच्चिन्निद्रावशं नैषि कच्चित्काले विबुद्ध्यसे ।
कच्चिच्चापररात्रेषु चिन्तयस्यर्थमर्थवित् ॥ २.५.३२ ॥
നീ ഉറക്കത്തിന് വശപ്പെടുന്നില്ലല്ലോ? ഉചിതസമയത്ത് ഉണരുന്നുവോ? രാത്രിയുടെ പിൽക്കാലങ്ങളിൽ അർത്ഥത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുന്നുവോ, അർത്ഥജ്ഞാ?
2.5.33
कच्चिन्मन्त्रयसे नैकः कच्चिन्न बहुभिः सह ।
कच्चित्ते मन्त्रितो मन्त्रो न राष्ट्रं परिधावति ॥ २.५.३३ ॥
നീ ഒറ്റയ്ക്ക് മന്ത്രണം ചെയ്യുന്നുവോ? പലരോടുമൊത്ത് ചെയ്യാതിരിക്കുന്നുവോ? നിന്റെ രഹസ്യമന്ത്രണം രാഷ്ട്രത്തിലേക്ക് പരക്കാതിരിക്കുന്നുവോ?
2.5.34
कच्चिदर्थान्विनिश्चित्य लघुमूलान्महोदयान् ।
क्षिप्रमारभसे कर्तुं न विघ्नयसि तादृशान् ॥ २.५.३४ ॥
ചെറിയ മൂലമുള്ളതും വലിയ ഫലമുള്ളതുമായ കാര്യങ്ങൾ നിശ്ചയിച്ച് വേഗം ആരംഭിക്കുന്നുവോ? അത്തരം കാര്യങ്ങൾക്ക് വിഘ്നം വരുത്തുന്നില്ലല്ലോ?
2.5.35
कच्चिन्न स्रवे कर्मान्ताः परोक्षास्ते विशङ्किताः ।
सर्वे वा पुनरुत्सृष्टाः संसृष्टं चात्र कारणम् ॥ २.५.३५ ॥
നിന്റെ കർമ്മങ്ങളുടെ അവസാനങ്ങൾ ചോർന്നുപോകുന്നില്ലല്ലോ? നിനക്ക് മറഞ്ഞിരുന്നതും സംശയാസ്പദമായതുമായ കാര്യങ്ങളെല്ലാം വീണ്ടും വിടപ്പെടുന്നുവോ? ഇവിടെ കൂടിക്കലർന്ന അവസ്ഥയാണോ കാരണം?
2.5.36
आप्तैरलुब्धैः क्रमिकैस्ते च कच्चिदनुष्ठिताः ।
कच्चिद्राजन्कृतान्येव कृतप्रायाणि वा पुनः ॥ २.५.३६ ॥
വിശ്വസ്തരും അത്യാഗ്രഹമില്ലാത്തവരും ക്രമമനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നവരുമായവരാൽ നിന്റെ കാര്യങ്ങൾ നടത്തപ്പെടുന്നുവോ? ഹേ രാജാവേ, ചെയ്തവ ശരിക്കും പൂർത്തിയായോ, അതോ ഏതാണ്ട് പൂർത്തിയായവ മാത്രമോ?
2.5.37
विदुस्ते वीर कर्माणि नानवाप्तानि कानिचित् ।
कच्चित्कारणिका धर्मे सर्वशास्त्रेषु कोविदाः।
कारयन्ति कुमारांश्च योधमुख्यांश्च सर्वशः ॥ २.५.३७ ॥
വീരാ, നിന്റെ കർമ്മങ്ങളിൽ ഏതൊക്കെ ഇനിയും പൂർത്തിയാകാതെ കിടക്കുന്നുവെന്ന് നിനക്കറിയാമോ? ധർമ്മത്തിലും എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും നിപുണരായ ന്യായാധികാരികൾ രാജകുമാരന്മാരെയും പ്രധാന യോദ്ധാക്കളെയും എല്ലാ വിധത്തിലും കർമ്മങ്ങളിൽ നിയോഗിക്കുന്നുണ്ടോ?
2.5.38
कच्चित्सहस्रैर्मूर्खाणामेकं क्रीणासि पण्डितम् ।
पण्डितो ह्यर्थकृच्छ्रेषु कुर्यान्नः श्रेयसं परम् ॥ २.५.३८ ॥
ആയിരം വിഡ്ഢികൾക്ക് പകരം ഒരു പണ്ഡിതനെ നീ വാങ്ങുന്നുണ്ടോ? കാര്യങ്ങളുടെ കഠിനഘട്ടങ്ങളിൽ പണ്ഡിതനാണ് നമുക്ക് ഏറ്റവും വലിയ ശ്രേയസ്സ് ചെയ്യുന്നത്.
2.5.39
कच्चिद्दुर्गाणि सर्वाणि धनधान्यायुधोदकैः ।
यन्त्रैश्च परिपूर्णानि तथा शिल्पिधनुर्धरैः ॥ २.५.३९ ॥
എല്ലാ കോട്ടകളും ധനം, ധാന്യം, ആയുധം, ജലം, യന്ത്രങ്ങൾ, ശിൽപികൾ, വില്ലാളികൾ എന്നിവയാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നുവോ?
2.5.40
एकोप्यमात्यो मेधावी शूरो दान्तो विचक्षणः ।
राजानं राजपुत्रं वा प्रापयेन्महतीं श्रियम् ॥ २.५.४० ॥
ബുദ്ധിമാനും ശൂരനും ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹമുള്ളവനും വിവേകിയുമായ ഒരു മന്ത്രി മാത്രമുണ്ടായാലും അവന് രാജാവിനെയോ രാജകുമാരനെയോ മഹത്തായ ഐശ്വര്യത്തിലേക്ക് എത്തിക്കാൻ കഴിയും.
2.5.41
कच्चिदष्टादशान्येषु स्वपक्षे दश पञ्च च ।
त्रिभिस्त्रिभिरविज्ञातैर्वेत्सि तीर्थानि चारकैः ॥ २.५.४१ ॥
നിന്റെ സ്വപക്ഷത്തിലും മറ്റുള്ളവരിലും പതിനെട്ടു, പത്ത്, അഞ്ച് എന്നീ സ്ഥാനങ്ങളെ മൂന്നു മൂന്നു ചാരന്മാർ വഴി, ആരും അറിയാതെ നീ അറിയുന്നുണ്ടോ?
2.5.42
कच्चिद्द्विषामविदितः प्रतिपन्नश्च सरवदा ।
नित्ययुक्तो रिपून्सर्वान्वीक्षसे रिपुसूदन ॥ २.५.४२ ॥
ശത്രുസംഹാരകനേ, ശത്രുക്കൾക്ക് അജ്ഞാതനായി എപ്പോഴും പെരുമാറി, നിത്യജാഗ്രതയോടെ എല്ലാ ശത്രുക്കളെയും നീ നിരീക്ഷിക്കുന്നുണ്ടോ?
2.5.43
कच्चिद्विनयसम्पन्नः कुलपुत्रो बहुश्रुतः ।
अनसूयुरनुप्रष्टा सत्कृतस्ते पुरोहितः ॥ २.५.४३ ॥
നിന്റെ പുരോഹിതൻ വിനയമുള്ളവനും ഉത്തമകുലത്തിൽ ജനിച്ചവനും ബഹുശ്രുതനും അസൂയയില്ലാത്തവനും ആലോചന ചോദിക്കപ്പെടുന്നവനും ആദരിക്കപ്പെടുന്നവനുമാണോ?
