マハーバーラタ · 章 2.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.64.1
बिभीषिकाभिर्बह्वीभिर्भीषयन्भीष्म पार्थिवान् ।
न व्यपत्रपसे कस्माद्वृद्धः सन्कुलपांसनः ॥ २.६४.१ ॥
ビーシュマよ、多くの恐ろしい言葉で王たちを脅しながら、老いてなお何故恥じないのか、家系を汚す者よ。
2.64.2
युक्तमेतत्तृतीयायां प्रकृतौ वर्तता त्वया ।
वक्तुं धर्मादपेतार्थं त्वं हि सर्वकुरूत्तमः ॥ २.६४.२ ॥
諸クル族の中で最もすぐれたる汝は、第三の種姓の性質にあって、法から離れた言葉を語るのは実にふさわしい。
2.64.3
नावि नौरिव सम्बद्धा यथान्धो वान्धमन्वियात् ।
तथाभूता हि कौरव्या येषां भीष्म त्वमग्रणीः ॥ २.६४.३ ॥
船に繋がれた船のように、あるいは盲人が盲人に従うように、ビーシュマよ、汝を先導者とする隣りのクル族もまたそのようである。
2.64.4
पूतनाघातपूर्वाणि कर्माण्यस्य विशेषतः ।
त्वया कीर्तयताऽस्माकं भूयः प्रव्यथितं मनः ॥ २.६४.४ ॥
特にプータナーの殺害から始めて彼の行いを語ったことで、我々の心は再び深く乱された。
2.64.5
अवलिप्तस्य मूर्शस्य केशवं स्तोतुमिच्छतः ।
कथं भीष्म न ते जिह्वा शतधेयं विदीर्यते ॥ २.६४.५ ॥
ビーシュマよ、高慢な愚か者よ、ケーシャヴァを讃えようとする汝の舌は、なぜ百に裂けないのか。
2.64.6
यत्र कुत्सा प्रयोक्तव्या भीष्म बालतरैर्नरैः ।
तमिमं ज्ञानवृद्धः सन्गोपं संस्तोतुमिच्छसि ॥ २.६४.६ ॥
ビーシュマよ、非難すべき所で非難するのは最も子供じみた者たちである。知恵において長老である汝が、この牛飼いを讃えようとするとは。
2.64.7
यद्यनेन हता बाल्ये शकुनिश्चित्रमत्र किम् ।
तौ वाऽश्ववृषभौ भीष्ण यौ न युद्धविशारदौ ॥ २.६४.७ ॥
もし彼が幼い頃にシャクニを殺したのなら、何の不思議があろうか。あるいは戦いに長けていなかったあの二頭の馬と牡牛を、ああビーシュマよ。
2.64.8
चेतनारहितं काष्ठं यद्यनेन निपातितम् ।
पादेन शकटं भीष्ण तत्र किं कृतमद्भुतम् ॥ २.६४.८ ॥
もし彼が足で意識のない木や車を倒したのなら、ああビーシュマよ、そこにどんな驚くべき行いがあったというのか。
2.64.9
अर्कप्रमाणौ तौ वृक्षौ यद्यनेन निपातितौ ।
नागश्च दमितोऽनेन तत्र को विस्मयः कृतः ॥ २.६४.९ ॥
もし彼がアルカ草ほどの大きさの二本の木を倒し、象をも制したのなら、そこで誰が驚いたというのか。
2.64.10
वल्मीकमात्रः सप्ताहं यद्यनेन धृतोऽचलः ।
तदा गोवर्धनो भीष्म न तच्चित्रं मतं मम ॥ २.६४.१० ॥
蟻塚ほどの小さな山を七日間支えたのなら、ああビーシュマよ、それがゴーヴァルダナである。私の考えでは、それは不思議ではない。
2.64.11
भुक्तमेतेन बह्वन्नं क्रीडता नगमूर्धनि ।
इति ते भीष्ण शृण्वानाः परे विस्मयमागताः ॥ २.६४.११ ॥
