મહાભારત · અધ્યાય 2.67
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.67.1
नैषा चेदिपतेर्बुद्धिर्यया त्वाह्वयतेऽच्युतम् ।
नूनमेव जगद्भर्तुः कृष्णस्यैव विनिश्चयः। ॥ २.६७.१ ॥
આ ચેદિરાજની બુદ્ધિ નથી, જેનાથી તે અચ્યુતને પડકારે છે. ખરેખર આ જગતના ધારક કૃષ્ણનો જ નિશ્ચય છે.
2.67.2
को हि मां भीमसेनाद्य क्षितावर्हति पार्थिवः ।
क्षेप्तुं कालपरीतात्मा यथैष कुलपांसनः ॥ २.६७.२ ॥
આજે ભીમસેનની સામે, પૃથ્વી પર કયો રાજા મારું અપમાન કરવાને યોગ્ય છે? કાળથી ઘેરાયેલા મનવાળો, કુળને કલંક લગાડનાર આ આવું કરે છે.
2.67.3
एष ह्यस्य महाबाहुस्तेर्जोशश्च हरेर्ध्रुवम् ।
तमेव पुनरादातुं कुरुतेऽत्र मतिं हरिः ॥ २.६७.३ ॥
ખરેખર આ એ મહાબાહુ હરિના તેજનો અંશ છે. હરિ તેને ફરી પાછો લેવાનો વિચાર અહીં કરે છે.
2.67.4
येनैष कुरुशार्दूल शार्दूल इव चेदिराट् ।
गर्जत्यतीव दुर्बुद्धिः सर्वानस्मानचिन्तयन् ॥ २.६७.४ ॥
હે કુરુઓના વાઘ, જેના બળે આ ચેદિરાજ વાઘની જેમ અતિશય ગર્જે છે; આ દુર્બુદ્ધિ આપણા સર્વને ગણકારતો નથી.
2.67.5
ततो न ममृषे चैद्यस्तद्भीष्मवचनं तदा ।
उवाच चैन सङ्क्रुद्धः पुनर्भीष्ममथोत्तरम् ॥ २.६७.५ ॥
ત્યારે ચૈદ્ય (શિશુપાલ) ભીષ્મનાં એ વચનો સહન ન કરી શક્યો; અતિશય ક્રોધિત થઈને તેણે ભીષ્મને ફરી ઉત્તરમાં કહ્યું.
2.67.6
द्विषतां नोऽस्तु भीष्मैष प्रभावः केशवस्य यः ।
यस्य संस्तववक्ता त्वं बन्दिवत्सततोत्थितः ॥ २.६७.६ ॥
અમારા શત્રુઓને, હે ભીષ્મ, કેશવનો આ જ પ્રભાવ હો; જેનો સ્તુતિ-વક્તા તું છે, સદા બંદીની જેમ ઊભો રહેનાર.
2.67.7
संस्तवे चमनो भीष्म परेषां रमते यदि ।
तदा संस्तुहि राज्ञस्त्वमिमं हित्वा जनार्दनम् ॥ २.६७.७ ॥
હે ભીષ્મ, જો તારું મન બીજાઓની સ્તુતિમાં રમે છે, તો આ જનાર્દનને છોડીને રાજાઓની સ્તુતિ કર.
2.67.8
दरदं स्तुहि बाह्लीकमिमं पार्थिवसत्तमम् ।
जायमानेन येनेयभवद्दारिता मही ॥ २.६७.८ ॥
દરદ અને બાહ્લીકની સ્તુતિ કર; આ શ્રેષ્ઠ રાજાના જન્મથી જ આ પૃથ્વી ફાટી ગઈ.
2.67.9
वङ्गाङ्गविषयाध्यक्षं सहस्राक्षसमं बले ।
स्तुहि कर्णमिमं भीष्म महाचापविकर्षणम् ॥ २.६७.९ ॥
હે ભીષ્મ, વંગ અને અંગ દેશોના અધિપતિ, બળમાં ઇન્દ્ર સમાન, મહાન ધનુષ્ય ખેંચનાર આ કર્ણની સ્તુતિ કર.
2.67.10
यस्येमे कुण्डले दिव्ये सहजे देवनिर्मिते ।
कवचं च महाबाहो बालार्कसदृशप्रभम् ॥ २.६७.१० ॥
જેનાં આ દિવ્ય, જન્મજાત, દેવનિર્મિત કુંડળો; હે મહાબાહો, બાલસૂર્ય સમાન તેજસ્વી કવચ.
2.67.11
वासवप्रतिमो येन जरासन्धोऽतिदुर्जयः ।
विजितो बाहुयुद्धेन देहभेदं च लम्भितः ॥ २.६७.११ ॥
જેણે ઇન્દ્ર સમાન, અતિ દુર્જય જરાસંધને બાહુયુદ્ધમાં જીતીને તેનું શરીર ચીરાવ્યું.
