महाभारत · अध्याय 2.58
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.58.1
एवमालोकयाञ्चक्रुर्द्वारकामृषभास्त्रयः ।
उपेन्द्रबलदेवौ च वासवश्च महायशाः ॥ २.५८.१ ॥
अशा प्रकारे द्वारकेतील तीन श्रेष्ठ पुरुषांनी पाहिले — उपेंद्र, बलदेव आणि महायशस्वी वासव.
2.58.2
ततस्तं पाण्डरं शौरिर्मूर्ध्नि तिष्ठन्गरुत्मतः ।
प्रीतः शङ्खमुपाध्मासीद्द्विषतां रोमहर्षणम् ॥ २.५८.२ ॥
तेव्हा गरुडाच्या मस्तकावर उभ्या असलेल्या शौरीने प्रसन्न होऊन ते पांढरे शंख फुंकले; ते शत्रूंच्या अंगावर रोमांच उभे करणारे होते.
2.58.3
तस्य शङ्खस्य शब्देन सारश्चुक्षुभे भृशम् ।
ररास च नभः सर्वं तच्चित्रमभवत्तदा ॥ २.५८.३ ॥
त्या शंखाच्या नादाने सैन्य अत्यंत क्षुब्ध झाले, आणि सर्व आकाश दुमदुमले; तेव्हा ते अद्भुत घडले.
2.58.4
पाञ्चजन्यस्य निर्घोषं निशम्य कुकुरान्दकाः ।
प्रीयमाणाः समाजग्मुरालोक्य मधुसूदनम् ॥ २.५८.४ ॥
पांचजन्य शंखाचा घोष ऐकून आनंदित झालेले कुकुर आणि अंधक मधुसूदनाला पाहण्यासाठी एकत्र जमले.
2.58.5
वसुदेवं पुरस्कृत्य वेणुशङ्खरवैः सह ।
उग्रसेनो ययौ राजा वासुदेवनिवेशनम् ॥ २.५८.५ ॥
वसुदेवाला पुढे करून, वेणू व शंखांच्या नादासह राजा उग्रसेन वासुदेवाच्या निवासाकडे गेला.
2.58.6
आनन्दितुं पर्यचन्स्वेषु वेश्मसु देवकी ।
रोहिणी च ययौ देशमाहुकस्य च याः स्त्रियः ॥ २.५८.६ ॥
आपापल्या भवनांत आनंद साजरा करण्यासाठी देवकी फिरली; रोहिणी आणि आहुकाच्या स्थानाकडे गेलेल्या स्त्रियाही गेल्या.
2.58.7
हता ब्रह्मद्विषः सर्वे जयन्त्यन्धकवृष्णयटः ।
एवमुक्तः सह स्त्रीभिरक्षतैर्मधुसूदनः ॥ २.५८.७ ॥
ब्राह्मणद्वेषी सर्व मारले गेले; अंधक आणि वृष्णी जिंकले. असे सांगितल्यावर, स्त्रियांसह अक्षत मधुसूदन.
2.58.8
ततः शौरिः सुपर्णेन स्वं निवेशनमभ्ययात् ।
चकाराथ यथोद्देशमीश्वरो मणिपर्वतम् ॥ २.५८.८ ॥
नंतर शौरी गरुडाने आपल्या निवासाकडे गेला; ईश्वराने मणिपर्वत इच्छेनुसार निर्माण केला.
2.58.9
ततो धनानि रत्नानि सभायां मधुसूदनः ।
निधाय पुण्डरीकाक्षः पितुर्दर्शनलालसः ॥ २.५८.९ ॥
नंतर संपत्ती व रत्ने सभेत ठेवून, पित्याच्या दर्शनाची लालसा असलेला कमलनयन मधुसूदन.
2.58.10
ततः सान्दीपिनिं पूर्वं ब्राह्मणं चापि भारत ।
यथान्यायं वासुदेव उपस्पृष्ट्वा महायशाः ॥ २.५८.१० ॥
नंतर, हे भारता, पूर्वी सांदीपनी ब्राह्मणालाही महायशस्वी वासुदेवाने यथाविधी आचमन करून.
2.58.11
ववन्दे पृथुताम्राक्षः प्रीयमाणो महायशाः ।
तथाऽश्रुपरिपूर्णाक्षमानन्दभृतचेतसम् ॥ २.५८.११ ॥
विशाल तांबड्या डोळ्यांचा, प्रसन्न महायशस्वी नमस्कार करता झाला; तसेच अश्रूंनी भरलेल्या डोळ्यांच्या, आनंदाने भरलेल्या मनाच्या त्याला.
