มหาภารตะ · อัธยายะ 2.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.64.1
बिभीषिकाभिर्बह्वीभिर्भीषयन्भीष्म पार्थिवान् ।
न व्यपत्रपसे कस्माद्वृद्धः सन्कुलपांसनः ॥ २.६४.१ ॥
ภีษมะเอ๋ย เจ้าข่มขู่กษัตริย์ทั้งหลายด้วยถ้อยคำน่าสะพรึงกลัวมากมาย เหตุใดจึงไม่ละอาย เจ้าผู้ชราที่ทำให้วงศ์ตระกูลมัวหมอง
2.64.2
युक्तमेतत्तृतीयायां प्रकृतौ वर्तता त्वया ।
वक्तुं धर्मादपेतार्थं त्वं हि सर्वकुरूत्तमः ॥ २.६४.२ ॥
สมควรแล้วสำหรับท่าน ผู้สูงสุดในบรรดาเการพทั้งปวง ที่อยู่ในสภาวะของวรรณะที่สาม จะพูดถ้อยคำที่พ้นจากธรรม
2.64.3
नावि नौरिव सम्बद्धा यथान्धो वान्धमन्वियात् ।
तथाभूता हि कौरव्या येषां भीष्म त्वमग्रणीः ॥ २.६४.३ ॥
เหมือนเรือที่ผูกติดกับเรือ หรือคนตาบอดที่เดินตามคนตาบอด ภีษมะเอ๋ย เการพทั้งหลายก็เป็นเช่นนั้นแน่แท้ ซึ่งท่านเป็นผู้นำ
2.64.4
पूतनाघातपूर्वाणि कर्माण्यस्य विशेषतः ।
त्वया कीर्तयताऽस्माकं भूयः प्रव्यथितं मनः ॥ २.६४.४ ॥
เมื่อท่านกล่าวถึงกรรมทั้งหลายของเขา โดยเฉพาะที่เริ่มด้วยการสังหารปูตนา ใจของพวกเราก็ยิ่งปั่นป่วนอีกครั้งเพราะท่าน
2.64.5
अवलिप्तस्य मूर्शस्य केशवं स्तोतुमिच्छतः ।
कथं भीष्म न ते जिह्वा शतधेयं विदीर्यते ॥ २.६४.५ ॥
ภีษมะเอ๋ย เจ้าคนโง่หยิ่งยโส ที่ปรารถนาจะสรรเสริญเกศวะ เหตุใดลิ้นของเจ้าจึงไม่แตกเป็นร้อยชิ้น
2.64.6
यत्र कुत्सा प्रयोक्तव्या भीष्म बालतरैर्नरैः ।
तमिमं ज्ञानवृद्धः सन्गोपं संस्तोतुमिच्छसि ॥ २.६४.६ ॥
ภีษมะเอ๋ย ที่ควรกล่าวตำหนินั้น กลับเป็นคนที่เด็กที่สุดในหมู่มนุษย์ แต่เจ้าผู้แก่ด้วยปัญญา กลับปรารถนาจะสรรเสริญคนเลี้ยงวัวผู้นี้
2.64.7
यद्यनेन हता बाल्ये शकुनिश्चित्रमत्र किम् ।
तौ वाऽश्ववृषभौ भीष्ण यौ न युद्धविशारदौ ॥ २.६४.७ ॥
หากเขาสังหารศกุนีในวัยเด็ก มีอะไรน่าอัศจรรย์ในเรื่องนั้น หรือสองตัวนั้น คือม้าและวัว ซึ่งไม่ชำนาญการรบ ภีษมะเอ๋ย
2.64.8
चेतनारहितं काष्ठं यद्यनेन निपातितम् ।
पादेन शकटं भीष्ण तत्र किं कृतमद्भुतम् ॥ २.६४.८ ॥
หากเขาใช้เท้าโค่นท่อนไม้ไร้ชีวิต หรือเกวียน ภีษมะเอ๋ย แล้วการกระทำอันน่าอัศจรรย์อยู่ตรงไหน
2.64.9
अर्कप्रमाणौ तौ वृक्षौ यद्यनेन निपातितौ ।
नागश्च दमितोऽनेन तत्र को विस्मयः कृतः ॥ २.६४.९ ॥
หากเขาโค่นต้นไม้สองต้นนั้น ซึ่งใหญ่เท่าต้นอรกะ และปราบช้างตัวนั้นได้ ใครเล่าจะประหลาดใจในเรื่องนั้น
