Mahābhārata · Adhyāya 2.67
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.67.1
नैषा चेदिपतेर्बुद्धिर्यया त्वाह्वयतेऽच्युतम् ।
नूनमेव जगद्भर्तुः कृष्णस्यैव विनिश्चयः। ॥ २.६७.१ ॥
This is not the intention of the lord of the Cedis, by which he challenges the Imperishable one; surely this is the very decision of Kṛṣṇa, sustainer of the world.
2.67.2
को हि मां भीमसेनाद्य क्षितावर्हति पार्थिवः ।
क्षेप्तुं कालपरीतात्मा यथैष कुलपांसनः ॥ २.६७.२ ॥
Who, today in the presence of Bhīmasena, is the king on earth fit to insult me? Like this one, whose mind is overcome by death, the defiler of his family.
2.67.3
एष ह्यस्य महाबाहुस्तेर्जोशश्च हरेर्ध्रुवम् ।
तमेव पुनरादातुं कुरुतेऽत्र मतिं हरिः ॥ २.६७.३ ॥
Surely this one is a portion of the splendour of that great-armed Hari; Hari here intends to take him back again.
2.67.4
येनैष कुरुशार्दूल शार्दूल इव चेदिराट् ।
गर्जत्यतीव दुर्बुद्धिः सर्वानस्मानचिन्तयन् ॥ २.६७.४ ॥
O tiger of the Kurus, by whose strength this lord of the Cedis roars exceedingly like a tiger, the evil-minded one, heeding none of us.
2.67.5
ततो न ममृषे चैद्यस्तद्भीष्मवचनं तदा ।
उवाच चैन सङ्क्रुद्धः पुनर्भीष्ममथोत्तरम् ॥ २.६७.५ ॥
Then Caidya (Śiśupāla) could not endure those words of Bhīṣma; greatly enraged, he spoke again in reply to Bhīṣma.
2.67.6
द्विषतां नोऽस्तु भीष्मैष प्रभावः केशवस्य यः ।
यस्य संस्तववक्ता त्वं बन्दिवत्सततोत्थितः ॥ २.६७.६ ॥
May this be the power of Keśava for our enemies, O Bhīṣma, whose praise-speaker you are, always risen up like a bard.
2.67.7
संस्तवे चमनो भीष्म परेषां रमते यदि ।
तदा संस्तुहि राज्ञस्त्वमिमं हित्वा जनार्दनम् ॥ २.६७.७ ॥
O Bhīṣma, if your mind delights in praising others, then leave aside this Janārdana and praise the kings.
2.67.8
दरदं स्तुहि बाह्लीकमिमं पार्थिवसत्तमम् ।
जायमानेन येनेयभवद्दारिता मही ॥ २.६७.८ ॥
Praise Darada and Bāhlīka, this best of kings, by whose very birth this earth was split.
2.67.9
वङ्गाङ्गविषयाध्यक्षं सहस्राक्षसमं बले ।
स्तुहि कर्णमिमं भीष्म महाचापविकर्षणम् ॥ २.६७.९ ॥
O Bhīṣma, praise this Karṇa, lord of the realms of Vaṅga and Aṅga, equal to Indra in strength, drawer of the great bow.
2.67.10
यस्येमे कुण्डले दिव्ये सहजे देवनिर्मिते ।
कवचं च महाबाहो बालार्कसदृशप्रभम् ॥ २.६७.१० ॥
Whose are these divine earrings, innate and made by the gods, and, O mighty-armed one, whose armor shines like the rising sun.
2.67.11
वासवप्रतिमो येन जरासन्धोऽतिदुर्जयः ।
विजितो बाहुयुद्धेन देहभेदं च लम्भितः ॥ २.६७.११ ॥
By whom Jarāsandha, equal to Indra and very hard to conquer, was defeated in arm-wrestling and caused to undergo the splitting of his body.
2.67.12
द्रोणं द्रौणिं च साधु त्वं पितापुत्रौ महारथौ ।
स्तुहि स्तुत्यावुभौ भीष्म सततं द्विजसत्तमौ ॥ २.६७.१२ ॥
O Bhīṣma, praise well Droṇa and Drauṇi, that father and son, great charioteers; both are worthy of praise, best of the twice-born.
2.67.13
ययोरन्यतरो भीष्म सङ्क्रुद्धः सचराचराम् ।
इमां वसुमतीं कुर्यान्निः शेषामिति मे मतिः ॥ २.६७.१३ ॥
O Bhīṣma, if either of them, enraged, were to lay waste this whole earth with its moving and unmoving beings, that is my opinion.
2.67.14
द्रोणस्य हि समं युद्धे न पश्यामि नराधिपम् ।
नाश्वत्थाम्नः समं भीष्म न च तौ स्तोतुमिच्छसि ॥ २.६७.१४ ॥
O Bhīṣma, in battle I see no lord of men equal to Droṇa, nor equal to Aśvatthāman; yet you do not wish to praise those two.
