महाभारत · अध्याय 2.55
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.55.1
शूरसेनपुरं त्यक्त्वा ततो यादवनन्दनः ।
द्वारकां भगवान्कृष्णः प्रत्यपद्यत भारत ॥ २.५५.१ ॥
हे भारता, शूरसेनपुर सोडून नंतर यादवांचा आनंद असलेले भगवान कृष्ण द्वारकेस परतले.
2.55.2
ततो महात्मा यानानि रत्नानि विविधानि च ।
यथार्हं पुण्डरीकाक्षो नैर्ऋतात्प्रत्यपद्यत ॥ २.५५.२ ॥
नंतर महात्मा पुंडरीकाक्षाने नैर्ऋताकडून यथायोग्य विविध यान आणि रत्ने प्राप्त केली.
2.55.3
तत्र विघ्नं चरन्ति स्म दैतेयाः सहदानवैः ।
ताञ्जघान महाबाहुर्वरमत्तान्महासुरान् ॥ २.५५.३ ॥
तेथे दैत्य दानवांसह विघ्ने आणत; वरांनी मत्त झालेल्या त्या महासुरांना महाबाहूने ठार मारले.
2.55.4
स विघ्नमकरोत्तत्र नरको नाम नैर्ऋतः ।
अदितिं धर्षयामास कुण्डलार्थं युधिष्ठिर ॥ २.५५.४ ॥
तेथे त्याने विघ्न आणले—नरक नावाच्या नैर्ऋताने; हे युधिष्ठिरा, कुंडलांसाठी त्याने अदितीचा अपमान केला.
2.55.5
न चासुरगणैः सर्वैः सहितैः कर्म तत्पुरा ।
कृतपूर्वं महाघोरं यदकार्षीन्महासुरः ॥ २.५५.५ ॥
पूर्वी सर्व असुरगणांनी एकत्र येऊनही ते भयंकर कर्म केले नव्हते, जे त्या महासुराने केले.
2.55.6
यं मही सुषुवे देवी यस्य प्राग्ज्योतिषं पुरम् ।
विषयान्तपालाश्चत्वारो यस्यासन्युद्धदुर्मदाः ॥ २.५५.६ ॥
ज्याला पृथ्वीदेवीने जन्म दिला, ज्याचे नगर प्राग्ज्योतिष होते, आणि ज्याचे चार सीमारक्षक युद्धात मदोन्मत्त होते—तो.
2.55.7
आदेवयानमावृत्य पन्थानं पर्यवस्थिताः ।
त्रासनाः सुरसङ्घानां विरूपै राक्षसैः सह ॥ २.५५.७ ॥
देवयान मार्ग वेढून ते उभे होते, देवगणांना भीती घालत, विरूप राक्षसांसह.
2.55.8
हयग्रीवो निकुम्भश्च घोरः पञ्चजनस्तदा ।
मुरः पुत्रसहस्रैश्च वरमत्तो महासुरः ॥ २.५५.८ ॥
हयग्रीव, निकुंभ, घोर पञ्चजन, तेव्हा सहस्र पुत्रांसह मुर, वरमदाने उन्मत्त महासुर.
2.55.9
तद्वधार्थं महाबाहुरेष चक्रगदासिभृत् ।
जातो वृष्णिषु देवक्यां वासुदेवो जनार्दनः ॥ २.५५.९ ॥
त्यांच्या वधासाठी, चक्र-गदा-खड्ग धारण करणारा हा महाबाहू, वृष्णींमध्ये देवकीपासून वासुदेव जनार्दन म्हणून जन्मला.
2.55.10
तस्यास्य पुरुषेन्द्रस्यलोकप्रथिततेजसः ।
निवासो द्वारकायां तु विदितो वः प्रधानतः ॥ २.५५.१० ॥
लोकप्रसिद्ध तेजाच्या त्या पुरुषेंद्राचे निवासस्थान द्वारकेत आहे; हे तुम्हाला प्रामुख्याने ठाऊक आहे.
2.55.11
अतीव हि पुरी रम्या द्वारका वासवक्षयात् ।
अतिवैराजमप्यद्धा प्रत्यक्षस्ते युधिष्ठिर ॥ २.५५.११ ॥
युधिष्ठिरा, इंद्रलोकाच्या क्षयासारखी द्वारका नगरी अतिशय रमणीय आहे; वैराजालाही मागे टाकणारी, ती तुझ्यासमोर खरोखरच प्रत्यक्ष आहे.
2.55.12
तस्मिन्देवपुरप्रख्ये सा सभा वृष्ण्युपाश्रया ।
सुधर्मेति च विख्याता योजनायतविस्तृता ॥ २.५५.१२ ॥
देवपुरासारख्या त्या नगरीत वृष्णींचा आश्रय असलेली ती सभा सुधर्मा नावाने प्रसिद्ध असून एक योजन लांब व रुंद आहे.
2.55.13
तत्र वृष्ण्यन्दकाः सर्वे रामकृष्णपुरोगमाः ।
लोकयात्रामिमां कृत्स्नां परिरक्षन्त आसते ॥ २.५५.१३ ॥
तेथे राम व कृष्ण यांच्या नेतृत्वाखाली सर्व वृष्णी व अंधक या सकल लोकव्यवहाराचे रक्षण करीत राहत होते.
2.55.14
तत्रासीनेषु सर्वेषु कदाचिद्भरतर्षभ ।
दिव्यगन्धा ववुर्वाताः कुसुमानां च वृष्टयः ॥ २.५५.१४ ॥
तेथे सर्वजण बसलेले असताना एके दिवशी, हे भरतर्षभा, दिव्य सुगंधाचे वारे वाहू लागले आणि फुलांचा वर्षाव झाला.
2.55.15
ततः सूर्यसहस्राभस्तेजोराशिर्महाद्भुतः ।
मध्ये तु तेजसस्तस्य पाण्डरं गजमास्थितः। ॥ २.५५.१५ ॥
मग हजार सूर्यांसारखा तेजस्वी, अत्यंत अद्भुत असा तेजाचा पुंज प्रकट झाला; त्या तेजाच्या मध्यभागी एक पांढऱ्या हत्तीवर आरूढ असलेला कोणीतरी होता.
2.55.16
वृतो देवगणैः सर्वैर्वासवः प्रत्यदृश्यत ।
रामकृष्णौ च राजा च वृष्ण्यन्धकगणैः सह। ॥ २.५५.१६ ॥
सर्व देवगणांनी वेढलेला वासव (इंद्र) दिसला; राम, कृष्ण आणि राजा हे वृष्णी-अंधक गणांसह दिसले.
2.55.17
उत्पत्य सहसा देवे नमस्कारमकुर्वत ।
सोऽवतीर्य गजात्तूर्णं परिष्वज्य जनार्दनम्। ॥ २.५५.१७ ॥
अचानक उठून त्यांनी देवाला नमस्कार केला; तो हत्तीवरून लगेच खाली उतरला आणि जनार्दनाला (कृष्णाला) आलिंगन दिले.
2.55.18
सस्वजे बलदेवं च राजानं च तमाहुकम् ।
वासुदेवोद्धवौ चैव विकद्रुं च महामतिम्। ॥ २.५५.१८ ॥
त्याने बलदेवाला आणि राजा आहुकाला आलिंगन दिले; वासुदेव, उद्धव आणि महामती विकद्रू यांनाही आलिंगन दिले.
2.55.19
प्रद्युम्नसाम्बनिशठाननिरुद्धं च सात्यकिम् ।
गदं सारणमक्रूरं भानुझल्लिविडूरथान्। ॥ २.५५.१९ ॥
प्रद्युम्न, साम्ब, निशठ, अनिरुद्ध आणि सात्यकी, गद, सारण, अक्रूर, भानू, झल्लि व विदूरथ यांना.
2.55.20
तथैव कृतवर्णाणां चारुदेष्णं महाबलम् ।
देवकल्पान्महाराज तान्दाशार्हपुरोगमान्। ॥ २.५५.२० ॥
तसेच कृतवर्मा, महाबली चारुदेष्ण, हे महाराज, देवतुल्य ते दाशार्हप्रमुख.
2.55.21
पिरिष्वज्य च दृष्ट्वा च भगवान्भूतभावनः ।
वृष्ण्यन्धकमहामात्रान्परिष्वज्याथ वासवः। ॥ २.५५.२१ ॥
भगवान भूतभावन पाहून आलिंगन देऊन वृष्णि-अंधकांच्या महामात्यांना आलिंगन दिले; मग वासव.
2.55.22
प्रगृह्य पूजां तैर्दत्तां भगवान्पाकशासनः ।
सोऽदितेर्वचनात्तात कुण्डलार्थे जनार्दनम्। ॥ २.५५.२२ ॥
त्यांनी दिलेली पूजा स्वीकारून भगवान पाकशासन, तो, हे तात, अदितीच्या वचनाने कुंडलांसाठी जनार्दनाला.
2.55.23
उवाच परमप्रीतो जहि भौमं नरेश्व ।
निहत्य नरकं भौममाहरिष्यामि कुण्डले। ॥ २.५५.२३ ॥
अत्यंत संतुष्ट होऊन म्हणाला, 'हे नरेश्वरा, भौमाला मार; भौम नरकाला मारून मी कुंडले आणीन.'
2.55.24
एवमुक्त्वाऽथ गोविन्दो राममेवाभ्यभाषत ।
प्रद्युम्नमनिरुद्धं च साम्बं चाप्रतिमं बले। ॥ २.५५.२४ ॥
असे बोलून गोविंद रामाशीच बोलला; प्रद्युम्न, अनिरुद्ध आणि बळात अतुलनीय साम्बाशीही.
2.55.25
एतांश्चोच्त्का तथा तत्र वासुदेवो महायशाः ।
अथारुह्य सुपर्णं वै शङ्खचक्रगदासिभृत्। ॥ २.५५.२५ ॥
यांना असे सांगून महायशस्वी वासुदेव गरुडावर आरूढ झाले; ते शंख, चक्र, गदा आणि खड्ग धारण करीत होते.
2.55.26
ययौ तदा हृषीकेशो देवानां हितकाम्यया ।
तं प्रयान्तममित्रघ्नं देवाः सहपुरन्दराः। ॥ २.५५.२६ ॥
देवांच्या हितासाठी तेव्हा हृषीकेश निघाले; शत्रुसंहारक त्यांना जात असताना पुरंदरासह देव (त्यांच्या मागे गेले).
2.55.27
पृष्ठतोऽनुययुः प्रीत्या स्तुवन्तो विष्णुमच्युतम् ।
उग्रान्त्रक्षोगणान्हत्वा नरकस्य महासुरान्। ॥ २.५५.२७ ॥
प्रेमाने अच्युत विष्णूची स्तुती करीत ते मागून गेले; नरकाचे उग्र राक्षसगण आणि महाअसुर यांचा वध करून (ते पुढे गेले).
2.55.28
क्षुरान्तान्मौरवान्पाशान्षट्सहस्रं ददर्श सः ।
स़ञ्छिद्य पाशाच्छस्त्रेण मुरं हत्वा सहान्वयम्। ॥ २.५५.२८ ॥
क्षुराग्र, मूर्वतंतूंचे सहा हजार पाश त्याने पाहिले; शस्त्राने ते पाश तोडून, मुराचा त्याच्या अनुयायांसह वध करून (तो पुढे गेला).
2.55.29
शैलसङ्घानतिक्रम्य निशुम्भं च व्यपोथयत् ॥ २.५५.२९ ॥
पर्वतसमूह ओलांडून त्याने निशुम्भालाही चिरडून टाकले.
2.55.30
यः सहस्रसहस्त्वेकः सर्वान्देवानपोथयत् ।
तं जघान महावीर्यं हयग्रीवं महाबलम् ॥ २.५५.३० ॥
ज्याने हजारो-हजार सैन्यासह एकट्यानेच सर्व देवांना चिरडले, त्या महापराक्रमी, महाबलवान हयग्रीवाचा त्याने वध केला.
2.55.31
अपारतेजा दुर्धर्षः सर्वयादवनन्दनः ।
मध्ये लोहितगङ्गायां भगवान्देवकीसुतः ॥ २.५५.३१ ॥
अपार तेज असलेला, दुर्धर्ष, सर्व यादवांचा आनंद असलेला, भगवान देवकीपुत्र लोहित गंगेच्या मध्यभागी (होता).
2.55.32
औदकायां विरूपाक्षं जघान मधुसूदनः ।
ततः प्राग्ज्योतिषं नाम दीप्यमानमिव श्रिया।
पुरमासादयामास तत्र युद्धमवर्तत ॥ २.५५.३२ ॥
पाण्यात राहणाऱ्या विरूपाक्षाला मधुसूदनाने ठार मारले. नंतर श्रीने तेजाळणाऱ्या प्राग्ज्योतिष नावाच्या नगरात तो पोहोचला; तेथे युद्ध झाले.
2.55.33
तद्युद्धमभवद्घोरं तेन भौमेन भारत ।
कुण्डलार्थे सुरेशस्य नरकेण महात्मना ॥ २.५५.३३ ॥
हे भारता, ते युद्ध भयंकर झाले. देवराज इंद्राच्या कुंडलांसाठी, महात्मा भौम नरकासोबत ते घडले.
2.55.34
मुहूर्तं लालयित्वा तु नरकं मधूसूदनः ।
प्रवृत्तचक्रं चक्रेण प्रममाथ बलाद्बली ॥ २.५५.३४ ॥
क्षणभर नरकाला खेळवून मधुसूदनाने चक्र फिरवले आणि बलवान असल्याने बळाने त्याला चिरडले.
2.55.35
चक्रप्रमथितं तस्य पपात सहसा भुवि ।
उत्तमाङ्गं हताङ्गस्य वृत्रे वज्रहते यथा ॥ २.५५.३५ ॥
चक्राने चिरडलेले त्याचे मस्तक अचानक भूमीवर पडले, वज्राने आघात झालेल्या वृत्राप्रमाणे.
2.55.36
भूमिस्तु पतितं दृष्ट्वा प्रायच्छत्कुण्डले सुतम् ।
प्रदाय च महाबाहुमिदं वचनमब्रवीत् ॥ २.५५.३६ ॥
भूमीने पडलेल्या पुत्राला पाहून कुंडले दिली; आणि महाबाहूला हे वचन म्हणाली.
2.55.37
सृष्टस्त्वयैव मधुहंस्त्वयैव विनिपातितः ।
यथेच्छसि तथा क्रीडा प्रजास्तस्यानुपालय ॥ २.५५.३७ ॥
तूच त्याला निर्माण केलेस आणि तूच त्याला पाडलेस. तुझ्या इच्छेप्रमाणे खेळ, आणि त्याच्या प्रजेचे पालन कर.
2.55.38
देवानां च मुनीनां च पितॄणां च महात्मनाम् ।
उद्वेजनीयो भूतानां ब्रह्मद्विद् पुरुषाधमः ॥ २.५५.३८ ॥
देव, मुनी, पितर आणि महात्म्यांसाठी तसेच सर्व प्राण्यांसाठी तो भयकारक होता; ब्राह्मणद्वेषी तो पुरुषांमध्ये अधम होता.
2.55.39
लोकद्विष्टः सुतस्ते तु देवारिर्लोककण्टकः ।
सर्वलोकनमस्कार्यामदितं बाधयद्वली ॥ २.५५.३९ ॥
जगाने द्वेष केलेला तुझा तो पुत्र देवांचा शत्रू आणि जगाचा काटा होता. सर्व लोकांनी नमस्कार करावा असा असूनही, बलवान होऊन त्याने अदितीला पीडा दिली.
2.55.40
कुण्डले हृतवान्दर्पात्ततस्ते निहतः सुतः ।
नैव मन्युस्त्वया कार्यो यत्कृतं मयि भामिनि ॥ २.५५.४० ॥
त्याने गर्वाने कुंडले हरण केली, म्हणून तुझा पुत्र मारला गेला. हे भामिनी, मी जे केले त्याबद्दल तू माझ्यावर रागावू नकोस.
2.55.41
त्वत्प्रभावाच्च ते पुत्रो लब्धवान्गतिमुत्तमाम् ।
तस्माद्गच्छ महाभागे भारावतरणं कृतम् ॥ २.५५.४१ ॥
तुझ्याच प्रभावाने तुझ्या पुत्राला उत्तम गती लाभली. म्हणून हे महाभागे, जा; पृथ्वीचा भार उतरवला गेला आहे.