મહાભારત · અધ્યાય 2.50
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.50.1
शृणु राजंस्ततो विष्णोः प्रादुर्भावं महात्मनः ।
अष्टाविंशे युगे चापि मार्कण्डेयपुरः सरः ॥ २.५०.१ ॥
હે રાજન, સાંભળો. મહાત્મા વિષ્ણુના પ્રાદુર્ભાવની વાત. અઠ્ઠાવીસમા યુગમાં પણ, માર્કંડેયને આગળ રાખીને.
2.50.2
तिथौ नावमिके जज्ञे तथा दशरथादपि ।
कृत्वाऽऽत्मानं महाबाहुश्चतुर्धा विष्णुरव्ययः ॥ २.५०.२ ॥
નવમી તિથિએ જન્મ્યા, દશરથથી પણ. મહાબાહુ અવ્યય વિષ્ણુએ પોતાને ચાર ભાગમાં વહેંચીને.
2.50.3
लोके राम इति ख्यातस्तेजसा भास्करोपमः ।
प्रसादनार्थं लोकस्य विष्णुस्तत्र सनातनः ॥ २.५०.३ ॥
લોકમાં રામ નામે પ્રખ્યાત થયા, તેજમાં સૂર્ય સમાન. લોકને પ્રસન્ન કરવા સનાતન વિષ્ણુ ત્યાં.
2.50.4
धर्मार्थमेव कौन्तेय जज्ञे तत्र महायशाः ।
तमप्याहुर्मनुष्येन्द्रं सर्वभूतपतेस्तनुम् ॥ २.५०.४ ॥
હે કૌન્તેય, ધર્મ માટે જ ત્યાં તે મહાયશસ્વી જન્મ્યા. તેમને પણ મનુષ્યેન્દ્ર, સર્વભૂતપતિનું શરીર કહે છે.
2.50.5
यज्ञविघ्नकरस्तत्र विश्वामित्रस्य भारत ।
सुबाहुर्निहतस्तेन मारीचस्ताडितो भृशम् ॥ २.५०.५ ॥
હે ભારત, ત્યાં વિશ્વામિત્રના યજ્ઞમાં વિઘ્ન કરનાર સુબાહુ તેમના વડે માર્યો ગયો; મારીચ અત્યંત ઘાયલ થયો.
2.50.6
तस्मै दत्तानि चास्राणि विश्वमित्रेण धीमता ।
वधार्थं सर्वशत्रूणां दुर्वाराणि सुरैरपि ॥ २.५०.६ ॥
તે બુદ્ધિમાન વિશ્વામિત્રે તેમને અસ્ત્રો આપ્યા — સર્વ શત્રુઓને મારવા, દેવોથી પણ દુર્નિવાર.
2.50.7
वर्तमाने महायज्ञे जनकस्य महात्मनः ।
भग्नं माहेश्वरं चापं क्रीडता लीलया भृशम् ॥ २.५०.७ ॥
મહાત્મા જનકનો મહાયજ્ઞ ચાલતો હતો ત્યારે, રમતાં રમતાં તેણે માહેશ્વર ધનુષ્ય અતિશય બળથી તોડ્યું.
2.50.8
ततस्तु सीतां जग्राह भार्यार्थे जानकीं विभुः ।
नगरीं पुनरासाद्य मुमुदे तत्र सीतया ॥ २.५०.८ ॥
પછી તે સમર્થે જાનકી સીતાને પત્ની તરીકે સ્વીકારી; નગરમાં પાછા ફરીને ત્યાં સીતા સાથે આનંદ માણ્યો.
2.50.9
कस्यचित्त्वथ कालस्य पित्रा तत्राभिचोदितः ।
कैकेय्याः प्रियमन्विच्छन्वनमभ्यवपद्यत ॥ २.५०.९ ॥
થોડા સમય પછી પિતાએ ત્યાં પ્રેરણા આપતાં, કૈકેયીનું પ્રિય કરવાની ઇચ્છાથી તે વનમાં ગયો.