2.5.44
कच्चिदग्निषु ते युक्तो विधिज्ञो मतिमानृजुः ।
हुतं च होष्यमाणं च काले वेदयते सदा ॥ २.५.४४ ॥
നിന്റെ പുരോഹിതൻ അഗ്നികർമ്മങ്ങളിൽ വ്യാപൃതനും വിധിയറിയുന്നവനും ബുദ്ധിമാനും ഋജുവുമായി, ഹോമിച്ചതും ഹോമിക്കേണ്ടതും കൃത്യസമയത്ത് എപ്പോഴും അറിയിക്കുന്നവനാണോ?
2.5.45
कच्चिदङ्गेषु निष्णातो ज्योतिपः प्रतिपादकः ।
उत्पातेषु च सर्वेषु दैवज्ञः कुशलस्तव ॥ २.५.४५ ॥
നിന്റെ ദൈവജ്ഞൻ വേദാംഗങ്ങളിൽ നിപുണനും ജ്യോതിശാസ്ത്രം വിശദീകരിക്കുന്നവനും എല്ലാ ഉത്പാതങ്ങളും അറിയുന്നവനും നിനക്ക് കുശലനുമാണോ?
2.5.46
कच्चिन्मुख्या महत्स्वेव मध्यमेषु च मध्यमाः ।
जघन्याश्च जघन्येषु भृत्याः कर्मसु योजिताः ॥ २.५.४६ ॥
വലിയ കാര്യങ്ങളിൽ പ്രധാനികളും ഇടത്തരം കാര്യങ്ങളിൽ ഇടത്തരക്കാരും ചെറിയ കാര്യങ്ങളിൽ ചെറിയവരും ഭൃത്യന്മാരായി നിയോഗിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടോ?
2.5.47
अमात्यानुपधातीतान्पितृपैतामहाञ्शुचीन् ।
श्रेष्ठाञ्श्रेष्ठेषु कच्चित्त्वं नियोजयसि कर्मसु ॥ २.५.४७ ॥
ഉപധകൾക്ക് വശംവദരാകാത്തവരും, അച്ഛൻ-മുത്തച്ഛൻ കാലം മുതൽ വരുന്നവരും, ശുദ്ധരും, ശ്രേഷ്ഠരുമായ അമാത്യരെ ശ്രേഷ്ഠ കാര്യങ്ങളിൽ നീ നിയോഗിക്കുന്നുണ്ടോ?
2.5.48
कच्चिन्नोग्रेण दण्डेन भृशमुद्विजसे प्रजाः ।
राष्ट्रं तवानुशासन्ति मन्त्रिणो भरतर्षभ ॥ २.५.४८ ॥
ഭരതർഷഭാ, കഠിനമായ ദണ്ഡനത്താൽ നീ പ്രജകളെ അധികം ഉദ്വേഗപ്പെടുത്തുന്നില്ലല്ലോ? നിന്റെ മന്ത്രിമാർ നിന്റെ രാഷ്ട്രം ഭരിക്കുന്നുണ്ടോ?
2.5.49
कच्चित्त्वां नावजानन्ति याजकाः पतितं यथा ।
उग्रप्रतिग्रहीतारं कामयानमिव स्त्रियः ॥ २.५.४९ ॥
പുരോഹിതന്മാർ നിന്നെ പതിതനെപ്പോലെയും, കഠിനമായി ദാനം സ്വീകരിക്കുന്നവനെ കാമാതുരനെപ്പോലെ സ്ത്രീകൾ കാണുന്നതുപോലെയും അവജ്ഞയോടെ കാണുന്നില്ലല്ലോ?
2.5.50
कच्चिद्धृष्टश्च शूरश्च मतिमान्धृतिमाञ्शुचिः ।
कुलीनश्चानुरक्तश्च दक्षः सेनापतिस्तथा। ॥ २.५.५० ॥
നിന്റെ സേനാപതി ധീരനും ശൂരനും ബുദ്ധിമാനും ധൃതിമാനും ശുചിയും കുലീനനും അനുരക്തനും ദക്ഷനുമല്ലേ?
2.5.51
कच्चिद्बलस्य ते मुख्याः सर्वयुद्धविशारदाः ।
धृष्टावदाता विक्रान्तास्त्वया सत्कृत्य मानिताः ॥ २.५.५१ ॥
നിന്റെ സേനയിലെ പ്രധാനികൾ എല്ലാ യുദ്ധത്തിലും വിദഗ്ധരും ധീരരും ശുദ്ധരും പരാക്രമികളുമല്ലേ? നീ അവരെ സത്കരിച്ച് ആദരിച്ചുവോ?
2.5.52
कच्चिद्वलस्य भक्तं च वेतनं च यथोचितम् ।
सम्प्राप्तकाले दातव्यं ददासि न विकर्षसि ॥ २.५.५२ ॥
സേനയ്ക്ക് ഭക്ഷണവും വേതനവും യഥോചിതമായി ഉചിതസമയത്ത് നൽകുന്നുവോ? കുറയ്ക്കുന്നില്ലല്ലോ?
2.5.53
कालातिक्रमणादेते भक्तवेतनयोर्भृताः ।
भर्तुः कुप्यन्ति दौर्गत्यात्सोऽनर्थः सुमहान्स्मृतः ॥ २.५.५३ ॥
കാലതാമസം മൂലം ഭക്ഷണവും വേതനവും ലഭിക്കാത്ത ഈ കൂലിക്കാർ ദുരിതത്താൽ യജമാനനോട് കോപിക്കുന്നു; ആ അനർഥം വളരെ വലുതെന്ന് ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു.
2.5.54
कच्चित्सर्वेऽनुरक्तास्त्वां कुलपुत्राः प्रधानतः ।
कच्चित्प्राणांस्तवार्थेषु सन्त्यजन्ति सदा युधि ॥ २.५.५४ ॥
നിന്നോട് എല്ലാ കുലപുത്രന്മാരും, വിശേഷിച്ച് പ്രധാനികൾ, അനുരക്തരാണോ? നിന്റെ കാര്യത്തിനായി യുദ്ധത്തിൽ അവർ എപ്പോഴും പ്രാണൻ ത്യജിക്കുന്നുവോ?
2.5.55
कच्चिन्नैको बहूनर्थान्सर्वशः साम्परायिकान् ।
अनुशास्ति यथाकामं कामात्मा शासनातिगः ॥ २.५.५५ ॥
നീ ഒറ്റയ്ക്ക്, കാമത്തിന് വശംവദനായി, ശാസനം ലംഘിച്ച്, പല കാര്യങ്ങളിലും പരലോകകാര്യങ്ങളിലും ഇഷ്ടംപോലെ ആജ്ഞാപിക്കുന്നില്ലല്ലോ?
2.5.56
कच्चित्पुरुषकारेण पुरुषः कर्म शोभयन् ।
लभते मानमधिकं भूयो वा भक्तवेतनम् ॥ २.५.५६ ॥
മനുഷ്യൻ തന്റെ പൗരുഷത്താൽ കർമ്മത്തെ ശോഭിപ്പിച്ച്, അധികമായ മാനവും ഭക്ഷണവും വേതനവും നേടുന്നുണ്ടോ?
