ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 2.57
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.57.1
तां पुरी द्वारकीं दृष्ट्वा विभुर्नारायणो हरिः ।
हृष्टः सर्वार्थसम्पन्नः प्रवेष्टुमुपचक्रमे ॥ २.५७.१ ॥
ਉਸ ਦਵਾਰਕਾ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਨਾਰਾਇਣ ਹਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਧਨ-ਸੰਪਦਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
2.57.2
सोऽपश्यद्वृक्षषण्डांश्च रम्यान्नानाजनान्वहून् ।
समन्ततो द्वारवत्यां नानापुष्पफलान्वितान् ॥ २.५७.२ ॥
ਉਸ ਨੇ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀ ਵਿੱਚ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਸੁੰਦਰ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵੇਖੇ; ਉਹ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ।
2.57.3
अर्कचन्द्रप्रतीकाशैर्मेरुकूटनिभैर्गृहैः ।
द्वारकामावृतां रम्यां सुकृतां विश्वकर्मणा ॥ २.५७.३ ॥
ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ, ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵਰਗੇ ਉੱਚੇ ਘਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਗਈ ਉਹ ਦ੍ਵਾਰਕਾ।
2.57.4
पद्मषण्डाकुलाभिश्च हंससेवितवारिभिः ।
गङ्गासिन्धुप्रकाशाभिः परिघाभिरलङ्कृताम् ॥ २.५७.४ ॥
ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਹੰਸਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਿਤ ਪਾਣੀਆਂ ਵਾਲੀ, ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਖਾਈਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀ ਹੋਈ।
2.57.5
प्राकारेणार्कवर्णेन पाण्डरेण विराजिताम् ।
वियन्मूर्ध्नि निविष्टेन द्यामिवाभ्रपरिच्छदाम् ॥ २.५७.५ ॥
ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਸੂਰਜ-ਰੰਗੀ ਚਿੱਟੀ ਕੰਧ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ੋਭਦੀ ਸੀ; ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢਕੇ ਸਵਰਗ ਵਾਂਗ ਜਾਪਦੀ ਸੀ।
2.57.6
नन्दनप्रतिमैश्वापि मिश्रकप्रतिमैर्वनैः ।
तत्र सा विहिता साक्षान्नगरी विश्वकर्मणा ॥ २.५७.६ ॥
ਨੰਦਨ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਰਕ ਬਾਗਾਂ ਵਰਗੇ ਵਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਉਹ ਨਗਰੀ ਸਾਖਿਆਤ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਉੱਥੇ ਬਣਾਈ ਸੀ।
2.57.7
काञ्चनैर्मणिसोपानैरुपेता जनहर्षिणी ।
गीतघोषमहाघोषैः प्रसादप्रवरैः शुभा ॥ २.५७.७ ॥
ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮਣੀਆਂ ਜੜੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਵਾਲੀ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਰਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਮਹਾ ਘੋਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਮਹਿਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।
2.57.8
तस्मिन्पुरवारश्रेष्ठे दाशार्हाणां यशस्विनाम् ।
नेश्मानि जहृषे दृष्ट्वा भगवान्पाकशासनः ॥ २.५७.८ ॥
ਉਸ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਯਸ਼ਸਵੀ ਦਾਸ਼ਾਰਹਾਂ ਦੇ ਭਵਨ ਵੇਖ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਪਾਕਸ਼ਾਸਨ (ਇੰਦਰ) ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।
2.57.9
समुच्छ्रितपताकानि पारिप्लवनिभानि च ।
काञ्चनाभानि भाखन्ति मेरुकूटनिभानि च ॥ २.५७.९ ॥
