মহাভারত · অধ্যায় 2.62
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.62.1
एवमुक्त्वा ततो भीष्णो विरराम महाबलः ।
व्याजहारोत्तरं तत्र सहदेवोऽर्थवद्वचः ॥ २.६२.१ ॥
এইরূপ বলে মহাবল ভীষ্ম নীরব হলেন। তখন সেখানে সহদেব অর্থপূর্ণ বাক্য উত্তরে বললেন।
2.62.2
केशवं केशिहन्तारमप्रमेयपराक्रमम् ।
पूज्यमानं मया यो वः कृष्णं न सहते नृपाः ॥ २.६२.२ ॥
হে রাজগণ, আমি পূজা করেছি যে কেশবকে, কেশিহন্তা, অপ্রমেয় পরাক্রমী কৃষ্ণকে আপনারা সহ্য করেন না।
2.62.3
सर्वेषां बलिनां मूर्ध्नि मयेदं निहितं पदम् ।
एवमुक्ते मया सम्यगुत्तरं प्रब्रवीतु सः ॥ २.६२.३ ॥
সকল বলবানের মাথায় আমি এই পদ স্থাপন করেছি। আমার এইরূপ বলার পর তিনি যথাযথ উত্তর দিন।
2.62.4
स एव हि मया वध्यो भविष्यति न संशयः ।
मतिमन्तश्च ये केचिदाचार्यं पितरं गुरुम् ॥ २.६२.४ ॥
সে-ই আমার দ্বারা নিহত হবে, এতে সংশয় নেই। আর যে কেউ বুদ্ধিমান, আচার্য, পিতা ও গুরুকে…
2.62.5
अर्च्यमर्चितमर्घार्हमनुजानन्तु ते नृपाः ।
ततो न व्याजहारैषां कश्चिद्बुद्धिमतां सताम् ॥ २.६२.५ ॥
পূজ্য, পূজিত, অর্ঘ্যযোগ্যকে সেই রাজারা অনুমোদন করুন। তখন এই বুদ্ধিমান সাধুদের কেউ কিছু বললেন না।
2.62.6
मानिनां बलिनां राज्ञां मध्ये वै दर्शिते पदे ।
ततोऽपतत्पुष्पवृष्टिः सहदेवस्य मूर्धनि ॥ २.६२.६ ॥
গর্বী ও বলবান রাজাদের মধ্যে সেই স্থান দেখানো হলে সহদেবের মাথায় পুষ্পবৃষ্টি পড়ল।
2.62.7
अदृश्यरूपा वाचश्चाप्यब्रुवन्साधुसाध्विति ।
अविध्यदजिनं कृष्णं भविष्यद्भूतजल्पनः ॥ २.६२.७ ॥
অদৃশ্যরূপ বাণীরাও 'সাধু সাধু' বলল। অতীত ও ভবিষ্যৎ বর্ণনাকারী (নারদ) মৃগচর্মধারী কৃষ্ণকে (দৃষ্টিতে) বিদ্ধ করলেন।
2.62.8
सर्वसंशयनिर्मोक्ता नारदः सर्वलोकवित् ।
उवाचाखिलभूतानां मध्ये स्पष्टतरं वचः ॥ २.६२.८ ॥
সর্ব সংশয়মুক্ত, সর্বলোকজ্ঞ নারদ সকল প্রাণীর মাঝে অতি স্পষ্ট বাক্য বললেন।
2.62.9
कृष्णं कमलपत्राक्षं नार्चयिष्यन्ति ये नराः ।
जीवन्मृतास्तु ते ज्ञेया न सभाष्याः कदाचना ॥ २.६२.९ ॥
পদ্মপলাশলোচন কৃষ্ণকে যে মানুষেরা পূজা করবে না, তাদের জীবিত-মৃত বলে জানতে হবে; তাদের সঙ্গে কখনো কথা বলা উচিত নয়।
2.62.10