2.67.15
पृथिव्यां सागरान्तायां यो वैप्रतिसमो भवेत् ।
दुर्योधनं त्वं राजेन्द्रमतिक्रम्य महाभुजम् ॥ २.६७.१५ ॥
On the earth bounded by the ocean, who could be his equal? Passing over even Duryodhana, lord of kings, great-armed, whom do you praise?
2.67.16
जयद्रथं च राजानं कृतास्त्रं दृढविक्रमम् ।
द्रुमं किम्पुरुषाचार्यं लोके प्रथितविक्रमम्।
अतिक्रम्य महावीर्यं किं प्रशंससि केशवम् ॥ २.६७.१६ ॥
Passing over King Jayadratha, skilled in weapons and of firm prowess, and Druma, teacher of the Kimpuruṣas, famed for prowess in the world, why do you praise Keśava, of great might?
2.67.17
वृद्धं च भरताचार्यं तथा शारद्वतं कृपम् ।
अतिक्रम्य महावीर्यं किं प्रशंससि केशवम् ॥ २.६७.१७ ॥
Passing over the aged Kṛpa, son of Śaradvat, teacher of the Bharatas, why do you praise Keśava, of great might?
2.67.18
धनुर्धराणां प्रवरं रुक्मिणं पुरुषोत्तमम् ।
अतिक्रम्य महावीर्यं किं प्रशंससि केशवम् ॥ २.६७.१८ ॥
Passing over Rukmin, foremost of archers, best of men, why do you praise Keśava, of great might?
2.67.19
भीष्मकं च महावीर्यं दन्तवक्त्रं च भूमिपम् ।
भगदत्तं यूपकेथु जयत्सेनं च मागधम् ॥ २.६७.१९ ॥
And Bhīṣmaka of great might, Dantavaktra the lord of the earth, Bhagadatta, Yūpaketu, and Jayatsena the Māgadhan.
2.67.20
विराटद्रुपदौ चोभौ शकुनिं च बहद्बलम् ।
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ पाण्ड्यं श्वेतमथोत्तमम् ॥ २.६७.२० ॥
Both Virāṭa and Drupada, Śakuni of great army, the two Vinda and Anuvinda of Avanti, the Pāṇḍya, and Śveta the foremost.
2.67.21
शङ्खं च सुमहाभागं वृषसेनं च मानिनम् ।
एकलव्यं च विक्रान्तं कालिङ्गं च महारथम् ॥ २.६७.२१ ॥
Śaṅkha of great fortune, the proud Vṛṣasena, the valiant Ekalavya, and the Kāliṅga great charioteer.
2.67.22
अतिक्रम्य महावीर्यं किं प्रशंसति केशवम् ।
शल्यादीनपि कस्मात्त्वं न स्तौषि वसुधाधिपान्।
स्तवाय यदि ते बुद्धिर्वर्तते भीष्म वसुधाधिपान्। ॥ २.६७.२२ ॥
Why, passing over the mighty one, do you praise Keśava? Why do you not praise Śalya and the other lords of the earth? O Bhīṣma, if your mind is set on praise, then praise the lords of the earth.
2.67.23
किं हि शक्यं मया कर्तुं यद्वृद्धानां त्वया नृप ।
पुरा कथयतां नूनं न श्रुतं धर्मवादिनाम् ॥ २.६७.२३ ॥
O king, how can I do what you say of the elders? Surely you have not heard what the speakers of dharma said long ago.
2.67.24
आत्मनिन्दात्मपूजा च परनिन्दा परस्तवः ।
अनाचरितमार्याणामिति ते भीष्म न श्रुतम् ॥ २.६७.२४ ॥
Self-blame, self-worship, blame of others, and praise of others are not practised by the noble ones; O Bhīṣma, have you not heard this?
2.67.25
यदस्तव्यमिमं शश्वन्मोहात्संस्तौषि भक्तितः ।
केशवं तच्च ते भीष्म न कश्चिदनुमन्यते ॥ २.६७.२५ ॥
O Bhīṣma, out of delusion and devotion you constantly praise this man; that Keśava is not worthy of praise, and no one approves of it.
2.67.26
कथं भोजस्य पुरुषे वत्सपाले दुरात्मनि ।
समावेशयसे सर्वं जगत्केवलकाम्यया ॥ २.६७.२६ ॥
How, O Bhīṣma, do you place the whole world in that man, that wicked-souled calf-herder, out of mere desire?
2.67.27
अथ चैषा न ते बुद्धिः प्रकृतिं याति भारत ।
मयैव कथितं पूर्वं कुलिङ्गशकुनिर्यथा ॥ २.६७.२७ ॥
And if this intellect of yours does not return to its natural state, O Bhārata, I have already told you the story of the kuliṅga bird.
2.67.28
कुलिङ्गशकुनिर्नाम पार्श्वे हिमवतः परे ।
भी तस्याः सदा वाचः श्रूयन्तेऽर्थविगर्हिताः ॥ २.६७.२८ ॥
Beyond the Himalaya, on the far side, there is a bird named kuliṅga; her words are always heard as frightful and censured in their meaning.
