મહાભારત · અધ્યાય 2.51
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.51.1
एवमुक्ते तु कौन्तेयस्ततः कौरवनन्दनः ।
आबभाषे पुनर्भीष्णे धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ २.५१.१ ॥
આમ કહેવાયા પછી કુંતીપુત્ર, કૌરવોના આનંદ ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે ફરીથી ભીષ્મ સાથે વાત કરી.
2.51.2
भूय एव मनुष्येन्द्र उपेन्द्रस्य यशस्विनः ।
जन्म वृष्णिषु विज्ञातुमिच्छामि वदतां वर ॥ २.५१.२ ॥
હે મનુષ્યેન્દ્ર, વક્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ! યશસ્વી ઉપેન્દ્ર (કૃષ્ણ)નો વૃષ્ણિઓમાં જન્મ ફરી જાણવા ઇચ્છું છું.
2.51.3
यथैव भगवाञ्जातः क्षिताविह जनार्दनः ।
माधवेषु महाबुद्धिस्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ २.५१.३ ॥
ભગવાન જનાર્દન આ પૃથ્વી પર માધવોમાં મહાબુદ્ધિમાન થઈને જે રીતે જન્મ્યા, તે હે પિતામહ, મને કહો.
2.51.4
एवमुक्तस्ततो भीष्मः केशवस्य महात्मनः ।
माधवेषु तथा जन्म कथयामास वीर्यवान् ॥ २.५१.४ ॥
આમ પૂછાયા પછી, પરાક્રમી ભીષ્મે મહાત્મા કેશવનો માધવોમાં જન્મ આ રીતે વર્ણવ્યો.
2.51.5
हन्त ते कथयिष्यामि युधिष्ठिर यथातथम् ।
यतो नारायणस्येह जन्म वृष्णिषु कौरव ॥ २.५१.५ ॥
સારું, હે યુધિષ્ઠિર, નારાયણ અહીં વૃષ્ણિઓમાં જે રીતે જન્મ્યા તે હું તમને યથાર્થ કહીશ, હે કૌરવ.
2.51.6
पुरा लोके महाराज वर्तमाने कृते युगे ।
आसीत्रैलोक्यविख्यातः सङ्ग्रामस्तारकामयः ॥ २.५१.६ ॥
હે મહારાજ, પૂર્વે કૃતયુગ ચાલતો હતો ત્યારે લોકમાં ત્રિલોકવિખ્યાત તારકના નિમિત્તે એક સંગ્રામ થયો હતો.
2.51.7
विरोचनो मयस्तारो वराहः श्वेत एव च ।
विप्रचित्तिः प्रलम्बश्च वृत्रजम्भबलादयः ॥ २.५१.७ ॥
વિરોચન, મય, તાર, વરાહ, શ્વેત, વિપ્રચિત્તિ, પ્રલંબ, વૃત્ર, જંભ, બલ વગેરે.
2.51.8
नमुचिः कालनेमिश्च प्रह्लाद इति विश्रुतः ।
लम्बः किशोरः स्वर्भानुररिष्टो राक्षसेश्वरः ॥ २.५१.८ ॥
નમુચિ, કાલનેમિ, પ્રસિદ્ધ પ્રહ્લાદ, લંબ, કિશોર, સ્વર્ભાનુ અને રાક્ષસેશ્વર અરિષ્ટ.
2.51.9
एते चान्ये च बहवो दैत्यसङ्घाः सहस्रशः ।
नानाशस्त्रधरा राजन्नानाभूषणवाहनाः ॥ २.५१.९ ॥
આ અને બીજા ઘણા, હજારોના દૈત્યસમૂહો, હે રાજન, વિવિધ શસ્ત્રો ધારણ કરનારા, વિવિધ આભૂષણો અને વાહનોથી સજ્જ.
2.51.10
देवतानामभिमुखास्तस्थुर्दैतेयदानवाः ।
देवास्तु युध्यमानास्ते दानवानभ्ययू रणे ॥ २.५१.१० ॥
દૈત્ય અને દાનવો દેવોની સામે ઊભા રહ્યા; અને દેવો યુદ્ધ કરતા રણમાં દાનવો પર ધસી ગયા.
2.51.11
आदित्या वसवो रुद्राः साध्या विश्वे मरुद्गणाः ।
इन्द्रो यमश्च वरुणश्चन्द्रश्चैव धनेश्वरः ॥ २.५१.११ ॥
આદિત્યો, વસુઓ, રુદ્રો, સાધ્યો, વિશ્વેદેવો, મરુદ્ગણો; ઇન્દ્ર, યમ, વરુણ, ચંદ્ર અને ધનેશ્વર કુબેર.
