มหาภารตะ · อัธยายะ 2.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.5.1
अथ तत्रोपविष्टेषु पाण्डवेषु महात्मसु ।
महत्सु चोपविष्टेषु गन्धर्वेषु च भारत ॥ २.५.१ ॥
ครั้นเมื่อบรรดาปาณฑพผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ประทับนั่งอยู่ที่นั่น และเหล่ามหาชนกับบรรดาคันธรรพ์ก็นั่งอยู่ด้วยเช่นกัน ข้าแต่ภารตะ
2.5.2
वेदोपनिषदां वेत्ता ऋषिः सुरगणार्चितः ।
इतिहासपुराणज्ञः क्रियाकल्पविशेषवित् ॥ २.५.२ ॥
ฤๅษีผู้รู้พระเวทและอุปนิษัท เป็นที่บูชาของหมู่เทวดา ทรงรู้อิติหาสและปุราณะ และรู้กฎเกณฑ์พิเศษแห่งพิธีกรรม
2.5.3
स्तुतस्तोमग्रहस्तोभपदक्रमविभागवित् ।
शिक्षाक्षरविभागज्ञः पुराकल्पविशेषवित् ॥ २.५.३ ॥
ทรงรู้การแบ่งลำดับคำในบทสรรเสริญ บทสวด วลีแห่งการขับร้อง และสโตภะ ทรงรู้การแบ่งพยางค์ในศิกษา และทรงรู้กฎเกณฑ์พิเศษแห่งพิธีกรรมโบราณ
2.5.4
आदिकल्पार्थवेत्ता च कल्पसूत्रार्थतत्त्ववित् ।
ब्रह्मचर्यव्रतपर ऊहापोहविशारदः ॥ २.५.४ ॥
ทรงรู้ความหมายของพิธีกรรมดั้งเดิม ทรงรู้ความหมายและแก่นแท้ของกัลปสูตร ทรงมั่นในพรหมจรรย์ และชำนาญในการใช้เหตุผลทั้งการอนุมานและการโต้แย้ง
2.5.5
नृत्तगान्धर्वसेवी च सर्वत्राप्रतिमस्तथा ।
अष्टादशानां विद्यानां कोशभूतो महाद्युतिः ॥ २.५.५ ॥
ทรงรักการฟ้อนรำและศิลปะแห่งคันธรรพ์ ไม่มีผู้ใดเทียบได้ในทุกแห่ง ทรงเป็นคลังแห่งวิทยาทั้งสิบแปดสาขา และทรงมีรัศมีอันยิ่งใหญ่
2.5.6
न्यायविद्धर्मतत्त्वज्ञः षडङ्गविदनुत्तमः ।
ऐक्यसंयोगनानात्वसमवायविशारदः ॥ २.५.६ ॥
ทรงรู้ตรรกศาสตร์ ทรงรู้แก่นแท้ของธรรม ทรงเป็นผู้รู้องค์หกแห่งพระเวทที่ไม่มีผู้ใดเหนือกว่า และชำนาญในเรื่องเอกภาพ การประกอบ ความหลากหลาย และสมวาย
2.5.7
वक्ता प्रगल्भो मेधावी स्मृतिमान्नयवित्कविः ।
परापरविभागज्ञः प्रमाणकृतनिश्चयः ॥ २.५.७ ॥
ทรงเป็นนักพูด กล้าหาญ มีปัญญา มีความทรงจำดี รู้นโยบาย เป็นกวี ทรงรู้การแยกแยะสิ่งสูงและต่ำ และทรงตัดสินใจอย่างมั่นคงด้วยหลักฐานที่ถูกต้อง
2.5.8
पञ्चावयवयुक्तस्य वाक्यस्य गुणदोषवित् ।
उत्तरोत्तरवक्ता च वदतोपि बृहस्पतेः ॥ २.५.८ ॥
ทรงรู้คุณและโทษของถ้อยคำที่มีห้าส่วน ทรงเป็นผู้ตอบโต้ได้ทีละคำ แม้แต่พระพฤหัสบดีเมื่อตรัสก็ยังเทียบไม่ได้
2.5.9
धर्मकामार्थमोक्षेषु यथावत्कृतनिश्चयः ।
तथा भुवनकोशस्य सर्वस्यास्य महामतिः ॥ २.५.९ ॥
ทรงมั่นคงในธรรม กามะ อรรถ และโมกษะตามที่เป็นจริง และทรงเป็นผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่ในคลังแห่งโลกทั้งสิ้นนี้เช่นกัน
2.5.10
प्रत्यक्षदर्शी लोकस्य तिर्यगूर्ध्वमधस्तथा ।
साङ्ख्ययोगविभागज्ञो निर्विवित्सुः सुरासुरान् ॥ २.५.१० ॥
ทรงเห็นโลกโดยตรงทั้งในแนวขวาง เบื้องบน และเบื้องล่าง ทรงรู้การแบ่งสางขยะกับโยคะ และปรารถนาจะรู้เทวดาและอสูรให้ทั่วถึง
2.5.11
सन्धिविग्रहतत्त्वज्ञस्त्वनुमानविभागवित् ।
षाङ्गुण्यविधियुक्तश्च सर्वशास्त्रविशारदः ॥ २.५.११ ॥
ทรงรู้แก่นแท้ของสันธิและวิครหะ ทรงรู้การแบ่งของการอนุมาน ทรงชำนาญในวิธีแห่งษาดคุณ และเชี่ยวชาญในศาสตร์ทั้งปวง
2.5.12
युद्धगान्धर्वसेवी च सर्वत्राप्रतिघस्तथा ।
एतैश्चान्यैश्च बहुभिर्युक्तो गुणगणैर्मुनिः ॥ २.५.१२ ॥
ทรงรักการรบและศิลปะคันธรรพ์ ไม่มีผู้ใดขัดขวางได้ในทุกแห่ง ทรงประกอบด้วยคุณสมบัติเหล่านี้และอีกมากมาย ทรงเป็นฤๅษี
2.5.13
लोकाननुचरन्सर्वानागमत्तां सभां नृप ।
नारदः सुमहातेजा ऋषिभिः सहितस्तदा ॥ २.५.१३ ॥
ข้าแต่พระราชา พระนารทผู้มีเดชานุภาพยิ่งใหญ่ ท่องไปในโลกทั้งปวง ได้เสด็จมายังท้องพระโรงนั้นในเวลานั้นพร้อมด้วยบรรดาฤๅษี
2.5.14
पारिजातेन राजेन्द्र पर्वतेन च धीमता ।
सुमुखेन च सौम्येन देवर्षिरमितद्युतिः ॥ २.५.१४ ॥
ข้าแต่จอมราชา เทพฤๅษีผู้มีรัศมีหาประมาณมิได้ เสด็จมาพร้อมด้วยปาริชาต พระปรวตผู้มีปัญญา และพระสุมุขผู้อ่อนโยน
2.5.15
सभास्थान्पाण्डवान्द्रष्टुं प्रीयमाणो मनोजवः ।
जयाशीर्भिस्तु तं विप्रो धर्मराजानमार्चयत् ॥ २.५.१५ ॥
ทรงยินดีที่จะได้เห็นปาณฑพผู้ประทับอยู่ในท้องพระโรง พราหมณ์ผู้เร็วดุจความคิดได้ถวายพระพรแห่งชัยชนะแก่พระธรรมราชา และให้ความเคารพบูชาแด่พระองค์
2.5.16
तमागतमृषिं दृष्ट्वा नारदं सर्वधर्मवित् ।
सहसा पाण्डवश्रेष्ठः प्रत्युत्थायानुजैः सह ॥ २.५.१६ ॥
เมื่อทรงเห็นฤๅษีนารทะเสด็จมา ปาณฑพผู้ประเสริฐที่สุด ผู้รู้ธรรมทั้งปวง ก็ลุกขึ้นทันทีพร้อมกับบรรดาน้องชาย
2.5.17
अभ्यवादयत प्रीत्या विनयावनतस्तदा ।
तदर्हमासनं तस्मै सम्प्रदाय यथाविधि ॥ २.५.१७ ॥
ทรงน้อมกายคารวะด้วยความเมตตาและความถ่อมพระองค์ จากนั้นทรงถวายอาสนะอันสมควรแก่พระองค์ตามพิธีอย่างถูกต้อง
2.5.18
गां चैव मधुपर्कं च सम्प्रदायार्घ्यमेव च ।
अर्चयामास रत्नैश्च सर्वकामैश्च धर्मवित् ॥ २.५.१८ ॥
