Mahābhārata · Adhyāya 2.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.64.1
बिभीषिकाभिर्बह्वीभिर्भीषयन्भीष्म पार्थिवान् ।
न व्यपत्रपसे कस्माद्वृद्धः सन्कुलपांसनः ॥ २.६४.१ ॥
¡Oh Bhīṣma! Aterrorizando a los reyes con muchas terribles amenazas, ¿por qué no te avergüenzas, siendo viejo, mancillador de tu linaje?
2.64.2
युक्तमेतत्तृतीयायां प्रकृतौ वर्तता त्वया ।
वक्तुं धर्मादपेतार्थं त्वं हि सर्वकुरूत्तमः ॥ २.६४.२ ॥
Es en verdad apropiado para ti, el mejor de todos los kurus, que de naturaleza perteneciente a la tercera casta digas palabras apartadas del dharma.
2.64.3
नावि नौरिव सम्बद्धा यथान्धो वान्धमन्वियात् ।
तथाभूता हि कौरव्या येषां भीष्म त्वमग्रणीः ॥ २.६४.३ ॥
Como una barca atada a otra barca, o como un ciego que sigue a otro ciego, así son en verdad los kauravas, cuyo guía eres tú, oh Bhīṣma.
2.64.4
पूतनाघातपूर्वाणि कर्माण्यस्य विशेषतः ।
त्वया कीर्तयताऽस्माकं भूयः प्रव्यथितं मनः ॥ २.६४.४ ॥
Al recitar sus hazañas, empezando por la muerte de Pūtanā, mi mente vuelve a sentirse profundamente afligida por ti.
2.64.5
अवलिप्तस्य मूर्शस्य केशवं स्तोतुमिच्छतः ।
कथं भीष्म न ते जिह्वा शतधेयं विदीर्यते ॥ २.६४.५ ॥
Oh Bhīṣma, necio arrogante, que deseas alabar a Keśava, ¿por qué no se parte tu lengua en cien pedazos?
2.64.6
यत्र कुत्सा प्रयोक्तव्या भीष्म बालतरैर्नरैः ।
तमिमं ज्ञानवृद्धः सन्गोपं संस्तोतुमिच्छसि ॥ २.६४.६ ॥
Oh Bhīṣma, donde debe dirigirse el reproche, lo hacen los hombres más infantiles; y tú, anciano en sabiduría, quieres alabar a este pastor.
2.64.7
यद्यनेन हता बाल्ये शकुनिश्चित्रमत्र किम् ।
तौ वाऽश्ववृषभौ भीष्ण यौ न युद्धविशारदौ ॥ २.६४.७ ॥
Si él mató a Śakuni en la infancia, ¿qué hay de asombroso en eso? O a aquellos dos, el caballo y el toro, que no eran diestros en la batalla, oh Bhīṣma.
2.64.8
चेतनारहितं काष्ठं यद्यनेन निपातितम् ।
पादेन शकटं भीष्ण तत्र किं कृतमद्भुतम् ॥ २.६४.८ ॥
Si con el pie derribó madera sin vida, o un carro, oh Bhīṣma, ¿qué hazaña asombrosa se realizó allí?
2.64.9
अर्कप्रमाणौ तौ वृक्षौ यद्यनेन निपातितौ ।
नागश्च दमितोऽनेन तत्र को विस्मयः कृतः ॥ २.६४.९ ॥
Si derribó aquellos dos árboles, cada uno del tamaño de una planta arka, y sometió al elefante, ¿quién se asombró allí?
2.64.10
वल्मीकमात्रः सप्ताहं यद्यनेन धृतोऽचलः ।
तदा गोवर्धनो भीष्म न तच्चित्रं मतं मम ॥ २.६४.१० ॥
Si sostuvo durante siete días una montaña no mayor que un termitero, oh Bhīṣma, eso es Govardhana; a mi juicio no es ninguna maravilla.
