મહાભારત · અધ્યાય 2.55
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.55.1
शूरसेनपुरं त्यक्त्वा ततो यादवनन्दनः ।
द्वारकां भगवान्कृष्णः प्रत्यपद्यत भारत ॥ २.५५.१ ॥
હે ભારત, શૂરસેનપુર છોડીને પછી યાદવોના આનંદ ભગવાન કૃષ્ણ દ્વારકા પાછા ફર્યા.
2.55.2
ततो महात्मा यानानि रत्नानि विविधानि च ।
यथार्हं पुण्डरीकाक्षो नैर्ऋतात्प्रत्यपद्यत ॥ २.५५.२ ॥
પછી મહાત્મા પુંડરીકાક્ષે નૈર્ઋત પાસેથી યથાયોગ્ય વિવિધ વાહનો અને રત્નો પાછાં મેળવ્યાં.
2.55.3
तत्र विघ्नं चरन्ति स्म दैतेयाः सहदानवैः ।
ताञ्जघान महाबाहुर्वरमत्तान्महासुरान् ॥ २.५५.३ ॥
ત્યાં દૈત્યો દાનવો સાથે વિઘ્નો નાખતા; વરથી મદોન્મત્ત એ મહાસુરોને મહાબાહુએ હણ્યા.
2.55.4
स विघ्नमकरोत्तत्र नरको नाम नैर्ऋतः ।
अदितिं धर्षयामास कुण्डलार्थं युधिष्ठिर ॥ २.५५.४ ॥
ત્યાં તેણે વિઘ્ન નાખ્યું—નરક નામે નૈર્ઋતે; હે યુધિષ્ઠિર, કુંડળો માટે તેણે અદિતિનું અપમાન કર્યું.
2.55.5
न चासुरगणैः सर्वैः सहितैः कर्म तत्पुरा ।
कृतपूर्वं महाघोरं यदकार्षीन्महासुरः ॥ २.५५.५ ॥
પૂર્વે બધા અસુરગણોએ એકસાથે પણ એ મહાભયંકર કર્મ કર્યું નહોતું, જે તે મહાસુરે કર્યું.
2.55.6
यं मही सुषुवे देवी यस्य प्राग्ज्योतिषं पुरम् ।
विषयान्तपालाश्चत्वारो यस्यासन्युद्धदुर्मदाः ॥ २.५५.६ ॥
જેને પૃથ્વીદેવીએ જન્મ આપ્યો, જેનું નગર પ્રાગ્જ્યોતિષ હતું, અને જેના ચાર સીમા-રક્ષકો યુદ્ધમાં મદોન્મત્ત હતા—તે.
2.55.7
आदेवयानमावृत्य पन्थानं पर्यवस्थिताः ।
त्रासनाः सुरसङ्घानां विरूपै राक्षसैः सह ॥ २.५५.७ ॥
દેવયાન માર્ગને ઘેરીને તેઓ ઊભા હતા, દેવગણોને ભયભીત કરતા, વિકૃત રાક્ષસો સાથે.
2.55.8
हयग्रीवो निकुम्भश्च घोरः पञ्चजनस्तदा ।
मुरः पुत्रसहस्रैश्च वरमत्तो महासुरः ॥ २.५५.८ ॥
હયગ્રીવ, નિકુંભ, ઘોર પંચજન, ત્યારે હજાર પુત્રો સહિત મુર, વરમદથી મત્ત મહાસુર.
2.55.9
तद्वधार्थं महाबाहुरेष चक्रगदासिभृत् ।
जातो वृष्णिषु देवक्यां वासुदेवो जनार्दनः ॥ २.५५.९ ॥
તેમના વધ માટે, ચક્ર-ગદા-ખડ્ગ ધારણ કરનાર આ મહાબાહુ, વૃષ્ણિઓમાં દેવકીથી વાસુદેવ જનાર્દન તરીકે જન્મ્યા.
2.55.10
तस्यास्य पुरुषेन्द्रस्यलोकप्रथिततेजसः ।
निवासो द्वारकायां तु विदितो वः प्रधानतः ॥ २.५५.१० ॥
લોકપ્રસિદ્ધ તેજવાળા તે પુરુષેન્દ્રનું નિવાસ દ્વારકામાં છે; આ તમને મુખ્યત્વે જાણીતું છે.
