మహాభారతం · అధ్యాయం 2.51
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.51.1
एवमुक्ते तु कौन्तेयस्ततः कौरवनन्दनः ।
आबभाषे पुनर्भीष्णे धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ २.५१.१ ॥
ఇలా చెప్పబడిన తర్వాత, కుంతీ పుత్రుడు, కౌరవుల ఆనందం, ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుడు మళ్ళీ భీష్ముడితో మాట్లాడాడు.
2.51.2
भूय एव मनुष्येन्द्र उपेन्द्रस्य यशस्विनः ।
जन्म वृष्णिषु विज्ञातुमिच्छामि वदतां वर ॥ २.५१.२ ॥
మనుష్యేంద్రా, వక్తలలో శ్రేష్ఠుడా! యశస్వి ఉపేంద్రుడి (కృష్ణుడి) వృష్ణి వంశంలో జన్మాన్ని మళ్ళీ తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను.
2.51.3
यथैव भगवाञ्जातः क्षिताविह जनार्दनः ।
माधवेषु महाबुद्धिस्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ २.५१.३ ॥
భగవంతుడైన జనార్దనుడు ఈ భూమిపై మాధవుల మధ్య, మహాబుద్ధిమంతుడిగా ఎలా జన్మించాడో, పితామహా, నాకు చెప్పండి.
2.51.4
एवमुक्तस्ततो भीष्मः केशवस्य महात्मनः ।
माधवेषु तथा जन्म कथयामास वीर्यवान् ॥ २.५१.४ ॥
ఇలా అడగబడిన తర్వాత, వీర్యవంతుడైన భీష్ముడు మహాత్ముడైన కేశవుడి మాధవులలో జన్మాన్ని ఇలా వివరించాడు.
2.51.5
हन्त ते कथयिष्यामि युधिष्ठिर यथातथम् ।
यतो नारायणस्येह जन्म वृष्णिषु कौरव ॥ २.५१.५ ॥
సరే, యుధిష్ఠిరా, నారాయణుడు ఇక్కడ వృష్ణులలో ఎలా జన్మించాడో యథాతథంగా నీకు చెబుతాను, కౌరవా.
2.51.6
पुरा लोके महाराज वर्तमाने कृते युगे ।
आसीत्रैलोक्यविख्यातः सङ्ग्रामस्तारकामयः ॥ २.५१.६ ॥
మహారాజా, పూర్వం కృతయుగంలో లోకంలో త్రిలోకప్రసిద్ధమైన, తారకుడి కారణంగా జరిగిన యుద్ధం ఉండేది.
2.51.7
विरोचनो मयस्तारो वराहः श्वेत एव च ।
विप्रचित्तिः प्रलम्बश्च वृत्रजम्भबलादयः ॥ २.५१.७ ॥
విరోచనుడు, మయుడు, తారుడు, వరాహుడు, శ్వేతుడు, విప్రచిత్తి, ప్రలంబుడు, వృత్ర, జంభ, బల మొదలైనవారు.
2.51.8
नमुचिः कालनेमिश्च प्रह्लाद इति विश्रुतः ।
लम्बः किशोरः स्वर्भानुररिष्टो राक्षसेश्वरः ॥ २.५१.८ ॥
నముచి, కాలనేమి, ప్రసిద్ధుడైన ప్రహ్లాదుడు, లంబుడు, కిశోరుడు, స్వర్భానువు, రాక్షసేశ్వరుడు అరిష్టుడు.
2.51.9
एते चान्ये च बहवो दैत्यसङ्घाः सहस्रशः ।
नानाशस्त्रधरा राजन्नानाभूषणवाहनाः ॥ २.५१.९ ॥
వీరితో పాటు ఇతర అనేకమంది, వేలాది దైత్య సమూహాలు, రాజా, నానావిధ ఆయుధాలు ధరించి, నానా భూషణాలు, వాహనాలతో ఉన్నారు.
2.51.10
देवतानामभिमुखास्तस्थुर्दैतेयदानवाः ।
देवास्तु युध्यमानास्ते दानवानभ्ययू रणे ॥ २.५१.१० ॥
దైత్యులు దానవులు దేవతలకు ఎదురుగా నిలిచారు; దేవతలు యుద్ధం చేస్తూ రణంలో దానవులపైకి దూసుకెళ్లారు.
2.51.11
आदित्या वसवो रुद्राः साध्या विश्वे मरुद्गणाः ।
इन्द्रो यमश्च वरुणश्चन्द्रश्चैव धनेश्वरः ॥ २.५१.११ ॥
ఆదిత్యులు, వసువులు, రుద్రులు, సాధ్యులు, విశ్వదేవతలు, మరుద్గణాలు; ఇంద్రుడు, యముడు, వరుణుడు, చంద్రుడు, ధనేశ్వరుడు కుబేరుడు.