2.67.12
द्रोणं द्रौणिं च साधु त्वं पितापुत्रौ महारथौ ।
स्तुहि स्तुत्यावुभौ भीष्म सततं द्विजसत्तमौ ॥ २.६७.१२ ॥
હે ભીષ્મ, દ્રોણ અને દ્રૌણિ—આ પિતા-પુત્ર મહારથીઓની સારી રીતે સ્તુતિ કર; બંને સ્તુત્ય, દ્વિજશ્રેષ્ઠ છે.
2.67.13
ययोरन्यतरो भीष्म सङ्क्रुद्धः सचराचराम् ।
इमां वसुमतीं कुर्यान्निः शेषामिति मे मतिः ॥ २.६७.१३ ॥
હે ભીષ્મ, તેમનામાંથી કોઈ એક ક્રોધે ભરાય તો ચરાચર સહિત આ પૃથ્વીનો સંપૂર્ણ નાશ કરી શકે, એવો મારો મત છે.
2.67.14
द्रोणस्य हि समं युद्धे न पश्यामि नराधिपम् ।
नाश्वत्थाम्नः समं भीष्म न च तौ स्तोतुमिच्छसि ॥ २.६७.१४ ॥
હે ભીષ્મ, યુદ્ધમાં દ્રોણ સમાન કોઈ નરેશ હું જોતો નથી, અને અશ્વત્થામા સમાન પણ નહીં; છતાં તમે તે બંનેની સ્તુતિ કરવા ઇચ્છતા નથી.
2.67.15
पृथिव्यां सागरान्तायां यो वैप्रतिसमो भवेत् ।
दुर्योधनं त्वं राजेन्द्रमतिक्रम्य महाभुजम् ॥ २.६७.१५ ॥
સાગરથી ઘેરાયેલી આ પૃથ્વી પર જે તેના સમાન હોય, તે રાજેન્દ્ર મહાબાહુ દુર્યોધનને પણ વટાવીને તમે કોની પ્રશંસા કરો છો?
2.67.16
जयद्रथं च राजानं कृतास्त्रं दृढविक्रमम् ।
द्रुमं किम्पुरुषाचार्यं लोके प्रथितविक्रमम्।
अतिक्रम्य महावीर्यं किं प्रशंससि केशवम् ॥ २.६७.१६ ॥
શસ્ત્રવિદ્યામાં નિપુણ, દૃઢ પરાક્રમી રાજા જયદ્રથ અને કિંપુરુષોના આચાર્ય, લોકપ્રસિદ્ધ પરાક્રમી દ્રુમને પણ વટાવીને તમે મહાવીર્ય કેશવની પ્રશંસા કેમ કરો છો?
2.67.17
वृद्धं च भरताचार्यं तथा शारद्वतं कृपम् ।
अतिक्रम्य महावीर्यं किं प्रशंससि केशवम् ॥ २.६७.१७ ॥
વૃદ્ધ, ભરતવંશના આચાર્ય શારદ્વતપુત્ર કૃપને પણ વટાવીને તમે મહાવીર્ય કેશવની પ્રશંસા કેમ કરો છો?
2.67.18
धनुर्धराणां प्रवरं रुक्मिणं पुरुषोत्तमम् ।
अतिक्रम्य महावीर्यं किं प्रशंससि केशवम् ॥ २.६७.१८ ॥
ધનુર્ધરોમાં શ્રેષ્ઠ, પુરુષોત્તમ રુક્મીને પણ વટાવીને તમે મહાવીર્ય કેશવની પ્રશંસા કેમ કરો છો?
2.67.19
भीष्मकं च महावीर्यं दन्तवक्त्रं च भूमिपम् ।
भगदत्तं यूपकेथु जयत्सेनं च मागधम् ॥ २.६७.१९ ॥
મહાપરાક્રમી ભીષ્મક, ભૂપતિ દંતવક્ત્ર, ભગદત્ત, યૂપકેતુ અને મગધનો જયત્સેન.
2.67.20
विराटद्रुपदौ चोभौ शकुनिं च बहद्बलम् ।
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ पाण्ड्यं श्वेतमथोत्तमम् ॥ २.६७.२० ॥
વિરાટ અને દ્રુપદ બંને, બૃહદ્બલ શકુનિ, અવંતીના વિંદ અને અનુવિંદ, પાંડ્ય અને ઉત્તમ શ્વેત.
2.67.21
शङ्खं च सुमहाभागं वृषसेनं च मानिनम् ।
एकलव्यं च विक्रान्तं कालिङ्गं च महारथम् ॥ २.६७.२१ ॥
અતિ ભાગ્યશાળી શંખ, માની વૃષસેન, પરાક્રમી એકલવ્ય અને કલિંગનો મહારથી.