2.55.11
अतीव हि पुरी रम्या द्वारका वासवक्षयात् ।
अतिवैराजमप्यद्धा प्रत्यक्षस्ते युधिष्ठिर ॥ २.५५.११ ॥
યુધિષ્ઠિર, ઇન્દ્રલોકના ક્ષય પછીની જેમ દ્વારકા નગરી અતિ રમણીય છે; વૈરાજને પણ વટાવે છે, તે તમારી સામે ખરેખર પ્રત્યક્ષ છે.
2.55.12
तस्मिन्देवपुरप्रख्ये सा सभा वृष्ण्युपाश्रया ।
सुधर्मेति च विख्याता योजनायतविस्तृता ॥ २.५५.१२ ॥
દેવપુર જેવા તે નગરમાં વૃષ્ણિઓનો આશ્રય એ સભા સુધર્મા નામે પ્રખ્યાત છે; એક યોજન લાંબી અને પહોળી છે.
2.55.13
तत्र वृष्ण्यन्दकाः सर्वे रामकृष्णपुरोगमाः ।
लोकयात्रामिमां कृत्स्नां परिरक्षन्त आसते ॥ २.५५.१३ ॥
ત્યાં રામ અને કૃષ્ણના નેતૃત્વમાં બધા વૃષ્ણિ અને અંધકો આ સમગ્ર લોકવ્યવહારનું રક્ષણ કરતા વસતા હતા.
2.55.14
तत्रासीनेषु सर्वेषु कदाचिद्भरतर्षभ ।
दिव्यगन्धा ववुर्वाताः कुसुमानां च वृष्टयः ॥ २.५५.१४ ॥
ત્યાં બધા બેઠા હતા ત્યારે એકવાર, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, દિવ્ય સુગંધવાળા પવનો વાયા અને ફૂલોની વર્ષા થઈ.
2.55.15
ततः सूर्यसहस्राभस्तेजोराशिर्महाद्भुतः ।
मध्ये तु तेजसस्तस्य पाण्डरं गजमास्थितः। ॥ २.५५.१५ ॥
પછી હજાર સૂર્ય જેવો, અત્યંત અદ્ભુત તેજનો પુંજ પ્રગટ્યો; તે તેજની મધ્યમાં સફેદ હાથી પર બેઠેલા કોઈક હતા.
2.55.16
वृतो देवगणैः सर्वैर्वासवः प्रत्यदृश्यत ।
रामकृष्णौ च राजा च वृष्ण्यन्धकगणैः सह। ॥ २.५५.१६ ॥
બધા દેવગણોથી ઘેરાયેલા વાસવ (ઇન્દ્ર) દેખાયા; રામ, કૃષ્ણ અને રાજા પણ વૃષ્ણિ-અંધક ગણો સાથે દેખાયા.
2.55.17
उत्पत्य सहसा देवे नमस्कारमकुर्वत ।
सोऽवतीर्य गजात्तूर्णं परिष्वज्य जनार्दनम्। ॥ २.५५.१७ ॥
અચાનક ઊઠીને તેમણે દેવને નમસ્કાર કર્યા; તે હાથી પરથી ઝડપથી ઊતરીને જનાર્દન (કૃષ્ણ)ને આલિંગન આપ્યું.
2.55.18
सस्वजे बलदेवं च राजानं च तमाहुकम् ।
वासुदेवोद्धवौ चैव विकद्रुं च महामतिम्। ॥ २.५५.१८ ॥
તેમણે બલદેવ અને રાજા આહુકને આલિંગન આપ્યું; વાસુદેવ, ઉદ્ધવ અને મહામતિ વિકદ્રુને પણ આલિંગન આપ્યું.
2.55.19
प्रद्युम्नसाम्बनिशठाननिरुद्धं च सात्यकिम् ।
गदं सारणमक्रूरं भानुझल्लिविडूरथान्। ॥ २.५५.१९ ॥
પ્રદ્યુમ્ન, સામ્બ, નિશઠ, અનિરુદ્ધ અને સાત્યકિ, ગદ, સારણ, અક્રૂર, ભાનુ, ઝલ્લિ અને વિદૂરથ.
2.55.20
तथैव कृतवर्णाणां चारुदेष्णं महाबलम् ।
देवकल्पान्महाराज तान्दाशार्हपुरोगमान्। ॥ २.५५.२० ॥
એ જ રીતે કૃતવર્મા, મહાબલી ચારુદેષ્ણ, હે મહારાજ, દેવતુલ્ય એ દાશાર્હ પ્રમુખોને.
2.55.21
पिरिष्वज्य च दृष्ट्वा च भगवान्भूतभावनः ।
वृष्ण्यन्धकमहामात्रान्परिष्वज्याथ वासवः। ॥ २.५५.२१ ॥
ભગવાન ભૂતભાવનએ જોઈ આલિંગન કર્યું, વૃષ્ણિ-અંધકના મહામાત્યોને આલિંગ્યા; પછી વાસવે.