2.51.12
अश्विनौ च महावीर्यौ ये चान्ये देवतागणाः ।
चक्रुर्युद्धं महाघोरं दानवैश्च यथाक्रमम् ॥ २.५१.१२ ॥
మహాపరాక్రమశాలురైన అశ్వినీ ద్వయం, ఇతర దేవగణాలు దానవులతో క్రమపద్ధతిలో అత్యంత భయంకరమైన యుద్ధం చేశారు.
2.51.13
युध्यमानाः समेयुश्च देवा दैतेयदानवैः ।
तद्युद्धमभवद्घोरं देवदानवसङ्कुलम् ॥ २.५१.१३ ॥
పోరాడుతున్న దేవతలు దైత్యులు, దానవులతో ఎదురెదురుగా తలపడ్డారు. దేవదానవులతో నిండిన ఆ యుద్ధం భయంకరమైంది.
2.51.14
ताभ्यां बलाभ्यां सञ्जज्ञे तुमुलो विग्रहस्तदा ।
तीक्ष्णशस्त्रैः किरन्तोऽथ अभ्ययुर्देवदानवाः ॥ २.५१.१४ ॥
ఆ రెండు సేనల మధ్య అప్పుడు తీవ్రమైన పోరు రేగింది. వాడి ఆయుధాలను కురిపిస్తూ దేవదానవులు ముందుకు ఉరికారు.
2.51.15
घ्रन्ति देवान्सगन्धर्वान्सयक्षोरगचारणान् ।
ते वध्यमाना दैतेयैर्देवसङ्घास्तदा रणे ॥ २.५१.१५ ॥
దైత్యులు గంధర్వులు, యక్షులు, నాగులు, చారణులతో కూడిన దేవతలను సంహరిస్తున్నారు. అప్పుడు రణరంగంలో దైత్యులచే హతమౌతున్న దేవగణాలు.
2.51.16
त्रातारं मनसा जग्मुर्देवं नारायमं प्रभुम् ।
एतस्मिन्नन्तरे तत्र जगाम हरिरीश्वरः ॥ २.५१.१६ ॥
మనసులో రక్షకుడైన దేవుడు నారాయణ ప్రభువును శరణు పొందారు. ఇంతలో అక్కడ ఈశ్వరుడు హరి వచ్చాడు.
2.51.17
दीपयञ्ज्योतिषा भूमिं शङ्खचक्रगदाधरः ।
तमागतं सुपर्णस्थं विष्णुं लोकनमस्कृतम् ॥ २.५१.१७ ॥
తేజస్సుతో భూమిని ప్రకాశింపజేస్తూ, శంఖ చక్ర గదాధారిగా, గరుడునిపై వచ్చిన, లోకులచే నమస్కరింపబడే విష్ణువును.
2.51.18
दृष्ट्वा मुदा युताः सर्वे भयं त्यक्त्वा रमे सुराः ।
चक्रुर्युद्धं पुनः सर्वे देवा दैतेयदानवैः ॥ २.५१.१८ ॥
ఆయనను చూసి దేవతలందరూ ఆనందంతో నిండారు. భయాన్ని విడిచి, ఓ రామా, మళ్ళీ దైత్యులు దానవులతో దేవతలంతా యుద్ధం చేశారు.
2.51.19
तद्युद्धमभवद्घोरमचिन्त्यं रोमहर्षणम् ।
जघ्रुर्दैत्यान्त्रणे घोराः सर्वे शक्रपुरोगमाः ॥ २.५१.१९ ॥
ఆ యుద్ధం భయంకరంగా, ఊహకందనిదిగా, రోమాంచకరంగా ఉంది. శక్రుని ముందుండి నడిపిన ఘోరులైన దేవతలందరూ రణంలో దైత్యులను కొట్టారు.
2.51.20
ते बाध्यमाना बिबुधैर्दुद्रुवुदैत्यदानवाः ॥ २.५१.२० ॥
దేవతలచే బాధింపబడిన ఆ దైత్యులు, దానవులు పారిపోయారు.
