ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 2.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.64.1
बिभीषिकाभिर्बह्वीभिर्भीषयन्भीष्म पार्थिवान् ।
न व्यपत्रपसे कस्माद्वृद्धः सन्कुलपांसनः ॥ २.६४.१ ॥
ହେ ଭୀଷ୍ମ, ଅନେକ ଭୟଙ୍କର କଥାରେ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଭୟଦେଖାଉଥିବା ତୁମେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇ ମଧ୍ୟ କାହିଁକି ଲଜ୍ଜିତ ହଉନାହଁ, କୁଳକଳଙ୍କ?
2.64.2
युक्तमेतत्तृतीयायां प्रकृतौ वर्तता त्वया ।
वक्तुं धर्मादपेतार्थं त्वं हि सर्वकुरूत्तमः ॥ २.६४.२ ॥
ସମସ୍ତ କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୁମେ, ତୃତୀୟ ବର୍ଣ୍ଣର ସ୍ୱଭାବରେ ଥାଇ ଧର୍ମରହିତ କଥା କହିବା ତୁମ ପାଇଁ ଉଚିତ।
2.64.3
नावि नौरिव सम्बद्धा यथान्धो वान्धमन्वियात् ।
तथाभूता हि कौरव्या येषां भीष्म त्वमग्रणीः ॥ २.६४.३ ॥
ଡଙ୍ଗା ସହିତ ବନ୍ଧା ଡଙ୍ଗା ପରି, କିମ୍ବା ଅନ୍ଧ ଅନ୍ଧକୁ ଅନୁସରଣ କରେ ସେପରି, ହେ ଭୀଷ୍ମ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ତୁମେ ଅଗ୍ରଣୀ, ସେହି କୌରବମାନେ ମଧ୍ୟ ସେପରି ଅଟନ୍ତି।
2.64.4
पूतनाघातपूर्वाणि कर्माण्यस्य विशेषतः ।
त्वया कीर्तयताऽस्माकं भूयः प्रव्यथितं मनः ॥ २.६४.४ ॥
ପୂତନା ବଧରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତାଙ୍କ କର୍ମସବୁ ତୁମେ ବିଶେଷ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାରୁ ଆମ ମନ ପୁଣି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟଥିତ ହୋଇଛି।
2.64.5
अवलिप्तस्य मूर्शस्य केशवं स्तोतुमिच्छतः ।
कथं भीष्म न ते जिह्वा शतधेयं विदीर्यते ॥ २.६४.५ ॥
ହେ ଭୀଷ୍ମ, ଅହଙ୍କାରୀ ମୂର୍ଖ ତୁମେ କେଶବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ, ତୁମ ଜିଭ ଶହେ ଖଣ୍ଡ ହୋଇ କାହିଁକି ଫାଟି ଯାଉନାହିଁ?
2.64.6
यत्र कुत्सा प्रयोक्तव्या भीष्म बालतरैर्नरैः ।
तमिमं ज्ञानवृद्धः सन्गोपं संस्तोतुमिच्छसि ॥ २.६४.६ ॥
ହେ ଭୀଷ୍ମ, ଯେଉଁଠାରେ ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ, ସେଠାରେ ଅତି ବାଳବୁଦ୍ଧି ଲୋକମାନେ ହିଁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି; ଜ୍ଞାନରେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଏହି ଗୋପକୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ।
2.64.7
यद्यनेन हता बाल्ये शकुनिश्चित्रमत्र किम् ।
तौ वाऽश्ववृषभौ भीष्ण यौ न युद्धविशारदौ ॥ २.६४.७ ॥
ଯଦି ଏ ବାଲ୍ୟରେ ଶକୁନିକୁ ମାରିଥିଲା, ତେବେ ଏଥିରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କ'ଣ? କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧରେ ନିପୁଣ ନଥିବା ସେହି ଦୁଇ ଘୋଡ଼ା ଓ ଷଣ୍ଢକୁ, ହେ ଭୀଷ୍ମ।
2.64.8
चेतनारहितं काष्ठं यद्यनेन निपातितम् ।
पादेन शकटं भीष्ण तत्र किं कृतमद्भुतम् ॥ २.६४.८ ॥
ଚେତନାହୀନ କାଠ ଯଦି ଏ ପାଦରେ ପକାଇଥିଲା, କିମ୍ବା ଶକଟ, ହେ ଭୀଷ୍ମ, ତହିଁରେ କ'ଣ ଅଦ୍ଭୁତ କରିଛି?