2.55.22
प्रगृह्य पूजां तैर्दत्तां भगवान्पाकशासनः ।
सोऽदितेर्वचनात्तात कुण्डलार्थे जनार्दनम्। ॥ २.५५.२२ ॥
તેમણે આપેલી પૂજા સ્વીકારીને ભગવાન પાકશાસન, તે, હે તાત, અદિતિના વચનથી કુંડળો માટે જનાર્દનને.
2.55.23
उवाच परमप्रीतो जहि भौमं नरेश्व ।
निहत्य नरकं भौममाहरिष्यामि कुण्डले। ॥ २.५५.२३ ॥
અત્યંત પ્રસન્ન થઈને બોલ્યા: 'હે નરેશ્વર, ભૌમને મારો; ભૌમ નરકને મારીને હું કુંડળો લાવીશ.'
2.55.24
एवमुक्त्वाऽथ गोविन्दो राममेवाभ्यभाषत ।
प्रद्युम्नमनिरुद्धं च साम्बं चाप्रतिमं बले। ॥ २.५५.२४ ॥
એમ કહીને ગોવિંદે રામને જ વાત કરી; પ્રદ્યુમ્ન, અનિરુદ્ધ અને બળમાં અપ્રતિમ સામ્બને પણ.
2.55.25
एतांश्चोच्त्का तथा तत्र वासुदेवो महायशाः ।
अथारुह्य सुपर्णं वै शङ्खचक्रगदासिभृत्। ॥ २.५५.२५ ॥
આમ કહીને મહાયશસ્વી વાસુદેવ ગરુડ પર આરૂઢ થયા; તેઓ શંખ, ચક્ર, ગદા અને તલવાર ધારણ કરતા હતા.
2.55.26
ययौ तदा हृषीकेशो देवानां हितकाम्यया ।
तं प्रयान्तममित्रघ्नं देवाः सहपुरन्दराः। ॥ २.५५.२६ ॥
દેવોના હિતની કામનાથી ત્યારે હૃષીકેશ ચાલ્યા; શત્રુઓનો સંહાર કરનાર તેઓ જતા હતા ત્યારે પુરંદર સહિત દેવો (તેમની પાછળ ગયા).
2.55.27
पृष्ठतोऽनुययुः प्रीत्या स्तुवन्तो विष्णुमच्युतम् ।
उग्रान्त्रक्षोगणान्हत्वा नरकस्य महासुरान्। ॥ २.५५.२७ ॥
પ્રેમથી અચ્યુત વિષ્ણુની સ્તુતિ કરતાં તેઓ પાછળ ચાલ્યા; નરકના ઉગ્ર રાક્ષસગણો અને મહાઅસુરોને હણીને (તેઓ આગળ વધ્યા).
2.55.28
क्षुरान्तान्मौरवान्पाशान्षट्सहस्रं ददर्श सः ।
स़ञ्छिद्य पाशाच्छस्त्रेण मुरं हत्वा सहान्वयम्। ॥ २.५५.२८ ॥
ક્ષુરાગ્ર, મૂર્વ-તંતુના છ હજાર પાશ તેમણે જોયા; શસ્ત્રથી પાશ કાપીને, મુરને તેના અનુચરો સહિત હણીને (તેઓ આગળ વધ્યા).
2.55.29
शैलसङ्घानतिक्रम्य निशुम्भं च व्यपोथयत् ॥ २.५५.२९ ॥
પર્વતોની હારમાળા ઓળંગીને તેમણે નિશુંભને પણ કચડી નાખ્યો.
2.55.30
यः सहस्रसहस्त्वेकः सर्वान्देवानपोथयत् ।
तं जघान महावीर्यं हयग्रीवं महाबलम् ॥ २.५५.३० ॥
જેણે હજારો-હજાર સાથે એકલા જ સર્વ દેવોને કચડ્યા હતા, એ મહાપરાક્રમી મહાબળવાન હયગ્રીવને તેમણે હણ્યો.
2.55.31
अपारतेजा दुर्धर्षः सर्वयादवनन्दनः ।
मध्ये लोहितगङ्गायां भगवान्देवकीसुतः ॥ २.५५.३१ ॥
અપાર તેજવાળા, દુર્ધર્ષ, સર્વ યાદવોના આનંદરૂપ, ભગવાન દેવકીપુત્ર લોહિત ગંગાની મધ્યમાં (હતા).