2.51.21
विद्रुतान्दानवान्दृष्ट्वा तदा भारत संयुगे ।
कालनेमिरिति ख्यातो दानवः प्रत्यदृश्यता ॥ २.५१.२१ ॥
ఓ భారత! యుద్ధంలో దానవులు పారిపోవడం చూసి, అప్పుడు కాలనేమి అనే ప్రసిద్ధ దానవుడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
2.51.22
शत्रुप्रहरणे घोरः शतबाहुः शताननः ।
शतशीर्षः स्थितः श्रीमाञ्छतशृङ्गं इवाचलः ॥ २.५१.२२ ॥
శత్రువులను హతమార్చడంలో ఘోరుడైన, వంద బాహువులు, వంద ముఖాలు, వంద శిరస్సులు గల ఆ శ్రీమంతుడు వంద శిఖరాల పర్వతంలా నిలిచాడు.
2.51.23
भास्कराकारमुकुटः शिञ्जिताभरणाङ्गदः ।
धूम्रकेतुर्हरिश्मश्रुर्निर्दष्टोष्ठपुटाननः ॥ २.५१.२३ ॥
సూర్యునిలా ప్రకాశించే కిరీటం ధరించినవాడు, గలగలలాడే ఆభరణాలు, భుజకీర్తులు ధరించినవాడు, పొగ ధ్వజం కలవాడు, పింగళ వర్ణపు గడ్డం కలవాడు, పళ్ళతో కొరికిన పెదవులు, నోరు కలవాడు.
2.51.24
त्रैलोक्यान्तरविस्तारं धारयन्विपुलं वपुः ।
तर्जयन्वै रणे देवाञ्छादयन्वै दिशो दश ॥ २.५१.२४ ॥
మూడు లోకాల మధ్యంతరం వరకు వ్యాపించిన విశాల దేహాన్ని ధరించి, రణంలో దేవతలను బెదిరిస్తూ, పది దిక్కులను కప్పుతూ.
2.51.25
अभ्यधावत्सुसङ्क्रुद्धो व्यादितास्य इवान्तकः ।
तत्र शस्त्रप्रतानैश्च देवान्धर्षितवान्त्रणे ॥ २.५१.२५ ॥
అత్యంత కోపంతో తెరిచిన నోరు గల యముని వలె అతడు దూకాడు; అక్కడ యుద్ధంలో ఆయుధ వర్షంతో దేవతలను దాడి చేసి బాధించాడు.
2.51.26
अभ्याययुः सुरान्सर्वान्पुनस्ते दैत्यदानवाः ।
आपीडयन्त्रणे क्रुद्धास्ततो देवान्युधिष्ठिर ॥ २.५१.२६ ॥
మళ్లీ ఆ దైత్యులు దానవులు కోపంతో దేవతలందరిపై దాడి చేశారు; యుధిష్ఠిరా, యుద్ధంలో దేవతలను బాధించారు.
2.51.27
ते वध्यमाना विबुधाः समरे कालनेमिना ।
दैत्यैश्चैव महाराज दुद्रुवुस्ते दिशो दश ॥ २.५१.२७ ॥
యుద్ధంలో కాలనేమి మరియు దైత్యులచే వధించబడుతున్న ఆ దేవతలు, మహారాజా, పది దిక్కులకు పారిపోయారు.
2.51.28
विबुधान्विद्रुतान्दृष्ट्वा कालनेमिर्महा।ञसुरः ।
इन्द्रं यमं च वरुणं वायुं च धनदं रविम् ॥ २.५१.२८ ॥
దేవతలు పారిపోవడం చూసి మహాసురుడు కాలనేమి ఇంద్రుని, యముని, వరుణుని, వాయువును, కుబేరుని, సూర్యుని చూశాడు.
2.51.29
एतांश्चान्यान्बलाञ्जित्वा तेषां कार्याण्यवाप सः ।
तान्सर्वान्सहसा जित्वा कालनेमिर्महासुरः ॥ २.५१.२९ ॥
వీరిని, ఇతరులను బలంతో జయించి వారి కార్యాలను అతడు స్వాధీనం చేసుకున్నాడు; వారందరినీ ఒక్కసారిగా జయించిన మహాసురుడు కాలనేమి అలా చేశాడు.
2.51.30
ददर्श गगने विष्णुं सुपर्णस्थं महाद्युतिम् ।
तं दृष्ट्वा क्रोधताम्राक्षस्तर्जयन्नभ्ययात्तदा ॥ २.५१.३० ॥
ఆకాశంలో గరుడునిపై నిలిచిన మహాతేజస్వి విష్ణువును అతడు చూశాడు; ఆయనను చూచి, కోపంతో ఎర్రబడిన కళ్ళతో బెదిరిస్తూ అప్పుడు అతడు సమీపించాడు.