2.64.9
अर्कप्रमाणौ तौ वृक्षौ यद्यनेन निपातितौ ।
नागश्च दमितोऽनेन तत्र को विस्मयः कृतः ॥ २.६४.९ ॥
ଅର୍କ ଗଛ ପରି ସେହି ଦୁଇ ବୃକ୍ଷକୁ ଯଦି ଏ ପକାଇଥିଲା, ଏବଂ ହାତୀକୁ ମଧ୍ୟ ଦମନ କରିଥିଲା, ତେବେ ତହିଁରେ କିଏ ବିସ୍ମୟ କଲା?
2.64.10
वल्मीकमात्रः सप्ताहं यद्यनेन धृतोऽचलः ।
तदा गोवर्धनो भीष्म न तच्चित्रं मतं मम ॥ २.६४.१० ॥
ବଲ୍ମୀକ ପରି ଛୋଟ ପର୍ବତକୁ ଯଦି ଏ ସାତ ଦିନ ଧରିଥିଲା, ତେବେ, ହେ ଭୀଷ୍ମ, ତାହା ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ; ମୋ ମତରେ ତାହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ।
2.64.11
भुक्तमेतेन बह्वन्नं क्रीडता नगमूर्धनि ।
इति ते भीष्ण शृण्वानाः परे विस्मयमागताः ॥ २.६४.११ ॥
ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ଖେଳୁ ଖେଳୁ ଏ ବହୁତ ଅନ୍ନ ଖାଇଥିଲା, ଏହିପରି; ହେ ଭୀଷ୍ମ, ଏହା ଶୁଣି ଅନ୍ୟମାନେ ବିସ୍ମୟ ପାଇଲେ।
2.64.12
यस्य चानेन धर्मज्ञ भुक्तमन्नं बलीयसः ।
स चानेन हतः कंस इत्येतत्तु बलीयसः। ॥ २.६४.१२ ॥
ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଯେଉଁ ବଳବାନଙ୍କ ଅନ୍ନ ଏ ଖାଇଥିଲା, ସେ କଂସକୁ ଏ ମାରିଥିଲା — ଏହା ବଳବାନର କଥା।
2.64.13
स चानेन हतः कंस इत्येतत्तु महाद्भुतम् ।
न ते श्रुतमिदं भीष्म नूनं कथयतां सताम्। ॥ २.६४.१३ ॥
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଂସ ନିହତ ହେଲେ, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ। ହେ ଭୀଷ୍ମ, ସଜ୍ଜନମାନେ ନିଶ୍ଚୟ କହିଥିବାବେଳେ ତୁମେ ଏହା ଶୁଣି ନାହଁ କି?
