มหาภารตะ · อัธยายะ 2.67
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.67.1
नैषा चेदिपतेर्बुद्धिर्यया त्वाह्वयतेऽच्युतम् ।
नूनमेव जगद्भर्तुः कृष्णस्यैव विनिश्चयः। ॥ २.६७.१ ॥
การกระทำนี้ไม่ใช่ความคิดของเจ้าแห่งเจทิ ผู้ท้าทายพระอัจยุต แน่นอนว่านี่คือการตัดสินใจของพระกฤษณะ ผู้ทรงค้ำจุนโลกนั่นเอง
2.67.2
को हि मां भीमसेनाद्य क्षितावर्हति पार्थिवः ।
क्षेप्तुं कालपरीतात्मा यथैष कुलपांसनः ॥ २.६७.२ ॥
วันนี้ต่อหน้าภีมเสนะ กษัตริย์องค์ใดในแผ่นดินจะกล้าดูหมิ่นข้าพเจ้า เหมือนผู้นี้ที่จิตถูกความตายครอบงำ ผู้ทำให้ตระกูลของตนมัวหมอง
2.67.3
एष ह्यस्य महाबाहुस्तेर्जोशश्च हरेर्ध्रुवम् ।
तमेव पुनरादातुं कुरुतेऽत्र मतिं हरिः ॥ २.६७.३ ॥
แน่นอนว่าผู้นี้เป็นส่วนหนึ่งของรัศมีแห่งฮริผู้มีพระพาหาใหญ่ ฮริทรงประสงค์จะนำผู้นี้กลับคืนไปอีกครั้งในที่นี้
2.67.4
येनैष कुरुशार्दूल शार्दूल इव चेदिराट् ।
गर्जत्यतीव दुर्बुद्धिः सर्वानस्मानचिन्तयन् ॥ २.६७.४ ॥
ข้าแต่เสือแห่งกุรุ ผู้มีกำลังที่ทำให้เจ้าแห่งเจทินี้คำรามอย่างยิ่งเหมือนเสือ ผู้มีจิตชั่วร้ายนี้ ไม่ใส่ใจพวกเราทุกคนเลย
2.67.5
ततो न ममृषे चैद्यस्तद्भीष्मवचनं तदा ।
उवाच चैन सङ्क्रुद्धः पुनर्भीष्ममथोत्तरम् ॥ २.६७.५ ॥
จากนั้น ไชทยะ (ศิศุปาละ) ไม่อาจอดกลั้นถ้อยคำของภีษมะในขณะนั้นได้ ด้วยความโกรธยิ่ง เขาจึงกล่าวตอบภีษมะอีกครั้ง
2.67.6
द्विषतां नोऽस्तु भीष्मैष प्रभावः केशवस्य यः ।
यस्य संस्तववक्ता त्वं बन्दिवत्सततोत्थितः ॥ २.६७.६ ॥
ข้าแต่ภีษมะ ขอให้อานุภาพของเกศวะที่มีต่อศัตรูของพวกเรานี้จงเป็นไปเถิด ผู้ซึ่งท่านเป็นผู้ยกย่องสรรเสริญ ผู้ลุกขึ้นกล่าวคำสรรเสริญเสมอดังนักกวีผู้ขับร้อง
2.67.7
संस्तवे चमनो भीष्म परेषां रमते यदि ।
तदा संस्तुहि राज्ञस्त्वमिमं हित्वा जनार्दनम् ॥ २.६७.७ ॥
ข้าแต่ภีษมะ หากใจของท่านยินดีในการสรรเสริญผู้อื่น ก็จงละทิ้งชนารทนะผู้นี้เสีย แล้วสรรเสริญบรรดากษัตริย์เถิด
2.67.8
दरदं स्तुहि बाह्लीकमिमं पार्थिवसत्तमम् ।
जायमानेन येनेयभवद्दारिता मही ॥ २.६७.८ ॥
จงสรรเสริญทรทะและพาหลิกะ กษัตริย์ผู้ประเสริฐที่สุดเหล่านี้ เพราะเพียงการประสูติของผู้นี้ แผ่นดินนี้ก็ได้แยกออก