2.51.31
स बाहुशतमुद्यम्य सर्वास्त्रग्रहणं रणे ।
रोषाद्भारत दैत्येन्द्रो विष्णोरुरसि पातयत् ॥ २.५१.३१ ॥
యుద్ధంలో అన్ని ఆయుధాలను పట్టిన వంద చేతులను ఎత్తి, ఓ భారతా, కోపంతో దైత్యేంద్రుడు విష్ణువు వక్షస్థలంపై కొట్టాడు.
2.51.32
दैत्याश्च दानवाश्चैव सर्वे मयपुरोगमाः ।
स्वान्यायुधानि सङ्गृह्य सर्वे विष्णुमुपाद्रवन् ॥ २.५१.३२ ॥
దైత్యులు, దానవులు, అందరూ మయుని ముందు నడిపించగా, తమ ఆయుధాలను తీసుకుని విష్ణువు వైపు పరుగెత్తారు.
2.51.33
स ताड्यमानो।ञतिबलैर्दैत्यैः सर्वायुघोद्यतैः ।
न चचाल हरिर्युद्धेऽकम्पमान इवाचलः ॥ २.५१.३३ ॥
అన్ని ఆయుధాలను ఎత్తిన అతి బలవంతులైన దైత్యులచే కొట్టబడినప్పటికీ, హరి యుద్ధంలో కదలలేదు, కదలని పర్వతంలా.
2.51.34
पुनरुद्यम्य सङ्क्रुद्धः कालनेमिर्दृढां गदाम् ।
जघान गदया राजंस्तं विष्णुं गरुडं च वै ॥ २.५१.३४ ॥
మళ్లీ కోపంతో కాలనేమి దృఢమైన గదను ఎత్తి, ఓ రాజా, ఆ గదతో విష్ణువును, గరుడుని కూడా కొట్టాడు.
2.51.35
तं दृष्ट्वा गुरडं श्रान्तं चक्रमुद्यस्य वै हरिः ।
शतं शिरांसि बाहूंश्च सोच्छिनत्कालनेमिनः ॥ २.५१.३५ ॥
గరుడుడు అలసినట్లు చూసి హరి చక్రాన్ని ఎత్తి, కాలనేమి యొక్క వంద తలలను, చేతులను ఖండించాడు.
2.51.36
जघानान्यांस्च तान्सर्वान्समरे दैत्यदानवान् ।
विबुधानामृषीणां च स्वानि स्थानानि वै ददौ ॥ २.५१.३६ ॥
యుద్ధంలో మిగిలిన దైత్యులను, దానవులనందరినీ సంహరించి, దేవతలకు మరియు ఋషులకు వారి స్థానాలను తిరిగి ఇచ్చాడు.
2.51.37
दत्त्वा सुराणां सुग्रीतो योग्यकर्माणि भारत ।
जगाम ब्रह्मणा सार्धं ब्रह्मलोकं तदा हरिः ॥ २.५१.३७ ॥
భారతా, దేవతలకు వారి యోగ్య స్థానాలను ఇచ్చి, ఎంతో సంతోషించిన హరి అప్పుడు బ్రహ్మతో కలిసి బ్రహ్మలోకానికి వెళ్ళాడు।
2.51.38
ब्रह्मलोकं प्रविश्याश्च प्राप्य नारायणः प्रभुः ।
पौराणं ब्रह्मसदनं दिव्यं नारायणाश्रयम् ॥ २.५१.३८ ॥
బ్రహ్మలోకంలో ప్రవేశించి, ప్రభువైన నారాయణుడు బ్రహ్మ యొక్క ఆ పురాతనమైన, దివ్యమైన నివాసాన్ని చేరాడు; అది నారాయణుని ఆశ్రయం.
