মহাভারত · অধ্যায় 2.63
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.63.1
ततः सागरसङ्काशं दृष्ट्वा नृपतिमण्डलम् ।
संवर्तवाताभिहतं भीमं क्षुब्धमिवार्णवम्। ॥ २.६३.१ ॥
তখন সমুদ্রসদৃশ রাজমণ্ডলী দেখলেন; প্রলয়বায়ুতে আহত, ক্ষুব্ধ ভয়ংকর মহাসাগরের মতো তা ছিল।
2.63.2
रोषात्प्रचलितं सर्वमिदमाह युधिष्ठिरः ।
भीष्मं मतिमतां मुख्यं वृद्धं कुरुपितामहम्।
बृहस्पतिं बृहत्तेजाः पुरुहूत इवारिहा। ॥ २.६३.२ ॥
ক্রোধে বিচলিত সকলকে দেখে যুধিষ্ঠির জ্ঞানীশ্রেষ্ঠ, বৃদ্ধ কুরুপিতামহ ভীষ্মকে এই কথা বললেন; মহাতেজা শত্রুহন্তা ইন্দ্র যেমন বৃহস্পতিকে বলেন।
2.63.3
असौ रोषात्प्रचलितो महान्नृपतिसागरः ।
अत्र यत्प्रतिपत्तव्यं तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ २.६३.३ ॥
ক্রোধে বিচলিত এই মহান রাজসমুদ্র। এখানে যা করণীয়, তা আমাকে বলুন, হে পিতামহ।
2.63.4
यज्ञस्य च न विघ्नः स्यात्प्रजानां च हितं भवेत् ।
यथा सर्वत्र तत्सर्वं ब्रूहि मेऽद्य पितामह ॥ २.६३.४ ॥
যজ্ঞের বিঘ্ন না হয় এবং প্রজাদের মঙ্গল হয়, যাতে সর্বত্র সবকিছু তেমনই থাকে—হে পিতামহ, আজ আমাকে সেসব বলুন।
2.63.5
इत्युक्तवति धर्मज्ञे धर्मराजे युधिष्ठिरे ।
उवाचेदं वचो भीष्मस्ततः कुरुपितामहः ॥ २.६३.५ ॥
ধর্মজ্ঞ ধর্মরাজ যুধিষ্ঠির এরূপ বললে কুরুপিতামহ ভীষ্ম তখন এই কথা বললেন।
2.63.6
मा भैस्त्वं कुरुशार्दूल श्वा सिंहं हन्तुमर्हति ।
शिवः पन्थाः सुनीतोऽत्र मया पूर्वतरं वृतः ॥ २.६३.६ ॥
হে কুরুশার্দূল, ভয় পেয়ো না; কুকুর সিংহকে বধ করতে পারে না। এখানে আমি আগেই মঙ্গলময় ও সুনির্দেশিত পথ বেছে নিয়েছি।
2.63.7
प्रसुप्ते हि यथा सिंहे श्वानस्तात समागताः ।
भषेयुः सहिताः सर्वे तथेमे वसुधाधिपाः ॥ २.६३.७ ॥
ঘুমন্ত সিংহের পাশে কুকুরেরা জড়ো হয়ে ঘেউ ঘেউ করলে যেমন হয়, হে তাত, এই ভূপতিরাও সকলে মিলে তেমনই ঘেউ ঘেউ করছে।
2.63.8
वृष्णिसिंहस्य सुप्तस्य तथाऽमी प्रमुके स्थिताः ।
भषन्ते तात सङ्क्रुद्धाः श्वानः सिंहस्य सन्निधौ ॥ २.६३.८ ॥
বৃষ্ণিসিংহ ঘুমিয়ে থাকলে তাঁর সামনে দাঁড়ানো এরা তেমনই ঘেউ ঘেউ করছে; হে তাত, ক্রুদ্ধ কুকুরেরা সিংহের কাছে ঘেউ ঘেউ করে।
2.63.9
न हि सम्बुध्यते यावत्सुप्तः सिंह इवाच्युतः ।
तदिदं ज्ञातपूर्वं हि तव संस्तोतुमिच्छसि।
तेन सिंहीकरोत्येतानसिंहश्चेदिपुङ्गवः ॥ २.६३.९ ॥
ঘুমন্ত অচ্যুত সিংহ না জাগা পর্যন্ত এরা জাগে না; এটা তোমার আগেই জানা আছে, তুমি এদের স্তুতি করতে চাও। সে সিংহ না হলে, তার কারণে এদের সিংহ বানিয়ে দেয়।
2.63.10
पार्थिवान्पार्थिवश्रेष्ठ शिशुपालोऽल्पचेतनः ।
सर्वान्सर्वात्मना तात नेतुकामो यमक्षयम् ॥ २.६३.१० ॥
হে রাজশ্রেষ্ঠ, অল্পবুদ্ধি শিশুপাল এই সকল রাজাকে সর্বান্তঃকরণে যমলোকে পাঠাতে চায়; হে তাত।
2.63.11
नूनमेतत्समादातुं पुनरिच्छत्यधोक्षजः ।
यदस्य शिशुपालस्य तेजस्तिष्ठति भारत ॥ २.६३.११ ॥
নিশ্চয়ই অধোক্ষজ এটি আবার গ্রহণ করতে চান, কারণ হে ভারত, শিশুপালের এই তেজ এখনও টিকে আছে।
2.63.12
विप्लुता चास्य भद्रं ते बुद्धिर्बुद्धिमतां वर ।
चेदिराजस्य कौन्तेय सर्वेषां च महीक्षितम् ॥ २.६३.१२ ॥
হে বুদ্ধিমানশ্রেষ্ঠ, তোমার মঙ্গল হোক; এর বুদ্ধিও বিভ্রান্ত। হে কৌন্তেয়, চেদিরাজের এবং সকল ভূপতির বুদ্ধিও তেমনই।
2.63.13
आदातुं च नरव्याघ्रो यं यमिच्छत्ययं तदा ।
तस्य विप्लवते बुद्धिरेवं चेदिपतेर्यथा ॥ २.६३.१३ ॥
নরব্যাঘ্র তখন যাকে গ্রহণ করতে ইচ্ছা করেন, তার বুদ্ধিও চেদিরাজের মতো বিভ্রান্ত হয়।
2.63.14
चतुर्विधानां भूतानां त्रिषु लोकेषु माधवः ।
प्रभवश्चैव सर्वेषां निधनं च युधिष्ठिर ॥ २.६३.१४ ॥
হে যুধিষ্ঠির, ত্রিলোকে চতুর্বিধ প্রাণীর উৎপত্তি ও বিনাশ মাধবই।
2.63.15
इति तस्य वचः श्रुत्वा ततश्चेदिपतिर्नृपः ।
भीष्मं रूक्षाक्षरा वाचः श्रावयामास भारत ॥ २.६३.१५ ॥
তাঁর এই কথা শুনে তখন চেদিপতি রাজা, হে ভারত, ভীষ্মকে রূঢ় ভাষায় বললেন।