2.64.14
यद्वक्ष्ये त्वामधर्मज्ञं वाक्यं कुरुकुलाधम ।
स्त्रीषु गोषु न शस्त्राणि पातयेद्ब्राह्मणेषु च। ॥ २.६४.१४ ॥
ହେ ଅଧର୍ମଜ୍ଞ, କୁରୁକୁଳର ଅଧମ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଯାହା କହିବାକୁ ଯାଉଛି ତାହା ଏହି: ସ୍ତ୍ରୀ, ଗାଈ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅସ୍ତ୍ର ନିକ୍ଷେପ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
2.64.15
इति सन्तोऽनुशासन्ति सञ्जना धर्मिणः सदा ।
भीष्म लोके हि तत्सर्वं वितथं त्वयि दृश्यते ॥ २.६४.१५ ॥
ଏହିପରି ସଜ୍ଜନ ଓ ଧର୍ମାତ୍ମାମାନେ ସର୍ବଦା ଉପଦେଶ ଦେଇଆସିଛନ୍ତି। ହେ ଭୀଷ୍ମ, ଜଗତରେ ସେ ସବୁ ତୁମଠାରେ ମିଥ୍ୟା ଦେଖାଯାଉଛି।
2.64.16
ज्ञानवृद्धं च वृद्धं च भूयांसं केशवं मम ।
अजानत इवाख्यासि संस्तुवन्कौरवाधम ॥ २.६४.१६ ॥
ଜ୍ଞାନ ଓ ବୟସରେ ବଡ଼, ଏବଂ ମୋ ଅପେକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କେଶବଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ତୁମେ ଅଜ୍ଞ ଲୋକ ପରି କହୁଛ, ହେ କୌରବ ଅଧମ।
2.64.17
गोघ्रः स्त्रीघ्नश्च सन्भीष्म त्वद्वाक्याद्यदि पूज्यते ।
एवम्भूतश्च यो भीष्म कथं संस्तवमर्हति ॥ २.६४.१७ ॥
ହେ ଭୀଷ୍ମ, ତୁମ ବାକ୍ୟରୁ ଯଦି ଗୋହତ୍ୟାକାରୀ ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀହତ୍ୟାକାରୀ ମଧ୍ୟ ପୂଜିତ ହୁଏ, ତେବେ ଏପରି ଲୋକ କିପରି ପ୍ରଶଂସାର ଯୋଗ୍ୟ ହୋଇପାରେ?
2.64.18
असौ मतिमतां श्रेष्ठो य एष जगतः प्रभुः ।
सम्भावयति चाप्येवं त्वद्वाक्याच्च जनार्दनः।
एवमेतत्सर्वमिति तत्सर्वं वितथं ध्रुवम् ॥ २.६४.१८ ॥
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜଗତର ପ୍ରଭୁ ଏହି ଯେ, ତୁମ ବାକ୍ୟରୁ ସେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ସମ୍ମାନ ପାଉଛନ୍ତି। 'ଏହା ଏପରି, ସବୁ ଏପରି' — ସେ ସବୁ ନିଶ୍ଚୟ ମିଥ୍ୟା।
2.64.19
आत्मानमात्मनाऽऽधातुं यदि शक्तो जनार्दनः ।
अकामयन्तं तं भीष्म कथं साध्विव पश्यसि ॥ २.६४.१९ ॥
ଯଦି ଜନାର୍ଦନ ନିଜକୁ ନିଜେ ଚଳାଇ ପାରନ୍ତି, ତେବେ ହେ ଭୀଷ୍ମ, ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ ତାକୁ ଆପଣ ସାଧୁ ପରି କିପରି ଦେଖନ୍ତି?
2.64.20
न गाथा गाथिनं शास्ति बहुचेदपि गायति ।
प्रकृतिं यान्ति भूतानि कुलिङ्गशकुनिर्यथा ॥ २.६४.२० ॥
ଗାଥା ଗାୟକଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ନାହିଁ, ସେ ଯେତେ ଗାଉ ନା କାହିଁକି; କୁଳିଙ୍ଗ ପକ୍ଷୀ ପରି ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ଯାଆନ୍ତି।
2.64.21
नूनं प्रकृतिरेषा ते जघन्या नात्र संशयटः ।
नदीसुतत्वात्ते चित्तं चञ्चलं न स्थिरं स्मृतम् ॥ २.६४.२१ ॥
ନିଶ୍ଚୟ ଆପଣଙ୍କର ଏ ସ୍ୱଭାବ ହୀନ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ନଦୀର ପୁତ୍ର ହେବା ହେତୁ ଆପଣଙ୍କ ମନ ଚଞ୍ଚଳ, ସ୍ଥିର ନୁହେଁ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ।
2.64.22
अतः पापीयसी चैषां पाण्डवानामपीष्यते ।
येषामर्च्यतमः कृष्णस्त्वं च येषां प्रदर्शकः ॥ २.६४.२२ ॥
ତେଣୁ ଏହି ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପାପୀ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ; କୃଷ୍ଣ ସେମାନଙ୍କର ସର୍ବାଧିକ ପୂଜ୍ୟ, ଆପଣ ସେମାନଙ୍କର ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ।
2.64.23
धर्मवांस्त्वमधर्मज्ञः सतां मार्गादवप्लुतः ।
को हि धर्मिणमात्मानं जानञ्ज्ञानविदां वरः ॥ २.६४.२३ ॥
ଆପଣ ଧର୍ମବାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅଧର୍ମ ଜାଣନ୍ତି; ସାଧୁମାନଙ୍କ ମାର୍ଗରୁ ଖସିଯାଇଛନ୍ତି। ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋଇ ନିଜକୁ ଧର୍ମିଷ୍ଠ ଜାଣିବା କିଏ?