2.58.12
ववन्दे सह रामेण पितरं वासवानुजः ।
ताभ्यां च मूर्ध्न्युपाघ्रातः केशवः परवीरहा ॥ २.५८.१२ ॥
वासवाचा अनुज रामासह पित्याला नमस्कार करता झाला; त्या दोघांनी शत्रुवीरांचा संहार करणाऱ्या केशवाचे मस्तक हुंगले.
2.58.13
यथाश्रेष्ठमुपागम्य सात्वतान्यदुनन्दनः ।
सर्वेषां नाम जग्राह दाशार्हाणामधोक्षजः ॥ २.५८.१३ ॥
यदुनंदन अधोक्षजाने श्रेष्ठतेच्या क्रमाने सात्वतांजवळ जाऊन दाशार्हांपैकी सर्वांची नावे घेऊन त्यांना संबोधले.
2.58.14
ततः सर्वाणि वित्तानि सर्वरत्नमयानि च ।
व्यभजत्तानि तेभ्योऽथ सर्वेभ्यो यदुनन्दनः ॥ २.५८.१४ ॥
नंतर यदुनंदनाने सर्व रत्नमय अशी सर्व संपत्ती त्या सर्वांमध्ये वाटून दिली.
2.58.15
सा केशवमहामात्रैर्महेन्द्रप्रतिमैः सभा ।
शुशुभे वृष्णिशार्दूलैः सिंहैरिव गिरेर्गुहा ॥ २.५८.१५ ॥
इंद्रासमान महागज केशव आणि वृष्णिवंशातील वाघांनी ती सभा पर्वताची गुहा सिंहांनी शोभावी तशी शोभली.
2.58.16
अथासनगतान्सर्वानुवाच विबुधाधिपः ।
शुभया हर्षयन्वाचा महेन्द्रस्तान्महायशाः।
कुकुरान्धकमुख्यांश्च तं च राजानमाहुकम् ॥ २.५८.१६ ॥
नंतर आसनांवर बसलेल्या सर्वांना देवाधिपती महायशस्वी महेंद्र शुभ वाणीने आनंदित करत कुकुर, अंधकांचे प्रमुख आणि राजा आहुक यांना म्हणाला.
2.58.17
यदर्थं जन्म कृष्णस्य मानुषेषु महात्मनः ।
यत्कृतं वासुदेवेन तद्वक्ष्यामि समासतः ॥ २.५८.१७ ॥
मानवांमध्ये महात्मा कृष्णाचा जन्म कोणत्या हेतूने झाला आणि वासुदेवाने जे केले, ते मी थोडक्यात सांगेन.
2.58.18
अयं शतसहस्राणि दानवानामरिन्दमः ।
निहय् पुण्डरीकाक्षः पातालविवरं ययौ ॥ २.५८.१८ ॥
हा शत्रूंचे दमन करणारा पुंडरीकाक्ष लाखो दानवांना ठार करून पाताळाच्या विवरात गेला.
2.58.19
यच्च नाधिगतं पूर्वैः प्रह्लादबलिशम्बरैः ।
तदिदं शौरिणा वित्तं प्रापितं भवतामिह ॥ २.५८.१९ ॥
पूर्वजांना — प्रह्लाद, बलि आणि शंबर यांनाही — जे धन मिळाले नव्हते, ते येथे शौरींनी (कृष्णाने) तुम्हाला मिळवून दिले आहे.
2.58.20
सपाशं मुरमाक्रमय् पाञ्चजन्यं च धीमता ।
शिलासङ्घानतिक्रम्य निशुम्भः सगणो हतः ॥ २.५८.२० ॥
पाशासह मुराला दाबून, त्या बुद्धिमानाने पाञ्चजन्य शंख (मिळवला); शिलासमूह ओलांडून निशुंभ आपल्या गणांसह मारला गेला.
2.58.21
हयग्रीवश्च विक्रान्तो दानवो निहतो बली ।
मथितश्च मृधे भौमः कुण्डले चाहृते पुनः ॥ २.५८.२१ ॥
पराक्रमी दानव हयग्रीव बलवान असताना मारला गेला; युद्धात भौम चिरडला गेला; कुंडले पुन्हा हरण करण्यात आली.
2.58.22
पुनर्बाणवधे शौरिमादित्या वसुभिः सह ।
मन्मुखा आगमिष्यन्ति साध्याश्च मधुसूदनम् ॥ २.५८.२२ ॥
बाणाच्या वधाच्या वेळी पुन्हा, आदित्य वसूंसह माझ्यासमोर येतील; साध्य देखील मधुसूदनाकडे येतील.
2.58.23
एवमुक्त्वा ततः सर्वानामन्त्र्य कुकुरान्धकान् ।
सस्वजे रामकृष्णौ च वसुदेवं च वासवः ॥ २.५८.२३ ॥
असे बोलून मग वासवाने (इंद्राने) सर्व कुकुर आणि अंधकांना संबोधून, राम-कृष्ण आणि वसुदेवांना आलिंगन दिले.