2.50.10
यः समाः सर्वधर्मज्ञश्चतुर्दश वने वसन ।
लक्ष्मणानुचरो रामः सर्वभूतहिते रतः ॥ २.५०.१० ॥
સર્વધર્મજ્ઞ એ રામ ચૌદ વર્ષ વનમાં રહ્યા; લક્ષ્મણને અનુસરીને, સર્વ પ્રાણીઓના હિતમાં રત રહ્યા.
2.50.11
चतुर्दश वने तीर्त्वा तदा वर्षाणि भारत ।
रूपिणी यस्य पार्श्वस्था सीतेत्यभिहिता जनैः ॥ २.५०.११ ॥
હે ભારત, ચૌદ વર્ષ વનમાં વિતાવીને, ત્યારે જેની પાસે મૂર્તિમંત ઊભેલી સ્ત્રીને લોકો સીતા કહેતા.
2.50.12
पूर्वोचितत्वात्सा लक्ष्मीर्भर्तारमनुशोचति ।
जनस्थाने वसन्कार्यं त्रिदशानां चकार सः ॥ २.५०.१२ ॥
પૂર્વની યોગ્યતાને કારણે તે લક્ષ્મી પોતાના પતિ માટે શોક કરે છે. જનસ્થાનમાં રહીને તેણે દેવોનું કાર્ય કર્યું.
2.50.13
मारीचं दूषणं हुत्वा खरं त्रिशिरसं तथा ।
चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां घोरकर्मणाम् ॥ २.५०.१३ ॥
મારીચ, દૂષણ, ખર અને ત્રિશિરાને મારીને, તેમજ ઘોર કર્મ કરનારા ચૌદ હજાર રાક્ષસોને.
2.50.14
जघान रामो धर्मात्मा प्रजानां हितकाम्यय ।
विराधं च कबन्धं च राक्षसौ घोरकर्मिणौ ॥ २.५०.१४ ॥
ધર્માત્મા રામે પ્રજાના હિતની ઇચ્છાથી ઘોર કર્મ કરનારા વિરાધ અને કબંધ એ બે રાક્ષસોને માર્યા.
2.50.15
जघान च तदा रामो गन्धर्वौ शाषविक्षतौ ।
स रावणस्य भगिनीनासाच्छेदमकारयत् ॥ २.५०.१५ ॥
ત્યારે રામે શાપથી ઘાયલ બે ગંધર્વોને માર્યા; તેણે રાવણની બહેનનું નાક કપાવ્યું.
2.50.16
भार्यावियोगं तं प्राप्य मृगयन्व्यचरद्वनम् ।
स तस्मादृश्यमूकं तु गत्वा पम्पामतीत्य च ॥ २.५०.१६ ॥
પત્નીના વિયોગને પામીને તે તેને શોધતો વનમાં ભટકતો રહ્યો; ત્યાંથી ઋષ્યમૂકે જઈ પંપા પાર કરી.
2.50.17
सुग्रीवं मारुतिं दृष्ट्वा चक्रे मैत्रीं तयोः स वै ।
अथ गत्वा स किष्किन्धां सुग्रीवेण तदा सह ॥ २.५०.१७ ॥
સુગ્રીવ અને મારુતિને જોઈને તેણે તેમની સાથે મૈત્રી કરી; પછી તે કિષ્કિંધા જઈને સુગ્રીવ સાથે રહ્યો.
2.50.18
निहत्य वालिनं युद्धे वानरेद्रं महाबलम् ।
अभ्यपिञ्चत्तदा रामः सुग्रीवं वानरेश्वरम् ॥ २.५०.१८ ॥
યુદ્ધમાં મહાબળવાન વાનરેન્દ્ર વાલીને મારીને ત્યારે રામે સુગ્રીવને વાનરેશ્વર તરીકે અભિષેક કર્યો.
2.50.19
ततः स वीर्यवान्राजंस्त्वरया वै समुत्सुकः ।
विचित्य वायुपुत्रेण लङ्कादेशं निवेदितः ॥ २.५०.१९ ॥
હે રાજન્, ત્યારે તે પરાક્રમી વાયુપુત્ર દ્વારા શોધાયેલા લંકાદેશની વાત જણાવવામાં આવતાં તે ઉતાવળથી ઉત્સુક થયો.