2.64.24
कुर्याद्यथा त्वया भीषम कृतं धर्ममवेक्षता ।
चेत्त्वं धर्मं विजानासि यदि प्राज्ञा मतिस्तव ॥ २.६४.२४ ॥
ଆପଣ ଧର୍ମ ଜାଣନ୍ତି ଓ ଆପଣଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ପ୍ରାଜ୍ଞ ହୋଇଥିଲେ, ଧର୍ମକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ଆପଣ ଯେପରି କଲେ, ସେପରି ଆଉ କିଏ କରିବ?
2.64.25
अन्यकामा हि धर्मज्ञा कन्यका प्राज्ञमानिना ।
अम्बा नामेति भद्रं ते कथं साऽपहृता त्वया ॥ २.६४.२५ ॥
ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ! ଧର୍ମଜ୍ଞା ସେ କନ୍ୟା ଅନ୍ୟକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ; ନିଜକୁ ପ୍ରାଜ୍ଞ ଭାବୁଥିବା ତୁମେ ଅମ୍ବା ନାମ ଥିବା ସେହି କନ୍ୟାକୁ କିପରି ହରଣ କଲ?
2.64.26
तां त्वयाऽपहृतां भीष्म कन्यां नैषितवान्नृपः ।
भ्राता विचित्रवीर्यस्ते सतां मार्गमनुस्मरन् ॥ २.६४.२६ ॥
ହେ ଭୀଷ୍ମ! ତୁମେ ହରଣ କରିଆଣିଥିବା ସେହି କନ୍ୟାକୁ ତୁମ ଭାଇ ରାଜା ବିଚିତ୍ରବୀର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିନଥିଲେ; ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ପଥ ସ୍ମରଣ କରିବା ତାଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଥିଲା।
2.64.27
भार्ययोर्यस्य चान्येन मिषतः प्राज्ञमानिनः ।
तव जातान्यपत्यानि सज्जनाचरिते पथि ॥ २.६४.२७ ॥
ଦୁଇ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ୟ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ନିଜକୁ ପ୍ରାଜ୍ଞ ଭାବୁଥିବା ତୁମଠାରୁ ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ଆଚରିତ ପଥରେ ଏହି ସନ୍ତାନମାନେ ଜନ୍ମିଲେ।
2.64.28
को हि धर्मोऽस्ति ते भीषम ब्रह्मचर्यमिदं वृथा ।
यद्धारयसि मोहाद्वा क्लीबत्वाद्वा न संशयः ॥ २.६४.२८ ॥
ହେ ଭୀଷ୍ମ! ତୁମର କି ଧର୍ମ ଅଛି? ତୁମେ ଧାରଣ କରିଥିବା ଏହି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ବୃଥା; ମୋହରୁ କିମ୍ବା ନପୁଂସକତାରୁ ତୁମେ ତାହା ଧାରଣ କରୁଛ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
2.64.29
न त्वं तव धर्मज्ञ पश्याम्युपचरं क्वचित् ।
न हि ते सेविता वृद्धा य एवं धर्ममब्रवीः ॥ २.६४.२९ ॥
ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ! ତୁମଠାରେ କୁଆଡ଼େ ମଧ୍ୟ ଶିଷ୍ଟାଚାର ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ; ତୁମେ କେବେ ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ସେବା କରି ନାହଁ, ତଥାପି ଏପରି ଧର୍ମ କହୁଛ।
2.64.30
इष्टं दत्तमधीतं च यज्ञाश्च बहुदक्षिणाः ।