2.64.11
भुक्तमेतेन बह्वन्नं क्रीडता नगमूर्धनि ।
इति ते भीष्ण शृण्वानाः परे विस्मयमागताः ॥ २.६४.११ ॥
Comió mucha comida mientras jugaba en la cima de la montaña, así se dice; oh Bhīṣma, al oírlo, otros se llenaron de asombro.
2.64.12
यस्य चानेन धर्मज्ञ भुक्तमन्नं बलीयसः ।
स चानेन हतः कंस इत्येतत्तु बलीयसः। ॥ २.६४.१२ ॥
Oh conocedor del dharma, el poderoso cuya comida él comió — a ese mismo Kaṃsa lo mató; esta es la hazaña del poderoso.
2.64.13
स चानेन हतः कंस इत्येतत्तु महाद्भुतम् ।
न ते श्रुतमिदं भीष्म नूनं कथयतां सताम्। ॥ २.६४.१३ ॥
Que Kaṁsa fuera muerto por él es, en verdad, algo muy asombroso. Bhīṣma, ¿no has oído esto, que los hombres buenos sin duda han contado?
2.64.14
यद्वक्ष्ये त्वामधर्मज्ञं वाक्यं कुरुकुलाधम ।
स्त्रीषु गोषु न शस्त्राणि पातयेद्ब्राह्मणेषु च। ॥ २.६४.१४ ॥
Vil entre los Kuru, ignorante del dharma, te diré esto: no se deben descargar armas contra mujeres, vacas ni brahmanes.
2.64.15
इति सन्तोऽनुशासन्ति सञ्जना धर्मिणः सदा ।
भीष्म लोके हि तत्सर्वं वितथं त्वयि दृश्यते ॥ २.६४.१५ ॥
Así siempre han enseñado los hombres buenos y justos. Bhīṣma, en el mundo todo eso se muestra falso en ti.
2.64.16
ज्ञानवृद्धं च वृद्धं च भूयांसं केशवं मम ।
अजानत इवाख्यासि संस्तुवन्कौरवाधम ॥ २.६४.१६ ॥
Alabas a Keśava, mayor en sabiduría y en años, y muy superior a mí, hablando como si no lo conocieras, el más vil de los Kaurava.
2.64.17
गोघ्रः स्त्रीघ्नश्च सन्भीष्म त्वद्वाक्याद्यदि पूज्यते ।
एवम्भूतश्च यो भीष्म कथं संस्तवमर्हति ॥ २.६४.१७ ॥
Bhīṣma, si por tu palabra es honrado un matador de vacas y de mujeres, ¿cómo puede tal hombre merecer alabanza?
2.64.18
असौ मतिमतां श्रेष्ठो य एष जगतः प्रभुः ।
सम्भावयति चाप्येवं त्वद्वाक्याच्च जनार्दनः।
एवमेतत्सर्वमिति तत्सर्वं वितथं ध्रुवम् ॥ २.६४.१८ ॥
Este, el mejor de los sabios y señor del mundo, es honrado así, y Janārdana también es honrado por tu palabra. «Es así, todo es así» — todo eso, sin duda, es falso.
2.64.19
आत्मानमात्मनाऽऽधातुं यदि शक्तो जनार्दनः ।
अकामयन्तं तं भीष्म कथं साध्विव पश्यसि ॥ २.६४.१९ ॥
Si Janārdana es capaz de dirigirse a sí mismo, ¿cómo, oh Bhīṣma, miras como si fuera virtuoso a quien no lo desea?
2.64.20
न गाथा गाथिनं शास्ति बहुचेदपि गायति ।
प्रकृतिं यान्ति भूतानि कुलिङ्गशकुनिर्यथा ॥ २.६४.२० ॥
Un verso no instruye al cantor, por mucho que cante; los seres regresan a su naturaleza, como el pájaro kuliṅga.
2.64.21
नूनं प्रकृतिरेषा ते जघन्या नात्र संशयटः ।
नदीसुतत्वात्ते चित्तं चञ्चलं न स्थिरं स्मृतम् ॥ २.६४.२१ ॥
Sin duda esta es tu naturaleza, vil; no hay duda de ello. Por ser hijo de un río, tu mente se considera inquieta, no firme.