ਉੱਚੀਆਂ ਝੰਡੀਆਂ ਵਾਲੇ, ਪਾਰਿਪਲਵ ਵਰਗੇ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਆਭਾ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਸਨ।
2.57.10
सुधापाण्डरशृङ्गैश्च शातकुम्भपरिच्छदैः ।
रत्नसानुमहाशृङ्गैः सर्वरत्नसमन्वितैः ॥ २.५७.१० ॥
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਚਿੱਟੇ ਸਿਖਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਸੋਨੇ ਦੇ ਢਕਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਰਤਨ-ਸ਼ਿਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾ ਸਿਖਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਰਬ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ।
2.57.11
सहर्म्यैः सार्धचन्द्रैश्च सनिर्यूहैः सपञ्ज्अरैः ।
सयन्त्रगृहसंबाधैः सधातुभिरिवाद्रिभिः ॥ २.५७.११ ॥
ਮਹਿਲਾਂ, ਅਰਧਚੰਦ੍ਰਾਕਾਰ ਮਹਿਰਾਬਾਂ, ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ ਝਰੋਖਿਆਂ, ਜਾਲੀਦਾਰ ਬਾਰੀਆਂ ਸਹਿਤ, ਯੰਤਰ-ਗ੍ਰਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਧਾਤੂਆਂ ਵਾਲੇ ਪਰਬਤਾਂ ਵਾਂਗ।
2.57.12
मणिकाञ्चनभ्ॐऐश्च सुधामृष्टतलैस्तथा ।
जाम्बूनदमयद्वारैर्वैडूर्यविकृतार्गलैः ॥ २.५७.१२ ॥
ਮਣੀ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਭੂਮੀਆਂ, ਚੂਨੇ ਵਾਂਗ ਚਿਕਣੇ ਤਲੇ, ਜਾਂਬੂਨਦ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਵੈਡੂਰਯ ਮਣੀ ਦੀਆਂ ਅਰਗਲਾਂ।
2.57.13
सर्वर्तुसुखसंस्यर्शैर्महाधनपरिच्छदैः ।
रम्यसानुगृहैः शृङ्गैर्विचित्रैरिव पर्वतैः ॥ २.५७.१३ ॥
ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਰੁੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਖਦਾਈ ਛੋਹ ਵਾਲਾ, ਵੱਡੇ ਧਨ ਤੇ ਸਾਮਾਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਸੁੰਦਰ ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਣਾਂ ਦੇ ਮਹਿਲਾਂ ਤੇ ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਚਿੱਤਰ ਪਰਬਤ ਹੋਣ।
2.57.14
पञ्चवर्णसवर्णैश्च पुष्पवृष्टिसमप्रभैः ।
तुल्यैः पर्जन्यनिर्घोषैर्ह्रादैर्भोगवती यथा ॥ २.५७.१४ ॥
ਉਹ ਪੰਜ ਰੰਗਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਵਰਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲਾ, ਬੱਦਲ-ਗਰਜ ਵਰਗੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਧੁਨੀਆਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਭੋਗਵਤੀ।
2.57.15
कृष्णध्वजोपवाह्यैश्च दाशार्हायुधरोहितैः ।
वृष्णिवीरमयूरैश्च स्त्रीसहस्रप्रजाकुलैः ॥ २.५७.१५ ॥
ਉਹ ਕਾਲੇ ਝੰਡਿਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ, ਦਾਸ਼ਾਰਹਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੇ ਲਾਲ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ, ਮੋਰਾਂ ਵਰਗੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਤੇ ਪਰਜਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
2.57.16
वासुदेवैन्द्रपर्जन्यैर्गृहमेघैरलङ्कृता ।
ददृशे द्वारकाऽतीव मेघैर्द्यैरिव संवृता ॥ २.५७.१६ ॥
ਵਾਸੁਦੇਵ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਪਰਜਨਯ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਦਿਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਵਰਗ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਵੇ।
2.57.17
साक्षाद्भगवतो वेश्म विहितं विश्वकर्मणा ।
ददृशुर्वासुदेवस्य चतुर्योजनमायतम् ॥ २.५७.१७ ॥
ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਨਿਵਾਸ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ; ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਉਹ ਮਹਿਲ ਚਾਰ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ।
2.57.18
तावदेव सुविस्तीर्णं सुसम्पूर्णं महाधनैः ।
प्रासादवरसम्पन्नं युक्तं जगति पर्वतैः ॥ २.५७.१८ ॥
ਉਹ ਵੀ ਉੰਨਾ ਹੀ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਵੱਡੇ ਧਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਹਿਲਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਸੀ, ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਪਰਬਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ।
2.57.19
यं चकार महाभागस्त्वष्टा वासवचोदितः ।
प्रासादं हेमनाभस्य सर्वतो योजनायतम् ॥ २.५७.१९ ॥
ਇੰਦਰ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਮਹਾਭਾਗ ਤਵਸ਼ਟਾ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਹੇਮਨਾਭ ਦਾ ਮਹਿਲ — ਜੋ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
2.57.20
मेरोरिव गिरेः शृङ्गमुच्छ्रितं काञ्चनालयम् ।
रुक्मिण्याः प्रवरो वासो निर्मितः सुमहात्मना ॥ २.५७.२० ॥
ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਉੱਚਾ ਉੱਠਿਆ ਸੋਨੇ ਦਾ ਨਿਵਾਸ — ਰੁਕਮਿਣੀ ਦਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਸ; ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਇਹ ਬਣਾਇਆ।
2.57.21
सत्यभामा पुनर्वेश्म सदा वसति पाण्डरम् ।
विचित्रमणिसोपानं यं विदुः शीतवानिति ॥ २.५७.२१ ॥
ਸਤਿਆਭਾਮਾ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਵੀ ਸਦਾ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ — ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਮਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਵਾਲਾ ਚਿੱਟਾ ਭਵਨ; ਉਸਨੂੰ ਲੋਕ 'ਸ਼ੀਤਵਾਨ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
2.57.22
विमलादित्यवर्णाभिः पताकाभिरलङ्कृतम् ।
व्यक्तबद्धं यथोद्देशे चतुर्दशमहाध्वजम् ॥ २.५७.२२ ॥
ਨਿਰਮਲ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਪਤਾਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ — ਥਾਂ ਥਾਂ ਸਪਸ਼ਟ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਚੌਦਾਂ ਮਹਾ-ਧੁਜਾਵਾਂ ਸਹਿਤ।
2.57.23
सर्वप्रासादमुख्योऽत्र जाम्बवत्या विभूषितः ।
प्रभाया जृम्भणैश्चित्रैस्त्रैलोक्यमिव भासयन् ॥ २.५७.२३ ॥
ਸਾਰੇ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੱਖ ਇਹ ਜਾਂਬਵਤੀ ਦਾ ਭਵਨ ਹੈ — ਪ੍ਰਭਾ ਦੀਆਂ ਵਿਚਿੱਤਰ ਦੀਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ — ਮਾਨੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
2.57.24
यस्तु पाण्डरवर्णाभस्तयोरन्तरमाश्रितः ।
विश्वकर्माकरोदेनं कैलासशिखरोपमम् ॥ २.५७.२४ ॥
ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦਾ ਜੋ ਭਵਨ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਬਣਾਇਆ — ਉਹ ਕੈਲਾਸ ਸ਼ਿਖਰ ਵਰਗਾ ਹੈ।
2.57.25
जाम्बूनदप्रदीप्ताग्रः प्रदीप्तज्वलनोपमः ।
सागरप्रतिमोऽतिष्ठन्मेरुरित्यभिविश्रुतः ॥ २.५७.२५ ॥
ਜਾਂਬੂਨਦ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਲਾ, ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ, ਸਾਗਰ ਵਰਗਾ, 'ਮੇਰੂ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ।
2.57.26
तस्मिन्गान्धारराजस्य दुहिता कुलशालिनी ।
