महाभारत · अध्याय 2.60
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.60.1
द्वारकायां ततः कृष्णः स्वदारेषु दिवानिशम् ।
सुखं लब्ध्वा महाराज प्रमुमोद महायशाः ॥ २.६०.१ ॥
महाराज, तेव्हा द्वारकेत महायशस्वी कृष्ण आपल्या पत्नींमध्ये रात्रंदिवस सुख मिळवून आनंदित झाला.
2.60.2
पौत्रस्य कारणाच्चक्रे विबुधानां प्रियं तदा ।
सावसवैः सुरैः सर्वैर्दुष्करं भरतर्षभ ॥ २.६०.२ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, तेव्हा नातवाच्या कारणाने त्याने देवांचे प्रिय कार्य केले; ते आसवांना व सर्व देवांनाही दुष्कर होते.
2.60.3
बाणो नामाऽभवद्राजा बलेर्ज्येष्ठसुतो बली ।
वीर्यवान्भरतश्रेष्ठ स च बाहुसहस्रवान् ॥ २.६०.३ ॥
बाण नावाचा एक राजा होता; तो बलीचा ज्येष्ठ पुत्र, बलवान व पराक्रमी होता. हे भरतश्रेष्ठा, त्याला हजार बाहू होते.
2.60.4
ततस्तेपे तपस्तीव्रं सत्वेन मनसा नृप ।
रुद्रमाराधयामास स च बाणः समा बहु ॥ २.६०.४ ॥
मग, हे नृपा, बाणाने मनाने व सत्त्वाने कठोर तप केले आणि अनेक वर्षे रुद्राची आराधना केली.
2.60.5
तस्मै बहुवरा दत्ताः शङ्करेण महात्मना ।
तांश्च लब्ध्वा वरान्बाणो दुर्लभानसुरैर्भुवि ॥ २.६०.५ ॥
महात्मा शंकराने त्याला अनेक वर दिले. ते वर मिळवून बाणाने पृथ्वीवर असुरांनाही दुर्लभ असे वर प्राप्त केले.
2.60.6
स शोणितपुरे राज्यं चकाराप्रतिमो बली ।
त्रासिताश्च सुराः सर्वे तेन बाणेन पाण्डव ॥ २.६०.६ ॥
तो अप्रतिम बलवान होऊन शोणितपुरात राज्य करू लागला. हे पांडवा, त्या बाणामुळे सर्व देव भयभीत झाले.
2.60.7
विजित्य विबुधान्सेन्द्रान्बाणः संवत्सरान्बहून् ।
अशासत महद्राज्यं कुबेर इव भारत ॥ २.६०.७ ॥
बाणाने इंद्रासह देवतांना जिंकून कुबेराप्रमाणे अनेक वर्षे मोठे राज्य चालवले, हे भारता.
2.60.8
ततो राजन्नुषा नाम बाणस्य दुहिता यथा ।
येनोपायेन कौन्तेय अनिरुद्धो महाद्युतिः ॥ २.६०.८ ॥
नंतर, हे राजा, बाणाला उषा नावाची कन्या होती; हे कौंतेया, महातेजस्वी अनिरुद्ध ज्या उपायाने (तिच्यापर्यंत पोहोचला).
2.60.9
प्राद्युम्निस्तामुषां प्राप्य प्रच्छन्नः प्रमुमोद ह ।
अथ बाणो महातेजास्तदा तत्र युधिष्ठिर ॥ २.६०.९ ॥
प्रद्युम्नाचा पुत्र (अनिरुद्ध) त्या उषेला मिळवून गुप्तपणे आनंदला. नंतर, हे युधिष्ठिरा, महातेजस्वी बाणाने तेव्हा तिथे (हे जाणले).
2.60.10
तं गृह्यनिलयं ज्ञात्वा प्राद्युम्निं सुतया तदा ।
गृहीत्वा कारयामास वस्तुं कारागृहे बलात् ॥ २.६०.१० ॥
तो (उषेच्या) घरात राहत आहे हे जाणून, तेव्हा प्रद्युम्नाच्या पुत्राला (कन्येमार्फत) पकडले आणि बलपूर्वक कारागृहात राहण्यास भाग पाडले.