सर्वमेतदपत्यस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥ २.६४.३० ॥
ଯଜ୍ଞ କରାଗଲା, ଦାନ ଦିଆଗଲା, ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରାଗଲା, ବହୁଦକ୍ଷିଣାଯୁକ୍ତ ଯଜ୍ଞ ହେଲା—ତଥାପି ଏ ସବୁ ସନ୍ତାନର ଷୋଡ଼ଶ କଳାର ଏକ ଅଂଶ ସମାନ ନୁହେଁ।
2.64.31
व्रतोपवासैर्बहुभिः कृतं भवति भीष्म यत् ।
सर्वं तदनपत्यस्य मोघं भवति निश्चयात् ॥ २.६४.३१ ॥
ହେ ଭୀଷ୍ମ, ବ୍ରତ ଓ ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ବହୁ ପ୍ରକାରେ କରାଯାଏ, ତାହା ସବୁ ନିଃସନ୍ତାନ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ।
2.64.32
सोऽनपत्यश्च वृद्धश्च मिथ्याधर्मानुशासनात् ।
हंसवत्त्वमपीदानीं ज्ञातिभ्यः प्राप्नुया वधम् ॥ २.६४.३२ ॥
ନିଃସନ୍ତାନ ଓ ବୃଦ୍ଧ ସେ ମିଥ୍ୟା ଧର୍ମର ଉପଦେଶ ହେତୁ, ହଂସ ପରି ବର୍ତ୍ତମାନ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ପାଇବ।
2.64.33
एवं हि कथयन्त्यन्ये नरा ज्ञानविदः पुरा ।
भीष्म यत्तदहं सम्यग्वक्ष्यामि तव शृण्वतः ॥ २.६४.३३ ॥
ପୂର୍ବକାଳରେ ଜ୍ଞାନୀ ଅନ୍ୟ ଲୋକେ ଏହିପରି କହନ୍ତି। ହେ ଭୀଷ୍ମ, ତୁମେ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ ତାହା ମୁଁ ଠିକ୍ ଭାବରେ କହିବି।
2.64.34
वृद्धः किल समुद्रान्ते कश्चिद्धंसोऽभवत्पुरा ।
धर्मवागन्यथावृत्तः पक्षिणः सोऽनुशास्ति च ॥ २.६४.३४ ॥
ପୂର୍ବରେ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ଜଣେ ବୃଦ୍ଧ ହଂସ ଥିଲା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଧର୍ମର କଥା କହୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆଚରଣରେ ଭିନ୍ନ ସେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଉଥିଲା।
2.64.35
धर्म चरत माऽधर्ममिति तस्य वचः किल ।
पक्षिणः शुश्रुवुर्भीष्म सततं धर्मवादिनः ॥ २.६४.३५ ॥
'ଧର୍ମ ଆଚରଣ କର, ଅଧର୍ମ କର ନାହିଁ' ଏହା ତାହାର ବାଣୀ ପକ୍ଷୀମାନେ ଶୁଣିଥିଲେ। ହେ ଭୀଷ୍ମ, ଧର୍ମବାଦୀ ସେମାନେ ସର୍ବଦା ତାହା ଶୁଣିଲେ।
2.64.36
हंसस्य तु वचः श्रुत्वा मुदिताः सर्वपक्षिणः ।
ऊचुश्चैव स्वगा हंसं परिवार्य च सर्वशः ॥ २.६४.३६ ॥
କିନ୍ତୁ ହଂସର ବାଣୀ ଶୁଣି ସମସ୍ତ ପକ୍ଷୀ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ହଂସକୁ ସବୁ ପାଖରୁ ଘେରି ତାକୁ କହିଲେ।
2.64.37
कथयस्व भवान्सर्वं पक्षिणां तु समासतः ।
को हि नाम द्विजश्रेष्ठ ब्रूहि नो धर्म उत्तमः ॥ २.६४.३७ ॥
ଆପଣ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁ କିଛି ସଂକ୍ଷେପରେ କହନ୍ତୁ। ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ କ'ଣ ତାହା ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।