सुकेशी नाम विख्याता केशवेन निवेशिता ॥ २.५७.२६ ॥
ਉੱਥੇ ਗੰਧਾਰ ਰਾਜੇ ਦੀ ਕੁਲ-ਸ਼ੋਭਾ ਧੀ 'ਸੁਕੇਸ਼ੀ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਉੱਥੇ ਵਸਾਇਆ ਸੀ।
2.57.27
पद्मकूट इति ख्यातः पद्मवर्णो महाप्रभः ।
सुप्रभाया महाबाहो वासः स परमोच्छ्रितः ॥ २.५७.२७ ॥
'ਪਦਮਕੂਟ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਕਮਲ ਰੰਗ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲਾ; ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਸੁਪ੍ਰਭਾ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਉਹ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ।
2.57.28
यस्तु सूर्यप्रभो नाम प्रासादवर उच्यते ।
लक्षणायाः कुरुश्रेष्ठ स दत्तः शार्ङ्गधन्वना ॥ २.५७.२८ ॥
ਜੋ ਸੂਰਜ-ਪ੍ਰਭ ਨਾਮ ਦਾ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਹਿਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਕੁਰੂਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਲਕਸ਼ਣਾ ਲਈ ਸ਼ਾਰੰਗਧਨਵਾ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
2.57.29
वैडूर्यवरवर्णाभः प्रासादो हरितप्रभः ।
श्वेतजाला हि यत्रैव यत्रैव च निवेशिता ॥ २.५७.२९ ॥
ਵੈਡੂਰਿਆ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਮਹਿਲ, ਹਰੀ ਆਭਾ ਵਾਲਾ, ਚਿੱਟੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ ਵਾਲਾ; ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਉੱਥੇ।
2.57.30
यं विदुः सर्वभूतानि हरिरित्येव भारत ।
सुमित्रविजयावासो देवर्षिगणपूजितः ॥ २.५७.३० ॥
ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵ 'ਹਰਿ' ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਹ ਸੁਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਿਜੈ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਸਮੂਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਿਤ।
2.57.31
महिष्या वासुदेवस्य भूषणं सर्ववेश्मनाम् ।
यस्तु प्रासादमुख्योऽत्र विहितः सर्वशिल्पिभिः ॥ २.५७.३१ ॥
ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਮੁੱਖ ਰਾਣੀ ਦਾ ਇਹ ਨਿਵਾਸ ਸਾਰੇ ਭਵਨਾਂ ਦਾ ਗਹਿਣਾ ਸੀ; ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਹਿਲ ਸਾਰੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।
2.57.32
महिष्या वासुदेवस्य केतुमानिति विश्रुतः ।
प्रसादो विरजो नाम विरजस्को महात्मनः ॥ २.५७.३२ ॥
ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਮੁੱਖ ਰਾਣੀ ਦਾ 'ਕੇਤੁਮਾਨ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਿਵਾਸ ਸੀ; ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਦਾ ਵਿਰਜ ਨਾਮਕ ਮਹਿਲ ਸੀ, ਜੋ ਵਿਰਜਸਕ ਕਹਾਉਂਦਾ ਸੀ।
2.57.33
उपस्थानगृहं तात केशवस्य महात्मनः ।
यस्तु प्रासादमुख्योऽत्र यं त्वष्टा व्यदधात्स्वयम् ॥ २.५७.३३ ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਤਮਾ ਕੇਸ਼ਵ ਦਾ ਉਪਸਥਾਨ-ਗ੍ਰਿਹ (ਸਭਾ-ਭਵਨ) ਇਹ ਹੈ; ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਹਿਲ ਤ੍ਵਸ਼ਟਾ ਨੇ ਆਪ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।
2.57.34
योजनायतविष्कम्भं सर्वरत्नमयं विभोः ।
तेषां तु विहिताः सर्वे रुक्मदण्डाः पताकिनः ॥ २.५७.३४ ॥
ਉਹ ਵਿਭੂ ਦਾ ਭਵਨ ਸੀ; ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਅਤੇ ਚੌੜਾ, ਸਰਵਰਤਨਮਈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦੰਡਾਂ ਉੱਤੇ ਝੰਡੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ।