ทรงถวายโคและมธุบรรกะ พร้อมน้ำอารฆยะตามพิธี และผู้รู้ธรรมได้ทรงบูชาพระองค์ด้วยรัตนะและสิ่งของที่ปรารถนาทั้งปวง
2.5.19
तुतोष च यथावच्च पूजां प्राप्य युधिष्ठिरात् ।
सोऽर्चितः पाण्डवैः सर्वैर्महर्षिर्वेदपारगः।
धर्मकामार्थसंयुक्तं पप्रच्छेदं युधिष्ठिरम् ॥ २.५.१९ ॥
ทรงพอพระทัยในการบูชาที่ได้รับจากยุธิษฐิระตามสมควร มหาฤๅษีผู้ได้รับการบูชาจากปาณฑพทั้งปวงและถึงฝั่งแห่งพระเวท จึงตรัสถามยุธิษฐิระถึงคำถามนี้ ซึ่งเกี่ยวข้องกับธรรม กามะ และอรรถ
2.5.20
कच्चिदर्थाश्च कल्पन्ते धर्मे च रमते मनः ।
सुखानि चानुभूयन्ते मनश्च न विहन्यते ॥ २.५.२० ॥
กิจการของท่านสำเร็จผลหรือไม่ จิตของท่านยินดีในธรรมหรือไม่ ท่านได้รับความสุขหรือไม่ และจิตของท่านไม่ถูกทำร้ายหรือไม่
2.5.21
कच्चिदाचरितां पूर्वैर्नरदेवपितामहैः ।
वर्तसे वृत्तिमक्षुद्रां धर्मार्थसहितां त्रिषु ॥ २.५.२१ ॥
ท่านดำเนินตามวิถีประพฤติอันประเสริฐที่บรรดากษัตริย์และปู่ของกษัตริย์ในกาลก่อนได้ปฏิบัติมาแล้วหรือไม่ วิถีนั้นประกอบด้วยธรรมและทรัพย์ และตั้งอยู่บนจุดหมายทั้งสามประการ
2.5.22
कच्चिदर्थेन वा धर्मं धर्मेणार्थमथापि वा ।
उभौ वा प्रीतिसारेण न कामेन प्रबाधसे ॥ २.५.२२ ॥
ท่านค้ำจุนธรรมด้วยทรัพย์ หรือค้ำจุนทรัพย์ด้วยธรรม หรือค้ำจุนทั้งสองด้วยแก่นแห่งความรักใคร่ และไม่ถูกกามตัณหาเบียดเบียนหรือไม่
2.5.23
कच्चिदर्थं च धर्मं च कामं च जयतां वर ।
विभज्य काले कालज्ञः सदा वरद सेवसे ॥ २.५.२३ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในบรรดาผู้ชนะ ผู้ประทานพร ท่านรู้จักกาลเวลา และจัดแบ่งทรัพย์ ธรรม และกามให้เหมาะแก่ฤดูกาลอยู่เสมอ แล้วปฏิบัติตามนั้นหรือไม่
2.5.24
कच्चिद्राजगुणैः षड्भिः सप्तोपायांस्तथाऽनघ ।
बलाबलं तथा सम्यक्वतुर्दश परीक्षसे ॥ २.५.२४ ॥
ข้าแต่ผู้ไร้บาป ท่านพิจารณาคุณสมบัติของกษัตริย์ทั้งหกประการ อุบายทั้งเจ็ดประการ และกำลังหรือความอ่อนแอขององค์ประกอบทั้งสิบสี่ประการอย่างถูกต้องหรือไม่
2.5.25
कच्चिदात्सानमर्न्वाक्ष्य परांश्च जयतां वर ।
तथा सन्धाय कर्माणि अष्टौ भारत सेवसे ॥ २.५.२५ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในบรรดาผู้ชนะ ท่านพิจารณาตนเองและศัตรูอย่างรอบคอบหรือไม่ และเมื่อทำพันธไมตรีแล้ว ท่านปฏิบัติภารกิจทั้งแปดประการอยู่หรือไม่ ข้าแต่โอรสแห่งภรตะ
2.5.26
कच्चित्प्रकृतयः सप्त न लुप्ता भरतर्षभ ।
आढ्यास्तथा व्यसनिनः स्वनुरक्ताश्च सर्वशः ॥ २.५.२६ ॥
องค์ประกอบทั้งเจ็ดของแคว้นยังไม่ถูกทำลายหรือ ข้าแต่ผู้ประเสริฐในวงศ์ภรตะ ผู้คนยังมั่งคั่ง ผู้ตกทุกข์ได้รับการดูแล และทุกฝ่ายยังจงรักภักดีต่อท่านอยู่หรือไม่
2.5.27
कच्चिन्न कृतकैर्दूतैर्ये चाप्यपरिशङ्किताः ।
त्वत्तो वा तव चामात्यैर्भिद्यते मन्त्रितं तथा ॥ २.५.२७ ॥
คำปรึกษาของท่านไม่รั่วไหลไปถึงผู้อื่น ผ่านทูตปลอมที่ท่านไม่ได้สงสัย หรือผ่านท่านเอง หรือผ่านเหล่าอำมาตย์ของท่านดอกหรือ
2.5.28
मित्रोदासीनशत्रूणां कच्चिद्वेत्सि चिकीर्षितम् ।
कच्चित्सन्धिं यथाकालं विग्रहं चोपसेवसे ॥ २.५.२८ ॥
ท่านรู้ความตั้งใจของมิตร ผู้เป็นกลาง และศัตรูหรือไม่ และท่านแสวงหาสันติหรือทำสงครามตามเวลาอันควรหรือไม่
2.5.29
कच्चिद्वृत्तिमुदासीने मध्यमे चानुमन्यसे ।
कच्चिदात्मसमा वृद्धाः शुद्धाः सम्बोधनक्षमाः ॥ २.५.२९ ॥
ท่านเห็นชอบในการปฏิบัติต่อกษัตริย์ผู้เป็นกลางและกษัตริย์ผู้อยู่ระดับกลางหรือไม่ มีผู้อาวุโสที่เสมอด้วยท่าน บริสุทธิ์ และสามารถให้คำแนะนำได้หรือไม่
2.5.30
कुलीनाश्चानुरक्ताश्च कृतास्ते वीरमन्त्रिणः ।
विजयो मन्त्रमूलो हि राज्ञो भवति भारत ॥ २.५.३० ॥
ท่านได้แต่งตั้งเหล่าอำมาตย์ผู้กล้าหาญ ซึ่งเป็นผู้มีตระกูลดีและจงรักภักดีแล้วหรือไม่ ข้าแต่โอรสแห่งภรตะ ชัยชนะของกษัตริย์นั้นมีคำปรึกษาเป็นรากฐานอย่างแท้จริง
2.5.31
कच्चित्संवृतमन्त्रैस्ते अमात्यैः शास्त्रकोविदैः ।
राष्ट्रं सुरक्षितं तात शत्रुभिर्न विलुप्यते ॥ २.५.३१ ॥
เหล่าอำมาตย์ของท่านผู้เชี่ยวชาญในศาสตร์ทั้งหลาย ปกป้องแคว้นไว้ได้ดีด้วยการปรึกษาที่เก็บเป็นความลับหรือไม่ ข้าแต่ลูกรัก เพื่อไม่ให้ศัตรูปล้นแคว้นนั้นไป
2.5.32
कच्चिन्निद्रावशं नैषि कच्चित्काले विबुद्ध्यसे ।
कच्चिच्चापररात्रेषु चिन्तयस्यर्थमर्थवित् ॥ २.५.३२ ॥
ท่านไม่ตกอยู่ใต้อำนาจของการหลับนอนหรือ ท่านตื่นขึ้นในเวลาอันควรหรือไม่ และในยามดึกสงัด ท่านครุ่นคิดถึงเรื่องทรัพย์และนโยบายหรือไม่ ข้าแต่ผู้รู้ว่าอะไรเป็นประโยชน์
2.5.33
कच्चिन्मन्त्रयसे नैकः कच्चिन्न बहुभिः सह ।
कच्चित्ते मन्त्रितो मन्त्रो न राष्ट्रं परिधावति ॥ २.५.३३ ॥
ท่านปรึกษาหารือเพียงลำพัง ไม่ปรึกษากับผู้คนมากมายใช่หรือไม่ คำปรึกษาลับของท่านเมื่อได้หารือกันแล้ว ไม่แพร่กระจายไปทั่วแคว้นใช่หรือไม่
2.5.34