2.64.10
वल्मीकमात्रः सप्ताहं यद्यनेन धृतोऽचलः ।
तदा गोवर्धनो भीष्म न तच्चित्रं मतं मम ॥ २.६४.१० ॥
หากเขายกภูเขาขึ้นได้ตลอดเจ็ดวัน ภูเขานั้นใหญ่เพียงเท่าจอมปลวก ภีษมะเอ๋ย นั่นก็คือโควรธนะ ในความเห็นของข้า นั่นไม่ใช่เรื่องอัศจรรย์
2.64.11
भुक्तमेतेन बह्वन्नं क्रीडता नगमूर्धनि ।
इति ते भीष्ण शृण्वानाः परे विस्मयमागताः ॥ २.६४.११ ॥
ว่ากันว่าเขากินอาหารมากมายขณะเล่นอยู่บนยอดเขา ภีษมะเอ๋ย เมื่อคนอื่นได้ฟังเรื่องนี้ ก็พากันอัศจรรย์ใจ
2.64.12
यस्य चानेन धर्मज्ञ भुक्तमन्नं बलीयसः ।
स चानेन हतः कंस इत्येतत्तु बलीयसः। ॥ २.६४.१२ ॥
ผู้รู้ธรรมเอ๋ย อาหารที่เขากินนั้น เป็นของผู้ทรงพลังผู้หนึ่ง และผู้ทรงพลังผู้นั้นคือกังสะ ซึ่งเขาก็ได้สังหารเสีย นี่คือการกระทำของผู้ทรงพลัง
2.64.13
स चानेन हतः कंस इत्येतत्तु महाद्भुतम् ।
न ते श्रुतमिदं भीष्म नूनं कथयतां सताम्। ॥ २.६४.१३ ॥
กังสะผู้นั้นถูกเขาสังหาร เรื่องนี้เป็นเรื่องอัศจรรย์ยิ่งนัก ภีษมะเอ๋ย ท่านไม่เคยได้ยินเรื่องนี้จากคนดีที่เล่าสืบกันมากระนั้นหรือ
2.64.14
यद्वक्ष्ये त्वामधर्मज्ञं वाक्यं कुरुकुलाधम ।
स्त्रीषु गोषु न शस्त्राणि पातयेद्ब्राह्मणेषु च। ॥ २.६४.१४ ॥
เจ้าผู้ต่ำช้าที่สุดในวงศ์กุรุ ผู้ไม่รู้ธรรม ข้าจะกล่าวถ้อยคำนี้แก่เจ้า อาวุธไม่ควรฟาดลงบนสตรี โค และพราหมณ์
2.64.15
इति सन्तोऽनुशासन्ति सञ्जना धर्मिणः सदा ।
भीष्म लोके हि तत्सर्वं वितथं त्वयि दृश्यते ॥ २.६४.१५ ॥
คนดีและผู้ยึดมั่นในธรรมได้สั่งสอนไว้เช่นนี้เสมอมา ภีษมะเอ๋ย ในโลกนี้ทุกสิ่งนั้นปรากฏว่าเป็นเท็จในตัวท่าน
2.64.16
ज्ञानवृद्धं च वृद्धं च भूयांसं केशवं मम ।
अजानत इवाख्यासि संस्तुवन्कौरवाधम ॥ २.६४.१६ ॥
ท่านสรรเสริญเกศวะ ผู้แก่ด้วยปัญญาและวัยวุฒิ และยิ่งใหญ่กว่าข้า ราวกับว่าท่านไม่รู้จักเขา เจ้าผู้ต่ำช้าที่สุดในหมู่เการพ
2.64.17
गोघ्रः स्त्रीघ्नश्च सन्भीष्म त्वद्वाक्याद्यदि पूज्यते ।
एवम्भूतश्च यो भीष्म कथं संस्तवमर्हति ॥ २.६४.१७ ॥
ภีษมะเอ๋ย หากด้วยถ้อยคำของท่าน ผู้ฆ่าโคและฆ่าสตรีได้รับการยกย่อง ผู้เป็นเช่นนั้นจะสมควรได้รับคำสรรเสริญอย่างไรเล่า
2.64.18
असौ मतिमतां श्रेष्ठो य एष जगतः प्रभुः ।
सम्भावयति चाप्येवं त्वद्वाक्याच्च जनार्दनः।
एवमेतत्सर्वमिति तत्सर्वं वितथं ध्रुवम् ॥ २.६४.१८ ॥