2.5.57
कच्चिद्विद्याविनीतांश्च नराञ्ज्ञानविशारदान् ।
यथार्हं गुणतश्चैव दानेनाभ्युपपद्यसे ॥ २.५.५७ ॥
വിദ്യയാൽ വിനീതരായവരെയും ജ്ഞാനത്തിൽ വിദഗ്ധരായവരെയും അവരുടെ ഗുണത്തിനൊത്ത് ദാനത്താൽ നീ ആദരിക്കുന്നുണ്ടോ?
2.5.58
कच्चिद्दारान्मनुष्याणां तवार्थे मृत्युमीयुषाम् ।
व्यसनं चाभ्युपेतानां बिभर्षि भरतर्षभ ॥ २.५.५८ ॥
ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, നിനക്കുവേണ്ടി മരണം വരിച്ച മനുഷ്യരുടെ ഭാര്യമാരെയും ദുരിതത്തിൽ അകപ്പെട്ടവരെയും നീ പുലർത്തുന്നുണ്ടോ?
2.5.59
कच्चिद्भयादुपगतं क्षीणं वा रिपुमागतम् ।
युद्धे वा विजितं पार्थ पुत्रवत्परिरक्षसि ॥ २.५.५९ ॥
പാർത്ഥാ, ഭയത്താൽ ശരണം പ്രാപിച്ചവരെയും ക്ഷീണിച്ചവരെയും ശത്രുവായി വന്നവരെയും യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കപ്പെട്ടവരെയും പുത്രനെപ്പോലെ നീ സംരക്ഷിക്കുന്നുണ്ടോ?
2.5.60
कच्चित्त्वमेव सर्वस्याः पृथिव्याः पृथिवीपते ।
समश्चानभिशङ्क्यश्च यथा माता यथा पिता ॥ २.५.६० ॥
ഭൂപതേ, സമസ്ത ഭൂമിക്കും നീ തന്നെ സമനും സംശയിക്കപ്പെടാത്തവനുമായി, മാതാവും പിതാവും പോലെ ആയിരിക്കുന്നുവോ?
2.5.61
कच्चिद्व्यसनिनं शत्रुं निशम्य भरतर्षभ ।
अभियासि जवेनैव समीक्ष्य त्रिविधं बलम् ॥ २.५.६१ ॥
ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, ശത്രു ദുർവ്യസനത്തിലാണെന്ന് കേട്ട് മൂന്നുവിധ സേനയെ വിലയിരുത്തി വേഗത്തിൽ നീ അവനെ ആക്രമിക്കുന്നുവോ?
2.5.62
यात्रामारभसे दिष्ट्या प्राप्तकालमरिन्दम ।
पार्ष्णिमूलं च विज्ञाय व्यवसायं पराजयम् ॥ २.५.६२ ॥
ശത്രുദമനാ, ഭാഗ്യവശാൽ ഉചിതമായ സമയത്ത് നീ യാത്ര ആരംഭിക്കുന്നു; പിൻഭാഗമൂലവും നിന്റെ തീരുമാനവും പരാജയവും മനസ്സിലാക്കിയിട്ടുണ്ടോ?
2.5.63
बलस्य च महाराज दत्त्वा वेतनमग्रतः ।
कच्चिच्च बलमुख्येभ्यः परराष्ट्रे परन्तप।
उपच्छन्नानि रत्नानि प्रयच्छसि यथार्हतः ॥ २.५.६३ ॥
മഹാരാജാവേ, സേനയ്ക്ക് മുൻകൂട്ടി വേതനം നൽകി, ശത്രുതാപനാ, ശത്രുരാജ്യത്തിലെ സേനാനായകർക്ക് യോഗ്യമായി മറഞ്ഞ രത്നങ്ങൾ നൽകുന്നുവോ?
2.5.64
कच्चिदात्मानमेवाग्रे विजित्य विजितेन्द्रियः ।
पारञ्जिगीषसे पार्थ प्रमत्तानजितेन्द्रियान् ॥ २.५.६४ ॥
പാർത്ഥാ, ആദ്യം സ്വയം ജയിച്ച്, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ വശപ്പെടുത്തി, അശ്രദ്ധരും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ അടക്കാത്തവരുമായ ശത്രുക്കളെ ജയിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവോ?
2.5.65
कच्चित्ते यास्यतः शत्रून्पर्वं यान्ति स्वनुष्ठिताः ।
साम दानं च भेदश्च दण्डश्च विधिवद्गुणाः ॥ २.५.६५ ॥
നീ ശത്രുക്കളുടെ നേരെ പോകുമ്പോൾ, ഉചിതസമയത്ത് സാമം, ദാനം, ഭേദം, ദണ്ഡം എന്നീ ഉപായങ്ങൾ വിധിപ്രകാരം പ്രയോഗിക്കപ്പെടുന്നുവോ?
2.5.66
तांश्च विक्रमसे जेतुं जित्वा च परिरक्षसि ।
कच्चिदष्टाङ्गसंयुक्ता चतुर्विधबला चमूः। ॥ २.५.६६ ॥
അവരെ ജയിക്കാൻ നീ വീര്യം കാണിക്കുന്നു, ജയിച്ചശേഷം അവരെ സംരക്ഷിക്കുന്നു; എട്ട് അംഗങ്ങളോടും നാലുവിധ സേനയോടും കൂടിയ നിന്റെ സേന അങ്ങനെയാണോ?
2.5.67
बलमुख्यैः सुनीता ते द्विषतां प्रतिवर्धिनी ।
कच्चिल्लवं च मुष्टिं च परराष्ट्रे परन्तप। ॥ २.५.६७ ॥
പരന്തപാ, നിന്റെ പ്രധാന സേനാനായകന്മാരാൽ നന്നായി നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നതും ശത്രുക്കളുടെ വളർച്ചയെ തടയുന്നതുമായ നിന്റെ സേന, അന്യരാഷ്ട്രത്തിൽ ലവം (ചാരപ്രവർത്തനം), മുഷ്ടി (രഹസ്യസഞ്ചയം) എന്നിവയെയും സംരക്ഷിക്കുന്നുണ്ടോ?
2.5.68
अविहाय महाराज निहंसि समरे रिपून् ।
कच्चित्स्वपरराष्ट्रेषु बहवोऽधिकृतास्तव। ॥ २.५.६८ ॥
മഹാരാജാവേ, യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുക്കളെ വധിക്കുമ്പോഴും നീ (ധർമ്മം) ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ലല്ലോ? സ്വന്തം രാഷ്ട്രത്തിലും അന്യരാഷ്ട്രങ്ങളിലും നിന്നാൽ നിയമിതരായ അനേകം അധികാരികളുണ്ടോ?
2.5.69
अर्थान्समधितिष्ठन्ति रक्षन्ति च परस्परम् ॥ २.५.६९ ॥
അവർ (ഉദ്യോഗസ്ഥർ) (രാജ്യകാര്യങ്ങൾ) നന്നായി നോക്കുന്നു; പരസ്പരം സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
2.5.70
कच्चिदभ्यवहार्याणि गात्रसंस्पर्शनानि च ।
घ्रेयाणि च महाराज रक्षन्त्यनुमतास्तव। ॥ २.५.७० ॥
മഹാരാജാവേ, നിന്നാൽ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടവർ ഭക്ഷണപദാർത്ഥങ്ങളെയും ശരീരത്തിൽ തേക്കുന്ന വസ്തുക്കളെയും സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളെയും സംരക്ഷിക്കുന്നുണ്ടോ?