कच्चिदर्थान्विनिश्चित्य लघुमूलान्महोदयान् ।
क्षिप्रमारभसे कर्तुं न विघ्नयसि तादृशान् ॥ २.५.३४ ॥
เมื่อตัดสินใจในเรื่องซึ่งมีรากเล็กแต่ผลใหญ่แล้ว ท่านเริ่มลงมือปฏิบัติอย่างรวดเร็วหรือไม่ และท่านไม่ขัดขวางเรื่องเช่นนั้นใช่หรือไม่
2.5.35
कच्चिन्न स्रवे कर्मान्ताः परोक्षास्ते विशङ्किताः ।
सर्वे वा पुनरुत्सृष्टाः संसृष्टं चात्र कारणम् ॥ २.५.३५ ॥
กิจการของท่านไม่รั่วไหลออกไปใช่หรือไม่ เรื่องที่ซ่อนจากท่านและเป็นที่สงสัยทั้งหมดถูกปล่อยออกไปอีกหรือไม่ และการปะปนกันในที่นี้เป็นสาเหตุหรือไม่
2.5.36
आप्तैरलुब्धैः क्रमिकैस्ते च कच्चिदनुष्ठिताः ।
कच्चिद्राजन्कृतान्येव कृतप्रायाणि वा पुनः ॥ २.५.३६ ॥
กิจการของท่านถูกดำเนินการโดยบุรุษที่ไว้ใจได้ ไม่โลภ และทำงานตามลำดับขั้นตอนใช่หรือไม่ ข้าแต่พระราชา สิ่งที่ทำเสร็จแล้วนั้นสำเร็จจริงหรือเพียงเกือบสำเร็จอีกครั้งหนึ่ง
2.5.37
विदुस्ते वीर कर्माणि नानवाप्तानि कानिचित् ।
कच्चित्कारणिका धर्मे सर्वशास्त्रेषु कोविदाः।
कारयन्ति कुमारांश्च योधमुख्यांश्च सर्वशः ॥ २.५.३७ ॥
ข้าแต่วีรบุรุษ ท่านรู้หรือไม่ว่ากิจใดบ้างที่ยังทำไม่สำเร็จ ผู้พิพากษาที่เชี่ยวชาญในธรรมและศาสตร์ทั้งปวง ใช้งานเจ้าชายและหัวหน้านักรบในทุกด้านหรือไม่
2.5.38
कच्चित्सहस्रैर्मूर्खाणामेकं क्रीणासि पण्डितम् ।
पण्डितो ह्यर्थकृच्छ्रेषु कुर्यान्नः श्रेयसं परम् ॥ २.५.३८ ॥
ท่านซื้อบัณฑิตหนึ่งคนด้วยราคาของคนโง่นับพันหรือ เพราะบัณฑิตในยามที่กิจการยากลำบาก ย่อมนำความดีงามอันสูงสุดมาให้เราได้
2.5.39
कच्चिद्दुर्गाणि सर्वाणि धनधान्यायुधोदकैः ।
यन्त्रैश्च परिपूर्णानि तथा शिल्पिधनुर्धरैः ॥ २.५.३९ ॥
ป้อมปราการทั้งหมดเต็มไปด้วยทรัพย์ ธัญญาหาร อาวุธ และน้ำหรือไม่ และเต็มไปด้วยเครื่องจักร ช่างฝีมือ และพลธนูเช่นกันหรือไม่
2.5.40
एकोप्यमात्यो मेधावी शूरो दान्तो विचक्षणः ।
राजानं राजपुत्रं वा प्रापयेन्महतीं श्रियम् ॥ २.५.४० ॥
แม้อำมาตย์เพียงคนเดียวที่มีปัญญา กล้าหาญ ข่มใจได้ และฉลาดรอบคอบ ก็อาจนำกษัตริย์หรือเจ้าชายให้ถึงความรุ่งเรืองอันยิ่งใหญ่ได้
2.5.41
कच्चिदष्टादशान्येषु स्वपक्षे दश पञ्च च ।
त्रिभिस्त्रिभिरविज्ञातैर्वेत्सि तीर्थानि चारकैः ॥ २.५.४१ ॥
คุณรู้หรือไม่ว่า ภายในฝ่ายของตนเองและฝ่ายอื่นมีสถานที่ปรึกษาความลับสิบแปดแห่ง สิบแห่ง และห้าแห่ง และแต่ละแห่งมีผู้สอดแนมที่ไม่มีใครจำได้สามคน
2.5.42
कच्चिद्द्विषामविदितः प्रतिपन्नश्च सरवदा ।
नित्ययुक्तो रिपून्सर्वान्वीक्षसे रिपुसूदन ॥ २.५.४२ ॥
ผู้ทำลายศัตรูเอ๋ย คุณประพฤติตนให้ศัตรูไม่รู้จักอยู่เสมอหรือไม่ คอยระวังและเฝ้าดูศัตรูทั้งหมดอยู่เป็นนิจหรือไม่
2.5.43
कच्चिद्विनयसम्पन्नः कुलपुत्रो बहुश्रुतः ।
अनसूयुरनुप्रष्टा सत्कृतस्ते पुरोहितः ॥ २.५.४३ ॥
ปุโรหิตประจำราชสำนักของคุณ ผู้มีความถ่อมตน เป็นบุตรของตระกูลสูงศักดิ์ มีความรู้กว้างขวาง ปราศจากความริษยา รู้จักถามสืบต่อกันไป และได้รับการให้เกียรติจากคุณ ใช่หรือไม่
2.5.44
कच्चिदग्निषु ते युक्तो विधिज्ञो मतिमानृजुः ।
हुतं च होष्यमाणं च काले वेदयते सदा ॥ २.५.४४ ॥
ปุโรหิตของคุณอุทิศตนต่อไฟบูชาหรือไม่ รู้จักพิธีกรรม มีปัญญา และซื่อตรง และเขาประกาศให้ทราบทุกเวลาอันควรถึงสิ่งที่ได้ถวายไปแล้วและสิ่งที่จะถวายต่อไปหรือไม่
2.5.45
कच्चिदङ्गेषु निष्णातो ज्योतिपः प्रतिपादकः ।
उत्पातेषु च सर्वेषु दैवज्ञः कुशलस्तव ॥ २.५.४५ ॥
โหราจารย์ของคุณเชี่ยวชาญในศาสตร์เสริมของพระเวท อธิบายดาราศาสตร์ได้ รู้นิมิตร้ายทุกประการ และทำงานแทนคุณได้อย่างชำนาญหรือไม่
2.5.46
कच्चिन्मुख्या महत्स्वेव मध्यमेषु च मध्यमाः ।
जघन्याश्च जघन्येषु भृत्याः कर्मसु योजिताः ॥ २.५.४६ ॥
ผู้มีตำแหน่งสูงได้รับมอบหมายงานใหญ่ ผู้มีตำแหน่งกลางได้งานระดับกลาง และคนรับใช้ระดับต่ำได้รับมอบหมายงานระดับต่ำ ใช่หรือไม่
2.5.47
अमात्यानुपधातीतान्पितृपैतामहाञ्शुचीन् ।
श्रेष्ठाञ्श्रेष्ठेषु कच्चित्त्वं नियोजयसि कर्मसु ॥ २.५.४७ ॥
คุณแต่งตั้งอำมาตย์ที่ไม่ยอมให้ผลประโยชน์ล่อใจ สืบทอดตระกูลมาจากบิดาและปู่ บริสุทธิ์ และดีที่สุด ให้ทำงานที่ดีที่สุดหรือไม่
2.5.48
कच्चिन्नोग्रेण दण्डेन भृशमुद्विजसे प्रजाः ।
राष्ट्रं तवानुशासन्ति मन्त्रिणो भरतर्षभ ॥ २.५.४८ ॥
ผู้เป็นยอดแห่งภรตวงศ์เอ๋ย คุณไม่ได้ทำให้ประชาราษฎร์ต้องหวาดหวั่นด้วยการลงโทษที่รุนแรงมากนักใช่หรือไม่ บรรดาที่ปรึกษาของคุณปกครองแคว้นให้คุณอยู่หรือไม่
2.5.49
कच्चित्त्वां नावजानन्ति याजकाः पतितं यथा ।
उग्रप्रतिग्रहीतारं कामयानमिव स्त्रियः ॥ २.५.४९ ॥
บรรดาปุโรหิตที่ประกอบพิธีไม่ดูหมิ่นคุณว่าเป็นผู้ตกต่ำ เหมือนที่หญิงดูหมิ่นผู้รับของกำนัลผู้โหดร้ายที่ปรารถนาตนหรือ
2.5.50
कच्चिद्धृष्टश्च शूरश्च मतिमान्धृतिमाञ्शुचिः ।