2.64.22
अतः पापीयसी चैषां पाण्डवानामपीष्यते ।
येषामर्च्यतमः कृष्णस्त्वं च येषां प्रदर्शकः ॥ २.६४.२२ ॥
Por eso también se considera más malvada la naturaleza de estos Pāṇḍavas, cuyo más honrado es Kṛṣṇa y cuyo guía eres tú.
2.64.23
धर्मवांस्त्वमधर्मज्ञः सतां मार्गादवप्लुतः ।
को हि धर्मिणमात्मानं जानञ्ज्ञानविदां वरः ॥ २.६४.२३ ॥
Tú, aunque justo, conoces la injusticia y te has apartado del camino de los buenos. Pues ¿quién, el mejor de los sabios, se consideraría a sí mismo justo?
2.64.24
कुर्याद्यथा त्वया भीषम कृतं धर्ममवेक्षता ।
चेत्त्वं धर्मं विजानासि यदि प्राज्ञा मतिस्तव ॥ २.६४.२४ ॥
Si entiendes el dharma y tu inteligencia es sabia, ¿quién más actuaría como tú has actuado, teniendo en cuenta el dharma?
2.64.25
अन्यकामा हि धर्मज्ञा कन्यका प्राज्ञमानिना ।
अम्बा नामेति भद्रं ते कथं साऽपहृता त्वया ॥ २.६४.२५ ॥
¡Que la fortuna te acompañe! Aquella doncella, conocedora del dharma, amaba a otro; ¿cómo te la llevaste, tú que te crees sabio, a la muchacha llamada Ambā?
2.64.26
तां त्वयाऽपहृतां भीष्म कन्यां नैषितवान्नृपः ।
भ्राता विचित्रवीर्यस्ते सतां मार्गमनुस्मरन् ॥ २.६४.२६ ॥
Oh Bhīṣma, aquella doncella que llevaste no fue aceptada por tu hermano, el rey Vicitravīrya, aunque debía recordar el camino de los justos.
2.64.27
भार्ययोर्यस्य चान्येन मिषतः प्राज्ञमानिनः ।
तव जातान्यपत्यानि सज्जनाचरिते पथि ॥ २.६४.२७ ॥
Aunque tenía dos esposas, y mientras otro miraba, hijos nacieron de ti, que te crees sabio, por el camino recorrido por las personas buenas.
2.64.28
को हि धर्मोऽस्ति ते भीषम ब्रह्मचर्यमिदं वृथा ।
यद्धारयसि मोहाद्वा क्लीबत्वाद्वा न संशयः ॥ २.६४.२८ ॥
Oh Bhīṣma, ¿qué dharma es el tuyo? Este celibato que observas es vano; lo mantienes por obcecación o por impotencia, sin duda.
2.64.29
न त्वं तव धर्मज्ञ पश्याम्युपचरं क्वचित् ।
न हि ते सेविता वृद्धा य एवं धर्ममब्रवीः ॥ २.६४.२९ ॥
Oh conocedor del dharma, no veo en ti cortesía alguna; nunca has servido a los ancianos, y aun así hablas así del dharma.
2.64.30
इष्टं दत्तमधीतं च यज्ञाश्च बहुदक्षिणाः ।
सर्वमेतदपत्यस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥ २.६४.३० ॥
Sacrificios realizados, dones entregados, los Vedas estudiados y sacrificios con abundantes honorarios: todo esto no vale ni la decimosexta parte de la descendencia.
2.64.31
व्रतोपवासैर्बहुभिः कृतं भवति भीष्म यत् ।
सर्वं तदनपत्यस्य मोघं भवति निश्चयात् ॥ २.६४.३१ ॥
¡Oh Bhīṣma! Todo lo que se hace de muchas formas mediante votos y ayunos resulta, sin duda, vano para el hombre sin descendencia.