2.64.38
प्रजास्वहिंसा धर्मो वै हिंसाऽधर्मः खगव्रजाः ।
एतदेवानुबोद्धव्यं धर्माधर्मः समासतः ॥ २.६४.३८ ॥
ହେ ପକ୍ଷୀଗଣ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅହିଂସା ହିଁ ଧର୍ମ; ହିଂସା ଅଧର୍ମ। ଧର୍ମାଧର୍ମକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଏତିକି ଜାଣିବା ଉଚିତ।
2.64.39
वृद्धहंसवचः श्रुत्वा पक्षिणस्ते सुसंहिताः ।
ऊचुश्च धर्मलुब्धास्ते स्मयमाना इवाण्डजाः ॥ २.६४.३९ ॥
ବୃଦ୍ଧ ହଂସଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେହି ପକ୍ଷୀମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ, ଧର୍ମଲୋଭୀ ହୋଇ, ଯେପରି ହସି ହସି କହିଲେ।
2.64.40
धर्मं यः कुरुते नित्यं लोके धीरतरोऽण्डजः ।
स यत्र गच्छेद्धर्मात्मा तन्मे ब्रूहीह तत्त्वतः ॥ २.६४.४० ॥
ଜଗତରେ ନିତ୍ୟ ଧର୍ମ କରୁଥିବା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧୀର ସେହି ଅଣ୍ଡଜ — ସେହି ଧର୍ମାତ୍ମା କେଉଁଠାକୁ ଯାଏ? ତାହା ଏଠାରେ ମୋତେ ତତ୍ତ୍ୱତଃ କହନ୍ତୁ।
2.64.41
बाला यूयं न जानीध्वं धर्मसूक्ष्मं विहङ्गमाः ।
धर्मं यः कुरुते लोके सततं शुभबुद्धिना।
न चायुषोऽन्ते स्वं देहं त्यक्त्वा स्वर्गं स गच्छति ॥ २.६४.४१ ॥
ହେ ପକ୍ଷୀଗଣ, ତୁମେମାନେ ବାଳକ; ଧର୍ମର ସୂକ୍ଷ୍ମତା ତୁମେମାନେ ଜାଣ ନାହଁ। ଜଗତରେ ଶୁଭବୁଦ୍ଧିରେ ନିତ୍ୟ ଧର୍ମ କରୁଥିବା ଲୋକ ଆୟୁର ଅନ୍ତରେ ନିଜ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ।
2.64.42
तथाऽहमपि च त्यक्त्वा काले देहमिमं द्विजाः ।
स्वर्गलोकं गमिष्यामि इयं धर्मस्य वै गतिः ॥ २.६४.४२ ॥
ସେହିପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ଏହି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ଯିବି। ଏହା ହିଁ ଧର୍ମର ଗତି।
2.64.43
एवं धर्मकथां चक्रे स हंसः पक्षिणां भृशम् ।
पक्षिणः शुश्रुवुर्भीष्म सततं धर्ममेव ते ॥ २.६४.४३ ॥
ଏହିପରି ସେ ହଂସ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ଧର୍ମକଥା ବହୁତ କହିଲା; ହେ ଭୀଷ୍ମ, ପକ୍ଷୀମାନେ ସର୍ବଦା ଧର୍ମ ହିଁ ଶୁଣିଲେ।
2.64.44
अथास्य भक्ष्यमाजह्रुः समुद्रजलचारिणः ।
अण्डजा भीष्म तस्यान्ये धर्मार्थमिति शुश्रुम ॥ २.६४.४४ ॥
ତା'ପରେ ସମୁଦ୍ରଜଳରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ଅଣ୍ଡଜମାନେ ତାହା ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଆଣିଲେ; ହେ ଭୀଷ୍ମ, ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମ ପାଇଁ ଆଣିଥିବା ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
2.64.45
ते च तस्य समभ्याशे निक्षिप्याण्डानि सर्वशः ।