कुलीनश्चानुरक्तश्च दक्षः सेनापतिस्तथा। ॥ २.५.५० ॥
แม่ทัพของคุณกล้าหาญและเข้มแข็ง มีปัญญา มั่นคง บริสุทธิ์ เป็นผู้มีตระกูลดี จงรักภักดี และชำนาญการ ใช่หรือไม่
2.5.51
कच्चिद्बलस्य ते मुख्याः सर्वयुद्धविशारदाः ।
धृष्टावदाता विक्रान्तास्त्वया सत्कृत्य मानिताः ॥ २.५.५१ ॥
บรรดาผู้มีตำแหน่งสำคัญในกองทัพของคุณชำนาญการรบทุกรูปแบบ กล้าหาญ บริสุทธิ์ และมีวีรภาพ คุณได้ให้เกียรติและยกย่องพวกเขาแล้วหรือไม่
2.5.52
कच्चिद्वलस्य भक्तं च वेतनं च यथोचितम् ।
सम्प्राप्तकाले दातव्यं ददासि न विकर्षसि ॥ २.५.५२ ॥
คุณให้อาหารและค่าจ้างแก่กองทัพอย่างเหมาะสม ตรงตามเวลาที่ควรให้ และไม่ได้ตัดทอนลงใช่หรือไม่
2.5.53
कालातिक्रमणादेते भक्तवेतनयोर्भृताः ।
भर्तुः कुप्यन्ति दौर्गत्यात्सोऽनर्थः सुमहान्स्मृतः ॥ २.५.५३ ॥
เมื่อทหารรับจ้างเหล่านี้ขาดอาหารและค่าจ้างเพราะการล่าช้า พวกเขาก็โกรธนายของตนเพราะความยากลำบาก ความวิบัติเช่นนั้นถือว่าร้ายแรงยิ่ง
2.5.54
कच्चित्सर्वेऽनुरक्तास्त्वां कुलपुत्राः प्रधानतः ।
कच्चित्प्राणांस्तवार्थेषु सन्त्यजन्ति सदा युधि ॥ २.५.५४ ॥
บุตรของตระกูลสูงศักดิ์ทุกคน โดยเฉพาะผู้นำ จงรักภักดีต่อคุณทั้งสิ้นหรือไม่ และพวกเขาสละชีวิตในการรบเพื่อคุณเสมอหรือไม่
2.5.55
कच्चिन्नैको बहूनर्थान्सर्वशः साम्परायिकान् ।
अनुशास्ति यथाकामं कामात्मा शासनातिगः ॥ २.५.५५ ॥
คุณไม่ได้ออกคำสั่งตามใจชอบในเรื่องต่างๆ มากมาย รวมทั้งเรื่องที่เกี่ยวกับโลกหน้า แต่เพียงผู้เดียวด้วยอำนาจของความปรารถนา และล่วงละเมิดกฎระเบียบใช่หรือไม่
2.5.56
कच्चित्पुरुषकारेण पुरुषः कर्म शोभयन् ।
लभते मानमधिकं भूयो वा भक्तवेतनम् ॥ २.५.५६ ॥
คนเราด้วยความพยายามของตนเองทำให้งานของตนงดงาม ย่อมได้รับเกียรติยิ่งขึ้น หรือได้อาหารและค่าจ้างเพิ่มขึ้นอีกหรือไม่
2.5.57
कच्चिद्विद्याविनीतांश्च नराञ्ज्ञानविशारदान् ।
यथार्हं गुणतश्चैव दानेनाभ्युपपद्यसे ॥ २.५.५७ ॥
คุณให้เกียรติคนที่ถ่อมตนด้วยการศึกษาและชำนาญด้านความรู้ไหม โดยให้ของขวัญที่สมกับคุณความดีของเขาหรือไม่
2.5.58
कच्चिद्दारान्मनुष्याणां तवार्थे मृत्युमीयुषाम् ।
व्यसनं चाभ्युपेतानां बिभर्षि भरतर्षभ ॥ २.५.५८ ॥
ผู้เป็นยอดแห่งภรตวงศ์เอ๋ย คุณเลี้ยงดูภรรยาของมนุษย์ที่สละชีวิตเพื่อคุณ และผู้ที่ตกอยู่ในความทุกข์ยากหรือไม่
2.5.59
कच्चिद्भयादुपगतं क्षीणं वा रिपुमागतम् ।
युद्धे वा विजितं पार्थ पुत्रवत्परिरक्षसि ॥ २.५.५९ ॥
บุตรของปฤถาเอ๋ย คุณคุ้มครองผู้ที่มาหาคุณด้วยความหวาดกลัว ผู้อ่อนแอ ศัตรูที่มาสวามิภักดิ์ หรือผู้ที่พ่ายแพ้ในการรบ ราวกับเป็นบุตรของคุณเองหรือไม่
2.5.60
कच्चित्त्वमेव सर्वस्याः पृथिव्याः पृथिवीपते ।
समश्चानभिशङ्क्यश्च यथा माता यथा पिता ॥ २.५.६० ॥
ผู้เป็นเจ้าแห่งแผ่นดินเอ๋ย คุณเพียงผู้เดียวเที่ยงธรรมต่อทั่วทั้งแผ่นดิน และไม่มีใครระแวงได้ ดุจเดียวกับมารดาและบิดาหรือไม่
2.5.61
कच्चिद्व्यसनिनं शत्रुं निशम्य भरतर्षभ ।
अभियासि जवेनैव समीक्ष्य त्रिविधं बलम् ॥ २.५.६१ ॥
ได้ยินว่าศัตรูของท่านตกอยู่ในความชั่วร้าย โอ้วีรบุรุษแห่งภรตะ ท่านรีบยกทัพไปโจมตีเขาทันทีหรือไม่ หลังจากพิจารณาไพร่พลทั้งสามเหล่าอย่างรอบคอบแล้วหรือ
2.5.62
यात्रामारभसे दिष्ट्या प्राप्तकालमरिन्दम ।
पार्ष्णिमूलं च विज्ञाय व्यवसायं पराजयम् ॥ २.५.६२ ॥
โอ้ผู้ปราบศัตรู ท่านเริ่มการยกทัพในเวลาอันควรโดยโชคดี หลังจากเข้าใจรากฐานด้านหลังแล้ว ท่านได้พิจารณาการดำเนินการของตนและความเป็นไปได้ที่จะพ่ายแพ้แล้วหรือ
2.5.63
बलस्य च महाराज दत्त्वा वेतनमग्रतः ।
कच्चिच्च बलमुख्येभ्यः परराष्ट्रे परन्तप।
उपच्छन्नानि रत्नानि प्रयच्छसि यथार्हतः ॥ २.५.६३ ॥
มหาราชเอ๋ย หลังจากจ่ายค่าจ้างให้กองทัพล่วงหน้าแล้ว โอ้ผู้เผาผลาญศัตรู ท่านได้มอบอัญมณีที่ซ่อนเร้นแก่นายทัพชั้นสูงในแดนของศัตรูตามสมควรแก่ตำแหน่งของพวกเขาหรือไม่
2.5.64
कच्चिदात्मानमेवाग्रे विजित्य विजितेन्द्रियः ।
पारञ्जिगीषसे पार्थ प्रमत्तानजितेन्द्रियान् ॥ २.५.६४ ॥
โอ้โอรสของปฤถา ท่านได้ชนะตนเองก่อน ควบคุมอินทรีย์ได้แล้ว และปรารถนาจะพิชิตศัตรูผู้ประมาท อินทรีย์ไม่สำรวมเหล่านั้นหรือไม่
2.5.65
कच्चित्ते यास्यतः शत्रून्पर्वं यान्ति स्वनुष्ठिताः ।
साम दानं च भेदश्च दण्डश्च विधिवद्गुणाः ॥ २.५.६५ ॥
ขณะที่ท่านยกทัพไปต่อสู้ศัตรู มีการใช้วิธีการทั้งสี่ ได้แก่ การประนีประนอม การให้ การแตกแยก และการลงโทษ อย่างถูกต้องและเหมาะสมตามกาลเวลาหรือไม่
2.5.66
तांश्च विक्रमसे जेतुं जित्वा च परिरक्षसि ।
कच्चिदष्टाङ्गसंयुक्ता चतुर्विधबला चमूः। ॥ २.५.६६ ॥
ท่านพยายามจะพิชิตพวกเขา และเมื่อพิชิตแล้วก็ปกป้องรักษาไว้ กองทัพของท่านมีองค์ประกอบครบแปดส่วนและกำลังสี่เหล่า อยู่ในสภาพเช่นนั้นหรือไม่
2.5.67
बलमुख्यैः सुनीता ते द्विषतां प्रतिवर्धिनी ।