2.51.12
अश्विनौ च महावीर्यौ ये चान्ये देवतागणाः ।
चक्रुर्युद्धं महाघोरं दानवैश्च यथाक्रमम् ॥ २.५१.१२ ॥
મહાપરાક્રમી બે અશ્વિનીકુમારો અને બીજા દેવગણોએ દાનવો સાથે યથાક્રમ અત્યંત ભયાનક યુદ્ધ કર્યું.
2.51.13
युध्यमानाः समेयुश्च देवा दैतेयदानवैः ।
तद्युद्धमभवद्घोरं देवदानवसङ्कुलम् ॥ २.५१.१३ ॥
લડતા દેવો દૈત્યો અને દાનવો સાથે ભિડાયા. દેવદાનવોથી ભરેલું તે યુદ્ધ ભયંકર બન્યું.
2.51.14
ताभ्यां बलाभ्यां सञ्जज्ञे तुमुलो विग्रहस्तदा ।
तीक्ष्णशस्त्रैः किरन्तोऽथ अभ्ययुर्देवदानवाः ॥ २.५१.१४ ॥
તે બે સેનાઓ વચ્ચે ત્યારે ભીષણ સંઘર્ષ થયો. તીક્ષ્ણ શસ્ત્રોની વર્ષા કરતા દેવ-દાનવો આગળ વધ્યા.
2.51.15
घ्रन्ति देवान्सगन्धर्वान्सयक्षोरगचारणान् ।
ते वध्यमाना दैतेयैर्देवसङ्घास्तदा रणे ॥ २.५१.१५ ॥
દૈત્યો ગંધર્વો, યક્ષો, નાગો અને ચારણો સહિત દેવોને મારી રહ્યા હતા. ત્યારે રણમાં દૈત્યોથી માર્યા જતા દેવસમૂહો.
2.51.16
त्रातारं मनसा जग्मुर्देवं नारायमं प्रभुम् ।
एतस्मिन्नन्तरे तत्र जगाम हरिरीश्वरः ॥ २.५१.१६ ॥
મનથી રક્ષક દેવ નારાયણ પ્રભુને તેઓ શરણે ગયા. એ દરમ્યાન ત્યાં ઈશ્વર હરિ આવ્યા.
2.51.17
दीपयञ्ज्योतिषा भूमिं शङ्खचक्रगदाधरः ।
तमागतं सुपर्णस्थं विष्णुं लोकनमस्कृतम् ॥ २.५१.१७ ॥
તેજથી પૃથ્વીને પ્રકાશિત કરતા, શંખ-ચક્ર-ગદા ધારણ કરેલા, ગરુડ પર બેસીને આવેલા, લોકોથી વંદિત વિષ્ણુને.
2.51.18
दृष्ट्वा मुदा युताः सर्वे भयं त्यक्त्वा रमे सुराः ।
चक्रुर्युद्धं पुनः सर्वे देवा दैतेयदानवैः ॥ २.५१.१८ ॥
તેમને જોઈને આનંદથી ભરાયેલા સર્વ દેવોએ ભય ત્યજી દીધો. હે રામ, બધા દેવો ફરી દૈત્યો અને દાનવો સાથે યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.
2.51.19
तद्युद्धमभवद्घोरमचिन्त्यं रोमहर्षणम् ।
जघ्रुर्दैत्यान्त्रणे घोराः सर्वे शक्रपुरोगमाः ॥ २.५१.१९ ॥
તે યુદ્ધ ભયંકર, અકલ્પનીય અને રૂંવાડાં ઊભાં કરી દે તેવું હતું. શક્રને આગળ રાખીને સર્વ ઉગ્ર દેવોએ રણમાં દૈત્યો પર પ્રહાર કર્યો.
2.51.20
ते बाध्यमाना बिबुधैर्दुद्रुवुदैत्यदानवाः ॥ २.५१.२० ॥
દેવોથી પીડિત થયેલા તે દૈત્ય અને દાનવો ભાગી ગયા.
2.51.21
विद्रुतान्दानवान्दृष्ट्वा तदा भारत संयुगे ।
कालनेमिरिति ख्यातो दानवः प्रत्यदृश्यता ॥ २.५१.२१ ॥
હે ભરત! યુદ્ધમાં દાનવોને ભાગતા જોઈને ત્યારે કાલનેમિ નામનો પ્રસિદ્ધ દાનવ પ્રગટ થયો.