2.67.29
मा साहसमितीदं सा सततं वाशते किल ।
साहसं चात्मनातीव चरन्ती नावबुध्यते ॥ २.६७.२९ ॥
"Do not be rash" — this is what she constantly cries out; yet, walking excessively in her own rashness, she does not perceive it.
2.67.30
सा हि मांसार्गलं भीष्म मुखात्सिंहस्य खादतः ।
दन्तान्तरविलग्नं यत्तदादत्तेऽल्पचेतना ॥ २.६७.३० ॥
O Bhīṣma, that little-minded bird takes up the bit of flesh stuck between the teeth from the mouth of the lion while it is eating.
2.67.31
इच्छतः सा हि सिंहस्य भीष्म जीवत्यसंशयम् ।
तद्वत्त्वमप्यधर्मिष्ठ सदा वाचः प्रभाषसे ॥ २.६७.३१ ॥
O Bhīṣma, that wish of the lion who wishes certainly lives on. Likewise, O most unrighteous one, you too always keep speaking words.
2.67.32
इच्छतां भूमिपालानां भीष्म जीवस्यसंशयम् ।
लोकविद्विष्टकर्मा हि नान्योऽस्ति भवता समः ॥ २.६७.३२ ॥
O Bhīṣma, among the kings who wish, you certainly live on. There is no other equal to you, one whose deeds are hated by the world.
2.67.33
ततश्चेदिपतेः श्रुत्वा भीष्मः स कटुकं वचः ।
उवाचेदं वचो राजंश्चेदिराजस्य शृण्वतः ॥ २.६७.३३ ॥
Then Bhīṣma, having heard those harsh words of the lord of the Cedis, spoke these words, O king, while the king of the Cedis was listening.
2.67.34
इच्छतां किल नामाहं जीवाम्येषां महीक्षिताम् ।
सोऽहं न गणयाम्येतांस्तृणेनापि नराधिपान् ॥ २.६७.३४ ॥
"Among these rulers who wish, I indeed live on. I do not reckon these lords of men even as much as a blade of grass."
2.67.35
एवमुक्ते तु भीष्मेण ततः सञ्चुक्रुशुर्नृपाः ।
केचिज्जहृषिरे तत्र केचिद्भीष्मं जगर्हिरे ॥ २.६७.३५ ॥
When Bhīṣma had spoken thus, some of the kings then cried out; some there rejoiced, and some reviled Bhīṣma.
2.67.36
केचिदूचुर्महेष्वासाः श्रुत्वा भीष्मस्य यद्वचः ।
पापोऽवलिप्तो वृद्धश्च नायं भीष्मोऽर्हति क्षमाम् ॥ २.६७.३६ ॥
Having heard Bhīṣma's words, some great archers said, "This wicked, arrogant old man Bhīṣma does not deserve forbearance."
2.67.37
हन्यतां दुर्मतिर्भीष्मः पशुवत्साध्वयं नृपाः ।
सर्वैः समेत्य संरब्धैर्दह्यतां वा कटाग्निना ॥ २.६७.३७ ॥
O kings, let this ill-minded Bhīṣma be slain like a beast, or let all of you, gathered together in anger, burn him in a fire of reeds.
2.67.38
इति तेषां वचः श्रुत्वा ततः कुरुपितामहः ।
उवाच मतिमान्भीष्मस्तानेव वसुधाधिपान् ॥ २.६७.३८ ॥
Having heard their words, then Bhīṣma, the wise grandsire of the Kurus, spoke to those very lords of the earth.
2.67.39
उक्तस्योक्तस्य नेहान्तमहं समुपलक्षये ।
यत्तु वक्ष्यामि तत्सर्वं शृणुध्वं वसुधाधिपाः ॥ २.६७.३९ ॥
I do not perceive an end to what has been said and said again here; but listen, O lords of the earth, to all that I shall say.
2.67.40
पशुवद्घातनं वा मे दहनं वा कटाग्निना ।
क्रियतां मूर्ध्नि वो न्यस्तं मयेदं सकलं पदम् ॥ २.६७.४० ॥
Let me be slain like a beast, or burned in a fire of reeds; I have placed this whole footing of mine upon your heads.
2.67.41
एष तिष्ठति गोविन्दः पूजितोऽस्माभिरच्युतः ।
यस्य वस्त्वरते बुद्धिर्मरणाय स माधवम् ॥ २.६७.४१ ॥
Here stands Govinda, the Acyuta we have honored; whoever among you is averse in mind to death, let him go to Mādhava.
2.67.42
कृष्णमाह्वयतामद्य युद्धे चक्रगदाधरम् ।
यादवस्यैव देवस्य देहं विशतु पातितः ॥ २.६७.४२ ॥
Today in battle, challenge Kṛṣṇa, the wielder of discus and mace; let the one who falls enter the body of the Yādava god.