ผู้นี้ซึ่งเป็นยอดแห่งผู้มีปัญญา และเป็นเจ้าแห่งโลก ก็ได้รับการยกย่องเช่นนั้น และพระชนารทนะก็ได้รับการยกย่องด้วยถ้อยคำของท่าน ว่า เป็นเช่นนี้จริง ทั้งหมดนี้เป็นเช่นนี้ ทั้งหมดนั้นย่อมเป็นเท็จอย่างแน่นอน
2.64.19
आत्मानमात्मनाऽऽधातुं यदि शक्तो जनार्दनः ।
अकामयन्तं तं भीष्म कथं साध्विव पश्यसि ॥ २.६४.१९ ॥
หากพระชนารทนะสามารถชี้นำตนเองด้วยตนเองได้ ภีษมะเอ๋ย เหตุใดท่านจึงมองผู้ที่ไม่ปรารถนาเขาราวกับว่าเป็นคนดี
2.64.20
न गाथा गाथिनं शास्ति बहुचेदपि गायति ।
प्रकृतिं यान्ति भूतानि कुलिङ्गशकुनिर्यथा ॥ २.६४.२० ॥
บทกลอนไม่สั่งสอนผู้ขับร้อง ถึงแม้เขาจะขับร้องมากเพียงใด สรรพสัตว์ย่อมกลับคืนสู่สภาวะของตน เหมือนนกกุลิงคะ
2.64.21
नूनं प्रकृतिरेषा ते जघन्या नात्र संशयटः ।
नदीसुतत्वात्ते चित्तं चञ्चलं न स्थिरं स्मृतम् ॥ २.६४.२१ ॥
แน่นอน ธรรมชาติของเจ้านี้ต่ำช้า ไม่ต้องสงสัยเลย เพราะเจ้าเป็นบุตรแห่งแม่น้ำ จิตของเจ้าจึงถือกันว่าหวั่นไหว ไม่มั่นคง
2.64.22
अतः पापीयसी चैषां पाण्डवानामपीष्यते ।
येषामर्च्यतमः कृष्णस्त्वं च येषां प्रदर्शकः ॥ २.६४.२२ ॥
เพราะฉะนั้น ธรรมชาติของปาณฑพเหล่านี้ก็ถือว่าชั่วร้ายยิ่งนัก ผู้ที่พระกฤษณะเป็นผู้ที่ควรบูชายิ่งที่สุด และมีเจ้าเป็นผู้นำทาง
2.64.23
धर्मवांस्त्वमधर्मज्ञः सतां मार्गादवप्लुतः ।
को हि धर्मिणमात्मानं जानञ्ज्ञानविदां वरः ॥ २.६४.२३ ॥
เจ้าเป็นผู้ทรงธรรม แต่รู้จักอธรรม และได้เบี่ยงเบนจากหนทางของผู้ดี ใครเล่า ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้มีปัญญา จะคิดว่าตนเป็นผู้ทรงธรรม
2.64.24
कुर्याद्यथा त्वया भीषम कृतं धर्ममवेक्षता ।
चेत्त्वं धर्मं विजानासि यदि प्राज्ञा मतिस्तव ॥ २.६४.२४ ॥
หากเจ้ารู้จักธรรม และปัญญาของเจ้าเฉียบแหลม ใครเล่าจะกระทำเช่นที่เจ้าได้กระทำ โดยคำนึงถึงธรรม
2.64.25
अन्यकामा हि धर्मज्ञा कन्यका प्राज्ञमानिना ।
अम्बा नामेति भद्रं ते कथं साऽपहृता त्वया ॥ २.६४.२५ ॥
ขอให้เจ้าโชคดี! หญิงสาวผู้รู้จักธรรมนั้นรักอีกผู้หนึ่ง เจ้าผู้คิดว่าตนฉลาดยิ่งนัก พาตัวหญิงสาวชื่ออัมพาไปได้อย่างไร
2.64.26
तां त्वयाऽपहृतां भीष्म कन्यां नैषितवान्नृपः ।
भ्राता विचित्रवीर्यस्ते सतां मार्गमनुस्मरन् ॥ २.६४.२६ ॥
ข้าแต่ภีษมะ กษัตริย์วิจิตรวีรยะผู้เป็นพี่ชายของเจ้า มิได้รับหญิงสาวที่เจ้านำตัวไปนั้น ทั้งที่ควรระลึกถึงหนทางของผู้ดี
2.64.27