2.50.20
मेतुं वद्ध्वा समुद्रस्य वानरैः स समुत्सुकः ।
सीतायाः पदमन्विच्छन्रामो लङ्कां विवेश वै ॥ २.५०.२० ॥
સમુદ્ર પર વાનરો સાથે સેતુ બાંધીને, ઉત્સુક થઈ સીતાનો પગલાં-માર્ગ શોધતા રામે ખરેખર લંકામાં પ્રવેશ કર્યો.
2.50.21
देवोरगगणानां हि यक्षराक्षसपक्षिणाम् ।
तत्रावद्यं राक्षसेन्द्रं रावणं युधि दुर्जयम् ॥ २.५०.२१ ॥
દેવતાઓ, નાગો, યક્ષો, રાક્ષસો અને પક્ષીઓના સમૂહો માટે પણ ત્યાં યુદ્ધમાં અજેય, નિંદ્ય રાક્ષસરાજ રાવણ હતો.
2.50.22
युक्तं राक्षसकोटीभिर्भिन्नाञ्जनचयोपमम् ।
दुर्निरीक्ष्यं सुरगणैर्वरदानेन दर्पितम् ॥ २.५०.२२ ॥
કરોડો રાક્ષસોથી યુક્ત, તૂટેલા કાજળના ઢગલા જેવો, દેવગણોને પણ જોવો મુશ્કેલ, વરદાનથી ગર્વિત.
2.50.23
जघान सचिवैः सार्धं सान्वयं रावणं रणे ॥ २.५०.२३ ॥
યુદ્ધમાં મંત્રીઓ સહિત, વંશ સહિત રાવણને (રામે) હણ્યો.
2.50.24
त्रैलोक्यकण्टकं वीरं महाकायं महाबलम् ।
रावमं सगणं हत्वा रामो भूतपतिः पुरा ॥ २.५०.२४ ॥
ત્રણેય લોકના કાંટા સમા, વીર, વિશાળકાય અને મહાબળવાન રાવણને તેના ગણો સહિત હણીને રામ, જે પૂર્વે ભૂતપતિ હતા.
2.50.25
लङ्कायां तं महात्मानं राक्षसेन्द्रं विभीषणम् ।
अभिषिच्य ततो राम अमरत्वं ददौ तदा ॥ २.५०.२५ ॥
લંકામાં તે મહાત્મા રાક્ષસેન્દ્ર વિભીષણનો અભિષેક કરીને, હે રામ, ત્યારે તેમને અમરત્વ આપ્યું.
2.50.26
आरुह्य पुष्पकं रामः सीतामादाय पाण्डव ।
सबलं स्वपुरं गत्वा धर्मराज्यमपालयत् ॥ २.५०.२६ ॥
પુષ્પક વિમાન પર ચઢીને, સીતાને લઈને, હે પાંડવ, સેના સાથે પોતાના નગરે જઈને રામે ધર્મરાજ્યનું પાલન કર્યું.
2.50.27
दानवो लवणो नाम मधोः पुत्रो महाबलः ।
शत्रुघ्नेन हतो राजंस्तदा रामस्य शासनात् ॥ २.५०.२७ ॥
મધુનો પુત્ર લવણ નામનો મહાબલી દાનવ, હે રાજન, ત્યારે રામની આજ્ઞાથી શત્રુઘ્ન વડે મરાયો.
2.50.28
एवं बहूनि कर्माणि कृत्वा लोकहिताय सः ।
राजं चकार विधिवद्रामो धर्मभृतां वरः ॥ २.५०.२८ ॥
આ રીતે લોકહિત માટે ઘણાં કર્મો કરીને, ધર્મધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ રામે વિધિપૂર્વક રાજસૂય યજ્ઞ કર્યો.
2.50.29
शताश्वमेधानाजह्रे ज्योतिरुक्थ्यान्निरर्गलान् ।
नाश्रूयन्ताशुभा वाचो नात्ययः प्राणिनां तदा। ॥ २.५०.२९ ॥
સો અશ્વમેધ યજ્ઞો અને જ્યોતિષ્ટોમ તથા ઉક્થ્ય યજ્ઞો તેમણે નિર્વિઘ્ને કર્યા; ત્યારે પ્રાણીઓમાં અશુભ વચનો સંભળાયાં નહીં, અકાળ મૃત્યુ પણ થયું નહીં.