कच्चिल्लवं च मुष्टिं च परराष्ट्रे परन्तप। ॥ २.५.६७ ॥
โอ้ผู้เผาผลาญศัตรู กองทัพของท่านได้รับการจัดการอย่างดีโดยนายทัพชั้นสูง และยับยั้งการเติบโตของศัตรู ทั้งยังคุ้มครองการสืบข่าวและทรัพย์ซ่อนเร้นในแดนต่างชาติด้วยหรือไม่
2.5.68
अविहाय महाराज निहंसि समरे रिपून् ।
कच्चित्स्वपरराष्ट्रेषु बहवोऽधिकृतास्तव। ॥ २.५.६८ ॥
มหาราชเอ๋ย ขณะสังหารศัตรูในสงคราม ท่านไม่ละทิ้งธรรมหรือ มีเจ้าหน้าที่จำนวนมากที่ท่านแต่งตั้งไว้ทั้งในแว่นแคว้นของท่านเองและในแว่นแคว้นต่างชาติหรือไม่
2.5.69
अर्थान्समधितिष्ठन्ति रक्षन्ति च परस्परम् ॥ २.५.६९ ॥
พวกเขาดูแลกิจการของแผ่นดินอย่างใกล้ชิด และคุ้มครองซึ่งกันและกัน
2.5.70
कच्चिदभ्यवहार्याणि गात्रसंस्पर्शनानि च ।
घ्रेयाणि च महाराज रक्षन्त्यनुमतास्तव। ॥ २.५.७० ॥
มหาราชเอ๋ย บรรดาผู้ที่ท่านอนุมัติแล้วคุ้มครองอาหารและเครื่องดื่ม สิ่งของที่สัมผัสกาย และเครื่องหอมหรือไม่
2.5.71
कच्चित्कोशश्च कोष्ठं च वाहनं द्वारमायुधम् ।
आयश्च कृतकल्याणैस्तव भक्तैरनुष्ठितः ॥ २.५.७१ ॥
คลัง ยุ้งฉาง ยานพาหนะ ประตูเมือง อาวุธ และรายได้ของท่านได้รับการบริหารอย่างดีโดยข้ารับใช้ผู้ซื่อสัตย์ที่ได้ทำความดีความชอบแล้วหรือไม่
2.5.72
कच्चिदाभ्यन्तरेभ्यश्च बाह्येभ्यश्च विशाम्पते ।
रक्षस्यात्मानमेवाग्रे तांश्च स्वेभ्यो मिथश्च तान्। ॥ २.५.७२ ॥
โอ้เจ้าแห่งประชาชน ท่านคุ้มครองตนเองจากภัยภายในและภัยภายนอกก่อนเป็นอันดับแรกหรือไม่ และท่านคุ้มครองพวกเขาด้วย รวมทั้งคุ้มครองพวกเขาจากคนของท่านเองและจากความเป็นศัตรูกันเองหรือไม่
2.5.73
कच्चिन्न पाने द्यूते वा क्रीडासु प्रमदासु च ।
प्रतिजानन्ति पूर्वाह्णे व्ययं व्यसनजं तव ॥ २.५.७३ ॥
ในช่วงก่อนเที่ยงวัน พวกเขาบันทึกค่าใช้จ่ายอันเกิดจากความชั่วร้ายของท่านในการดื่มสุรา การพนัน การละเล่น และสตรีหรือไม่
2.5.74
कच्चिदायस्य चार्धेन चतुर्भागेन वा पुनः ।
पादभागैस्त्रिभिर्वापि व्ययः संशुद्ध्यते तव ॥ २.५.७४ ॥
รายจ่ายของท่านสมดุลกับรายรับอย่างถูกต้องหรือไม่ ไม่ว่าจะเป็นครึ่งหนึ่ง หนึ่งในสี่ หรือส่วนของหนึ่งในสี่ก็ตาม
2.5.75
कच्चिज्ज्ञातीन्गुरून्वृद्धा-
न्वणिजः शिल्पिनः श्रितान्।
अभीक्ष्णमनुगृहाणिसि ।
धनधान्येन दुर्गतान् ॥ २.५.७५ ॥
ท่านมักจะแสดงความเมตตาต่อญาติ ผู้อาวุโส ผู้สูงวัย พ่อค้า ช่างฝีมือ และผู้พึ่งพิงที่ตกทุกข์ได้ยากเพราะขาดทรัพย์และธัญพืชหรือไม่
2.5.76
कच्चिच्चायव्यये युक्ताः सर्वे गणकलेखकाः ।
अनुतिष्ठन्ति पूर्वाह्णे नित्यमायं व्ययं तव ॥ २.५.७६ ॥
บรรดานักบัญชีและเสมียนที่รับผิดชอบเรื่องรายรับและรายจ่าย ทำงานให้ท่านทุกวันในช่วงก่อนเที่ยงวันและดูแลรายรับรายจ่ายของท่านหรือไม่
2.5.77
कच्चिदर्थेषु सम्प्रौढान्हितकामाननुप्रियान् ।
नापकर्षसि कर्मभ्यः पूर्वमप्राप्य किल्बिषम् ॥ २.५.७७ ॥
ท่านไม่ปลดข้าราชการผู้ชำนาญในกิจการ ผู้หวังประโยชน์แก่ท่าน และเป็นที่พึงพอใจของท่าน ออกจากหน้าที่ก่อนที่จะพิสูจน์ความผิดได้หรือไม่
2.5.78
कच्चिद्विदित्वा पुरुषानुत्तमाधममध्यमान् ।
त्वं कर्मस्वनुरूपेषु नियोजयसि भारत ॥ २.५.७८ ॥
โอ้ภรตะ ท่านรู้จักคนที่ดีที่สุด ต่ำที่สุด และปานกลางแล้ว และแต่งตั้งพวกเขาให้ทำงานที่เหมาะสมกับแต่ละคนหรือไม่
2.5.79
कच्चिन्न लुब्धाश्चौरा वा वैरिणो वा विशाम्पते ।
अप्राप्तव्यवहारा वा तव कर्मस्वनुष्ठिताः ॥ २.५.७९ ॥
โอ้เจ้าแห่งประชาชน คนโลภ โจร หรือศัตรู หรือผู้ที่คดีความยังไม่ได้รับการพิจารณา ได้รับการว่าจ้างให้ทำงานของท่านหรือไม่
2.5.80
कच्चिन्न चौरैर्लुब्धैर्वा कुमारैः स्त्रीबलेन वा ।
त्वया वा पीड्यते राष्ट्रं कच्चित्तुष्टाः कृषीवलाः ॥ २.५.८० ॥
แว่นแคว้นไม่ถูกเบียดเบียนโดยโจร คนโลภ เจ้าชายหนุ่ม พลังของสตรี หรือโดยท่านเองหรือ ชาวนาพอใจหรือไม่
2.5.81
कच्चिद्राष्ट्रे तटाकानि पूर्णानि च बृहन्ति च ।
भागशो विनिविष्टानि न कृषिर्देवमातृका ॥ २.५.८१ ॥
ในแคว้นของท่าน สระน้ำขนาดใหญ่ทั้งหลายเต็มอยู่หรือไม่ และกระจายอยู่เป็นส่วน ๆ หรือไม่ เพื่อให้การเกษตรไม่ต้องพึ่งพาแต่น้ำฝนเพียงอย่างเดียว
2.5.82
कच्चिन्नं भक्तं बीजं च कर्षकस्यावसीदति ।
प्रत्येकं च शतं वृद्ध्या ददास्यृणमनुग्रहम् ॥ २.५.८२ ॥
ข้าวและอาหาร รวมทั้งเมล็ดพันธุ์ของชาวนา ยังไม่ตกอยู่ในความยากจนหรือ ท่านให้เงินกู้แก่แต่ละคนพร้อมดอกเบี้ยร้อยละร้อยด้วยความกรุณาหรือไม่
2.5.83
कच्चित्स्वनुष्ठिता तात वार्ता ते साधुभिर्जनैः ।
वार्तायां संश्रितस्तात लोकोऽयं सुखमेधते ॥ २.५.८३ ॥
ท่านพ่อที่รัก เศรษฐกิจของท่าน ทั้งการเกษตรและการค้า ได้รับการบริหารโดยผู้มีคุณธรรมดีหรือไม่ ท่านพ่อที่รัก โลกนี้ซึ่งพึ่งพาเศรษฐกิจย่อมเจริญรุ่งเรืองด้วยความสุข
2.5.84
कच्चिच्छूराः कृतप्रज्ञाः पञ्चपञ्च स्वनुष्ठिताः ।