2.67.22
अतिक्रम्य महावीर्यं किं प्रशंसति केशवम् ।
शल्यादीनपि कस्मात्त्वं न स्तौषि वसुधाधिपान्।
स्तवाय यदि ते बुद्धिर्वर्तते भीष्म वसुधाधिपान्। ॥ २.६७.२२ ॥
મહાપરાક્રમીને છોડીને કેશવની પ્રશંસા તું કેમ કરે છે? શલ્ય વગેરે ભૂપતિઓની તું કેમ પ્રશંસા કરતો નથી? હે ભીષ્મ, સ્તુતિની બુદ્ધિ હોય તો ભૂપતિઓની સ્તુતિ કર.
2.67.23
किं हि शक्यं मया कर्तुं यद्वृद्धानां त्वया नृप ।
पुरा कथयतां नूनं न श्रुतं धर्मवादिनाम् ॥ २.६७.२३ ॥
હે રાજન, તું કહેલા વૃદ્ધોની વાત હું કેવી રીતે કરી શકું? પૂર્વે ધર્મવાદીઓએ કહેલું તેં ચોક્કસ સાંભળ્યું નથી.
2.67.24
आत्मनिन्दात्मपूजा च परनिन्दा परस्तवः ।
अनाचरितमार्याणामिति ते भीष्म न श्रुतम् ॥ २.६७.२४ ॥
આત્મનિંદા, આત્મપૂજા, પરનિંદા અને પરસ્તુતિ — આ આર્યોએ આચર્યું નથી, એમ હે ભીષ્મ, તેં સાંભળ્યું નથી?
2.67.25
यदस्तव्यमिमं शश्वन्मोहात्संस्तौषि भक्तितः ।
केशवं तच्च ते भीष्म न कश्चिदनुमन्यते ॥ २.६७.२५ ॥
હે ભીષ્મ, મોહથી સદા ભક્તિથી તું આ કેશવની સ્તુતિ કરે છે; તે સ્તુત્ય નથી, તેને કોઈ સ્વીકારતું નથી.
2.67.26
कथं भोजस्य पुरुषे वत्सपाले दुरात्मनि ।
समावेशयसे सर्वं जगत्केवलकाम्यया ॥ २.६७.२६ ॥
ભોજના તે માણસમાં, વાછરડાં ચરાવનાર તે દુરાત્મામાં, કેવળ ઇચ્છાથી તું સકળ જગતને કેમ સ્થાપે છે?
2.67.27
अथ चैषा न ते बुद्धिः प्रकृतिं याति भारत ।
मयैव कथितं पूर्वं कुलिङ्गशकुनिर्यथा ॥ २.६७.२७ ॥
હે ભારત, તારી આ બુદ્ધિ જો પોતાના સ્વભાવ પર પાછી ન ફરે, તો મેં પહેલાં કુલિંગ પક્ષી વિશે કહ્યું છે તેમ.
2.67.28
कुलिङ्गशकुनिर्नाम पार्श्वे हिमवतः परे ।
भी तस्याः सदा वाचः श्रूयन्तेऽर्थविगर्हिताः ॥ २.६७.२८ ॥
હિમાલયની પેલી બાજુ કુલિંગ નામનું પક્ષી છે; તેની વાણી હંમેશાં ભયજનક અને અર્થમાં નિંદિત સંભળાય છે.
2.67.29
मा साहसमितीदं सा सततं वाशते किल ।
साहसं चात्मनातीव चरन्ती नावबुध्यते ॥ २.६७.२९ ॥
"સાહસ ન કર" — આ જ તે સતત પોકારે છે; પોતાના જ સાહસમાં અતિશય વિચરતાં તે જાણતી નથી.
2.67.30
सा हि मांसार्गलं भीष्म मुखात्सिंहस्य खादतः ।
दन्तान्तरविलग्नं यत्तदादत्तेऽल्पचेतना ॥ २.६७.३० ॥
હે ભીષ્મ, તે અલ્પબુદ્ધિ પક્ષી સિંહ ખાતો હોય ત્યારે તેના મુખમાંથી દાંત વચ્ચે ફસાયેલો માંસનો ટુકડો ઉપાડી લે છે.
2.67.31
इच्छतः सा हि सिंहस्य भीष्म जीवत्यसंशयम् ।
तद्वत्त्वमप्यधर्मिष्ठ सदा वाचः प्रभाषसे ॥ २.६७.३१ ॥
હે ભીષ્મ, ઇચ્છતા સિંહની તે (ઇચ્છા) નિઃસંદેહ જીવે છે. એ જ રીતે, હે અધર્મિષ્ઠ, તું પણ સદા વચનો બોલે છે.