2.57.35
सदने वासुदेवस्य मार्गसञ्जनना ध्वजाः ।
घण्टाजालानि तत्रैव सर्वेषां निवेशने ॥ २.५७.३५ ॥
ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਰਾਹ ਦੱਸਣ ਵਾਲੇ ਝੰਡੇ ਸਨ; ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਭ ਦੇ ਨਿਵਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਘੰਟੀਆਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵੀ ਸਨ।
2.57.36
आहृत्य यदुसिंहेन वैजयन्तच्छलो महात् ।
हंसकूटस्य यच्छ्रङ्गमिन्द्रद्युम्नसरो महत् ॥ २.५७.३६ ॥
ਯਦੁਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਮਹਾਨ ਵੈਜਯੰਤ-ਛਲ; ਹੰਸਕੂਟ ਦਾ ਉਹ ਸ਼ਿਖਰ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਇੰਦ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨ ਸਰੋਵਰ।
2.57.37
षष्टितालसमुत्सेधमर्धयोजनविस्तृतम् ।
सकिन्नरमहानादं तदप्यमिततेजसः ॥ २.५७.३७ ॥
ਸੱਠ ਤਾੜਾਂ ਜਿੰਨਾ ਉੱਚਾ, ਅੱਧਾ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ, ਕਿੰਨਰਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨਾਦ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ; ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਦਾ ਉਹ ਵੀ।
2.57.38
पश्यतां सर्वभूतानां त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ।
आदित्यपथगं यत्तन्मेरोः शिखरमुत्तमम् ॥ २.५७.३८ ॥
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲਾ ਮੇਰੂ ਦਾ ਉੱਤਮ ਸਿਖਰ ਵੀ।
2.57.39
जाम्बूनदमयं दिव्यं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ।
तदप्युत्पाट्य कुच्छ्रेण स्वं निवेशनमाहृतम् ॥ २.५७.३९ ॥
ਜਾਂਬੂਨਦ ਸੋਨੇ ਦਾ ਬਣਿਆ, ਦਿਵ੍ਯ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਔਖ ਨਾਲ ਪੁੱਟ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ।
2.57.40
भ्राजमानं पुरा तत्र सर्वौषधिविदीपितम् ।
यमिन्द्रभवनाच्छौरिराजहार परन्तपः ॥ २.५७.४० ॥
ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਥੇ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਸਾਰੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਭਵਨ ਤੋਂ ਸ਼ੌਰਿ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ), ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਲੈ ਆਏ।
2.57.41
पारिजातः स तत्रैव केशवेन निवेशितः ।
लेपहस्तशतैर्जुष्टो विमानैश्च हिरण्मयैः ॥ २.५७.४१ ॥
ਉਸ ਪਾਰਿਜਾਤ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਸੈਂਕੜੇ ਲੇਪ-ਹੱਥ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨਾਲ ਸੇਵਿਤ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਵਿਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।
2.57.42
विहिता वासुदेवेन तत्रैव च महाद्रुमाः ।
पद्माकुलजलोपेता रक्तसौगन्धिकोत्पलाः ॥ २.५७.४२ ॥
ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਲਗਵਾਏ ਸਨ; ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਪਾਣੀ ਸਹਿਤ, ਲਾਲ ਸੌਗੰਧਿਕ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ।
2.57.43
मणिमौक्तिकवालूकाः पुष्करिण्यः सरांसि च ।
तासां परमकूलि शोभयन्ति महाद्रुमाः ॥ २.५७.४३ ॥
ਮਣੀਆਂ ਅਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਵਰਗੀ ਰੇਤ ਵਾਲੇ ਕਮਲ-ਤਲਾਬ ਅਤੇ ਝੀਲਾਂ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਸ਼ੋਭਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।