2.51.22
शत्रुप्रहरणे घोरः शतबाहुः शताननः ।
शतशीर्षः स्थितः श्रीमाञ्छतशृङ्गं इवाचलः ॥ २.५१.२२ ॥
શત્રુઓ પર પ્રહાર કરવામાં ભયંકર, સો ભુજાઓ, સો મુખો અને સો મસ્તકવાળો તે શ્રીમાન સો શિખરોવાળા પર્વત સમાન ઊભો રહ્યો.
2.51.23
भास्कराकारमुकुटः शिञ्जिताभरणाङ्गदः ।
धूम्रकेतुर्हरिश्मश्रुर्निर्दष्टोष्ठपुटाननः ॥ २.५१.२३ ॥
સૂર્ય સમાન મુગટવાળો, ઝણઝણતાં આભૂષણો અને બાજુબંધ પહેરેલો, ધૂમ્રધ્વજવાળો, પીળી દાઢીવાળો, દાંતથી કરડેલા હોઠ અને મુખવાળો.
2.51.24
त्रैलोक्यान्तरविस्तारं धारयन्विपुलं वपुः ।
तर्जयन्वै रणे देवाञ्छादयन्वै दिशो दश ॥ २.५१.२४ ॥
ત્રણેય લોકની વચ્ચે ફેલાયેલું વિશાળ શરીર ધારણ કરીને, રણમાં દેવોને ધમકાવતો અને દસે દિશાઓને આચ્છાદિત કરતો.
2.51.25
अभ्यधावत्सुसङ्क्रुद्धो व्यादितास्य इवान्तकः ।
तत्र शस्त्रप्रतानैश्च देवान्धर्षितवान्त्रणे ॥ २.५१.२५ ॥
અત્યંત ક્રોધે ખુલ્લા મુખવાળા યમની જેમ તે દોડ્યો; ત્યાં યુદ્ધમાં શસ્ત્રોના વરસાદથી તેણે દેવોને પીડ્યા.
2.51.26
अभ्याययुः सुरान्सर्वान्पुनस्ते दैत्यदानवाः ।
आपीडयन्त्रणे क्रुद्धास्ततो देवान्युधिष्ठिर ॥ २.५१.२६ ॥
ફરીથી તે દૈત્ય અને દાનવો ક્રોધે સર્વ દેવો પર ધસી આવ્યા; હે યુધિષ્ઠિર, યુદ્ધમાં તેમણે દેવોને પીડ્યા.
2.51.27
ते वध्यमाना विबुधाः समरे कालनेमिना ।
दैत्यैश्चैव महाराज दुद्रुवुस्ते दिशो दश ॥ २.५१.२७ ॥
યુદ્ધમાં કાલનેમિ અને દૈત્યો દ્વારા મરાતા તે દેવો, હે મહારાજ, દસે દિશાઓમાં ભાગ્યા.
2.51.28
विबुधान्विद्रुतान्दृष्ट्वा कालनेमिर्महा।ञसुरः ।
इन्द्रं यमं च वरुणं वायुं च धनदं रविम् ॥ २.५१.२८ ॥
દેવોને ભાગતા જોઈને મહાસુર કાલનેમિએ ઇન્દ્ર, યમ, વરુણ, વાયુ, કુબેર અને સૂર્યને જોયા.
2.51.29
एतांश्चान्यान्बलाञ्जित्वा तेषां कार्याण्यवाप सः ।
तान्सर्वान्सहसा जित्वा कालनेमिर्महासुरः ॥ २.५१.२९ ॥
તેમને અને અન્યોને બળપૂર્વક જીતીને તેણે તેમનાં કાર્યો પોતાને હસ્તગત કર્યાં; તે સર્વને અચાનક જીતી લેનાર મહાસુર કાલનેમિએ એમ કર્યું.
2.51.30
ददर्श गगने विष्णुं सुपर्णस्थं महाद्युतिम् ।
तं दृष्ट्वा क्रोधताम्राक्षस्तर्जयन्नभ्ययात्तदा ॥ २.५१.३० ॥
આકાશમાં ગરુડ પર ઊભેલા મહાતેજસ્વી વિષ્ણુને તેણે જોયા; તેમને જોઈ ક્રોધથી લાલ નેત્રોવાળો તે ધમકાવતો ત્યારે આગળ વધ્યો.