भार्ययोर्यस्य चान्येन मिषतः प्राज्ञमानिनः ।
तव जातान्यपत्यानि सज्जनाचरिते पथि ॥ २.६४.२७ ॥
ทั้งที่มีภรรยาสองคน และเมื่อผู้อื่นเฝ้าดูอยู่ เจ้าผู้คิดว่าตนฉลาด บุตรทั้งหลายจึงเกิดแก่เจ้าบนทางที่คนดีเดิน
2.64.28
को हि धर्मोऽस्ति ते भीषम ब्रह्मचर्यमिदं वृथा ।
यद्धारयसि मोहाद्वा क्लीबत्वाद्वा न संशयः ॥ २.६४.२८ ॥
ข้าแต่ภีษมะ ธรรมอะไรของเจ้ากันเล่า การประพฤติพรหมจรรย์นี้ของเจ้าไร้ประโยชน์ เจ้าถือรักษาไว้เพราะความหลง หรือเพราะความเป็นชายที่ไร้สมรรถภาพ ไม่ต้องสงสัยเลย
2.64.29
न त्वं तव धर्मज्ञ पश्याम्युपचरं क्वचित् ।
न हि ते सेविता वृद्धा य एवं धर्ममब्रवीः ॥ २.६४.२९ ॥
ข้าแต่ผู้รู้ธรรม ข้าไม่เห็นความสุภาพอ่อนน้อมในตัวเจ้าเลย ณ ที่ใดเลย เจ้าไม่เคยปรนนิบัติผู้เฒ่าผู้แก่ แต่กลับกล่าวถึงธรรมเช่นนี้
2.64.30
इष्टं दत्तमधीतं च यज्ञाश्च बहुदक्षिणाः ।
सर्वमेतदपत्यस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥ २.६४.३० ॥
การบูชายัญที่ได้กระทำ การให้ทานที่ได้ให้ การศึกษาพระเวท และการบูชายัญที่มีค่าตอบแทนมากมาย ทั้งหมดนี้ยังไม่คู่ควรแม้เพียงหนึ่งในสิบหกส่วนของบุตร
2.64.31
व्रतोपवासैर्बहुभिः कृतं भवति भीष्म यत् ।
सर्वं तदनपत्यस्य मोघं भवति निश्चयात् ॥ २.६४.३१ ॥
ข้าแต่ภีษมะ สิ่งใดที่กระทำด้วยการถือศีลและอดอาหารมากมายหลายวิธี สิ่งนั้นทั้งหมดย่อมกลายเป็นความว่างเปล่าสำหรับผู้ไร้บุตร เป็นที่แน่นอน
2.64.32
सोऽनपत्यश्च वृद्धश्च मिथ्याधर्मानुशासनात् ।
हंसवत्त्वमपीदानीं ज्ञातिभ्यः प्राप्नुया वधम् ॥ २.६४.३२ ॥
ผู้ที่ไร้บุตรและแก่ชรานั้น เพราะสอนธรรมอันเท็จ จึงเปรียบเหมือนหงส์ บัดนี้เจ้าเองก็จะต้องพบความตายจากมือของญาติของเจ้าเอง
2.64.33
एवं हि कथयन्त्यन्ये नरा ज्ञानविदः पुरा ।
भीष्म यत्तदहं सम्यग्वक्ष्यामि तव शृण्वतः ॥ २.६४.३३ ॥
ดังนี้ ในกาลก่อน นรชนอื่นผู้รู้ปัญญาได้กล่าวไว้ ข้าแต่ภีษมะ ข้าจะกล่าวให้ครบถ้วนแก่เจ้า ขณะที่เจ้ากำลังฟังอยู่นี้
2.64.34
वृद्धः किल समुद्रान्ते कश्चिद्धंसोऽभवत्पुरा ।
धर्मवागन्यथावृत्तः पक्षिणः सोऽनुशास्ति च ॥ २.६४.३४ ॥
กล่าวกันว่าในกาลก่อน ณ ชายฝั่งมหาสมุทร มีหงส์ตัวหนึ่งที่แก่ชรา เป็นผู้กล่าวธรรม แต่ความประพฤติของมันผิดแผกไป และมันได้สั่งสอนเหล่านก
2.64.35
धर्म चरत माऽधर्ममिति तस्य वचः किल ।
पक्षिणः शुश्रुवुर्भीष्म सततं धर्मवादिनः ॥ २.६४.३५ ॥