2.67.9
वङ्गाङ्गविषयाध्यक्षं सहस्राक्षसमं बले ।
स्तुहि कर्णमिमं भीष्म महाचापविकर्षणम् ॥ २.६७.९ ॥
ข้าแต่ภีษมะ จงสรรเสริญกรรณะผู้นี้ เจ้าแห่งแคว้นวังคะและอังคะ มีกำลังเท่าพระอินทร์ ผู้ดึงธนูใหญ่
2.67.10
यस्येमे कुण्डले दिव्ये सहजे देवनिर्मिते ।
कवचं च महाबाहो बालार्कसदृशप्रभम् ॥ २.६७.१० ॥
ตุ้มหูทิพย์เหล่านี้เป็นของผู้ใด ที่ติดมาแต่กำเนิดและเทพเจ้าสร้างให้ และข้าแต่ผู้มีพระพาหาใหญ่ เกราะของผู้ใดที่มีรัศมีเหมือนดวงอาทิตย์ยามอรุณ
2.67.11
वासवप्रतिमो येन जरासन्धोऽतिदुर्जयः ।
विजितो बाहुयुद्धेन देहभेदं च लम्भितः ॥ २.६७.११ ॥
ชราสันธะผู้เทียบเท่าพระอินทร์และพ่ายแพ้ได้ยากยิ่ง ถูกผู้ใดเอาชนะในการต่อสู้ด้วยมือเปล่า และทำให้ร่างกายต้องแยกออกเป็นสองส่วน
2.67.12
द्रोणं द्रौणिं च साधु त्वं पितापुत्रौ महारथौ ।
स्तुहि स्तुत्यावुभौ भीष्म सततं द्विजसत्तमौ ॥ २.६७.१२ ॥
ข้าแต่ภีษมะ จงสรรเสริญโทรณะและบุตรของโทรณะให้ดี ทั้งสองพ่อลูกนั้นเป็นมหารถ ข้าแต่ภีษมะ ทั้งสองควรได้รับคำสรรเสริญ เป็นผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้เกิดสองครั้ง
2.67.13
ययोरन्यतरो भीष्म सङ्क्रुद्धः सचराचराम् ।
इमां वसुमतीं कुर्यान्निः शेषामिति मे मतिः ॥ २.६७.१३ ॥
ข้าแต่ภีษมะ หากคนใดคนหนึ่งในสองนั้นโกรธขึ้นมา ก็อาจทำให้แผ่นดินนี้พร้อมด้วยสิ่งที่เคลื่อนไหวและไม่เคลื่อนไหวสิ้นซาก นี่คือความเห็นของข้าพเจ้า
2.67.14
द्रोणस्य हि समं युद्धे न पश्यामि नराधिपम् ।
नाश्वत्थाम्नः समं भीष्म न च तौ स्तोतुमिच्छसि ॥ २.६७.१४ ॥
ข้าแต่ภีษมะ ในการรบ ข้าพเจ้าไม่เห็นเจ้าแห่งมนุษย์ผู้ใดเสมอโทรณะ และไม่มีผู้ใดเสมออัศวัตถามา แต่ท่านก็ไม่ประสงค์จะสรรเสริญทั้งสองคนนั้น
2.67.15
पृथिव्यां सागरान्तायां यो वैप्रतिसमो भवेत् ।
दुर्योधनं त्वं राजेन्द्रमतिक्रम्य महाभुजम् ॥ २.६७.१५ ॥
บนแผ่นดินที่มีมหาสมุทรเป็นขอบเขต ผู้ใดจะเทียบเท่ากับเขาได้ ท่านละเลยแม้ทุรโยธน์ ราชาแห่งกษัตริย์ ผู้มีพระพาหาใหญ่ แล้วท่านสรรเสริญใคร
2.67.16
जयद्रथं च राजानं कृतास्त्रं दृढविक्रमम् ।
द्रुमं किम्पुरुषाचार्यं लोके प्रथितविक्रमम्।