क्षेमं कुर्वन्ति संहत्य राजञ्जनपदे तव ॥ २.५.८४ ॥
ข้าแต่พระราชา บรรดาวีรบุรุษผู้มีปัญญา ซึ่งจัดวางเป็นกลุ่มกลุ่มละห้าคนอย่างเหมาะสม ได้ร่วมกันรักษาความสงบเรียบร้อยในแคว้นของท่านหรือไม่
2.5.85
कच्चिन्नगरगुप्त्यर्थं ग्रामा नगरवत्कृताः ।
ग्रामवच्च कृताः प्रान्तास्ते च सर्वे त्वदर्पणाः ॥ २.५.८५ ॥
หมู่บ้านทั้งหลายได้จัดให้เหมือนเมืองเพื่อคุ้มครองเมืองหรือไม่ และเขตชายแดนได้จัดให้เหมือนหมู่บ้านหรือไม่ ทั้งหมดนี้อุทิศแด่ท่านหรือไม่
2.5.86
कच्चिद्बलेनानुगताः समानि विषमाणि च ।
पुराणि चौरान्निघ्नन्तश्चरन्ति विषये तव ॥ २.५.८६ ॥
บรรดาผู้ติดตามกองทัพ ซึ่งปราบโจรในเมืองทั้งหลาย เดินทางไปทั่วแคว้นของท่าน ทั้งในที่ราบและที่ขรุขระหรือไม่
2.5.87
कच्चित्स्रियः सान्त्वयसि कच्चित्ताश्च सुरक्षिताः ।
कच्चिन्न श्रद्दधास्यासां कच्चिद्गुह्यं न भाषसे ॥ २.५.८७ ॥
ท่านปลอบโยนบรรดาสตรีหรือไม่ พวกนางได้รับการคุ้มครองดีหรือไม่ ท่านไม่ไว้วางใจพวกนางหรือไม่ และท่านไม่บอกความลับแก่พวกนางหรือไม่
2.5.88
कच्चिदात्ययिकं श्रुत्वा तदर्थमनुचिन्त्य च ।
प्रियाण्यनुभवञ्शेषे न त्वमन्तः पुरे नृप ॥ २.५.८८ ॥
ข้าแต่พระราชา เมื่อได้ยินข่าวด่วนและไตร่ตรองถึงเรื่องนั้นแล้ว ท่านเข้านอนในห้องชั้นในท่ามกลางสิ่งที่น่ายินดีหรือไม่ ท่านไม่ทำเช่นนั้นหรือไม่
2.5.89
कच्चिद्द्वौ प्रथमौ यामौ रात्रेः सुप्त्वा विशाम्पते ।
सञ्चिन्तयसि धर्मार्थौ याम उत्थाय पश्चिमे ॥ २.५.८९ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์ ท่านนอนหลับผ่านสองยามแรกของคืนหรือไม่ และเมื่อตื่นขึ้นในยามสุดท้าย ท่านไตร่ตรองถึงธรรมะและทรัพย์สินหรือไม่
2.5.90
कच्चिद्दर्शयसे नित्यं मनुष्यान्समलङ्कृतः ।
उत्थाय काले कालज्ञैः सह पाण्डव मन्त्रिभिः ॥ २.५.९० ॥
ข้าแต่โอรสของปาณฑุ ท่านปรากฏต่อราษฎรเสมอด้วยการแต่งกายงดงามหรือไม่ ท่านตื่นขึ้นในเวลาอันควรพร้อมกับเหล่าอำมาตย์ผู้รู้กาลเวลาหรือไม่
2.5.91
कच्चिद्रक्ताम्बरधराः खड्गहस्ताः स्वलङ्कृताः ।
उपासते त्वामभितो रक्षणार्थमरिन्दम ॥ २.५.९१ ॥
ข้าแต่ผู้ปราบศัตรู บรรดาทหารรักษาการณ์ผู้แต่งกายงดงาม สวมชุดสีแดง ถือดาบอยู่ในมือ ได้เข้าเฝ้ารับใช้ท่านรอบด้านเพื่อคุ้มครองท่านหรือไม่
2.5.92
कच्चिद्दण्ड्येषु यमवत्पूज्येषु च विशाम्पते ।
परीक्ष्य वर्तसे सम्यगप्रियेषु प्रियेषु च ॥ २.५.९२ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งประชาชน ท่านประพฤติตนถูกต้องหรือไม่ ทั้งต่อผู้ที่สมควรถูกลงโทษเหมือนพระยม และต่อผู้ที่สมควรได้รับการยกย่อง หลังจากได้ทดสอบแล้ว ทั้งต่อผู้ที่ท่านไม่ชอบและผู้ที่ท่านรัก
2.5.93
कच्चिच्छारीरमाबाधमौषधैर्नियमेन वा ।
मानसं वृद्धसेवाभिः सदा पार्थापकर्षसि ॥ २.५.९३ ॥
ข้าแต่โอรสของปฤถา ท่านบรรเทาความเจ็บป่วยทางกายด้วยยาหรือด้วยการปฏิบัติตามข้อกำหนด และบรรเทาความทุกข์ทางใจด้วยการรับใช้ผู้เฒ่าผู้แก่เสมอหรือไม่
2.5.94
कच्चिद्वैद्याश्चिकित्सायामष्टाङ्गायां विशारदाः ।
सुहृदश्चानुरक्ताश्च शरीरे ते हिताः सदा ॥ २.५.९४ ॥
บรรดาแพทย์ของท่านซึ่งชำนาญในการรักษาตามศาสตร์แปดสาขา และมิตรสหายผู้จงรักภักดีของท่าน เป็นประโยชน์ต่อร่างกายของท่านเสมอหรือไม่
2.5.95
कच्चिन्न लोभान्मोहाद्वा मानाद्वापि विशाम्पते ।
अर्थिप्रत्यर्थिनः प्राप्तान्नापास्यसि कथञ्चन ॥ २.५.९५ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งประชาชน ท่านไม่เคยเพราะความโลภ ความหลง หรือแม้แต่ความถือตัว ปฏิเสธโจทก์และจำเลยที่มาเฝ้าท่านด้วยวิธีใดเลยหรือไม่
2.5.96
कच्चिन्न लोभान्मोहाद्वा विश्रम्भात्प्रणयेन वा ।
आश्रितानां मनुष्याणां वृत्तिं त्वं संरुणात्सि वै ॥ २.५.९६ ॥
ท่านไม่เคยเพราะความโลภ ความหลง ความไว้วางใจ หรือความรักใคร่ ตัดทอนการดำรงชีพของประชาชนที่พึ่งพาท่านหรือไม่
2.5.97
कच्चित्पौरा न सहिता ये च ते राष्ट्रवासिनः ।
त्वया सह विरुध्यन्ते परैः क्रीताः कथञ्चन ॥ २.५.९७ ॥
บรรดาชาวเมืองและราษฎรของแคว้นไม่ได้สามัคคีกับท่านหรือ และพวกเขาไม่ได้หันไปต่อต้านท่าน เพราะถูกศัตรูของท่านซื้อตัวไปด้วยวิธีใดวิธีหนึ่งหรือ
2.5.98
कच्चिन्न दुर्बलः शत्रुर्बलेन परिपीडितः ।
मन्त्रेण बलवान्कश्चिदुभाभ्यां च कथञ्चन ॥ २.५.९८ ॥
ศัตรูที่อ่อนแอไม่ได้ถูกกดดันด้วยกำลังหรือ และศัตรูที่แข็งแกร่งบางคนไม่ได้ถูกกดดันด้วยการปรึกษาหารือ หรือด้วยทั้งสองอย่างหรือไม่
2.5.99
कच्चित्सर्वेऽनुरक्तास्त्वां भूमिपालाः प्रधानतः ।
कच्चित्प्राणांस्त्वदर्थेषु सन्त्यजन्ति त्वया हृताः ॥ २.५.९९ ॥
บรรดาผู้ปกครองแผ่นดินทั้งหมด โดยเฉพาะกษัตริย์ผู้ยิ่งใหญ่ จงรักภักดีต่อท่านทั้งสิ้นหรือไม่ บรรดาผู้ที่ท่านชนะใจ ยอมสละชีวิตเพื่อท่านหรือไม่
2.5.100
कच्चित्ते सर्वविद्यासु गुणतोऽर्चा प्रवर्तते ।