2.58.24
प्रद्युम्नसाम्बप्रमुखाननिरूद्धं च सारणम् ।
बभ्रुं झल्लिं गदं भानुं चारुदेष्णं च वृत्रहा ॥ २.५८.२४ ॥
प्रद्युम्न, साम्ब यांना प्रमुख असणाऱ्यांना, आणि अनिरुद्ध व सारण, बभ्रू, झल्लि, गद, भानू आणि चारुदेष्ण यांना वृत्रहंता (इंद्राने) (संबोधले).
2.58.25
सत्कृत्य सारणाक्रूरौ पुनराभाष्य सात्यकिम् ।
सस्वजे वृष्णिराजानमाहुकं कुकुराधिपम्।
भोजं च कृतवर्णाणमन्यांश्चान्दकवृष्णिषु ॥ २.५८.२५ ॥
सारण आणि अक्रूर यांचा सत्कार करून, पुन्हा सात्यकीशी बोलून, त्याने वृष्णिराज आहुक, कुकुरांचा अधिपती, भोज, कृतवर्मा आणि अंधक-वृष्णींतील इतरांना आलिंगन दिले.
2.58.26
आमन्त्र्य देवप्रवरैर्वासवो वासवानुजम् ।
ततः श्वेताचलप्रख्यं गजमैरावतं प्रभुः ॥ २.५८.२६ ॥
देवश्रेष्ठांचा निरोप घेऊन वासवाने वासवाच्या कनिष्ठ बंधूचा; नंतर पांढऱ्या पर्वतासारख्या ऐरावत हत्तीवर प्रभू आरूढ झाला.
2.58.27
पश्यतां सर्वभातानामारुरोह शचीपतिः ।
पृथिवीं चान्तरिक्षं च दिवं च वरवारणम् ॥ २.५८.२७ ॥
सर्व प्राणी पाहत असताना शचीपती (इंद्र) त्या श्रेष्ठ हत्तीवर आरूढ झाला; तो पृथ्वी, अंतरिक्ष आणि स्वर्ग भरून टाकत होता.
2.58.28
मुखाडम्बरनिर्घोषैः पूरयन्तमिवासकृत् ।
हैमयन्त्रमहाकक्ष्यं हिरण्मयविषाणिनम् ॥ २.५८.२८ ॥
तोंडातील गर्जनांच्या आवाजांनी वारंवार भरून टाकत असल्यासारखा, सोन्याचा मोठा पट्टा आणि सोन्याचे दात असलेला तो हत्ती.
2.58.29
मनोहरकुथास्तीर्णं सर्वरत्नविभूषितम् ।
नित्यस्रुतमदस्रावं क्षरन्तमिव तोयदम् ॥ २.५८.२९ ॥
सुंदर झूल पसरलेला, सर्व रत्नांनी सजलेला, सतत मदस्राव वाहणारा, पाणी गाळणाऱ्या मेघासारखा तो हत्ती.
2.58.30
दिशागजं महामात्रं काञ्चनस्रजमास्थितः ।
प्रबभौ मन्दराग्रस्थः प्रतपन्भानुमानिव ॥ २.५८.३० ॥
दिग्गजासारख्या महान हत्तीवर सोन्याची माळ घालून बसलेला, मंदर पर्वताच्या शिखरावर उभा राहून सूर्यासारखा तळपत तो झळकला.
2.58.31
ततो वज्मयं भीमं प्रगृह्य परामाङ्कुशम् ।
ययौ बलवता सार्धं पावकेन शचीपतिः ॥ २.५८.३१ ॥
मग्न वज्रनिर्मित भयंकर श्रेष्ठ अंकुश हाती घेऊन शचीपती इंद्र बलवान अग्नीसह निघाला.
2.58.32
तं करेणुगजव्रातैर्विमानैश्च मरुद्गणाः ।
पृष्ठतोऽनुययुः प्रीताः कुबेरवरुणग्रहाः ॥ २.५८.३२ ॥
करेणू व गजसमूहांसह आणि विमानांसह मरुद्गण आनंदाने त्याच्या मागून चालले; कुबेर आणि वरुण हे ग्रहही अनुसरले.
2.58.33
स वायुपक्षमास्थाय वैश्वानरपथं गतः ।
प्राप्य सूर्यपथं देवस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ २.५८.३३ ॥
तो देव वायूच्या पंखावर आरूढ होऊन वैश्वानराच्या मार्गाने गेला, सूर्यमार्गी पोहोचून तेथेच अंतर्धान पावला.