2.5.71
कच्चित्कोशश्च कोष्ठं च वाहनं द्वारमायुधम् ।
आयश्च कृतकल्याणैस्तव भक्तैरनुष्ठितः ॥ २.५.७१ ॥
നിന്റെ ഖജനാവും ധാന്യപ്പുരയും വാഹനങ്ങളും കവാടങ്ങളും ആയുധങ്ങളും വരുമാനവും നന്മ ചെയ്ത വിശ്വസ്തരായ ഭൃത്യന്മാരാൽ നന്നായി നടത്തപ്പെടുന്നുവോ?
2.5.72
कच्चिदाभ्यन्तरेभ्यश्च बाह्येभ्यश्च विशाम्पते ।
रक्षस्यात्मानमेवाग्रे तांश्च स्वेभ्यो मिथश्च तान्। ॥ २.५.७२ ॥
പ്രജാപതേ, ആഭ്യന്തരവും ബാഹ്യവുമായ ആപത്തുകളിൽനിന്ന് ആദ്യം നിന്നെത്തന്നെ നീ സംരക്ഷിക്കുന്നുവോ? അവരെയും, നിന്റെ സ്വന്തക്കാരിൽനിന്നും പരസ്പരമുള്ള വിരോധത്തിൽനിന്നും അവരെയും സംരക്ഷിക്കുന്നുവോ?
2.5.73
कच्चिन्न पाने द्यूते वा क्रीडासु प्रमदासु च ।
प्रतिजानन्ति पूर्वाह्णे व्ययं व्यसनजं तव ॥ २.५.७३ ॥
മദ്യപാനത്തിലോ ചൂതാട്ടത്തിലോ വിനോദങ്ങളിലോ സ്ത്രീകളിലോ വ്യസനത്താൽ ഉണ്ടാകുന്ന നിന്റെ ചെലവ് പ്രഭാതത്തിൽ തന്നെ അവർ മനസ്സിലാക്കുന്നുവോ?
2.5.74
कच्चिदायस्य चार्धेन चतुर्भागेन वा पुनः ।
पादभागैस्त्रिभिर्वापि व्ययः संशुद्ध्यते तव ॥ २.५.७४ ॥
നിന്റെ വരുമാനത്തിന്റെ പകുതിയാലോ നാലിലൊന്നാലോ അതിന്റെ ഭാഗങ്ങളാലോ നിന്റെ ചെലവ് ശരിയായി സന്തുലിതമാകുന്നുവോ?
2.5.75
कच्चिज्ज्ञातीन्गुरून्वृद्धा-
न्वणिजः शिल्पिनः श्रितान्।
अभीक्ष्णमनुगृहाणिसि ।
धनधान्येन दुर्गतान् ॥ २.५.७५ ॥
ബന്ധുക്കളെയും ഗുരുക്കന്മാരെയും വൃദ്ധന്മാരെയും വ്യാപാരികളെയും ശില്പികളെയും ആശ്രിതരെയും, ധനധാന്യമില്ലാതെ ദുരവസ്ഥയിലായവരെയും നീ ഇടവിടാതെ അനുഗ്രഹിക്കുന്നുവോ?
2.5.76
कच्चिच्चायव्यये युक्ताः सर्वे गणकलेखकाः ।
अनुतिष्ठन्ति पूर्वाह्णे नित्यमायं व्ययं तव ॥ २.५.७६ ॥
വരവുചെലവുകളിൽ നിയുക്തരായ എല്ലാ കണക്കന്മാരും എഴുത്തുകാരും പ്രഭാതത്തിൽ തന്നെ നിന്റെ വരവും ചെലവും ദിവസേന പിന്തുടരുന്നുവോ?
2.5.77
कच्चिदर्थेषु सम्प्रौढान्हितकामाननुप्रियान् ।
नापकर्षसि कर्मभ्यः पूर्वमप्राप्य किल्बिषम् ॥ २.५.७७ ॥
കാര്യങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള, ഹിതകാമികളായ, പ്രിയരായ ഭൃത്യരെ കുറ്റം തെളിയുന്നതിനുമുമ്പേ അവരുടെ കർമ്മങ്ങളിൽനിന്ന് നീ മാറ്റുന്നില്ലല്ലോ?
2.5.78
कच्चिद्विदित्वा पुरुषानुत्तमाधममध्यमान् ।
त्वं कर्मस्वनुरूपेषु नियोजयसि भारत ॥ २.५.७८ ॥
ഭാരതാ, പുരുഷന്മാരെ ഉത്തമൻ, അധമൻ, മധ്യമൻ എന്നറിഞ്ഞ് അവർക്ക് യോജിച്ച കർമ്മങ്ങളിൽ നീ നിയമിക്കുന്നുവോ?
2.5.79
कच्चिन्न लुब्धाश्चौरा वा वैरिणो वा विशाम्पते ।
अप्राप्तव्यवहारा वा तव कर्मस्वनुष्ठिताः ॥ २.५.७९ ॥
ജനങ്ങളുടെ നാഥാ, ലോഭികളോ കള്ളന്മാരോ ശത്രുക്കളോ, അല്ലെങ്കിൽ നീതിവിചാരം ഇനിയും നടക്കാത്തവരോ നിന്റെ കാര്യങ്ങളിൽ നിയോഗിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടോ?
2.5.80
कच्चिन्न चौरैर्लुब्धैर्वा कुमारैः स्त्रीबलेन वा ।
त्वया वा पीड्यते राष्ट्रं कच्चित्तुष्टाः कृषीवलाः ॥ २.५.८० ॥
കള്ളന്മാരാലോ ലോഭികളാലോ രാജകുമാരന്മാരാലോ സ്ത്രീബലത്താലോ, അല്ലെങ്കിൽ നിന്നാലോ രാഷ്ട്രം പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുന്നില്ലല്ലോ? കർഷകർ സംതൃപ്തരാണോ?
2.5.81
कच्चिद्राष्ट्रे तटाकानि पूर्णानि च बृहन्ति च ।
भागशो विनिविष्टानि न कृषिर्देवमातृका ॥ २.५.८१ ॥
രാഷ്ട്രത്തിൽ നിറഞ്ഞ വലിയ കുളങ്ങൾ ഭാഗങ്ങളായി ക്രമീകരിച്ചിട്ടുണ്ടോ? കൃഷി മഴയെ മാത്രം ആശ്രയിക്കുന്നില്ലല്ലോ?
2.5.82
कच्चिन्नं भक्तं बीजं च कर्षकस्यावसीदति ।
प्रत्येकं च शतं वृद्ध्या ददास्यृणमनुग्रहम् ॥ २.५.८२ ॥
കർഷകന്റെ അന്നവും ഭക്ഷണവും വിത്തും ക്ഷയിക്കുന്നില്ലല്ലോ? ഓരോരുത്തർക്കും നൂറിന് വർദ്ധനയോടെ കടം അനുഗ്രഹമായി നൽകുന്നുണ്ടോ?