2.51.31
स बाहुशतमुद्यम्य सर्वास्त्रग्रहणं रणे ।
रोषाद्भारत दैत्येन्द्रो विष्णोरुरसि पातयत् ॥ २.५१.३१ ॥
યુદ્ધમાં બધાં શસ્ત્રો ધારણ કરતા સો હાથ ઉગામીને, હે ભારત, ક્રોધથી દૈત્યેન્દ્રે વિષ્ણુની છાતી પર પ્રહાર કર્યો.
2.51.32
दैत्याश्च दानवाश्चैव सर्वे मयपुरोगमाः ।
स्वान्यायुधानि सङ्गृह्य सर्वे विष्णुमुपाद्रवन् ॥ २.५१.३२ ॥
દૈત્યો અને દાનવો, મયની આગેવાનીમાં બધા, પોતાનાં શસ્ત્રો લઈને વિષ્ણુ તરફ દોડ્યા.
2.51.33
स ताड्यमानो।ञतिबलैर्दैत्यैः सर्वायुघोद्यतैः ।
न चचाल हरिर्युद्धेऽकम्पमान इवाचलः ॥ २.५१.३३ ॥
બધાં શસ્ત્રો ઉગામેલા અતિબળવાન દૈત્યો વડે પ્રહાર પામવા છતાં હરિ યુદ્ધમાં ચલિત ન થયા, અચલ પર્વતની જેમ.
2.51.34
पुनरुद्यम्य सङ्क्रुद्धः कालनेमिर्दृढां गदाम् ।
जघान गदया राजंस्तं विष्णुं गरुडं च वै ॥ २.५१.३४ ॥
ફરીથી ક્રોધે ભરાયેલા કાલનેમિએ મજબૂત ગદા ઉગામી, હે રાજન્, એ ગદાથી વિષ્ણુ અને ગરુડ બંનેને પ્રહાર કર્યો.
2.51.35
तं दृष्ट्वा गुरडं श्रान्तं चक्रमुद्यस्य वै हरिः ।
शतं शिरांसि बाहूंश्च सोच्छिनत्कालनेमिनः ॥ २.५१.३५ ॥
ગરુડને થાકેલો જોઈને હરિએ ચક્ર ઉગામ્યું અને કાલનેમિના સો મસ્તક અને હાથ કાપી નાખ્યા.
2.51.36
जघानान्यांस्च तान्सर्वान्समरे दैत्यदानवान् ।
विबुधानामृषीणां च स्वानि स्थानानि वै ददौ ॥ २.५१.३६ ॥
યુદ્ધમાં બાકીના બધા દૈત્યો અને દાનવોનો તેણે સંહાર કર્યો, અને દેવો તથા ઋષિઓને તેમનાં સ્થાનો પાછાં આપ્યાં.
2.51.37
दत्त्वा सुराणां सुग्रीतो योग्यकर्माणि भारत ।
जगाम ब्रह्मणा सार्धं ब्रह्मलोकं तदा हरिः ॥ २.५१.३७ ॥
હે ભારત, દેવોને તેમનાં યોગ્ય સ્થાનો આપીને અત્યંત પ્રસન્ન થયેલા હરિ ત્યારે બ્રહ્માની સાથે બ્રહ્મલોક ગયા.
2.51.38
ब्रह्मलोकं प्रविश्याश्च प्राप्य नारायणः प्रभुः ।
पौराणं ब्रह्मसदनं दिव्यं नारायणाश्रयम् ॥ २.५१.३८ ॥
બ્રહ્મલોકમાં પ્રવેશીને પ્રભુ નારાયણ બ્રહ્માના તે પ્રાચીન, દિવ્ય નિવાસસ્થાને પહોંચ્યા; તે નારાયણનો આશ્રય હતો.
2.51.39
स प्रविश्य तदा देवः स्तूयमानो महर्षिभिः ।
सहस्रशीर्षा भूत्वा च शयनायोपचक्रमे ॥ २.५१.३९ ॥
તે દેવ ત્યાં પ્રવેશીને, મહર્ષિઓ દ્વારા સ્તુતિ પામતા, સહસ્ર મસ્તકોવાળું રૂપ ધારણ કરીને શયન માટે તત્પર થયા.
2.51.40
आदिदेवः पुराणात्मा निद्रावशमुपागतः ।
शेते सुखं सदा विष्णुर्मोहयञ्जगदव्ययः ॥ २.५१.४० ॥
આદિદેવ, પુરાણાત્મા, નિદ્રાને વશ થયેલા, અવ્યય વિષ્ણુ જગતને મોહિત કરતા સદા સુખપૂર્વક શયન કરે છે.