2.67.32
इच्छतां भूमिपालानां भीष्म जीवस्यसंशयम् ।
लोकविद्विष्टकर्मा हि नान्योऽस्ति भवता समः ॥ २.६७.३२ ॥
હે ભીષ્મ, ઇચ્છતા ભૂપાલો વચ્ચે તું નિઃસંદેહ જીવે છે. લોકદ્વેષી કર્મ કરનાર તારા સમાન બીજો કોઈ નથી.
2.67.33
ततश्चेदिपतेः श्रुत्वा भीष्मः स कटुकं वचः ।
उवाचेदं वचो राजंश्चेदिराजस्य शृण्वतः ॥ २.६७.३३ ॥
ત્યારે ચેદિપતિનું તે કડવું વચન સાંભળીને ભીષ્મે, હે રાજન, ચેદિરાજ સાંભળતા હતા ત્યારે આ વચન કહ્યું.
2.67.34
इच्छतां किल नामाहं जीवाम्येषां महीक्षिताम् ।
सोऽहं न गणयाम्येतांस्तृणेनापि नराधिपान् ॥ २.६७.३४ ॥
"ઇચ્છતા આ ભૂપાલોની વચ્ચે હું જ તો જીવું છું. તે હું આ નરાધિપોને તણખલા જેટલા પણ ગણતો નથી."
2.67.35
एवमुक्ते तु भीष्मेण ततः सञ्चुक्रुशुर्नृपाः ।
केचिज्जहृषिरे तत्र केचिद्भीष्मं जगर्हिरे ॥ २.६७.३५ ॥
ભીષ્મે આ રીતે કહ્યું ત્યારે કેટલાક રાજાઓ ચીસો પાડી ઊઠ્યા; ત્યાં કેટલાક હર્ષિત થયા, તો કેટલાકે ભીષ્મની નિંદા કરી.
2.67.36
केचिदूचुर्महेष्वासाः श्रुत्वा भीष्मस्य यद्वचः ।
पापोऽवलिप्तो वृद्धश्च नायं भीष्मोऽर्हति क्षमाम् ॥ २.६७.३६ ॥
ભીષ્મનું તે વચન સાંભળીને કેટલાક મહાધનુર્ધરો બોલ્યા, "આ પાપી, અભિમાની અને વૃદ્ધ ભીષ્મ ક્ષમાને લાયક નથી."
2.67.37
हन्यतां दुर्मतिर्भीष्मः पशुवत्साध्वयं नृपाः ।
सर्वैः समेत्य संरब्धैर्दह्यतां वा कटाग्निना ॥ २.६७.३७ ॥
હે રાજાઓ, આ દુર્બુદ્ધિ ભીષ્મને પશુની જેમ મારી નાખો; અથવા બધા ભેગા મળી, ક્રોધે ભરાઈ, એને કટાગ્નિમાં બાળી નાખો.
2.67.38
इति तेषां वचः श्रुत्वा ततः कुरुपितामहः ।
उवाच मतिमान्भीष्मस्तानेव वसुधाधिपान् ॥ २.६७.३८ ॥
તેમના આ વચનો સાંભળીને કુરુપિતામહ બુદ્ધિમાન ભીષ્મે એ જ ભૂપતિઓને કહ્યું.
2.67.39
उक्तस्योक्तस्य नेहान्तमहं समुपलक्षये ।
यत्तु वक्ष्यामि तत्सर्वं शृणुध्वं वसुधाधिपाः ॥ २.६७.३९ ॥
કહેલા પર કહેવાનો અંત હું અહીં જોતો નથી; પણ હે ભૂપતિઓ, હું જે કહીશ તે બધું સાંભળો.
2.67.40
पशुवद्घातनं वा मे दहनं वा कटाग्निना ।
क्रियतां मूर्ध्नि वो न्यस्तं मयेदं सकलं पदम् ॥ २.६७.४० ॥
મને પશુની જેમ મારી નાખો અથવા કટાગ્નિમાં બાળો; મારું આ સંપૂર્ણ પદ મેં તમારા માથે મૂક્યું છે.
2.67.41
एष तिष्ठति गोविन्दः पूजितोऽस्माभिरच्युतः ।
यस्य वस्त्वरते बुद्धिर्मरणाय स माधवम् ॥ २.६७.४१ ॥
આ ગોવિંદ ઊભા છે, જેમની અમે પૂજા કરી છે તે અચ્યુત. તમારામાંથી જેની બુદ્ધિ મૃત્યુ માટે વિમુખ છે, તે માધવ પાસે જાય.
2.67.42
कृष्णमाह्वयतामद्य युद्धे चक्रगदाधरम् ।
यादवस्यैव देवस्य देहं विशतु पातितः ॥ २.६७.४२ ॥
આજે યુદ્ધમાં ચક્ર-ગદાધારી કૃષ્ણને પડકારો; જે પડે તે યાદવદેવના દેહમાં પ્રવેશ કરે.