2.5.83
कच्चित्स्वनुष्ठिता तात वार्ता ते साधुभिर्जनैः ।
वार्तायां संश्रितस्तात लोकोऽयं सुखमेधते ॥ २.५.८३ ॥
പ്രിയനേ, സാധുജനങ്ങളാൽ നിന്റെ വാർത്ത (കൃഷി-വ്യാപാരം) നന്നായി നടക്കുന്നുണ്ടോ? പ്രിയനേ, വാർത്തയെ ആശ്രയിക്കുന്ന ഈ ലോകം സുഖത്തിൽ വളരുന്നു.
2.5.84
कच्चिच्छूराः कृतप्रज्ञाः पञ्चपञ्च स्वनुष्ठिताः ।
क्षेमं कुर्वन्ति संहत्य राजञ्जनपदे तव ॥ २.५.८४ ॥
രാജാവേ, അഞ്ചഞ്ചുപേരായി നിയോഗിക്കപ്പെട്ട ബുദ്ധിമാന്മാരായ വീരന്മാർ ഒന്നിച്ചുചേർന്ന് നിന്റെ രാജ്യത്ത് ക്ഷേമം നടത്തുന്നുണ്ടോ?
2.5.85
कच्चिन्नगरगुप्त्यर्थं ग्रामा नगरवत्कृताः ।
ग्रामवच्च कृताः प्रान्तास्ते च सर्वे त्वदर्पणाः ॥ २.५.८५ ॥
നഗരസംരക്ഷണത്തിനായി ഗ്രാമങ്ങളെ നഗരങ്ങൾ പോലെ സംവിധാനം ചെയ്തിട്ടുണ്ടോ? അതിർത്തിപ്രദേശങ്ങളെയും ഗ്രാമങ്ങൾ പോലെയാക്കിയിട്ടുണ്ടോ? അവയെല്ലാം നിനക്കു സമർപ്പിതമാണോ?
2.5.86
कच्चिद्बलेनानुगताः समानि विषमाणि च ।
पुराणि चौरान्निघ्नन्तश्चरन्ति विषये तव ॥ २.५.८६ ॥
സൈന്യത്തോടൊപ്പം അനുഗമിക്കുന്നവർ സമതലങ്ങളിലും വിഷമസ്ഥലങ്ങളിലും പട്ടണങ്ങളിലും കള്ളന്മാരെ നിഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട് നിന്റെ രാജ്യത്തു സഞ്ചരിക്കുന്നുണ്ടോ?
2.5.87
कच्चित्स्रियः सान्त्वयसि कच्चित्ताश्च सुरक्षिताः ।
कच्चिन्न श्रद्दधास्यासां कच्चिद्गुह्यं न भाषसे ॥ २.५.८७ ॥
നീ സ്ത്രീകളെ ആശ്വസിപ്പിക്കുന്നുണ്ടോ? അവർ നന്നായി സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടോ? നീ അവരെ വിശ്വസിക്കാതിരിക്കുന്നുണ്ടോ? നിന്റെ രഹസ്യം അവരോടു പറയാതിരിക്കുന്നുണ്ടോ?
2.5.88
कच्चिदात्ययिकं श्रुत्वा तदर्थमनुचिन्त्य च ।
प्रियाण्यनुभवञ्शेषे न त्वमन्तः पुरे नृप ॥ २.५.८८ ॥
രാജാവേ, അടിയന്തര വാർത്ത കേട്ട് അതിനെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ച ശേഷമാണോ നീ അന്തഃപുരത്തിൽ സുഖങ്ങൾ അനുഭവിച്ചു ഉറങ്ങുന്നത്, അല്ലാതെയല്ലേ?
2.5.89
कच्चिद्द्वौ प्रथमौ यामौ रात्रेः सुप्त्वा विशाम्पते ।
सञ्चिन्तयसि धर्मार्थौ याम उत्थाय पश्चिमे ॥ २.५.८९ ॥
പ്രജാപാലകനേ, രാത്രിയുടെ ആദ്യത്തെ രണ്ടു യാമങ്ങളിൽ ഉറങ്ങി, അവസാനയാമത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് ധർമ്മാർത്ഥങ്ങളെ നീ ചിന്തിക്കുന്നുണ്ടോ?
2.5.90
कच्चिद्दर्शयसे नित्यं मनुष्यान्समलङ्कृतः ।
उत्थाय काले कालज्ञैः सह पाण्डव मन्त्रिभिः ॥ २.५.९० ॥
പാണ്ഡവാ, നീ എപ്പോഴും അലങ്കരിച്ച് ജനങ്ങൾക്ക് ദർശനം നൽകുന്നുണ്ടോ? കാലമറിയുന്ന മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം ശരിയായ സമയത്ത് എഴുന്നേറ്റ്?
2.5.91
कच्चिद्रक्ताम्बरधराः खड्गहस्ताः स्वलङ्कृताः ।
उपासते त्वामभितो रक्षणार्थमरिन्दम ॥ २.५.९१ ॥
ചുവന്ന വസ്ത്രം ധരിച്ച്, കയ്യിൽ വാളേന്തി, നന്നായി അലങ്കരിച്ചവർ നിന്നെ രക്ഷിക്കാനായി ചുറ്റും സേവിക്കുന്നുണ്ടോ, ശത്രുനിഗ്രഹിയേ?
2.5.92
कच्चिद्दण्ड्येषु यमवत्पूज्येषु च विशाम्पते ।
परीक्ष्य वर्तसे सम्यगप्रियेषु प्रियेषु च ॥ २.५.९२ ॥
ജനാധിപാ, ശിക്ഷ അർഹിക്കുന്നവരോട് യമനെപ്പോലെയും, പൂജ്യരോട് പരീക്ഷിച്ചും, അപ്രിയരോടും പ്രിയരോടും ശരിയായി പെരുമാറുന്നുണ്ടോ?
2.5.93
कच्चिच्छारीरमाबाधमौषधैर्नियमेन वा ।
मानसं वृद्धसेवाभिः सदा पार्थापकर्षसि ॥ २.५.९३ ॥
പാർത്ഥാ, മരുന്നുകൊണ്ടോ ചിട്ടയാലോ ശരീരരോഗവും, വൃദ്ധസേവകൊണ്ട് മനോരോഗവും എപ്പോഴും നീക്കുന്നുണ്ടോ?
2.5.94
कच्चिद्वैद्याश्चिकित्सायामष्टाङ्गायां विशारदाः ।
सुहृदश्चानुरक्ताश्च शरीरे ते हिताः सदा ॥ २.५.९४ ॥
എട്ടംഗ ചികിത്സയിൽ വിദഗ്ധരായ വൈദ്യന്മാരും, നിന്റെ സുഹൃത്തുക്കളും അനുരക്തരും നിന്റെ ശരീരത്തിന് എപ്പോഴും ഹിതകരരാണോ?
2.5.95
कच्चिन्न लोभान्मोहाद्वा मानाद्वापि विशाम्पते ।
अर्थिप्रत्यर्थिनः प्राप्तान्नापास्यसि कथञ्चन ॥ २.५.९५ ॥
ജനാധിപാ, ലോഭത്താലോ മോഹത്താലോ മാനത്താലോപോലും, വന്നെത്തിയ വാദിയെയും പ്രതിവാദിയെയും ഒരു വിധത്തിലും നീ തള്ളിക്കളയുന്നില്ലല്ലോ?
2.5.96
कच्चिन्न लोभान्मोहाद्वा विश्रम्भात्प्रणयेन वा ।
आश्रितानां मनुष्याणां वृत्तिं त्वं संरुणात्सि वै ॥ २.५.९६ ॥
ലോഭത്താലോ മോഹത്താലോ വിശ്വാസത്താലോ സ്നേഹത്താലോ പോലും, നിന്നെ ആശ്രയിച്ചവരുടെ ഉപജീവനം നീ തകർക്കുന്നില്ലല്ലോ?
2.5.97
कच्चित्पौरा न सहिता ये च ते राष्ट्रवासिनः ।
त्वया सह विरुध्यन्ते परैः क्रीताः कथञ्चन ॥ २.५.९७ ॥
നഗരവാസികളും രാഷ്ട്രത്തിൽ വസിക്കുന്നവരും നിന്നോടൊപ്പം ഐക്യത്തോടെയുണ്ടോ? ശത്രുക്കളാൽ എങ്ങനെയെങ്കിലും വിലയ്ക്കു വാങ്ങപ്പെട്ട് അവർ നിനക്കെതിരെ നിലകൊള്ളുന്നില്ലല്ലോ?
2.5.98
कच्चिन्न दुर्बलः शत्रुर्बलेन परिपीडितः ।
मन्त्रेण बलवान्कश्चिदुभाभ्यां च कथञ्चन ॥ २.५.९८ ॥
ദുർബലനായ ശത്രുവിനെ ബലത്താൽ പീഡിപ്പിക്കുന്നില്ലല്ലോ? ബലവാനായ ശത്രുവിനെ ആലോചനയാലോ ഇവ രണ്ടിനാലുമോ എങ്ങനെയെങ്കിലും പീഡിപ്പിക്കുന്നില്ലല്ലോ?
2.5.99
कच्चित्सर्वेऽनुरक्तास्त्वां भूमिपालाः प्रधानतः ।
कच्चित्प्राणांस्त्वदर्थेषु सन्त्यजन्ति त्वया हृताः ॥ २.५.९९ ॥
എല്ലാ ഭൂപാലന്മാരും, വിശേഷിച്ച് പ്രധാന രാജാക്കന്മാരും, നിന്നിൽ അനുരക്തരാണോ? നിന്നാൽ വശീകരിക്കപ്പെട്ടവർ നിനക്കുവേണ്ടി തങ്ങളുടെ പ്രാണൻ പോലും ത്യജിക്കുന്നുണ്ടോ?
2.5.100
कच्चित्ते सर्वविद्यासु गुणतोऽर्चा प्रवर्तते ।
ब्राह्मणानां च साधूनां तव नैः श्रेयसी शुभा।
दक्षिणास्त्वं ददास्येषां नित्यं स्वर्गापवर्गदाः ॥ २.५.१०० ॥
എല്ലാ വിദ്യകളിലും ഗുണമനുസരിച്ച് നീ ആദരം കാണിക്കുന്നുണ്ടോ? ബ്രാഹ്മണർക്കും സാധുക്കൾക്കും നിന്നാൽ ചെയ്യപ്പെടുന്ന സത്കാരം മംഗളകരവും പരമശ്രേയസ്സു നൽകുന്നതുമാണോ? സ്വർഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്ന ദക്ഷിണകൾ നീ അവർക്ക് എപ്പോഴും നൽകുന്നുണ്ടോ?
2.5.101
कच्चिद्धर्मे त्रयीमूले पूर्वैराचरिते जनैः ।
यतमानस्तथा कर्तुं तस्मिन्कर्मणि वर्तसे ॥ २.५.१०१ ॥
ത്രയീ (വേദത്രയം) മൂലമായ, പൂർവ്വികരാൽ ആചരിക്കപ്പെട്ട ധർമ്മത്തിൽ, അത് ചെയ്യാൻ യത്നിച്ചുകൊണ്ട് നീ ആ കർമ്മത്തിൽ വ്യാപൃതനായിരിക്കുന്നുവോ?
2.5.102
कच्चित्तव गृहेऽन्नानि स्वादून्यश्रन्ति वै द्विजाः ।
गुणवन्ति गुणोपेतास्तवाध्यक्षं सदक्षिणम् ॥ २.५.१०२ ॥
നിന്റെ വീട്ടിൽ ദ്വിജന്മാർ രുചികരവും ഉത്തമവുമായ അന്നം ഭക്ഷിക്കുന്നുണ്ടോ? ഗുണവാന്മാരും സദ്ഗുണസമ്പന്നരുമായ അവർ നിന്റെ മേൽനോട്ടത്തിൽ ദക്ഷിണയോടെ ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നുണ്ടോ?
2.5.103
कच्चित्क्रतूनेकचित्तो वाजपेयांश्च सर्वशः ।
पौण्डरीकांश्च कार्त्स्न्येन यतसे कर्तुमात्मवान् ॥ २.५.१०३ ॥
ഏകാഗ്രചിത്തനായി നീ എല്ലാ യജ്ഞങ്ങളും വാജപേയങ്ങളും പൗണ്ഡരീകങ്ങളും പൂർണ്ണമായി ചെയ്യാൻ ആത്മസംയമത്തോടെ പരിശ്രമിക്കുന്നുവോ?
2.5.104
कच्चिज्ज्ञातीन्गुरून्वृद्धान्दैवतांस्तापसानपि ।
चैत्यांश्च वृक्षान्कल्याणान्ब्राह्मणांश्च नमस्यसि ॥ २.५.१०४ ॥
നീ ബന്ധുക്കളെയും ഗുരുക്കന്മാരെയും മുതിർന്നവരെയും ദേവന്മാരെയും തപസ്വികളെയും പുണ്യചൈത്യങ്ങളെയും മംഗലവൃക്ഷങ്ങളെയും ബ്രാഹ്മണരെയും നമസ്കരിക്കുന്നുവോ?
2.5.105
कच्चिच्छोको न मन्युर्वा त्वया प्रोत्पाद्यतेऽनघ ।
अपि मङ्गलहस्तश्च जनः पार्श्वे न तिष्ठति ॥ २.५.१०५ ॥
ഹേ നിഷ്കളങ്കാ, നിന്നാൽ ദുഃഖമോ കോപമോ ഉണ്ടാക്കപ്പെടുന്നില്ലേ? മംഗലഹസ്തരായ ജനങ്ങൾ നിന്റെ അരികിൽ നിൽക്കുന്നില്ലേ?
2.5.106
कच्चिदेषा च ते बुद्धिर्वृत्तिरेषा च तेऽनघ ।
आयुष्या च यशस्या च धर्मकामार्थदर्शिनी ॥ २.५.१०६ ॥
ഹേ നിഷ്കളങ്കാ, നിന്റെ ഈ ബുദ്ധിയും ഈ വൃത്തിയും ആയുസ്സും യശസ്സും നൽകുന്നവയും ധർമ്മം, കാമം, അർത്ഥം എന്നിവ കാണിക്കുന്നവയുമാണോ?
2.5.107
एतया वर्तमानस्य बुद्ध्या राष्ट्रं न सीदति ।
विजित्य च महीं राजा सोत्यन्तं सुखमेधते ॥ २.५.१०७ ॥
ഈ ബുദ്ധിയോടെ നടക്കുന്നവന്റെ രാഷ്ട്രം ക്ഷയിക്കില്ല; ഭൂമി ജയിച്ച ആ രാജാവ് അത്യന്തം സുഖത്തോടെ വളരുന്നു.