2.64.32
सोऽनपत्यश्च वृद्धश्च मिथ्याधर्मानुशासनात् ।
हंसवत्त्वमपीदानीं ज्ञातिभ्यः प्राप्नुया वधम् ॥ २.६४.३२ ॥
Aquel sin descendencia y anciano, por enseñar falso dharma, fue como un cisne; ahora también tú obtendrás la muerte a manos de tus propios parientes.
2.64.33
एवं हि कथयन्त्यन्ये नरा ज्ञानविदः पुरा ।
भीष्म यत्तदहं सम्यग्वक्ष्यामि तव शृण्वतः ॥ २.६४.३३ ॥
Así lo dicen otros hombres que conocían la sabiduría en tiempos antiguos; Oh Bhīṣma, eso te lo diré con exactitud mientras escuchas.
2.64.34
वृद्धः किल समुद्रान्ते कश्चिद्धंसोऽभवत्पुरा ।
धर्मवागन्यथावृत्तः पक्षिणः सोऽनुशास्ति च ॥ २.६४.३४ ॥
Se dice que una vez, a la orilla del océano, hubo un viejo cisne, orador del dharma de conducta diferente, que instruía a las aves.
2.64.35
धर्म चरत माऽधर्ममिति तस्य वचः किल ।
पक्षिणः शुश्रुवुर्भीष्म सततं धर्मवादिनः ॥ २.६४.३५ ॥
Sus palabras, «practica el dharma, no hagas adharma», las aves ciertamente las oyeron; Oh Bhīṣma, las aves que siempre hablaban del dharma las escuchaban sin cesar.
2.64.36
हंसस्य तु वचः श्रुत्वा मुदिताः सर्वपक्षिणः ।
ऊचुश्चैव स्वगा हंसं परिवार्य च सर्वशः ॥ २.६४.३६ ॥
Pero al oír las palabras del cisne, todas las aves se regocijaron; y rodeándolo por todos lados le hablaron.
2.64.37
कथयस्व भवान्सर्वं पक्षिणां तु समासतः ।
को हि नाम द्विजश्रेष्ठ ब्रूहि नो धर्म उत्तमः ॥ २.६४.३७ ॥
Explícanos todo brevemente, Tú, el mejor de los nacidos dos veces; dinos cuál es el dharma supremo.
2.64.38
प्रजास्वहिंसा धर्मो वै हिंसाऽधर्मः खगव्रजाः ।
एतदेवानुबोद्धव्यं धर्माधर्मः समासतः ॥ २.६४.३८ ॥
La no violencia hacia los seres vivos es el dharma, y la violencia es el adharma, oh bandadas de aves. Esto es lo único que debe entenderse, en breve, como dharma y adharma.
2.64.39
वृद्धहंसवचः श्रुत्वा पक्षिणस्ते सुसंहिताः ।
ऊचुश्च धर्मलुब्धास्ते स्मयमाना इवाण्डजाः ॥ २.६४.३९ ॥
Al oír las palabras del viejo cisne, aquellas aves, bien reunidas y ávidas de dharma, hablaron como sonriendo.
2.64.40
धर्मं यः कुरुते नित्यं लोके धीरतरोऽण्डजः ।
स यत्र गच्छेद्धर्मात्मा तन्मे ब्रूहीह तत्त्वतः ॥ २.६४.४० ॥
El ave que constantemente practica el dharma en el mundo y es la más firme: ¿adónde va ese de alma dhármica? Dímelo aquí con verdad.
2.64.41
बाला यूयं न जानीध्वं धर्मसूक्ष्मं विहङ्गमाः ।
धर्मं यः कुरुते लोके सततं शुभबुद्धिना।
न चायुषोऽन्ते स्वं देहं त्यक्त्वा स्वर्गं स गच्छति ॥ २.६४.४१ ॥
Oh aves, sois niños y no conocéis la sutileza del dharma. Quien constantemente practica el dharma en el mundo con buena mente, al final de su vida abandona su cuerpo y va al cielo.