2.51.41
जग्मुस्तस्याथ वर्षाणि शयानस्य महात्मनः ।
षट्त्रिंशच्छतसाहस्रं मानुषेणेह सङ्ख्यया ॥ २.५१.४१ ॥
સૂતેલા તે મહાત્માના માનવ ગણતરી પ્રમાણે અહીં છત્રીસ લાખ વર્ષ વીતી ગયાં.
2.51.42
जग्मुः कृतयुगत्रेताद्वापरान्ते बुबोध ह ।
ब्रह्मादिभिः स्तूयमानः सुरैश्चापि सहर्षिभिः ॥ २.५१.४२ ॥
કૃત, ત્રેતા, દ્વાપર યુગોના અંતે તેઓ જાગ્યા; બ્રહ્માદિ, દેવો અને મહર્ષિઓ દ્વારા સ્તુતિ પામતા.
2.51.43
उत्पत्य शयनाद्विष्णुर्ब्रह्मणा विबुधैः सह ।
देवानां च हितार्थाय ययौ देवसभां प्रति ॥ २.५१.४३ ॥
વિષ્ણુ શય્યામાંથી ઊઠીને બ્રહ્મા અને દેવો સાથે દેવતાઓના હિત માટે દેવસભા તરફ ગયા.
2.51.44
मेरोः शिरसि विन्यस्तां ज्वलन्तीं तां शुभां सभाम् ।
विविशुस्ते सुराः सर्वे ब्रह्मणा सह भारत ॥ २.५१.४४ ॥
હે ભારત, મેરુના શિખર પર સ્થાપિત એ તેજસ્વી શુભ સભામાં બ્રહ્મા સાથે બધા દેવો પ્રવેશ્યા.
2.51.45
जग्मुस्तत्र निषेदुस्ते सा निःशब्दा ह्यभूत्तदा ।
तत्र भूमिरुवाचाथ खेदात्करुणभाषिणी ॥ २.५१.४५ ॥
તેઓ ત્યાં ગયા અને બેઠા; ત્યારે એ સભા મૌન થઈ ગઈ. ત્યાં દુઃખથી કરુણ વાણીમાં પૃથ્વી બોલી.
2.51.46
राज्ञां बलैर्बलवतां खिन्नास्मि भृशपीडिता ।
नित्यं भारपरिश्रान्ता दुःखं जीवाम्यहं सुराः ॥ २.५१.४६ ॥
બળવાન રાજાઓની સેનાઓથી હું થાકી અને અત્યંત પીડિત થઈ છું. નિત્ય ભારથી થાકીને, હે દેવો, હું દુઃખમાં જીવી રહી છું.
2.51.47
पुरे पुरे च नृपतिः कोटिसङ्ख्यैर्बलैर्वृतः ।
राष्ट्रे राष्ट्रे च शतशो ग्रामाः कुलसहस्रिणः ॥ २.५१.४७ ॥
દરેક નગરમાં કરોડોની સંખ્યાની સેનાઓથી ઘેરાયેલો એક રાજા છે; દરેક રાષ્ટ્રમાં હજારો કુટુંબોવાળાં સેંકડો ગામ છે.
2.51.48
भूमिपानां सहस्रैश्च तेषां च बिलनां बलैः ।
ग्रामायुतैः पुरै राष्ट्रैरहं निर्विवरीकृता ॥ २.५१.४८ ॥
હજારો ભૂપતિઓ અને તેમની સેનાઓથી, દસ હજાર ગામો, નગરો અને રાષ્ટ્રોથી હું એવી ભરાઈ ગઈ છું કે મારામાં ક્યાંય ખાલી જગ્યા રહી નથી.
2.51.49
तस्माद्धारयितुं शक्त्या न क्षमासि जनानहम् ।
दैत्यैश्च बाध्यमानास्ताः प्राज नित्यं दुरात्मभिः ॥ २.५१.४९ ॥
તેથી તારી શક્તિથી મને ધારણ કરવા તું સમર્થ નથી. દુરાત્મા દૈત્યોથી સતત પીડિત થઈને હું…
2.51.50
भूमेस्तु वचनं श्रुत्वा देवो नारायणस्तदा ।
व्यादिश्य तान्सुरान्सर्वान्क्षितौ वस्तुं मनो दधे ॥ २.५१.५० ॥
પૃથ્વીના વચન સાંભળી ત્યારે દેવ નારાયણે તે સર્વ દેવોને આજ્ઞા આપીને પૃથ્વી પર વસવાનો મનમાં સંકલ્પ કર્યો.