2.51.39
स प्रविश्य तदा देवः स्तूयमानो महर्षिभिः ।
सहस्रशीर्षा भूत्वा च शयनायोपचक्रमे ॥ २.५१.३९ ॥
ఆ దేవుడు అక్కడ ప్రవేశించి, మహర్షులచే స్తుతించబడుతూ, వేయి తలల రూపాన్ని ధరించి శయనించడానికి ఉపక్రమించాడు।
2.51.40
आदिदेवः पुराणात्मा निद्रावशमुपागतः ।
शेते सुखं सदा विष्णुर्मोहयञ्जगदव्ययः ॥ २.५१.४० ॥
ఆదిదేవుడు, పురాతన ఆత్మ అయిన విష్ణువు, నిద్ర వశమై, నాశనరహితుడై, లోకాన్ని మోహింపజేస్తూ ఎల్లప్పుడూ సుఖంగా శయనిస్తాడు।
2.51.41
जग्मुस्तस्याथ वर्षाणि शयानस्य महात्मनः ।
षट्त्रिंशच्छतसाहस्रं मानुषेणेह सङ्ख्यया ॥ २.५१.४१ ॥
నిద్రిస్తున్న ఆ మహాత్ముని కాలం మానవ లెక్క ప్రకారం ఇక్కడ ముప్పై ఆరు లక్షల సంవత్సరాలు గడిచిపోయాయి।
2.51.42
जग्मुः कृतयुगत्रेताद्वापरान्ते बुबोध ह ।
ब्रह्मादिभिः स्तूयमानः सुरैश्चापि सहर्षिभिः ॥ २.५१.४२ ॥
కృత, త్రేతా, ద్వాపర యుగాల ముగింపున ఆయన మేల్కొన్నాడు; బ్రహ్మాది దేవతలచేత, మహర్షులచేత స్తుతించబడుతూ।
2.51.43
उत्पत्य शयनाद्विष्णुर्ब्रह्मणा विबुधैः सह ।
देवानां च हितार्थाय ययौ देवसभां प्रति ॥ २.५१.४३ ॥
విష్ణువు పడక నుండి లేచి బ్రహ్మ మరియు దేవతలతో కలిసి దేవతల హితార్థం దేవసభ వైపు వెళ్ళెను.
2.51.44
मेरोः शिरसि विन्यस्तां ज्वलन्तीं तां शुभां सभाम् ।
विविशुस्ते सुराः सर्वे ब्रह्मणा सह भारत ॥ २.५१.४४ ॥
భరతుడా, మేరు శిఖరంపై ఉన్న ఆ ప్రకాశించే శుభసభలోకి బ్రహ్మతో కలిసి దేవతలందరూ ప్రవేశించిరి.
2.51.45
जग्मुस्तत्र निषेदुस्ते सा निःशब्दा ह्यभूत्तदा ।
तत्र भूमिरुवाचाथ खेदात्करुणभाषिणी ॥ २.५१.४५ ॥
వారు అక్కడికి వెళ్ళి కూర్చుండిరి; అప్పుడు ఆ సభ నిశ్శబ్దమైంది. అక్కడ దుఃఖంతో కరుణగా మాట్లాడుతూ భూమి పలికెను.
2.51.46
राज्ञां बलैर्बलवतां खिन्नास्मि भृशपीडिता ।
नित्यं भारपरिश्रान्ता दुःखं जीवाम्यहं सुराः ॥ २.५१.४६ ॥
బలవంతులైన రాజుల సైన్యాలచే నేను అలసి అత్యంత పీడితనై ఉన్నాను. నిత్యం భారంతో అలసి, దేవతలారా, దుఃఖంతో బ్రతుకుతున్నాను.
2.51.47
पुरे पुरे च नृपतिः कोटिसङ्ख्यैर्बलैर्वृतः ।
राष्ट्रे राष्ट्रे च शतशो ग्रामाः कुलसहस्रिणः ॥ २.५१.४७ ॥
ప్రతి పట్టణంలోనూ కోట్ల సంఖ్యలో సైన్యాలతో ఆవరింపబడిన రాజు ఉన్నాడు; ప్రతి రాజ్యంలోనూ వేలాది కుటుంబాలు నివసించే వందలాది గ్రామాలున్నాయి.
2.51.48
भूमिपानां सहस्रैश्च तेषां च बिलनां बलैः ।
ग्रामायुतैः पुरै राष्ट्रैरहं निर्विवरीकृता ॥ २.५१.४८ ॥
వేలాది భూపతులచేత, వారి సైన్యాలచేత, పదివేల గ్రామాలచేత, పురాలచేత, రాష్ట్రాలచేత నేను ఎక్కడా ఖాళీ లేకుండా నింపబడి ఉన్నాను.
2.51.49
तस्माद्धारयितुं शक्त्या न क्षमासि जनानहम् ।
दैत्यैश्च बाध्यमानास्ताः प्राज नित्यं दुरात्मभिः ॥ २.५१.४९ ॥
కాబట్టి నీ శక్తితో నన్ను ధరించడం నీకు సాధ్యం కాదు. దుష్టాత్ములైన దైత్యులచే నిత్యం పీడించబడుతూ…
2.51.50
भूमेस्तु वचनं श्रुत्वा देवो नारायणस्तदा ।
व्यादिश्य तान्सुरान्सर्वान्क्षितौ वस्तुं मनो दधे ॥ २.५१.५० ॥
భూమి మాటలు విని, అప్పుడు దేవుడు నారాయణుడు ఆ దేవతలందరికీ ఆజ్ఞాపించి భూమిపై నివసించుటకు మనసు నిశ్చయించుకున్నాడు.