समुद्राम्भस्यमोदन्त चरन्तो भीष्म पक्षिणः ॥ २.६४.४५ ॥
ସେମାନେ ତାହା ନିକଟରେ ନିଜ ସବୁ ଅଣ୍ଡା ରଖି ସମୁଦ୍ରଜଳରେ ବିଚରଣ କରି ଆନନ୍ଦ କଲେ; ହେ ଭୀଷ୍ମ।
2.64.46
तेषामण्डानि सर्वेषां भक्षयामास पापकृत् ।
स हंसः सम्प्रमत्तानामप्रमत्तः स्वकर्मणि ॥ २.६४.४६ ॥
ସେହି ପାପୀ ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ଅଣ୍ଡା ଖାଇଦେଲା; ଅସାବଧାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେହି ହଂସ ନିଜ କର୍ମରେ ସାବଧାନ ଥିଲା।
2.64.47
ततः प्रक्षीयमाणेषु तेषु तेष्वण्डजोऽपरः ।
अशङ्कत महाप्राज्ञः स कदाचिद्ददर्श ह ॥ २.६४.४७ ॥
ତା'ପରେ ସେମାନଙ୍କ ଅଣ୍ଡା ଏକ ଏକ କରି କମିଗଲେ, ଅନ୍ୟ ଏକ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଅଣ୍ଡଜ ସନ୍ଦେହ କଲା; ଏକ ସମୟରେ ସେ ଦେଖିଲା ମଧ୍ୟ।
2.64.48
ततः सङ्कथयामास दृष्ट्वा हंसस्य किल्बिषम् ।
तेषां परमदुःखार्तः स पक्षी सर्वपक्षिणाम् ॥ २.६४.४८ ॥
ତା'ପରେ ହଂସର ଦୋଷ ଦେଖି, ସେମାନଙ୍କ ମହା ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ସେହି ପକ୍ଷୀ ସମସ୍ତ ପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ତାହା କହିବାକୁ ଲାଗିଲା।
2.64.49
ततः प्रत्यक्षतो दृष्ट्वा पक्षिणस्ते समीपगाः ।
निजघ्नस्तं तदा हंसं मिथ्यावृत्तं कुरूद्वह ॥ २.६४.४९ ॥
ତା'ପରେ ନିକଟରେ ଥିବା ସେହି ପକ୍ଷୀମାନେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖି, ମିଥ୍ୟାଚାରୀ ସେହି ହଂସକୁ ସେତେବେଳେ ହିଁ ମାରିଦେଲେ, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ।
2.64.50
एवं त्वां हंसधर्माणमपीमे वसुधाधिपाः ।
निहन्युर्भीष्म सङ्क्रुद्धाः पक्षिणस्तं यथाण्डजम् ॥ २.६४.५० ॥
ସେହିପରି ହଂସସ୍ୱଭାବୀ ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭୂପତିମାନେ, ହେ ଭୀଷ୍ମ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଅଣ୍ଡଜକୁ ମାରିବା ପରି ମାରିଦେବେ।
2.64.51
गाथामप्यत्र गायन्ति ये पुराणविदो जनाः ।
भीष्म यां तां च ते सम्यक्वथयिष्यामि भारत ॥ २.६४.५१ ॥
ଏଠାରେ ପୁରାଣଜ୍ଞ ଲୋକମାନେ ଯେଉଁ ଗାଥା ଗାନ୍ତି, ସେହି ଗାଥାକୁ ମଧ୍ୟ, ହେ ଭୀଷ୍ମ, ହେ ଭାରତ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଭଲ ଭାବରେ କହିବି।
2.64.52
अन्तरात्मन्यभिहते रौषि पत्ररथाशुचि ।
अण्डभक्षणकर्मैतत्तव वाचमतीयते ॥ २.६४.५२ ॥
ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଆହତ ହେଲେ, ହେ ପତ୍ରରଥ, ତୁମେ ଅଶୁଚି ହୋଇ ଗର୍ଜୁଛ; ଅଣ୍ଡା ଖାଇବାର ଏହି କର୍ମ ତୁମ ବାଣୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ।