মহাভারত · অধ্যায় 2.65
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.65.1
स मे बहुमतो राजा जरासन्धो महाबलः ।
योऽनेन युद्धं नेयेष दाक्षोऽयमिति संयुगे ॥ २.६५.१ ॥
সেই রাজা জরাসন্ধ আমার কাছে অত্যন্ত সম্মানিত; তিনি মহাবলশালী। যিনি এঁর সঙ্গে যুদ্ধ করতে চাননি, 'এ নিপুণ' ভেবে।
2.65.2
केशवेन कृतं कर्म जरासन्धवधे तदा ।
भीमसेनार्जुनाभ्यां च कस्तत्साध्विति मन्यते ॥ २.६५.२ ॥
জরাসন্ধ বধে সেদিন কেশব (কৃষ্ণ) যে কাজ করেছিলেন, এবং ভীমসেন ও অর্জুন যা করেছিলেন, তা কে ভালো বলে মনে করে?
2.65.3
उद्वारेण प्रविष्टेन छद्मना ब्रह्मवादिना ।
दृष्टः प्रभावः कृष्णेन जरासन्धस्य भूपतेः ॥ २.६५.३ ॥
দ্বার দিয়ে প্রবেশ করে, ব্রহ্মবাদীর ছদ্মবেশে প্রতারণা করে কৃষ্ণ রাজা জরাসন্ধের প্রভাব প্রত্যক্ষ করেছিলেন।
2.65.4
येन धर्मात्मनाऽऽत्मानं ब्रह्मण्यमभिजानता ।
प्रेषितं पाद्यमस्मै तद्दातुमग्रे दूरात्मने ॥ २.६५.४ ॥
ব্রাহ্মণভক্ত বলে নিজেকে পরিচিত করা সেই ধর্মাত্মা এই দুরাত্মাকে প্রথমে পাদ্য দিতে পাঠিয়েছিলেন।
2.65.5
भुज्यतामिति तेनोक्ताः कृष्णबीमधनञ्जयाटः ।
जरासन्धेन कौरव्य कृष्णेन विकृतं कृतम् ॥ २.६५.५ ॥
'ভোজন করুন' — এইভাবে তিনি কৃষ্ণ, ভীম ও ধনঞ্জয়কে বলেছিলেন। হে কৌরব্য! জরাসন্ধ ও কৃষ্ণ কর্তৃক এটি বিকৃতভাবে করা হয়েছে।
2.65.6
यद्ययं जगतः कर्ता यथैनं मूर्ख मन्यसे ।
कस्मान्न ब्राह्मणं सम्यगात्मानमवगच्छति ॥ २.६५.६ ॥
যদি এ জগতের স্রষ্টা হয়, আর তুমি একে মূর্খ মনে কর, তবে এ নিজেকে যথাযথভাবে ব্রাহ্মণ বলে কেন বোঝে না?
2.65.7
इदं त्वाश्चर्यभूतं मे यदिभे पाण्डवास्त्वया ।
अपकृष्टाः सतां मार्गान्मन्यन्ते तच्च साध्विति ॥ २.६५.७ ॥
পাণ্ডবেরা আপনার দ্বারা সাধুদের পথ থেকে সরিয়ে নিয়ে গিয়েছে, তবু তারা তাকে সঠিক মনে করে — এটাই আমার কাছে আশ্চর্যের।
2.65.8
अथवा नैतदाश्चर्यं येषां त्वमसि भारत ।
स्त्रीसधर्मा च वृद्धश्च सर्वार्थानां प्रदर्शकः ॥ २.६५.८ ॥
অথবা হে ভারত, এতে আশ্চর্যের কিছু নেই — যাদের আপনি, স্ত্রীসদৃশ ও বৃদ্ধ হয়েও, সকল কার্যের পথপ্রদর্শক।
2.65.9
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा रूक्षं रूक्षाक्षरं बहु ।
चकोप बलिनां श्रेष्ठो भीमसेनः प्रतापवान् ॥ २.६५.९ ॥
তার সেই রূঢ়, কঠোর অক্ষরে বহু বাক্য শুনে, বলবানদের শ্রেষ্ঠ প্রতাপশালী ভীমসেন ক্রুদ্ধ হলেন।
2.65.10
तथा पद्मप्रतीकाशे स्वभावायतविस्तृते ।
भूयः क्रोधाभिताम्राक्षे रक्ते नेत्रे बभूवतुः ॥ २.६५.१० ॥
তেমনই পদ্মপাপড়ির মতো, স্বভাবতই দীর্ঘ ও বিস্তৃত, ক্রোধে আরও রক্তাভ চোখ দুটি হল।