2.5.108
कच्चिदार्यो विशुद्धात्मा क्षारितश्चौरकर्मणि ।
अदृष्टशास्त्रकुशलैर्न लोभाद्वध्यते शुचि ॥ २.५.१०८ ॥
ആര്യനും വിശുദ്ധാത്മാവും മോഷണകർമ്മത്തിന് അടയാളമിടപ്പെട്ടവനും ശാസ്ത്രപരിജ്ഞാനമില്ലാത്ത വിദഗ്ധരാൽ ലോഭത്താൽ കൊല്ലപ്പെടാത്തവനുമായ ശുചി ആരുമുണ്ടോ?
2.5.109
दुष्टो गृहीतस्तत्कारितज्ज्ञैर्दृष्टः सकारणः ।
कच्चिन्न मुच्यते स्तेनो द्रव्यलोभान्नरर्षभ ॥ २.५.१०९ ॥
നരശ്രേഷ്ഠാ, മോഷണരീതി അറിയുന്നവർ പിടികൂടുകയും തെളിവുകളോടെ കാണുകയും ചെയ്ത ദുഷ്ടനായ കള്ളൻ ധനലോഭം കൊണ്ട് വിട്ടയക്കപ്പെടുന്നില്ലേ?
2.5.110
उत्पन्नानकच्चिदाढ्यस्य दरिद्रस्य च भारत ।
अर्थान्न मिथ्या पश्यन्ति तवामात्या हृता धनैः ॥ २.५.११० ॥
ഭാരതാ, നിന്റെ അമാത്യന്മാർ ധനത്താൽ അപഹരിക്കപ്പെട്ട് ധനികന്റെയും ദരിദ്രന്റെയും കാര്യങ്ങൾ തെറ്റായി കാണുന്നില്ലേ?
2.5.111
नास्तिक्यमनृतं क्रोधं प्रमादं दीर्घसूत्रताम् ।
अदर्शनं ज्ञानवतामालस्यं पञ्चवृत्तिताम्।
एकचिन्तनमर्थानामनर्थज्ञैश्च चिन्तनम् ॥ २.५.१११ ॥
നാസ്തികത്വം, അസത്യം, ക്രോധം, പ്രമാദം, ദീർഘസൂത്രത, ജ്ഞാനികളെ കാണാതിരിക്കൽ, ആലസ്യം, പഞ്ചവൃത്തി, അർത്ഥങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ഏകപക്ഷ ചിന്ത, അനർത്ഥജ്ഞരോടൊപ്പമുള്ള ചിന്തനം.
2.5.112
निश्चितानामनारम्भं मन्त्रस्यापरिरक्षणम् ।
मङ्गलाद्यप्रयोगं च प्रत्युत्थानं च सर्वतः ॥ २.५.११२ ॥
നിശ്ചയിച്ച കാര്യങ്ങൾ ആരംഭിക്കാതിരിക്കൽ, ആലോചന രഹസ്യമായി സൂക്ഷിക്കാതിരിക്കൽ, മംഗളകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യാതിരിക്കൽ, എല്ലാ ഭാഗത്തുനിന്നും എതിർപ്പ് ഉയരൽ.
2.5.113
कच्चित्त्वं वर्जयस्येतान्राजदोषांश्चतुर्दश ।
प्रायशोयैर्विनश्यन्ति कृतमूलापि पार्थिवः ॥ २.५.११३ ॥
വേരുറച്ച രാജാവും മിക്കവാറും ഏതൊന്നുകൊണ്ട് നശിക്കുന്നുവോ ആ പതിനാല് രാജദോഷങ്ങളെ നീ ഒഴിവാക്കുന്നുണ്ടോ?
2.5.114
कच्चित्ते सफला वेदाः कच्चित्ते सफळं धनम् ।
कच्चित्ते सफला दाराः कच्चित्ते सफलं श्रुतम् ॥ २.५.११४ ॥
നിന്റെ വേദങ്ങൾ ഫലപ്രദമായോ? നിന്റെ ധനം ഫലപ്രദമായോ? നിന്റെ ഭാര്യമാർ ഫലപ്രദരായോ? നീ കേട്ട ജ്ഞാനം ഫലപ്രദമായോ?
2.5.115
कथं वै सफला वेदाः कथं वै सफलं धनम् ।
कथं वै सफला दाराः कथं वै सफलं श्रुतम् ॥ २.५.११५ ॥
വേദങ്ങൾ എങ്ങനെ ഫലപ്രദമാകുന്നു? സമ്പത്ത് എങ്ങനെ ഫലപ്രദമാകുന്നു? ഭാര്യമാർ എങ്ങനെ ഫലപ്രദരാകുന്നു? ശാസ്ത്രജ്ഞാനം എങ്ങനെ ഫലപ്രദമാകുന്നു?
2.5.116
अग्निहोत्रफला वेदा दत्तभुक्तफलं धनम् ।
रतिपुत्रफला दाराः शीलवृत्तफलं श्रुतम् ॥ २.५.११६ ॥
വേദങ്ങളുടെ ഫലം അഗ്നിഹോത്രം; സമ്പത്തിന്റെ ഫലം ദാനവും ഉപഭോഗവും; ഭാര്യമാരുടെ ഫലം രതിയും പുത്രന്മാരും; ശാസ്ത്രജ്ഞാനത്തിന്റെ ഫലം ശീലവും സദാചാരവും.
2.5.117
एतदाख्याय स मुनिर्नारदो वै महातपाः ।
पप्रच्छानन्तरमिदं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् ॥ २.५.११७ ॥
ഇതു പറഞ്ഞശേഷം മഹാതപസ്വിയായ മുനി നാരദൻ ധർമ്മാത്മാവായ യുധിഷ്ഠിരനോട് ഇത് ചോദിച്ചു.
2.5.118
कच्चिदभ्यागता दूराद्वणिजो लाभकारणात् ।
यथोक्तमवहार्यन्ते शुल्कं शुल्कोपजीविभिः ॥ २.५.११८ ॥
ദൂരദേശങ്ങളിൽനിന്ന് ലാഭത്തിനായി വന്ന വ്യാപാരികളിൽനിന്ന് ചുങ്കം കൊണ്ട് ജീവിക്കുന്നവർ നിശ്ചയിച്ച ചുങ്കം മാത്രമാണോ വാങ്ങുന്നത്?
2.5.119
कच्चित्ते पुरुषा राजन्पुरे राष्ट्रे च मानिताः ।
उपानयन्ति पण्यानि उपाधाभिरवञ्चिताः ॥ २.५.११९ ॥
രാജാവേ! നിന്റെ നഗരത്തിലും രാജ്യത്തിലും ബഹുമാനിക്കപ്പെടുന്ന പുരുഷന്മാർ വഞ്ചനയ്ക്ക് ഇരയാകാതെ വ്യാപാരച്ചരക്കുകൾ കൊണ്ടുവരുന്നുണ്ടോ?