山の頂で遊びながら彼は多くの食べ物を食べた、と言われている。ああビーシュマよ、これを聞いて他の者たちは驚嘆した。
2.64.12
यस्य चानेन धर्मज्ञ भुक्तमन्नं बलीयसः ।
स चानेन हतः कंस इत्येतत्तु बलीयसः। ॥ २.६४.१२ ॥
ダルマを知る者よ、彼が食べた食物の主こそ、彼が殺したカンサである。これこそ力ある者の行いだ。
2.64.13
स चानेन हतः कंस इत्येतत्तु महाद्भुतम् ।
न ते श्रुतमिदं भीष्म नूनं कथयतां सताम्। ॥ २.६४.१३ ॥
彼によってカンサが殺されたというのは、まことに驚くべきことだ。ビーシュマよ、善人たちが確かに語ってきたこれを、お前は聞かなかったのか。
2.64.14
यद्वक्ष्ये त्वामधर्मज्ञं वाक्यं कुरुकुलाधम ।
स्त्रीषु गोषु न शस्त्राणि पातयेद्ब्राह्मणेषु च। ॥ २.६४.१४ ॥
クルの家系の最も卑しい者よ、ダルマを知らぬ者よ、私がお前に言おうとするのはこうだ。女、牛、バラモンに対して武器を振るうべきではない。
2.64.15
इति सन्तोऽनुशासन्ति सञ्जना धर्मिणः सदा ।
भीष्म लोके हि तत्सर्वं वितथं त्वयि दृश्यते ॥ २.६४.१५ ॥
このように善人と正しき人々は常に教えてきた。ビーシュマよ、世の中でそれらすべてがお前においては虚偽に見える。
2.64.16
ज्ञानवृद्धं च वृद्धं च भूयांसं केशवं मम ।
अजानत इवाख्यासि संस्तुवन्कौरवाधम ॥ २.६४.१६ ॥
知恵においても年齢においても年長で、私よりはるかに優れたケーシャヴァを、お前は褒めたたえている。知らない者のように話すのだな、カウラヴァの卑しき者よ。
2.64.17
गोघ्रः स्त्रीघ्नश्च सन्भीष्म त्वद्वाक्याद्यदि पूज्यते ।
एवम्भूतश्च यो भीष्म कथं संस्तवमर्हति ॥ २.६४.१७ ॥
ビーシュマよ、お前の言葉によって牛殺しであり女殺しである者が崇められるのなら、そのような者がどうして賞賛に値しようか。
2.64.18
असौ मतिमतां श्रेष्ठो य एष जगतः प्रभुः ।
सम्भावयति चाप्येवं त्वद्वाक्याच्च जनार्दनः।
एवमेतत्सर्वमिति तत्सर्वं वितथं ध्रुवम् ॥ २.६४.१८ ॥
知恵ある者の中で最も優れ、世界の主であるこの者も、お前の言葉によってこのように敬われ、ジャナールダナもまた同様だ。「その通りだ、すべてがそうだ」――それはすべて確かに偽りである。
2.64.19
आत्मानमात्मनाऽऽधातुं यदि शक्तो जनार्दनः ।
अकामयन्तं तं भीष्म कथं साध्विव पश्यसि ॥ २.६४.१९ ॥
ジャナールダナが自らを自ら導けるのなら、ビーシュマよ、彼を望まぬ者を、どうして善人のように見るのか。
2.64.20
न गाथा गाथिनं शास्ति बहुचेदपि गायति ।
प्रकृतिं यान्ति भूतानि कुलिङ्गशकुनिर्यथा ॥ २.६४.२० ॥
詩は歌う者を教えない、どれほど歌おうとも。生き物は本性に戻る、クリンガという鳥のように。
2.64.21
नूनं प्रकृतिरेषा ते जघन्या नात्र संशयटः ।
नदीसुतत्वात्ते चित्तं चञ्चलं न स्थिरं स्मृतम् ॥ २.६४.२१ ॥