ข้าแต่ภีษมะ เหล่านกผู้กล่าวธรรมอยู่เสมอ ได้ยินถ้อยคำของหงส์นั้นว่า จงประพฤติธรรม อย่าประพฤติอธรรม ดังนี้โดยแท้
2.64.36
हंसस्य तु वचः श्रुत्वा मुदिताः सर्वपक्षिणः ।
ऊचुश्चैव स्वगा हंसं परिवार्य च सर्वशः ॥ २.६४.३६ ॥
เมื่อได้ยินถ้อยคำของหงส์ เหล่านกทั้งปวงต่างปลื้มใจ และล้อมหงส์ไว้โดยรอบทุกด้าน พลางกล่าวกับหงส์นั้น
2.64.37
कथयस्व भवान्सर्वं पक्षिणां तु समासतः ।
को हि नाम द्विजश्रेष्ठ ब्रूहि नो धर्म उत्तमः ॥ २.६४.३७ ॥
ขอท่านจงกล่าวทุกสิ่งให้แก่เหล่านกโดยย่อ ข้าแต่ผู้ประเสริฐของผู้เกิดสองครั้ง ขอบอกพวกข้าเถิดว่า ธรรมอันสูงสุดนั้นคืออะไร
2.64.38
प्रजास्वहिंसा धर्मो वै हिंसाऽधर्मः खगव्रजाः ।
एतदेवानुबोद्धव्यं धर्माधर्मः समासतः ॥ २.६४.३८ ॥
การไม่เบียดเบียนสรรพสัตว์เป็นธรรม ส่วนการเบียดเบียนเป็นอธรรม ข้าแต่ฝูงนก สิ่งนี้เท่านั้นที่ควรเข้าใจว่าเป็นธรรมและอธรรมโดยย่อ
2.64.39
वृद्धहंसवचः श्रुत्वा पक्षिणस्ते सुसंहिताः ।
ऊचुश्च धर्मलुब्धास्ते स्मयमाना इवाण्डजाः ॥ २.६४.३९ ॥
เหล่านกที่รวมกันอย่างพร้อมเพรียง ได้ฟังถ้อยคำของหงส์ผู้เฒ่าแล้ว ต่างใฝ่ใจในธรรม จึงกล่าวขึ้นราวกับยิ้มแย้ม
2.64.40
धर्मं यः कुरुते नित्यं लोके धीरतरोऽण्डजः ।
स यत्र गच्छेद्धर्मात्मा तन्मे ब्रूहीह तत्त्वतः ॥ २.६४.४० ॥
นกตัวใดที่ประพฤติธรรมอยู่เป็นนิจ และมั่นคงยิ่งกว่าผู้ใดในโลก นกผู้มีจิตใจเป็นธรรมนั้นจะไปยังที่ใด ขอบอกข้าที่นี่โดยแท้จริงเถิด
2.64.41
बाला यूयं न जानीध्वं धर्मसूक्ष्मं विहङ्गमाः ।
धर्मं यः कुरुते लोके सततं शुभबुद्धिना।
न चायुषोऽन्ते स्वं देहं त्यक्त्वा स्वर्गं स गच्छति ॥ २.६४.४१ ॥
พวกเจ้านกทั้งหลายยังเด็ก จึงไม่รู้ความละเอียดอ่อนของธรรม ผู้ที่ประพฤติธรรมในโลกอยู่เสมอด้วยจิตใจอันดีงาม เมื่อสิ้นอายุ ละทิ้งร่างกายของตนแล้ว ย่อมไปสู่สวรรค์
2.64.42
तथाऽहमपि च त्यक्त्वा काले देहमिमं द्विजाः ।
स्वर्गलोकं गमिष्यामि इयं धर्मस्य वै गतिः ॥ २.६४.४२ ॥
ฉันเองก็เช่นกัน เมื่อถึงเวลา จะละทิ้งร่างกายนี้แล้วไปสู่สวรรคโลก นี่คือทางของธรรม
2.64.43
एवं धर्मकथां चक्रे स हंसः पक्षिणां भृशम् ।
पक्षिणः शुश्रुवुर्भीष्म सततं धर्ममेव ते ॥ २.६४.४३ ॥
หงส์ตนนั้นกล่าวธรรมกถาแก่ฝูงนกเป็นอันมากเช่นนี้ ข้าแต่ภีษมะ นกเหล่านั้นได้ฟังแต่เรื่องธรรมอยู่เสมอ
2.64.44