2.5.120
कच्चिच्छृणोषि वृद्धानां धर्मार्थसहिता गिरः ।
नित्यमर्थविदां तात यथाधर्मार्थदर्शिनाम् ॥ २.५.१२० ॥
പ്രിയനേ! ധർമ്മവും അർത്ഥവും ചേർന്നതും അർത്ഥമറിയുന്നവരും ധർമ്മാർത്ഥങ്ങളെ യഥാർത്ഥമായി കാണുന്നവരുമായ വൃദ്ധന്മാരുടെ വാക്കുകൾ നീ എപ്പോഴും കേൾക്കുന്നുണ്ടോ?
2.5.121
कच्चित्ते कृषितन्त्रेषु गोषु पुष्पफलेषु च ।
धर्मार्थं च द्विजातिभ्यो दीयेते मधुसर्पिषी ॥ २.५.१२१ ॥
നിങ്ങൾ കൃഷിപ്രവർത്തനങ്ങളിലും പശുക്കളിലും പൂക്കളിലും ഫലങ്ങളിലും ഉള്ള വിഭവങ്ങൾ ധർമ്മാർത്ഥം ദ്വിജാതികൾക്ക് തേനും നെയ്യും ആയി നൽകുന്നുണ്ടോ?
2.5.122
द्रव्योपकरणं किञ्चित्सर्वदा सर्वशिल्पिनाम् ।
चातुर्मास्यावरं सम्यङ्नियतं सम्प्रयच्छसि ॥ २.५.१२२ ॥
നിങ്ങൾ എല്ലാ കരകൗശലക്കാർക്കും എപ്പോഴും, ചാതുർമാസ്യത്തിലും പോലും കുറഞ്ഞത് സാമഗ്രികളും ഉപകരണങ്ങളും ക്രമമായി നന്നായി നൽകുന്നുണ്ടോ?
2.5.123
कच्चित्कृतं विजानीषे कर्तारं च प्रशंससि ।
सतां मध्ये महाराज सत्करोषि च पूजयन् ॥ २.५.१२३ ॥
നിങ്ങൾ ചെയ്ത പ്രവൃത്തി തിരിച്ചറിഞ്ഞ് ചെയ്തയാളെ പ്രശംസിക്കുന്നുണ്ടോ? മഹാരാജാവേ, സജ്ജനങ്ങളുടെ മധ്യത്തിൽ അവനെ ആദരിച്ച് പൂജിക്കുന്നുണ്ടോ?
2.5.124
कच्चित्सूत्राणि सर्वाणि गृह्णासि भरतर्षभ ।
हस्तिसूत्राश्वसूत्राणि रथसूत्राणि वा विभो ॥ २.५.१२४ ॥
ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, എല്ലാ സൂത്രങ്ങളും നിങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നുണ്ടോ? ആന, കുതിര, രഥ സൂത്രങ്ങൾ തന്നെയോ, ഹേ വിഭോ?
2.5.125
कच्चिदभ्यस्यते सम्यग्गृहे ते भरतर्षभ ।
धनुर्वेदस्य सूत्रं वै यन्त्रसूत्रं च नागरम् ॥ २.५.१२५ ॥
ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, നിങ്ങളുടെ വീട്ടിൽ ധനുർവേദസൂത്രവും നഗരയന്ത്രസൂത്രവും നന്നായി അഭ്യസിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടോ?
2.5.126
कच्चिदस्त्राणि सर्वाणि ब्रह्मदण्डश्च तेऽनघ ।
विषयोगास्तथा सर्वे विदिताः शत्रुनाशनाः ॥ २.५.१२६ ॥
നിഷ്കളങ്കനേ, നിങ്ങൾക്ക് എല്ലാ അസ്ത്രങ്ങളും ബ്രഹ്മദണ്ഡവും അറിയാമോ? ശത്രുനാശകമായ വിഷപ്രയോഗങ്ങളെല്ലാം അറിയപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടോ?
2.5.127
कच्चिदग्निभयाच्चैव सर्वं व्यालभयात्तथा ।
रोगरक्षोभयाच्चैव राष्ट्रं स्वं परिरक्षशि ॥ २.५.१२७ ॥
തീയുടെ ഭയത്തിൽ നിന്നും, എല്ലാ ക്രൂരമൃഗങ്ങളുടെ ഭയത്തിൽ നിന്നും, അതുപോലെ രോഗത്തിന്റെയും രാക്ഷസരുടെയും ഭയത്തിൽ നിന്നും നിന്റെ രാഷ്ട്രത്തെ നീ നന്നായി സംരക്ഷിക്കുന്നുവോ?
2.5.128
कच्चिदन्धांश्च मूकांश्च पङ्गून्व्यङ्गानबान्धवान् ।
पितेव पासि धर्मज्ञ तथा प्रव्रजितानपि ॥ २.५.१२८ ॥
ധർമ്മജ്ഞാ, അന്ധന്മാരെയും ഊമകളെയും മുടന്തന്മാരെയും അംഗവൈകല്യമുള്ളവരെയും ബന്ധുക്കളില്ലാത്തവരെയും സന്ന്യാസികളെയും പിതാവിനെപ്പോലെ നീ സംരക്ഷിക്കുന്നുവോ?
2.5.129
षडवर्था महाराज कच्चित्ते पृष्ठतः कृताः ।
निद्राऽऽलस्यं भयं क्रोधो मार्दवं दीर्घसूत्रता ॥ २.५.१२९ ॥
മഹാരാജാവേ, ഉറക്കം, അലസത, ഭയം, ക്രോധം, മൃദുത്വം, കാലവിളംബം എന്ന ആറ് വിഷയങ്ങളെ നീ പിന്നിലാക്കിയിട്ടുണ്ടോ?
2.5.130
ततः कुरूणामृषभो महात्मा ।
श्रुत्वा गिरो ब्राह्मणसत्तमस्य।
प्रणम्य पादावभिवाद्य तुष्टो ।
राजाऽब्रवीन्नारदं देवरूपम् ॥ २.५.१३० ॥
അപ്പോൾ കുരുക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ മഹാത്മാവായ രാജാവ്, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനായ നാരദന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാദങ്ങളിൽ വണങ്ങി, ആദരപൂർവ്വം അഭിവാദനം ചെയ്ത്, സന്തുഷ്ടനായി ദേവരൂപനായ നാരദനോട് പറഞ്ഞു.
2.5.131
एवं करिष्यामि यथा त्वयोक्तं ।
प्रज्ञा हि मे भूय एवाभिवृद्धा।
उक्त्वा तथा चैव चकार राजा ।
लेभे महीं सागरमेखलां च ॥ २.५.१३१ ॥
"നീ പറഞ്ഞതുപോലെ ഞാൻ ചെയ്യും; എന്റെ പ്രജ്ഞ ഇനിയും വളർന്നിരിക്കുന്നു." ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് രാജാവ് അതുപോലെ ചെയ്തു; സമുദ്രമേഖലയായ ഭൂമിയെ നേടി.
2.5.132
एवं यो वर्तते राजा चातुर्वर्ण्यस्य रक्षणे ।
स विहृत्येह सुसुखी शुक्रस्यैति सलोकताम् ॥ २.५.१३२ ॥
നാല് വർണ്ണങ്ങളുടെയും സംരക്ഷണത്തിൽ ഇങ്ങനെ പെരുമാറുന്ന രാജാവ്, ഇവിടെ സുഖമായി ജീവിച്ച് ശുക്രന്റെ ലോകം പ്രാപിക്കുന്നു.