2.50.30
न दस्युजं भयं चासीद्रामे राज्यं प्रशसति ।
ऋषीणां देवतानां च मनुष्याणां तथैव च ॥ २.५०.३० ॥
રામના રાજ્યમાં, જેની પ્રશંસા થતી હતી, ચોર-લૂંટારાઓથી કોઈ ભય નહોતો; ઋષિઓ, દેવતાઓ અને મનુષ્યોને પણ એમ જ.
2.50.31
पृथिव्यां धार्मिकाः सर्वे रामे राज्यं प्रशासति ।
नाधर्मिष्ठो नरः कश्चिद्बभूव प्राणिनां क्वचित् ॥ २.५०.३१ ॥
રામ રાજ્ય ચલાવતા હતા ત્યારે પૃથ્વી પર બધા ધાર્મિક હતા; પ્રાણીઓમાં કોઈ અધર્મી માણસ ક્યારેય થયો નહોતો.
2.50.32
प्राणापानौ समौ ह्यास्तां रामे राज्यं प्रशासति ।
गाधामप्यत्र गायन्ति ये पुराणविदो जनाः ॥ २.५०.३२ ॥
રામ રાજ્ય ચલાવતા હતા ત્યારે પ્રાણ અને અપાન સમાન હતા; આ વિષયમાં પુરાણજ્ઞ લોકો એક ગાથા પણ ગાય છે.
2.50.33
श्यामो युवा लोहिताक्षो मातङ्गानामिवर्षभः ।
आजानुबाहुः सुमुखः सिंहस्कन्धो महाबलः ॥ २.५०.३३ ॥
તેઓ શ્યામવર્ણ, યુવાન, લાલ નેત્રોવાળા હતા; હાથીઓમાં વૃષભ સમાન, ઘૂંટણ સુધી લાંબા હાથવાળા, સુંદર મુખવાળા, સિંહ જેવા ખભાવાળા અને મહાબળવાન હતા.
2.50.34
दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च ।
राज्यं भोगं च सम्प्राप्य शशास पृथिवीमिमाम् ॥ २.५०.३४ ॥
રાજ્ય અને ભોગ પ્રાપ્ત કરીને તેમણે દસ હજાર અને એક હજાર વર્ષ સુધી આ પૃથ્વી પર શાસન કર્યું.
2.50.35
रामो रामो राम इति प्राजानामभवन्कथाः ।
रामभूतं जगदिदं रामे राज्यं प्रशासति ॥ २.५०.३५ ॥
"રામ, રામ, રામ" એ જ પ્રજાની વાતો બની ગઈ; રામ રાજ્ય ચલાવતા હતા ત્યારે આ જગત રામમય થઈ ગયું.
2.50.36
ऋग्यजुः सामहीनाश्च न तदाऽसन्द्विजायः ।
उषित्वा दण्डके कार्यं त्रिदशानां चकार सः ॥ २.५०.३६ ॥
તે સમયે ઋક્, યજુ, સામ વિનાના દ્વિજો ન હતા; તેમણે દંડકારણ્યમાં નિવાસ કરીને દેવોનું કાર્ય કર્યું.
2.50.37
पूर्वापकारिणं तं तु पौलस्त्यं मनुजर्षभम् ।
देवगन्धर्वनागानामरिं स निजघानह ॥ २.५०.३७ ॥
પહેલાં અપકાર કરનાર તે પૌલસ્ત્યને — દેવ, ગંધર્વ અને નાગોના શત્રુને — તે મનુજશ્રેષ્ઠે હણ્યો.
2.50.38
सत्ववान्गुणसम्पन्नो दीप्यमानः स्वतेजसा ।
एवमेव महाबाहुरिक्ष्वाकुकुलवर्धनः ॥ २.५०.३८ ॥
સત્ત્વગુણી, ગુણસંપન્ન, પોતાના તેજથી ઝળહળતા, એવી જ રીતે મહાબાહુ ઇક્ષ્વાકુકુળવર્ધન (રામ).