確かに、あなたのこの本性は卑しい、これに疑いはない。河の子であるゆえ、あなたの心は落ち着かず、安定しないとされる。
2.64.22
अतः पापीयसी चैषां पाण्डवानामपीष्यते ।
येषामर्च्यतमः कृष्णस्त्वं च येषां प्रदर्शकः ॥ २.६४.२२ ॥
ゆえにこれらのパーンダヴァたちの本性もまた、より邪悪とされる。クリシュナを最も敬い、あなたを導き手とする者たちなのだから。
2.64.23
धर्मवांस्त्वमधर्मज्ञः सतां मार्गादवप्लुतः ।
को हि धर्मिणमात्मानं जानञ्ज्ञानविदां वरः ॥ २.६४.२३ ॥
あなたは義を持つが、不義を知り、善人の道から逸れた。知者の中で最も優れた者が、自ら義があると知ることがあろうか。
2.64.24
कुर्याद्यथा त्वया भीषम कृतं धर्ममवेक्षता ।
चेत्त्वं धर्मं विजानासि यदि प्राज्ञा मतिस्तव ॥ २.६४.२४ ॥
あなたが法を理解し、知恵が賢明であるなら、法を顧みて行うあなたのように、ほかに誰が行うだろうか。
2.64.25
अन्यकामा हि धर्मज्ञा कन्यका प्राज्ञमानिना ।
अम्बा नामेति भद्रं ते कथं साऽपहृता त्वया ॥ २.६४.२५ ॥
あなたに幸あれ！法を知るその乙女は別の人を想っていた。賢者を自任するあなたが、アンバーという名のその娘をどうして奪ったのか。
2.64.26
तां त्वयाऽपहृतां भीष्म कन्यां नैषितवान्नृपः ।
भ्राता विचित्रवीर्यस्ते सतां मार्गमनुस्मरन् ॥ २.६४.२६ ॥
ビーシュマよ、お前が奪ってきたその娘を、お前の兄である王ヴィチトラヴィーリヤは受け入れなかった。彼は善人の道を思い起こすべきであったのに。
2.64.27
भार्ययोर्यस्य चान्येन मिषतः प्राज्ञमानिनः ।
तव जातान्यपत्यानि सज्जनाचरिते पथि ॥ २.६४.२७ ॥
二人の妻がいながら、他人が見ている前で、賢者を自任するお前によって、善人が歩む道の上でこれらの子が生まれた。
2.64.28
को हि धर्मोऽस्ति ते भीषम ब्रह्मचर्यमिदं वृथा ।
यद्धारयसि मोहाद्वा क्लीबत्वाद्वा न संशयः ॥ २.६४.२८ ॥
ビーシュマよ、お前のどんなダルマがあるのか。お前が守るこの禁欲は無益だ。迷いから、あるいは不能のゆえに、お前はそれを保っている。疑いはない。
2.64.29
न त्वं तव धर्मज्ञ पश्याम्युपचरं क्वचित् ।
न हि ते सेविता वृद्धा य एवं धर्ममब्रवीः ॥ २.६४.२९ ॥
法を知る者よ、お前にはどこにも礼儀が見えない。お前は一度も年長者に仕えたことがないのに、このように法を語る。
2.64.30
इष्टं दत्तमधीतं च यज्ञाश्च बहुदक्षिणाः ।
सर्वमेतदपत्यस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥ २.६४.३० ॥
供犠を行い、布施をし、ヴェーダを学び、多くの謝礼を伴う祭祀を行っても、これらすべては子孫の十六分の一にも値しない。
2.64.31
व्रतोपवासैर्बहुभिः कृतं भवति भीष्म यत् ।
सर्वं तदनपत्यस्य मोघं भवति निश्चयात् ॥ २.६४.३१ ॥