अथास्य भक्ष्यमाजह्रुः समुद्रजलचारिणः ।
अण्डजा भीष्म तस्यान्ये धर्मार्थमिति शुश्रुम ॥ २.६४.४४ ॥
ต่อมา เหล่าสัตว์ที่เกิดจากไข่และท่องไปในน้ำทะเลได้นำอาหารมาถวายหงส์ตนนั้น ข้าแต่ภีษมะ เราได้ยินมาว่า แม้สัตว์อื่นก็นำมาถวายด้วยเห็นแก่ธรรม
2.64.45
ते च तस्य समभ्याशे निक्षिप्याण्डानि सर्वशः ।
समुद्राम्भस्यमोदन्त चरन्तो भीष्म पक्षिणः ॥ २.६४.४५ ॥
และนกเหล่านั้นวางไข่ทั้งหมดของตนไว้ใกล้หงส์ตนนั้น แล้วก็ยินดีท่องไปในน้ำทะเล ข้าแต่ภีษมะ
2.64.46
तेषामण्डानि सर्वेषां भक्षयामास पापकृत् ।
स हंसः सम्प्रमत्तानामप्रमत्तः स्वकर्मणि ॥ २.६४.४६ ॥
ผู้ชั่วร้ายนั้นกินไข่ของนกทั้งปวง หงส์ตนนั้นท่ามกลางนกที่เผลอตัว กลับไม่เผลอในหน้าที่ของตน
2.64.47
ततः प्रक्षीयमाणेषु तेषु तेष्वण्डजोऽपरः ।
अशङ्कत महाप्राज्ञः स कदाचिद्ददर्श ह ॥ २.६४.४७ ॥
ต่อมา เมื่อไข่ของนกเหล่านั้นค่อย ๆ ลดน้อยลงทีละฟอง นกที่เกิดจากไข่อีกตัวหนึ่งผู้มีปัญญายิ่งก็เกิดความสงสัย และวันหนึ่งได้เห็นเหตุการณ์นั้นจริง ๆ
2.64.48
ततः सङ्कथयामास दृष्ट्वा हंसस्य किल्बिषम् ।
तेषां परमदुःखार्तः स पक्षी सर्वपक्षिणाम् ॥ २.६४.४८ ॥
ครั้นแล้วนกตัวนั้นเห็นความผิดของหงส์ จึงเล่าให้นกทั้งปวงฟัง ด้วยความทุกข์อย่างยิ่งเพราะเหตุการณ์ที่เกิดแก่พวกนก
2.64.49
ततः प्रत्यक्षतो दृष्ट्वा पक्षिणस्ते समीपगाः ।
निजघ्नस्तं तदा हंसं मिथ्यावृत्तं कुरूद्वह ॥ २.६४.४९ ॥
ต่อมา นกทั้งหลายที่อยู่ใกล้เห็นกับตาแล้ว จึงรุมฆ่าหงส์ตัวที่ประพฤติผิดนั้นในทันที ข้าแต่ผู้เลิศแห่งกุรุ
2.64.50
एवं त्वां हंसधर्माणमपीमे वसुधाधिपाः ।
निहन्युर्भीष्म सङ्क्रुद्धाः पक्षिणस्तं यथाण्डजम् ॥ २.६४.५० ॥
ฉันใดก็ฉันนั้น แม้ท่านผู้มีธรรมชาติเป็นหงส์ ข้าแต่ภีษมะ เจ้าแผ่นดินเหล่านี้ก็จะโกรธจัดและฆ่าท่าน เหมือนนกฆ่าสัตว์ที่เกิดจากไข่ตัวนั้น
2.64.51
गाथामप्यत्र गायन्ति ये पुराणविदो जनाः ।
भीष्म यां तां च ते सम्यक्वथयिष्यामि भारत ॥ २.६४.५१ ॥
และคาถาที่ผู้รู้โบราณขับร้องกันในเรื่องนี้ ข้าแต่ภีษมะ ข้าแต่ทายาทแห่งภรตะ ฉันจะเล่าให้ท่านฟังอย่างครบถ้วนเช่นกัน
2.64.52
अन्तरात्मन्यभिहते रौषि पत्ररथाशुचि ।
अण्डभक्षणकर्मैतत्तव वाचमतीयते ॥ २.६४.५२ ॥
เมื่ออาตมันภายในถูกกระทบ ท่านคำรามอย่างไม่บริสุทธิ์ ข้าแต่นกผู้มีรถเป็นปีก การกระทำของการกินไข่นี้ล้ำเกินคำพูดของท่านเอง