2.50.39
रावणं सगणं हत्वा दिवमाक्रमताभिभूः ।
ति दाशरथेः ख्यातः प्रादुर्भावो महात्मनः ॥ २.५०.३९ ॥
રાવણને તેના પરિવાર સહિત હણીને તે વિજેતા સ્વર્ગે ચડ્યા. આ રીતે દશરથપુત્ર મહાત્માનું અવતરણ પ્રસિદ્ધ છે.
2.50.40
ततः कृष्णो महाबाहुर्भीतानामभयङ्करः ।
अष्टाविंशे युगे राजञ्जज्ञे श्रीवत्सलक्षणः ॥ २.५०.४० ॥
પછી ભયભીતોને અભય આપનાર મહાબાહુ કૃષ્ણ, હે રાજન્, અઠ્ઠાવીસમા યુગમાં શ્રીવત્સ ચિહ્નસહિત જન્મ્યા.
2.50.41
पेशलश्च वदान्यश्चलोके बहुमतो नृषु ।
स्मृतिमान्देशकालज्ञः शङ्खचक्रगदासिभृत् ॥ २.५०.४१ ॥
તે મધુર, ઉદાર, લોકમાં મનુષ્યોમાં અત્યંત માન્ય, સ્મૃતિવાન, દેશકાળ જાણનાર, શંખ-ચક્ર-ગદા-ખડ્ગ ધારણ કરનાર છે.
2.50.42
वासुदेव इति ख्यातो लोकानां हितकृत्सदा ।
वृष्णीनां च कुले जातो भूमेः प्रियचिकीर्षया ॥ २.५०.४२ ॥
વાસુદેવ નામે પ્રસિદ્ધ, જે સદા લોકોનું હિત કરનાર છે, પૃથ્વીનું પ્રિય કરવાની ઇચ્છાથી વૃષ્ણિકુળમાં જન્મ્યા.
2.50.43
शत्रूणां भयकृद्दाता मधुहेति स विश्रुतः ।
शकटार्जुनरामाणां कीलस्थानान्यसूदयत् ॥ २.५०.४३ ॥
તે શત્રુઓને ભય આપનાર છે; મધુનો વધ કરનાર તરીકે વિખ્યાત છે. શકટ, અર્જુનો અને રામનાં કીલસ્થાનોનો તેણે નાશ કર્યો.
2.50.44
कंसादीन्निजघानाजौ दैत्यान्मानुषविग्रहान् ।
अयं लोकहितार्थाय प्रादुर्भावो महात्मनः ॥ २.५०.४४ ॥
યુદ્ધમાં તેણે કંસ વગેરે માનવદેહધારી દૈત્યોનો વધ કર્યો. આ મહાત્માનું પ્રાદુર્ભાવ લોકકલ્યાણ માટે છે.
2.50.45
कल्की विष्णुयशा नाम भूयश्चोत्पत्स्यते हरिः ।
लेर्युगान्ते सम्प्राप्ते धर्मे शिथिलतां गते ॥ २.५०.४५ ॥
કલ્કી, વિષ્ણુયશા નામે, હરિ ફરીથી જન્મશે; યુગના અંતે, ધર્મ શિથિલ થયો ત્યારે.
2.50.46
पाषण्डिनां गणानां हि वधार्थं भरतर्षभ ।
धर्मस्य च विवृद्ध्यर्थं विप्राणां हितकाम्यया ॥ २.५०.४६ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, પાખંડીઓના સમૂહોના વધ માટે, ધર્મની વૃદ્ધિ માટે અને બ્રાહ્મણોના હિતની ઇચ્છાથી.
2.50.47
एते चान्ये च बहवो विष्णोर्देवगणैर्युताः ।
प्रादुर्भावाः पुराणेषु गीयन्ते ब्रह्मवादिभिः ॥ २.५०.४७ ॥
આ અને બીજા ઘણા વિષ્ણુના પ્રાદુર્ભાવ, દેવગણો સહિત; પુરાણોમાં બ્રહ્મવાદીઓ દ્વારા ગવાય છે.