ब्राह्मणानां च साधूनां तव नैः श्रेयसी शुभा।
दक्षिणास्त्वं ददास्येषां नित्यं स्वर्गापवर्गदाः ॥ २.५.१०० ॥
ท่านให้เกียรติแก่ผู้รู้ทุกสาขาวิชาตามคุณความดีของแต่ละคนหรือไม่ เกียรติที่ท่านแสดงต่อพราหมณ์และผู้ประเสริฐทั้งหลายเป็นมงคลและนำไปสู่ความดีสูงสุดหรือไม่ ท่านให้ทานแก่พวกเขาเสมอ ซึ่งเป็นทานที่นำไปสู่สวรรค์และการพ้นทุกข์หรือไม่
2.5.101
कच्चिद्धर्मे त्रयीमूले पूर्वैराचरिते जनैः ।
यतमानस्तथा कर्तुं तस्मिन्कर्मणि वर्तसे ॥ २.५.१०१ ॥
ท่านได้ประพฤติธรรมซึ่งมีรากฐานอยู่ที่ไตรเวท อันบรรพชนได้ประพฤติมาแล้วหรือไม่ และท่านพยายามปฏิบัติกิจนั้นให้เป็นเช่นนั้นอยู่หรือไม่
2.5.102
कच्चित्तव गृहेऽन्नानि स्वादून्यश्रन्ति वै द्विजाः ।
गुणवन्ति गुणोपेतास्तवाध्यक्षं सदक्षिणम् ॥ २.५.१०२ ॥
ในเรือนของท่าน พวกพราหมณ์ผู้เกิดสองครั้งกินอาหารอันอร่อยหรือไม่ พวกเขาผู้มีคุณธรรมและเพียบพร้อมด้วยคุณสมบัติ กินภายใต้การกำกับดูแลของท่าน พร้อมทั้งทักษิณาหรือไม่
2.5.103
कच्चित्क्रतूनेकचित्तो वाजपेयांश्च सर्वशः ।
पौण्डरीकांश्च कार्त्स्न्येन यतसे कर्तुमात्मवान् ॥ २.५.१०३ ॥
ท่านมีจิตใจแน่วแน่และควบคุมตนได้ พยายามประกอบพิธียัญทุกอย่าง ทั้งวาชเปยะและปุณฑริกะให้ครบถ้วนหรือไม่
2.5.104
कच्चिज्ज्ञातीन्गुरून्वृद्धान्दैवतांस्तापसानपि ।
चैत्यांश्च वृक्षान्कल्याणान्ब्राह्मणांश्च नमस्यसि ॥ २.५.१०४ ॥
ท่านนอบน้อมต่อญาติ ครู ผู้เฒ่า เทวดา ดาบส ศาลเจ้า ต้นไม้มงคล และพราหมณ์หรือไม่
2.5.105
कच्चिच्छोको न मन्युर्वा त्वया प्रोत्पाद्यतेऽनघ ।
अपि मङ्गलहस्तश्च जनः पार्श्वे न तिष्ठति ॥ २.५.१०५ ॥
ข้าแต่ผู้ไร้บาป ความโศกหรือความโกรธไม่ถูกท่านก่อขึ้นหรือ และผู้คนที่มือถือของมงคลก็ไม่ได้ยืนอยู่ข้างท่านหรือ
2.5.106
कच्चिदेषा च ते बुद्धिर्वृत्तिरेषा च तेऽनघ ।
आयुष्या च यशस्या च धर्मकामार्थदर्शिनी ॥ २.५.१०६ ॥
ข้าแต่ผู้ไร้บาป ปัญญาของท่านเป็นเช่นนี้ และความประพฤติของท่านก็เป็นเช่นนี้ใช่หรือไม่ ซึ่งให้อายุยืนและเกียรติยศ และแสดงธรรม กาม และอรรถ
2.5.107
एतया वर्तमानस्य बुद्ध्या राष्ट्रं न सीदति ।
विजित्य च महीं राजा सोत्यन्तं सुखमेधते ॥ २.५.१०७ ॥
แคว้นของกษัตริย์ผู้ดำเนินตนด้วยปัญญานี้ย่อมไม่เสื่อมทรุด และกษัตริย์นั้นเมื่อพิชิตแผ่นดินแล้ว ย่อมเจริญด้วยความสุขยิ่งนัก
2.5.108
कच्चिदार्यो विशुद्धात्मा क्षारितश्चौरकर्मणि ।
अदृष्टशास्त्रकुशलैर्न लोभाद्वध्यते शुचि ॥ २.५.१०८ ॥
มีชายผู้สูงศักดิ์ มีจิตบริสุทธิ์ ซึ่งถูกประทับตราเพราะการกระทำของโจร แต่ไม่ถูกประหารเพราะความโลภ โดยผู้ที่เชี่ยวชาญในศาสตราแต่ไม่รู้ และเขาผู้บริสุทธิ์นั้นมีอยู่หรือไม่
2.5.109
दुष्टो गृहीतस्तत्कारितज्ज्ञैर्दृष्टः सकारणः ।
कच्चिन्न मुच्यते स्तेनो द्रव्यलोभान्नरर्षभ ॥ २.५.१०९ ॥
ข้าแต่บุรุษอันประเสริฐ โจรชั่วที่ถูกจับ และถูกผู้รู้เรื่องเช่นนั้นเห็นพร้อมหลักฐาน ไม่ถูกปล่อยไปเพราะความโลภในทรัพย์หรือ
2.5.110
उत्पन्नानकच्चिदाढ्यस्य दरिद्रस्य च भारत ।
अर्थान्न मिथ्या पश्यन्ति तवामात्या हृता धनैः ॥ २.५.११० ॥
ข้าแต่ภารตะ เหล่าอำมาตย์ของท่านที่ถูกทรัพย์ครอบงำ ไม่เห็นคดีที่เกิดขึ้นระหว่างคนมั่งมีกับคนยากจนอย่างผิดเพี้ยนไปหรือ
2.5.111
नास्तिक्यमनृतं क्रोधं प्रमादं दीर्घसूत्रताम् ।
अदर्शनं ज्ञानवतामालस्यं पञ्चवृत्तिताम्।
एकचिन्तनमर्थानामनर्थज्ञैश्च चिन्तनम् ॥ २.५.१११ ॥
การไม่เชื่อ การกล่าวเท็จ ความโกรธ ความประมาท ความชักช้า การไม่แสวงหาผู้มีปัญญา ความเกียจคร้าน การหมกมุ่นในอารมณ์ทั้งห้า การคิดถึงประโยชน์ด้านเดียว และการปรึกษากับผู้ไม่รู้ว่าอะไรดี
2.5.112
निश्चितानामनारम्भं मन्त्रस्यापरिरक्षणम् ।
मङ्गलाद्यप्रयोगं च प्रत्युत्थानं च सर्वतः ॥ २.५.११२ ॥
การไม่เริ่มสิ่งที่ตัดสินใจแล้ว การไม่รักษาความลับของที่ปรึกษา การไม่ประกอบพิธีมงคลเป็นต้น และการลุกฮือขึ้นต่อต้านจากทุกทิศ
2.5.113
कच्चित्त्वं वर्जयस्येतान्राजदोषांश्चतुर्दश ।
प्रायशोयैर्विनश्यन्ति कृतमूलापि पार्थिवः ॥ २.५.११३ ॥
ท่านเว้นจากความผิดสิบสี่ประการของกษัตริย์เหล่านี้หรือไม่ ซึ่งแม้กษัตริย์ผู้มีอำนาจที่หยั่งรากมั่นคงแล้ว ก็มักพินาศด้วยความผิดเหล่านั้น
2.5.114
कच्चित्ते सफला वेदाः कच्चित्ते सफळं धनम् ।
कच्चित्ते सफला दाराः कच्चित्ते सफलं श्रुतम् ॥ २.५.११४ ॥
พระเวทของท่านออกผลหรือไม่ ทรัพย์ของท่านออกผลหรือไม่ ภรรยาของท่านออกผลหรือไม่ และสิ่งที่ท่านได้ฟังมาออกผลหรือไม่
2.5.115
कथं वै सफला वेदाः कथं वै सफलं धनम् ।
कथं वै सफला दाराः कथं वै सफलं श्रुतम् ॥ २.५.११५ ॥
พระเวทออกผลได้อย่างไร ทรัพย์ออกผลได้อย่างไร ภรรยาออกผลได้อย่างไร และความรู้ที่ได้ฟังมาออกผลได้อย่างไร
2.5.116
अग्निहोत्रफला वेदा दत्तभुक्तफलं धनम् ।