2.65.11
त्रिशिखां भ्रकुटीं चास्य ददृशुः सर्वपार्थिवाः ।
ललाटस्थां त्रिकूटस्थां गङ्गां त्रिपथगामिव ॥ २.६५.११ ॥
সকল রাজা তাঁর ললাটে ত্রিশিখ ভ্রূকুটি দেখলেন, যেন ত্রিকূট পর্বতে ত্রিপথগামিনী গঙ্গা।
2.65.12
दन्तान्सन्दशतस्तस्य कोपाद्ददृशुराननम् ।
युगान्ते सर्वभूतानि कालस्येव जिघत्सतः ॥ २.६५.१२ ॥
ক্রোধে দাঁতে দাঁত ঘষে তাঁর মুখ তারা দেখলেন, যেন যুগান্তে কাল সর্বভূত গ্রাস করতে উদ্যত।
2.65.13
उत्पतन्तं तु वेगेन जग्राहैनं मनस्विन् ।
भीष्म एव महाबाहुर्महासेनमिवेश्वरः ॥ २.६५.१३ ॥
বেগে ঝাঁপিয়ে পড়া তাঁকে, মনস্বী মহাবাহু ভীষ্মই ধরে ফেললেন; যেমন কোনো অধীশ্বর মহাসেনাকে রোধ করেন।
2.65.14
तस्व भीमस्य भीष्मेण वार्यमाणस्य भारत ।
गुरुणा विविधैर्वाक्यैः क्रोधः प्रशममागतः ॥ २.६५.१४ ॥
হে ভারত, ভীষ্ম কর্তৃক বাধাপ্রাপ্ত ভীমের ক্রোধ, গুরুর নানা প্রকার বাক্যে প্রশমিত হল।
2.65.15
नातिचक्राम भीष्मस्य स हि वाक्यमरिन्दमः ।
समुद्वृत्तो घनापाये वेलामिव महोदधिः ॥ २.६५.१५ ॥
শত্রুদমন ভীষ্মের বাক্য লঙ্ঘন করলেন না; মেঘ সরে গেলে ফুলে ওঠা মহাসমুদ্র যেমন তীর অতিক্রম করে না।
2.65.16
शिशुपालस्तु सङ्क्रुद्धे भीमसेने जनाधिप ।
नाकम्पत तदा वीरः पौरुषे व्यवस्थितः ॥ २.६५.१६ ॥
হে জনাধিপ, ভীমসেন ক্রুদ্ধ হলেও শিশুপাল কাঁপলেন না; সেই বীর তাঁর পৌরুষে অটল ছিলেন।
2.65.17
उत्पतन्तं तु वेगेन पुनः पुनररिन्दमः ।
न स तं चिन्तयामास सिंहः क्रुद्धो मृगं यथा ॥ २.६५.१७ ॥
বারবার বেগে লাফিয়ে আসা তাঁকে শত্রুদমন গ্রাহ্য করলেন না; ক্রুদ্ধ সিংহ যেমন হরিণকে গণ্য করে না।
2.65.18
प्रहसंश्चाब्रवीद्वाक्यं चेदिराजः प्रतापवान् ।
भीमसेनमभिक्रुद्धं दृष्ट्वा भीमपराक्रमम् ॥ २.६५.१८ ॥
চেদিরাজ প্রতাপবান শিশুপাল, অত্যন্ত ক্রুদ্ধ ভীমের ভয়ংকর পরাক্রম দেখে হেসে ভীমসেনকে বললেন।
2.65.19
मुञ्चैनं भीष्म पश्यन्तु यावदेनं नराधिपः ।
मत्प्रभावविनिर्दग्धं पतङ्गमिव वह्निना ॥ २.६५.१९ ॥
হে ভীষ্ম, একে ছেড়ে দাও; আমার প্রভাবে আগুনে পড়া পতঙ্গের মতো এ দগ্ধ হওয়া রাজারা দেখুক।
2.65.20
ततश्चेदिपतेर्वाक्यं श्रुत्वा तत्कुरुसत्तमः ।
भीमसेनमुवाचेदं भीष्मे मतिमतां वरः ॥ २.६५.२० ॥
তখন চেদিরাজের বাক্য শুনে, বুদ্ধিমানদের শ্রেষ্ঠ কুরুশ্রেষ্ঠ ভীমসেনকে এই কথা বললেন।
2.65.21
नैषा चेदिपतेर्बुद्धिर्यत्त्वामाह्वयतेऽच्युतम् ।
भीमसेन महाबाहो कृष्णस्यैव विनिश्चयः ॥ २.६५.२१ ॥
হে ভীমসেন, মহাবাহু, চেদিরাজের বুদ্ধি এ নয় যে সে তোমাকে, অচ্যুতকে আহ্বান করে; এ কৃষ্ণেরই সিদ্ধান্ত।