2.57.44
सालतालाश्वकर्णाश्च शतशाखाश्च रोहिणः ।
भल्लातककपित्थाश्च इन्द्रवृक्षाश्च चम्पकाः ॥ २.५७.४४ ॥
ਸਾਲ, ਤਾਲ, ਅਸ਼ਵਕਰਣ, ਸੌ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਰੋਹਿਣ, ਭੱਲਾਤਕ, ਕਪਿੱਥ, ਇੰਦਰਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਅਤੇ ਚੰਪਕ ਰੁੱਖ ਸਨ।
2.57.45
खादिरा मृतकाश्चैव समन्तात्परिरोपिताः ।
ये च हैमवता वृक्षा ये च नन्दनजास्तथा ॥ २.५७.४५ ॥
ਖਦਿਰ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਰੁੱਖ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਸਨ; ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਨੰਦਨ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨ।
2.57.46
आहृत्य यदुसिंहेन तेऽपि तत्र निवेशिताः ।
रत्नपीतारुणप्रख्याः सितपुष्पाश्च पादपाः ॥ २.५७.४६ ॥
ਯਦੁਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਲਿਆ ਕੇ ਉੱਥੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਉਹ ਵੀ; ਰਤਨਾਂ ਵਰਗੇ ਪੀਲੇ-ਲਾਲ, ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਸਨ।
2.57.47
सर्वर्तुफलपूर्णोस्ते ते च काननसिन्धुषु ।
सहस्रपत्रपद्माश्च मन्दराश्च सहस्रशः ॥ २.५७.४७ ॥
ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਰੁੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ-ਪੱਤੀ ਕਮਲ ਸਨ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੰਦਰ ਪਰਬਤ ਵੀ ਸਨ।
2.57.48
अशोकाः कर्णिकाराश्च तिलका नाग मल्लिकाः ।
कुरका नागपुष्पाश्च चम्पकास्तृणपुल्लिकाः ॥ २.५७.४८ ॥
ਅਸ਼ੋਕ, ਕਰਣਿਕਾਰ, ਤਿਲਕ, ਨਾਗ ਅਤੇ ਮੱਲਿਕਾ, ਕੁਰਕ, ਨਾਗਪੁਸ਼ਪ, ਚੰਪਕ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਣਪੁੱਲਿਕਾ ਸਨ।
2.57.49
सप्तवर्णाः कबन्धाश्च नीपाः कुरवकास्तथा ।
केतकाः केसराश्चैव हिनतालतलताटकाः ॥ २.५७.४९ ॥
ਸਪਤਵਰਣ, ਕਬੰਧ, ਨੀਪ, ਕੁਰਵਕ ਅਤੇ ਕੇਤਕ, ਕੇਸਰ, ਹਿੰਤਾਲ, ਤਾਲ ਅਤੇ ਤਾਟਕ ਰੁੱਖ।
2.57.50
तालाः प्रलम्बा वकुलाः पिण्डिका बीजपूरकाः ।
द्रुतामलकखर्जूरा महिता जम्बुकास्तथा ॥ २.५७.५० ॥
ਤਾਲ, ਪ੍ਰਲੰਬ, ਵਕੁਲ, ਪਿੰਡਿਕ, ਬੀਜਪੂਰਕ, ਦ੍ਰੁਤਾਮਲਕ ਅਤੇ ਖਜੂਰ, ਮਹਿਤ ਅਤੇ ਜੰਬੁਕ ਰੁੱਖ।
2.57.51
आम्राः पनसवृक्षाश्च चम्पकास्तिलतिन्दुकाः ।
लिकुचामृताश्चैव क्षीरिका कर्णिका तथा ॥ २.५७.५१ ॥
ਅੰਬ, ਕਟਹਲ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਚੰਪਕ, ਤਿਲ, ਤਿੰਦੁਕ, ਲਿਕੁਚ ਅਤੇ ਅਮ੍ਰਿਤ, ਕ੍ਸ਼ੀਰਿਕਾ ਅਤੇ ਕਰਣਿਕਾ ਰੁੱਖ।
2.57.52
नालिकेरेङ्गुदाश्चैव उत्क्रोशकवनानि च ।
कदली जातमल्ली च पाटली कुमुदोत्पलाः ॥ २.५७.५२ ॥
ਨਾਰੀਅਲ ਅਤੇ ਇੰਗੁਦ ਰੁੱਖ, ਉਤਕ੍ਰੋਸ਼ਕ ਬਣ, ਕੇਲੇ, ਜਾਤੀਮੱਲੀ, ਪਾਟਲੀ ਅਤੇ ਕੁਮੁਦ ਤੇ ਉਤਪਲ ਕਮਲ ਵੀ।
2.57.53
नीलोत्पलकपूर्णाश्च वाप्यः कूपाः सहस्रशः ।
फुल्लाशाककपित्थाश्च तैस्तीर्त्वा बन्धुजीवकाः ॥ २.५७.५३ ॥
ਨੀਲੇ ਕਮਲਾਂ ਅਤੇ ਕਪੂਰਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਖੂਹ; ਖਿੜੇ ਸ਼ਾਕ ਅਤੇ ਕਪਿੱਥ ਰੁੱਖ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਬੰਧੁਜੀਵਕ।
2.57.54
प्रियालाशोकवादिर्याः प्राचीनाश्चापि सर्वशः ।
प्रियङ्गुबदरीभिश्च यवैः स्यन्दनचन्दनैः ॥ २.५७.५४ ॥
ਪ੍ਰਿਯਾਲ, ਅਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਵਾਦਿਰਯ ਰੁੱਖ; ਹਰ ਪਾਸੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੁੱਖ; ਪ੍ਰਿਯੰਗੂ ਅਤੇ ਬਦਰੀ, ਜੌਂ, ਸਿਆਂਦਨ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਸਮੇਤ।
2.57.55
शचीपीलुपलाश्चैश्च पलाशवधपिप्लैः ।
उदुम्बरैश्च बिल्वैश्च पालाशैः पारिभद्रकैः ॥ २.५७.५५ ॥
ਸ਼ਚੀ, ਪੀਲੂ, ਪਲਾਸ਼, ਅਸ਼ਵ, ਪਲਾਸ਼-ਵਧ ਅਤੇ ਪਿੱਪਲ ਬ੍ਰਿਛਾਂ ਨਾਲ, ਉਦੁੰਬਰ ਅਤੇ ਬਿਲਵ ਬ੍ਰਿਛਾਂ ਨਾਲ, ਪਾਲਾਸ਼ ਅਤੇ ਪਾਰਿਭਦ੍ਰਕ ਬ੍ਰਿਛਾਂ ਨਾਲ।
2.57.56
इन्द्रवृक्षार्जुनैश्चैव अश्वत्थैश्चिरबिल्वकैः ।
भौमगञ्जनवृक्षैश्च भल्लाभैरश्वसाह्वयैः ॥ २.५७.५६ ॥
ਇੰਦਰਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਬ੍ਰਿਛਾਂ ਨਾਲ, ਅਸ਼ਵੱਥ ਅਤੇ ਚਿਰਬਿਲਵਕ ਬ੍ਰਿਛਾਂ ਨਾਲ, ਭੌਮ ਅਤੇ ਗੰਜਨ ਬ੍ਰਿਛਾਂ ਨਾਲ, ਭੱਲਾਤ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਸਾਹ੍ਵ ਬ੍ਰਿਛਾਂ ਨਾਲ।
2.57.57
सज्जैस्ताम्बूलवल्लीभिर्लवङ्गैः क्रमुकैस्तथा ।
वंशैश्च विविधैस्तत्र समन्तात्परिरोपितैः ॥ २.५७.५७ ॥
ਸੱਜ, ਤਾਂਬੂਲ ਵੇਲਾਂ ਨਾਲ, ਲੌਂਗ ਅਤੇ ਸੁਪਾਰੀ ਦੇ ਬ੍ਰਿਛਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਲਗਾਏ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਾਂਸਾਂ ਨਾਲ।
2.57.58
ये च नन्दनजा वृक्षा ये च चैत्ररथे वने ।
सर्वे ते यदुनाथेन समन्तात्परिरोपिताः ॥ २.५७.५८ ॥
ਨੰਦਨ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਜਿਹੜੇ ਬ੍ਰਿਛ ਹਨ ਅਤੇ ਚੈਤ੍ਰਰਥ ਬਨ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਬ੍ਰਿਛ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਯਦੁਨਾਥ ਨੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਲਗਾਏ ਸਨ।
2.57.59
समाहिता महानद्यः पीतलोहितवालुकाः ।
तस्मिन्गृहवरे रम्ये मणिशक्रसवालुकाः ॥ २.५७.५९ ॥
ਉਸ ਰਮਣੀਕ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਸੁਵਿਵਸਥਿਤ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੇਤ ਪੀਲੀ ਅਤੇ ਲਾਲ ਸੀ, ਮਣੀਆਂ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਵਰਗੀ ਰੇਤ ਨਾਲ।
2.57.60
मत्तबर्हिणनादाश्च कोकिलाश्च मदावहाः ।
बभूवुः परमोपेताः सर्वे जगति पर्वताः ॥ २.५७.६० ॥
ਮਸਤ ਮੋਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਮਸਤੀ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੋਇਲਾਂ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਰਬਤ ਪਰਮ ਸੁੰਦਰ ਹੋ ਗਏ।
2.57.61
तत्रैव गजयूथानि तत्र गोमहिषास्तथा ।
निवासाश्च कृतास्तत्र वराहा मृगपक्षिणाम् ॥ २.५७.६१ ॥
ਉੱਥੇ ਹੀ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਸਨ; ਉੱਥੇ ਗਾਂਵਾਂ ਤੇ ਮੱਝਾਂ ਵੀ ਸਨ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਮ੍ਰਿਗਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਸੂਰਾਂ ਲਈ ਨਿਵਾਸ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ।
2.57.62
विश्वकर्मकृतः शैलः प्राकारस्तत्र वेश्मनि ।
व्यक्तकिष्कुशतोद्यामः सुधारससमप्रभः ॥ २.५७.६२ ॥
ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਪਰਬਤ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਾਕਾਰ ਉੱਥੇ ਮਹਿਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸੀ; ਸੌ ਕਿਸ਼ਕੂ ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਦਿੱਸਦਾ ਸੀ; ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਰਸ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।
2.57.63
तेन ते च महाशैलाः सरितश्च सरांसि च ।
परिक्षिप्तानि वै तस्य वनान्युपवनानि च ॥ २.५७.६३ ॥
ਉਸ ਨਾਲ ਉਹ ਮਹਾਨ ਪਰਬਤ, ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਸਰੋਵਰ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਨ ਤੇ ਉਪਬਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।