रतिपुत्रफला दाराः शीलवृत्तफलं श्रुतम् ॥ २.५.११६ ॥
พระเวทออกผลในการถวายอัคนิโหตร ทรัพย์ออกผลในการให้และการใช้สอย ภรรยาออกผลในความรักและบุตร ความรู้ออกผลในความประพฤติดีและการดำเนินชีวิตที่ชอบ
2.5.117
एतदाख्याय स मुनिर्नारदो वै महातपाः ।
पप्रच्छानन्तरमिदं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् ॥ २.५.११७ ॥
เมื่อกล่าวเรื่องนี้แล้ว ฤๅษีนารทผู้มีตบะยิ่งใหญ่ ได้ถามยุธิษฐิระผู้มีจิตใจในธรรมต่อจากนั้นว่า
2.5.118
कच्चिदभ्यागता दूराद्वणिजो लाभकारणात् ।
यथोक्तमवहार्यन्ते शुल्कं शुल्कोपजीविभिः ॥ २.५.११८ ॥
พวกพ่อค้าที่มาจากที่ไกลเพื่อหากำไร ผู้เก็บภาษีจะเก็บเฉพาะภาษีที่กำหนดไว้ตามกฎหมายหรือไม่
2.5.119
कच्चित्ते पुरुषा राजन्पुरे राष्ट्रे च मानिताः ।
उपानयन्ति पण्यानि उपाधाभिरवञ्चिताः ॥ २.५.११९ ॥
ข้าแต่พระราชา บุรุษผู้ได้รับเกียรติของท่านในนครและแคว้นนำสินค้ามาถวายโดยไม่ถูกหลอกลวงหรือไม่
2.5.120
कच्चिच्छृणोषि वृद्धानां धर्मार्थसहिता गिरः ।
नित्यमर्थविदां तात यथाधर्मार्थदर्शिनाम् ॥ २.५.१२० ॥
ลูกรัก ท่านฟังถ้อยคำของผู้เฒ่าที่ประกอบด้วยธรรมและอรรถอยู่เสมอหรือไม่ ซึ่งเป็นของผู้รู้ความหมายและเห็นธรรมกับอรรถโดยถูกต้อง
2.5.121
कच्चित्ते कृषितन्त्रेषु गोषु पुष्पफलेषु च ।
धर्मार्थं च द्विजातिभ्यो दीयेते मधुसर्पिषी ॥ २.५.१२१ ॥
ท่านให้น้ำผึ้งและเนยใสแก่พราหมณ์และผู้เกิดสองครั้งเพื่อธรรมหรือไม่ จากไร่นาที่ทำกสิกรรม จากฝูงโค และจากดอกไม้และผลไม้
2.5.122
द्रव्योपकरणं किञ्चित्सर्वदा सर्वशिल्पिनाम् ।
चातुर्मास्यावरं सम्यङ्नियतं सम्प्रयच्छसि ॥ २.५.१२२ ॥
ท่านให้เครื่องมือและวัสดุแก่ช่างทุกประเภทอยู่เสมอ แม้ในสี่เดือนฤดูฝน อย่างน้อยที่สุดตามสมควร อย่างถูกต้องและสม่ำเสมอหรือไม่
2.5.123
कच्चित्कृतं विजानीषे कर्तारं च प्रशंससि ।
सतां मध्ये महाराज सत्करोषि च पूजयन् ॥ २.५.१२३ ॥
ท่านรู้จักการงานที่ทำสำเร็จแล้วและยกย่องผู้ทำหรือไม่ โอ มหาราชา ท่านให้เกียรติเขาและบูชาเขาท่ามกลางคนดีหรือไม่
2.5.124
कच्चित्सूत्राणि सर्वाणि गृह्णासि भरतर्षभ ।
हस्तिसूत्राश्वसूत्राणि रथसूत्राणि वा विभो ॥ २.५.१२४ ॥
โอ หัวหน้าแห่งภรต ท่านศึกษาคัมภีร์ทั้งปวงหรือไม่ คือคัมภีร์ว่าด้วยช้าง คัมภีร์ว่าด้วยม้า หรือคัมภีร์ว่าด้วยรถ โอ ผู้ยิ่งใหญ่
2.5.125
कच्चिदभ्यस्यते सम्यग्गृहे ते भरतर्षभ ।
धनुर्वेदस्य सूत्रं वै यन्त्रसूत्रं च नागरम् ॥ २.५.१२५ ॥
โอ หัวหน้าแห่งภรต คัมภีร์ว่าด้วยวิชาธนูและคัมภีร์ว่าด้วยเครื่องจักรในเมืองได้รับการศึกษาอย่างถูกต้องในวังของท่านหรือไม่
2.5.126
कच्चिदस्त्राणि सर्वाणि ब्रह्मदण्डश्च तेऽनघ ।
विषयोगास्तथा सर्वे विदिताः शत्रुनाशनाः ॥ २.५.१२६ ॥
โอ ผู้ไร้บาป ท่านรู้จักอาวุธทั้งปวงและพรหมทัณฑ์หรือไม่ และยาพิษทั้งปวงที่ใช้ทำลายศัตรูท่านก็รู้จักหรือไม่
2.5.127
कच्चिदग्निभयाच्चैव सर्वं व्यालभयात्तथा ।
रोगरक्षोभयाच्चैव राष्ट्रं स्वं परिरक्षशि ॥ २.५.१२७ ॥
ท่านคุ้มครองแคว้นของท่านให้พ้นจากความกลัวไฟ พ้นจากความกลัวสัตว์ร้ายทั้งปวง และพ้นจากความกลัวโรคและรากษสเช่นนั้นหรือไม่
2.5.128
कच्चिदन्धांश्च मूकांश्च पङ्गून्व्यङ्गानबान्धवान् ।
पितेव पासि धर्मज्ञ तथा प्रव्रजितानपि ॥ २.५.१२८ ॥
โอ ผู้รู้ธรรม ท่านคุ้มครองคนตาบอด คนใบ้ คนง่อย คนพิการ ผู้ไร้ญาติ และนักบวชที่ออกบวชเหมือนดั่งบิดาคุ้มครองบุตรหรือไม่
2.5.129
षडवर्था महाराज कच्चित्ते पृष्ठतः कृताः ।
निद्राऽऽलस्यं भयं क्रोधो मार्दवं दीर्घसूत्रता ॥ २.५.१२९ ॥
โอ มหาราชา ท่านได้วางสิ่งทั้งหกไว้เบื้องหลังแล้วหรือไม่ คือ การหลับใหล ความเกียจคร้าน ความกลัว ความโกรธ ความอ่อนโยนเกินควร และการผัดวันประกันพรุ่ง
2.5.130
ततः कुरूणामृषभो महात्मा ।
श्रुत्वा गिरो ब्राह्मणसत्तमस्य।
प्रणम्य पादावभिवाद्य तुष्टो ।
राजाऽब्रवीन्नारदं देवरूपम् ॥ २.५.१३० ॥
ครั้นนั้น พระราชาผู้ยอดเยี่ยมแห่งกุรุ ผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ ได้ฟังถ้อยคำของพราหมณ์ผู้ประเสริฐที่สุด จึงถวายบังคมที่พระบาท กราบไหว้ด้วยความเคารพ และด้วยความพอพระทัย ตรัสกับนารทะผู้มีรูปทิพย์
2.5.131
एवं करिष्यामि यथा त्वयोक्तं ।
प्रज्ञा हि मे भूय एवाभिवृद्धा।
उक्त्वा तथा चैव चकार राजा ।
लेभे महीं सागरमेखलां च ॥ २.५.१३१ ॥
"ข้าพเจ้าจะทำตามที่ท่านกล่าวไว้ ปัญญาของข้าพเจ้าได้เจริญยิ่งขึ้นอีกแล้ว" เมื่อตรัสดังนี้แล้ว พระราชาก็ทรงกระทำเช่นนั้น และได้แผ่นดินที่มีมหาสมุทรเป็นเข็มขัด
2.5.132
एवं यो वर्तते राजा चातुर्वर्ण्यस्य रक्षणे ।
स विहृत्येह सुसुखी शुक्रस्यैति सलोकताम् ॥ २.५.१३२ ॥
พระราชาผู้ประพฤติเช่นนี้ในการคุ้มครองวรรณะทั้งสี่ ครั้นดำรงอยู่ในโลกนี้อย่างมีความสุขยิ่ง ย่อมบรรลุถึงโลกเดียวกับพระศุกระ