पूजयित्वा च पूजार्हान्ब्रह्मक्षत्रविशेषवित् ।
सहदेवो नृणां देवः समापयत कर्म तत् ॥ २.६२.१० ॥
ব্রাহ্মণ ও ক্ষত্রিয়ের বিশেষত্ব জানা সহদেব পূজার্হদের পূজা করে, মানুষের মধ্যে দেবতার ন্যায় সেই কর্ম সম্পন্ন করলেন।
2.62.11
तस्मिन्नभ्यर्चिते कृष्णे सुनीथः शत्रुकर्षणः ।
अतिताम्रेक्षणः कोपादुवाच मनुजाधिपान् ॥ २.६२.११ ॥
কৃষ্ণ এভাবে পূজিত হলে শত্রুদমনকারী সুনীথ অতি রক্তচক্ষু হয়ে ক্রোধে রাজাদের বললেন।
2.62.12
स्थितः सेनापतिर्योऽहं मन्वध्वं किं तु साम्प्रतम् ।
युधि तिष्ठाम सन्नह्य समेतान्वृष्णिपाण्डवान् ॥ २.६२.१२ ॥
'আমি সেনাপতি হয়ে দাঁড়িয়ে আছি; এখন তোমরা কী ভাবছ? বর্ম পরে যুদ্ধে দাঁড়াই, সমবেত বৃষ্ণি ও পাণ্ডবদের মোকাবিলা করি।'
2.62.13
इति सर्वान्समुत्साद्य राज्ञस्तांशअचेदिपुङ्गवः ।
यज्ञोपघाताय ततः सोऽमन्त्रतय राजभिः ॥ २.६२.१३ ॥
এইভাবে সমস্ত রাজাদের উত্তেজিত করে শিশুপাল যজ্ঞে বিঘ্ন ঘটানোর জন্য রাজাদের সঙ্গে পরামর্শ করলেন।
2.62.14
तत्राहूतागताः सर्वे सुनीथप्रमुखा गणाः ।
समदृश्यन्त सङ्क्रुद्धा विवर्णवदनास्तथा ॥ २.६२.१४ ॥
সেখানে আহূত ও আগত সুনীথ-প্রমুখ সমস্ত গণ ক্রুদ্ধ ও বিবর্ণমুখ হয়ে দৃশ্যমান হল।
2.62.15
युधिष्ठिराभिषेकं च वासुदेवस्य चार्हणम् ।
न स्याद्यथा तथा कार्यमेवं सर्वे तदाऽब्रुवन् ॥ २.६२.१५ ॥
যুধিষ্ঠিরের অভিষেক ও বাসুদেবের সম্মান যেন না হয়, সেভাবে কিছু করা উচিত—তখন সকলে এরূপ বললেন।
2.62.16
निष्कर्षान्निश्चयात्सर्वे राजानः क्रोधमूर्छिताः ।
अब्रुवंस्तत्र राजानो निर्वेदादात्मनिश्चयात् ॥ २.६२.१६ ॥
সিদ্ধান্তের কারণে, দৃঢ় সংকল্পের কারণে, ক্রোধে মূর্ছিত হয়ে সমস্ত রাজারা সেখানে নিরাশা ও নিজেদের সংকল্পবশে বললেন।
2.62.17
सुहृद्भिर्वार्यमाणानां तेषां हि वपुराबभौ ।
आमिषादपकृष्टानां सिहानामिव गर्जताम् ॥ २.६२.१७ ॥
বন্ধুদের দ্বারা বাধাপ্রাপ্ত তাঁদের দেহ, শিকার থেকে সরানো গর্জনরত সিংহের মতো উজ্জ্বল দেখাল।
2.62.18
तं बलौघमपर्यन्तं राजसागारमक्षयम् ।
कुर्वाणं समयं कृष्णो युद्धाय बुबुधे तदा ॥ २.६२.१८ ॥
সেই অসীম সেনাস্রোত, অক্ষয় রাজসাগর ষড়যন্ত্রের প্রস্তুতি নিচ্ছে—কৃষ্ণ তখন যুদ্ধের জন্য তা বুঝতে পারলেন।