2.55.32
औदकायां विरूपाक्षं जघान मधुसूदनः ।
ततः प्राग्ज्योतिषं नाम दीप्यमानमिव श्रिया।
पुरमासादयामास तत्र युद्धमवर्तत ॥ २.५५.३२ ॥
જળમાં રહેતા વિરૂપાક્ષને મધુસૂદને હણ્યો. પછી શ્રીથી દીપતા પ્રાગ્જ્યોતિષ નામના નગરે પહોંચ્યા; ત્યાં યુદ્ધ થયું.
2.55.33
तद्युद्धमभवद्घोरं तेन भौमेन भारत ।
कुण्डलार्थे सुरेशस्य नरकेण महात्मना ॥ २.५५.३३ ॥
હે ભારત, તે યુદ્ધ ભયંકર થયું. દેવરાજ ઇન્દ્રનાં કુંડળો માટે, મહાત્મા ભૌમ નરક સાથે તે થયું.
2.55.34
मुहूर्तं लालयित्वा तु नरकं मधूसूदनः ।
प्रवृत्तचक्रं चक्रेण प्रममाथ बलाद्बली ॥ २.५५.३४ ॥
ક્ષણભર નરકને રમાડીને, મધુસૂદને ચક્ર ચલાવ્યું અને બળવાન હોવાથી બળપૂર્વક તેને કચડી નાખ્યો.
2.55.35
चक्रप्रमथितं तस्य पपात सहसा भुवि ।
उत्तमाङ्गं हताङ्गस्य वृत्रे वज्रहते यथा ॥ २.५५.३५ ॥
ચક્રથી ચૂરાયેલું તેનું મસ્તક અચાનક ભૂમિ પર પડ્યું, વજ્રથી હણાયેલા વૃત્રની જેમ.
2.55.36
भूमिस्तु पतितं दृष्ट्वा प्रायच्छत्कुण्डले सुतम् ।
प्रदाय च महाबाहुमिदं वचनमब्रवीत् ॥ २.५५.३६ ॥
ભૂમિએ પડેલા પુત્રને જોઈને કુંડળો આપ્યાં; અને મહાબાહુને આ વચન કહ્યું.
2.55.37
सृष्टस्त्वयैव मधुहंस्त्वयैव विनिपातितः ।
यथेच्छसि तथा क्रीडा प्रजास्तस्यानुपालय ॥ २.५५.३७ ॥
તેં જ તેને સર્જ્યો, અને તેં જ તેને પાડ્યો. તારી ઇચ્છા પ્રમાણે રમ, અને તેની પ્રજાનું પાલન કર.
2.55.38
देवानां च मुनीनां च पितॄणां च महात्मनाम् ।
उद्वेजनीयो भूतानां ब्रह्मद्विद् पुरुषाधमः ॥ २.५५.३८ ॥
દેવો, મુનિઓ, પિતૃઓ અને મહાત્માઓ તથા સર્વ પ્રાણીઓ માટે તે ભયજનક હતો; બ્રાહ્મણદ્વેષી તે મનુષ્યોમાં અધમ હતો.
2.55.39
लोकद्विष्टः सुतस्ते तु देवारिर्लोककण्टकः ।
सर्वलोकनमस्कार्यामदितं बाधयद्वली ॥ २.५५.३९ ॥
જગતથી દ્વેષ પામેલો તારો પુત્ર દેવોનો શત્રુ અને જગતનો કાંટો હતો. સર્વ લોકો દ્વારા નમસ્કાર્ય હોવા છતાં, બળવાન થઈને તેણે અદિતિને પીડી હતી.
2.55.40
कुण्डले हृतवान्दर्पात्ततस्ते निहतः सुतः ।
नैव मन्युस्त्वया कार्यो यत्कृतं मयि भामिनि ॥ २.५५.४० ॥
તેણે અભિમાનથી કુંડળ હરી લીધાં, તેથી તારો પુત્ર માર્યો ગયો. હે ભામિની, મેં જે કર્યું તેના પર તું મારા પર ક્રોધ ન કર.
2.55.41
त्वत्प्रभावाच्च ते पुत्रो लब्धवान्गतिमुत्तमाम् ।
तस्माद्गच्छ महाभागे भारावतरणं कृतम् ॥ २.५५.४१ ॥
તારા પ્રભાવથી જ તારા પુત્રે ઉત્તમ ગતિ મેળવી. તેથી હે મહાભાગે, જા; પૃથ્વીનો ભાર ઉતારવામાં આવ્યો છે.