2.64.42
तथाऽहमपि च त्यक्त्वा काले देहमिमं द्विजाः ।
स्वर्गलोकं गमिष्यामि इयं धर्मस्य वै गतिः ॥ २.६४.४२ ॥
Asimismo, yo también, a su debido tiempo, tras abandonar este cuerpo, iré al mundo celestial. Este es el camino del dharma.
2.64.43
एवं धर्मकथां चक्रे स हंसः पक्षिणां भृशम् ।
पक्षिणः शुश्रुवुर्भीष्म सततं धर्ममेव ते ॥ २.६४.४३ ॥
Así el cisne habló largamente a las aves sobre el dharma; oh Bhīṣma, las aves siempre escucharon solo el dharma.
2.64.44
अथास्य भक्ष्यमाजह्रुः समुद्रजलचारिणः ।
अण्डजा भीष्म तस्यान्ये धर्मार्थमिति शुश्रुम ॥ २.६४.४४ ॥
Entonces las criaturas nacidas de huevo que nadan en el agua del mar le trajeron alimento; oh Bhīṣma, hemos oído que otras también lo trajeron por el dharma.
2.64.45
ते च तस्य समभ्याशे निक्षिप्याण्डानि सर्वशः ।
समुद्राम्भस्यमोदन्त चरन्तो भीष्म पक्षिणः ॥ २.६४.४५ ॥
Y ellas, colocando todos sus huevos junto a él, se regocijaban moviéndose en el agua del mar; oh Bhīṣma.
2.64.46
तेषामण्डानि सर्वेषां भक्षयामास पापकृत् ।
स हंसः सम्प्रमत्तानामप्रमत्तः स्वकर्मणि ॥ २.६४.४६ ॥
El malvado se comió los huevos de todos ellos; aquel cisne, entre los descuidados, era vigilante en su propio deber.
2.64.47
ततः प्रक्षीयमाणेषु तेषु तेष्वण्डजोऽपरः ।
अशङ्कत महाप्राज्ञः स कदाचिद्ददर्श ह ॥ २.६४.४७ ॥
Entonces, cuando sus huevos disminuían uno a uno, otra criatura nacida de huevo, muy sabia, empezó a sospechar; y en cierta ocasión lo vio en efecto.
2.64.48
ततः सङ्कथयामास दृष्ट्वा हंसस्य किल्बिषम् ।
तेषां परमदुःखार्तः स पक्षी सर्वपक्षिणाम् ॥ २.६४.४८ ॥
Entonces, habiendo visto la falta del cisne, aquella ave, atormentada por el gran dolor de ellas, comenzó a contárselo a todas las aves.
2.64.49
ततः प्रत्यक्षतो दृष्ट्वा पक्षिणस्ते समीपगाः ।
निजघ्नस्तं तदा हंसं मिथ्यावृत्तं कुरूद्वह ॥ २.६४.४९ ॥
Entonces aquellas aves cercanas, habiéndolo visto abiertamente, mataron en aquel mismo instante a aquel cisne de conducta falsa, oh mejor de los Kurus.
2.64.50
एवं त्वां हंसधर्माणमपीमे वसुधाधिपाः ।
निहन्युर्भीष्म सङ्क्रुद्धाः पक्षिणस्तं यथाण्डजम् ॥ २.६४.५० ॥
Así también, a ti, que tienes la naturaleza de un cisne, estos señores de la tierra, muy airados, te matarían, oh Bhīṣma, como las aves matan a un nacido del huevo.
2.64.51
गाथामप्यत्र गायन्ति ये पुराणविदो जनाः ।
भीष्म यां तां च ते सम्यक्वथयिष्यामि भारत ॥ २.६४.५१ ॥
Y aquella gāthā que aquí cantan las gentes versadas en los Purāṇas, también te la contaré cumplidamente, oh Bhīṣma, oh descendiente de Bharata.
2.64.52
अन्तरात्मन्यभिहते रौषि पत्ररथाशुचि ।
अण्डभक्षणकर्मैतत्तव वाचमतीयते ॥ २.६४.५२ ॥
Cuando el alma interior es herida, rugues impuro, oh carro de aves; esta acción de comer huevos excede tu propia palabra.