ビーシュマよ、誓願と断食によって多くの仕方で行われることは、すべて子のない者にとっては確かに無益となる。
2.64.32
सोऽनपत्यश्च वृद्धश्च मिथ्याधर्मानुशासनात् ।
हंसवत्त्वमपीदानीं ज्ञातिभ्यः प्राप्नुया वधम् ॥ २.६४.३२ ॥
子のない老いた彼は、偽りの法を説いたため、ハンサのように。今や汝もまた親族によって死を迎えるだろう。
2.64.33
एवं हि कथयन्त्यन्ये नरा ज्ञानविदः पुरा ।
भीष्म यत्तदहं सम्यग्वक्ष्यामि तव शृण्वतः ॥ २.६४.३३ ॥
昔、智慧を知る他の人々はこのように語ってきた。ビーシュマよ、汝が聞いている間に、それを私は正しく語ろう。
2.64.34
वृद्धः किल समुद्रान्ते कश्चिद्धंसोऽभवत्पुरा ।
धर्मवागन्यथावृत्तः पक्षिणः सोऽनुशास्ति च ॥ २.६४.३४ ॥
昔、海のほとりに一羽の老いた白鳥がいたという。法を語りながら行いは異なる者で、鳥たちに教えを説いていた。
2.64.35
धर्म चरत माऽधर्ममिति तस्य वचः किल ।
पक्षिणः शुश्रुवुर्भीष्म सततं धर्मवादिनः ॥ २.६४.३५ ॥
「法を行い、非法を行うな」というその言葉を、鳥たちは確かに聞いた。ビーシュマよ、法を語る鳥たちは絶えず聞いていた。
2.64.36
हंसस्य तु वचः श्रुत्वा मुदिताः सर्वपक्षिणः ।
ऊचुश्चैव स्वगा हंसं परिवार्य च सर्वशः ॥ २.६४.३६ ॥
しかし白鳥の言葉を聞いて、すべての鳥は喜んだ。そして白鳥を四方から取り囲み、それに語りかけた。
2.64.37
कथयस्व भवान्सर्वं पक्षिणां तु समासतः ।
को हि नाम द्विजश्रेष्ठ ब्रूहि नो धर्म उत्तमः ॥ २.६४.३७ ॥
簡潔にすべてを話してください、再生者の中の最良の方よ。至上のダルマとは何か、我らに告げてください。
2.64.38
प्रजास्वहिंसा धर्मो वै हिंसाऽधर्मः खगव्रजाः ।
एतदेवानुबोद्धव्यं धर्माधर्मः समासतः ॥ २.६४.३८ ॥
生き物に対する不害こそがダルマであり、害することはアダルマである、鳥の群れよ。ダルマとアダルマは要するにこれだけを理解すべきである。
2.64.39
वृद्धहंसवचः श्रुत्वा पक्षिणस्ते सुसंहिताः ।
ऊचुश्च धर्मलुब्धास्ते स्मयमाना इवाण्डजाः ॥ २.६४.३९ ॥
老いた白鳥の言葉を聞くと、それらの鳥たちはよく集まり、ダルマを求めて、微笑むかのように語った。
2.64.40
धर्मं यः कुरुते नित्यं लोके धीरतरोऽण्डजः ।
स यत्र गच्छेद्धर्मात्मा तन्मे ब्रूहीह तत्त्वतः ॥ २.६४.४० ॥
世界で常にダルマを行い、最も堅固な鳥、その法の魂をもつ者はどこへ行くのか。ここで私に真実を告げてください。
2.64.41
बाला यूयं न जानीध्वं धर्मसूक्ष्मं विहङ्गमाः ।
धर्मं यः कुरुते लोके सततं शुभबुद्धिना।
न चायुषोऽन्ते स्वं देहं त्यक्त्वा स्वर्गं स गच्छति ॥ २.६४.४१ ॥
鳥たちよ、君たちは子どもで、ダルマの微妙さを知らない。世で善い心をもって常にダルマを行う者は、寿命の終わりに自らの身体を捨てて天界へ行く。
2.64.42