2.60.11
स कुमारः सुखार्होऽथ तदा दुःखसमन्वितः ।
बामेन घातितो राजन्ननिरुद्धो मुमोह च ॥ २.६०.११ ॥
सुखास पात्र असलेला तो कुमार तेव्हा दुःखाने भरला. हे राजा, डाव्या हाताच्या प्रहाराने अनिरुद्ध मूर्च्छित झाला.
2.60.12
एतस्मिन्नेव काले तु नारदो मुनिपुङ्गवः ।
द्वारकां प्राप्य कौन्तेय कृष्णं दृष्ट्वा वचोऽब्रवीत् ॥ २.६०.१२ ॥
त्याच वेळी, मुनिश्रेष्ठ नारद द्वारकेला पोहोचले; हे कौंतेया, कृष्णाला पाहून त्यांनी हे शब्द उच्चारले.
2.60.13
कृष्ण कृष्ण महाबाहो यदूनां कीर्तिवर्धन ।
पौत्रस्ते बाध्यमानोऽत्र बाणेनामिततेजसा ॥ २.६०.१३ ॥
हे कृष्णा, कृष्णा, महाबाहो, यादवांची कीर्ती वाढवणाऱ्या! तुझा नातू येथे अमित तेजस्वी बाणामुळे पीडित होत आहे.
2.60.14
कृच्छ्रं प्राप्तोऽनिरुद्धो वै शेते कारागृहे सदा ।
एतदुक्त्वा सुरर्षिर्वै बाणस्याथ पुरं ययौ ॥ २.६०.१४ ॥
अनिरुद्ध संकटात सापडून सदैव कारागृहात पडलेला आहे. हे सांगून देवर्षी बाणाच्या नगरीकडे निघून गेले.
2.60.15
नारदस्य वचः श्रुत्वा ततो राजञ्जनार्दनः ।
जाहूय बलदेवं हि प्रद्युम्नं च महाद्युतिम् ॥ २.६०.१५ ॥
नारदांचे वचन ऐकून, हे राजा, जनार्दनाने बलदेवाला आणि महातेजस्वी प्रद्युम्नाला बोलावले.
2.60.16
आरुरोह गरुत्मन्तं ताभ्यां सह जनार्दनः ।
ततः सुपर्णमारुह्य जयाय भरतर्षभ ॥ २.६०.१६ ॥
जनार्दन त्या दोघांसह गरुडावर आरूढ झाला. मग, हे भरतर्षभा, विजयासाठी सुपर्णावर चढून.
2.60.17
जग्मुः क्रुधा महावीर्या बाणस्य नगरं प्रति ।
अथासाद्य महाराज तत्पुरं ददृशुश्च ते ॥ २.६०.१७ ॥
महापराक्रमी ते क्रोधाने बाणाच्या नगरीकडे गेले. मग, हे महाराजा, त्या नगरीजवळ पोहोचून त्यांनी ते पाहिले.
2.60.18
ताम्रप्राकारसङ्गुप्तां हेमप्रासादसङ्कुलाम् ।
दृष्ट्वा मुदा युताः सर्वे विस्मयं परमं ययुः ॥ २.६०.१८ ॥
तांब्याच्या तटबंदीने सुरक्षित आणि सोन्याच्या प्रासादांनी गजबजलेल्या त्या नगरीला पाहून सर्वजण आनंदाने भरून परम विस्मयाला प्राप्त झाले.
2.60.19
तथा बाणपुरस्यासन्द्वारस्था देवताः सदा ।
महेश्वरो गुहश्चैव भद्रकाली विनायकः ॥ २.६०.१९ ॥
त्याचप्रमाणे बाणपुराच्या द्वारांवर नेहमी देवता उभ्या असत — महेश्वर, गुह, भद्रकाली आणि विनायक.