तथाऽहमपि च त्यक्त्वा काले देहमिमं द्विजाः ।
स्वर्गलोकं गमिष्यामि इयं धर्मस्य वै गतिः ॥ २.६४.४२ ॥
同様に私も、時が来れば、この身体を捨てて天界へ行くであろう。これがダルマの道である。
2.64.43
एवं धर्मकथां चक्रे स हंसः पक्षिणां भृशम् ।
पक्षिणः शुश्रुवुर्भीष्म सततं धर्ममेव ते ॥ २.६४.४३ ॥
こうして白鳥は鳥たちに法（ダルマ）の話を大いに語った。ビーシュマよ、鳥たちは常に法のみを聞いた。
2.64.44
अथास्य भक्ष्यमाजह्रुः समुद्रजलचारिणः ।
अण्डजा भीष्म तस्यान्ये धर्मार्थमिति शुश्रुम ॥ २.६४.४४ ॥
すると海水に住む卵生の生き物たちが、その食べ物を運んできた。ビーシュマよ、ほかの者たちも法のためにそれを運んだと我々は聞いている。
2.64.45
ते च तस्य समभ्याशे निक्षिप्याण्डानि सर्वशः ।
समुद्राम्भस्यमोदन्त चरन्तो भीष्म पक्षिणः ॥ २.६४.४५ ॥
彼らは自分たちの卵をすべてその近くに置き、海水の中を動き回って喜んだ。ビーシュマよ。
2.64.46
तेषामण्डानि सर्वेषां भक्षयामास पापकृत् ।
स हंसः सम्प्रमत्तानामप्रमत्तः स्वकर्मणि ॥ २.६४.४६ ॥
その悪行者は彼らの卵をすべて食べてしまった。あの白鳥は不注意な者たちの中にあって、自らの務めに目覚めていた。
2.64.47
ततः प्रक्षीयमाणेषु तेषु तेष्वण्डजोऽपरः ।
अशङ्कत महाप्राज्ञः स कदाचिद्ददर्श ह ॥ २.६४.४७ ॥
やがて彼らの卵が一つずつ減っていくと、別の大いに賢い卵生の鳥が疑い始め、ある時ついにそれを見てしまった。
2.64.48
ततः सङ्कथयामास दृष्ट्वा हंसस्य किल्बिषम् ।
तेषां परमदुःखार्तः स पक्षी सर्वपक्षिणाम् ॥ २.६४.४८ ॥
その時、白鳥の過ちを見たその鳥は、彼らの深い悲しみに苦しみ、すべての鳥たちにそれを語り始めた。
2.64.49
ततः प्रत्यक्षतो दृष्ट्वा पक्षिणस्ते समीपगाः ।
निजघ्नस्तं तदा हंसं मिथ्यावृत्तं कुरूद्वह ॥ २.६४.४९ ॥
そのとき近くにいた鳥たちは、それを目の当たりにして、虚偽の行いをしたその白鳥を即座に殺した。クル族の最良の者よ。
2.64.50
एवं त्वां हंसधर्माणमपीमे वसुधाधिपाः ।
निहन्युर्भीष्म सङ्क्रुद्धाः पक्षिणस्तं यथाण्डजम् ॥ २.६४.५० ॥
同じように、白鳥の性質を持つお前も、これらの地の王たちが激怒して、鳥が卵から生まれたものを殺すように、ビーシュマよ、殺してしまうだろう。
2.64.51
गाथामप्यत्र गायन्ति ये पुराणविदो जनाः ।
भीष्म यां तां च ते सम्यक्वथयिष्यामि भारत ॥ २.६४.५१ ॥
ここで古伝承に通じた人々が歌うあの詩句も、ビーシュマよ、バラタの末裔よ、私はお前にちゃんと語って聞かせよう。
2.64.52
अन्तरात्मन्यभिहते रौषि पत्ररथाशुचि ।
अण्डभक्षणकर्मैतत्तव वाचमतीयते ॥ २.६४.५२ ॥
内なる自己が打たれると、鳥の車よ、お前は不浄にも吠えたてる。卵を食べるというこの行いは、お前自身の言葉を超えている。