2.60.20
अथ कृष्णो बलाज्जित्वा द्वारपालान्युधिष्ठिर ।
सुसङ्क्रुद्धो महातेजाः शङ्खचक्रगदासिभृत् ॥ २.६०.२० ॥
मग, हे युधिष्ठिरा! कृष्णाने बळाने द्वारपालांना जिंकले; अत्यंत संतप्त, महातेजस्वी, शंख-चक्र-गदा-खड्ग धारण करणारा.
2.60.21
आससादोत्तरद्वारं शङ्करेणाभिरक्षितम् ।
तत्र तस्थौ महातेजाः शूलपाणिर्महेश्वरः ॥ २.६०.२१ ॥
तो उत्तर द्वारापाशी पोहोचला, जे शंकराने रक्षिलेले होते; तेथे महातेजस्वी, शूलपाणी महेश्वर उभे होते.
2.60.22
पिनाकं सशरं गृह्य बाणस्य हितकाम्यया ।
ज्ञात्वा तमागतं कृष्णं व्यादितास्यमिवान्तकम् ॥ २.६०.२२ ॥
बाणाच्या हिताची इच्छा धरून पिनाक धनुष्य व बाण घेऊन, कृष्ण आला आहे हे जाणून — उघडे तोंड असलेल्या यमासारखे.
2.60.23
ततस्तौ चक्रतुर्युद्धं वासुदेवमहेश्वरौ ।
तद्युद्धमभवद्घोरमचिन्त्यं रोमहर्षणम् ॥ २.६०.२३ ॥
मग वासुदेव व महेश्वर यांनी युद्ध केले; ते युद्ध भयंकर, अकल्पनीय आणि रोमांचक झाले.
2.60.24
अन्योन्यं तौ ततक्षाते अन्योन्यजयकाङ्क्षिणौ ।
दिव्यान्यस्त्राणि तौ देवौ क्रुद्धौ मुमुचतुस्तदा ॥ २.६०.२४ ॥
एकमेकांना जिंकण्याच्या इच्छेने ते दोघे एकमेकांवर प्रहार करू लागले; तेव्हा संतप्त त्या दोन्ही देवांनी दिव्य अस्त्रे सोडली.
2.60.25
ततः कृष्णो रणं कृत्वा मुहूर्तं शूलपाणिना ।
विजित्य तं महादेवं ततो युद्धे शूलपाणिना।
अन्यांश्च जित्वा द्वारस्थान्प्रविवेश पुरोत्तमम् ॥ २.६०.२५ ॥
नंतर कृष्णाने शूलपाणीशी क्षणभर युद्ध केले. महादेवाला जिंकून, शूलपाणीशी युद्धात, आणि द्वारावर उभ्या असलेल्या इतरांनाही जिंकून त्याने उत्तम नगरात प्रवेश केला.
2.60.26
प्रविश्य बाणमासाद्य स तत्राथ जनार्दनः ।
चक्रे युद्धं महाक्रुद्धस्तेन बाणेन भरतर्षभ। ॥ २.६०.२६ ॥
प्रवेश करून, बाणाजवळ पोहोचून, तेथे जनार्दनाने अत्यंत क्रुद्ध होऊन बाणाशी युद्ध केले, हे भरतश्रेष्ठा.
2.60.27
बाणोऽपि सर्वशस्त्राणि शितानि भरतर्षभ ।
सुसङ्क्रुद्धस्तदा युद्धे पातयामास केशवे ॥ २.६०.२७ ॥
बाणानेही, हे भरतश्रेष्ठा, तीक्ष्ण सर्व शस्त्रे, अत्यंत क्रुद्ध होऊन, तेव्हा युद्धात केशवावर पाडली.
2.60.28
पुनरुद्यम्य शस्त्राणि सहस्रं सर्वबाहुभिः ।
मुमोच बाणः सङ्क्रुद्धः कृष्णं प्रति रणाजिरे ॥ २.६०.२८ ॥
पुन्हा सहस्र शस्त्रे सर्व बाहूंनी उचलून, संतप्त बाणाने रणांगणात कृष्णाकडे सोडली.
2.60.29
ततः कृष्णस्तदा कृत्त्वा तानि सर्वाणि भारत ।
कृत्त्वा मुहूर्तं बाणेन युद्धं राजन्नगोक्षजः ॥ २.६०.२९ ॥
नंतर कृष्णाने ती सर्व तोडून, हे भारता, बाणाशी क्षणभर युद्ध केले, हे राजा, अगोक्षज (कृष्ण).
2.60.30
चक्रमुद्यम्य रोषाद्वै दिव्यं शस्त्रोत्तमं ततः ।
सहस्रबाहूंश्चिच्छेद बाणस्यामिततेजसः ॥ २.६०.३० ॥
मग रोषाने खरोखरच दिव्य उत्तम शस्त्र चक्र उचलून, अमित तेजस्वी बाणाचे सहस्र बाहू तोडले.
2.60.31
ततो बाणो महाराज कृष्णेन भृशपीडितः ।
भिन्नबाहुः पपाताशु विशाख इव पादपः ॥ २.६०.३१ ॥
तेव्हा, हे महाराजा, कृष्णाने अत्यंत पीडित केलेला बाण बाहू तुटून विशाख वृक्षाप्रमाणे तत्काळ कोसळला.
2.60.32
स पातयित्वा बाणैस्तं बाणं कृष्णस्त्वरान्वितः ।
प्राद्युम्निं मोचयामास क्षिप्रं राजगृहात्तदा ॥ २.६०.३२ ॥
त्याने बाणांनी त्या बाणाला पाडून, त्वरेने तेव्हा राजगृहातून प्रद्युम्नपुत्राला सोडवले.
2.60.33
मोक्षयित्वाऽथ गोविन्दः प्राद्युम्निं सह भार्यया ।
बाणस्य सर्वरत्नानि असङ्ख्यानि जहार सः ॥ २.६०.३३ ॥
नंतर गोविंदाने प्रद्युम्नपुत्राला त्याच्या पत्नीसह सोडवून, बाणाची असंख्य सर्व रत्ने हरण केली.
2.60.34
गोधनानि च सर्वस्वं स बाणस्यालये बलात् ।
जहार च हृषीकेशो यदूनां कुलवर्धनः ॥ २.६०.३४ ॥
बाणाच्या घरातून बळाने गोधने आणि सर्व वैभव हृषीकेशाने हरण केले; तो यदुकुलाचा वर्धक आहे.
2.60.35
ततः स सर्वरत्नानि चाहृत्य मधुसूदनः ।
क्षिप्रमारोपयाञ्चक्रे सर्वस्वं गरुडोपरि ॥ २.६०.३५ ॥
नंतर मधुसूदनाने सर्व रत्ने घेऊन, त्वरेने सर्व वैभव गरुडावर लादले.
2.60.36
त्वरयाऽथ स कौन्तेय बलदेवं महाबलम् ।
प्रादुम्निं च महावीर्यमनिरुद्धं महाद्युतिम् ॥ २.६०.३६ ॥
नंतर त्या कौंतेयाने त्वरेने महाबल बलदेव, महापराक्रमी प्रद्युम्नपुत्र आणि महातेजस्वी अनिरुद्ध यांना बरोबर घेतले.
2.60.37
उषां च सुन्दरीं राजन्भृत्यदारगणैः सह ।
सर्वानेतान्समारोप्य गरुडोपरि वीर्यवान् ॥ २.६०.३७ ॥
हे राजा! सुंदरी उषेला आणि सेवक व पत्नींच्या समूहासह, या सर्वांना गरुडावर चढवून तो पराक्रमी (निघाला).
2.60.38
मुदा युक्तो महातेजाः पीताम्बरधरो बली ।
दिव्याभरमचित्राङ्गः शङ्कचक्रगदासिभृत्।
आरुरोह गरुत्मन्तमुदयं भास्करो यथा ॥ २.६०.३८ ॥
आनंदयुक्त, महातेजस्वी, पीतांबरधारी, बलवान, दिव्य अलंकारांनी विचित्र अंगांचा, शंख-चक्र-गदा-खड्ग धारण करणारा तो उदयाचलावर सूर्यासारखा गरुडावर आरूढ झाला.