अतिक्रम्य महावीर्यं किं प्रशंससि केशवम् ॥ २.६७.१६ ॥
ละเลยพระเจ้าชยัทรถ ผู้ชำนาญอาวุธและมีความกล้าหาญมั่นคง และทรุมะ อาจารย์ของกิมปุรุษะ ผู้มีชื่อเสียงด้านความกล้าหาญในโลก แล้วเหตุใดท่านจึงสรรเสริญเกศวะผู้มีอานุภาพยิ่งใหญ่
2.67.17
वृद्धं च भरताचार्यं तथा शारद्वतं कृपम् ।
अतिक्रम्य महावीर्यं किं प्रशंससि केशवम् ॥ २.६७.१७ ॥
ละเลยกฤปะผู้เฒ่า บุตรของศารทวัต อาจารย์ของชนภรตะ แล้วเหตุใดท่านจึงสรรเสริญเกศวะผู้มีอานุภาพยิ่งใหญ่
2.67.18
धनुर्धराणां प्रवरं रुक्मिणं पुरुषोत्तमम् ।
अतिक्रम्य महावीर्यं किं प्रशंससि केशवम् ॥ २.६७.१८ ॥
ละเลยรุกมินผู้เป็นเลิศในหมู่นักธนู ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่บุรุษ แล้วเหตุใดท่านจึงสรรเสริญเกศวะผู้มีอานุภาพยิ่งใหญ่
2.67.19
भीष्मकं च महावीर्यं दन्तवक्त्रं च भूमिपम् ।
भगदत्तं यूपकेथु जयत्सेनं च मागधम् ॥ २.६७.१९ ॥
และภีษมกะผู้มีอานุภาพยิ่งใหญ่ ทันตวักตระ เจ้าแห่งแผ่นดิน ภคทัต ยูปเกตุ และชยัตเสนะแห่งมคธ
2.67.20
विराटद्रुपदौ चोभौ शकुनिं च बहद्बलम् ।
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ पाण्ड्यं श्वेतमथोत्तमम् ॥ २.६७.२० ॥
ทั้งวิราฏและทรุปทะ ศกุนิผู้มีกองทัพใหญ่ วินทะและอนุวินทะแห่งอวันตี ปาณฑยะ และเศวตผู้ประเสริฐที่สุด
2.67.21
शङ्खं च सुमहाभागं वृषसेनं च मानिनम् ।
एकलव्यं च विक्रान्तं कालिङ्गं च महारथम् ॥ २.६७.२१ ॥
ศังขะผู้มีโชคอันยิ่งใหญ่ วฤษเสนะผู้ทระนง เอกลัพยะผู้กล้าหาญ และกาลิงคะผู้เป็นรถีผู้ยิ่งใหญ่
2.67.22
अतिक्रम्य महावीर्यं किं प्रशंसति केशवम् ।
शल्यादीनपि कस्मात्त्वं न स्तौषि वसुधाधिपान्।
स्तवाय यदि ते बुद्धिर्वर्तते भीष्म वसुधाधिपान्। ॥ २.६७.२२ ॥
เหตุใดท่านจึงละผู้มีพลังอันยิ่งใหญ่ไว้ แล้วยกย่องเกศวะ เหตุใดท่านจึงไม่ยกย่องศัลยะและเหล่าเจ้าแห่งแผ่นดินอื่น ๆ ดูกร ภีษมะ หากจิตของท่านตั้งมั่นอยู่ที่การสรรเสริญ ก็จงสรรเสริญเหล่าเจ้าแห่งแผ่นดินเถิด
2.67.23
किं हि शक्यं मया कर्तुं यद्वृद्धानां त्वया नृप ।
पुरा कथयतां नूनं न श्रुतं धर्मवादिनाम् ॥ २.६७.२३ ॥
ข้าแต่พระราชา เหตุใดข้าพเจ้าจึงจะทำได้ตามที่ท่านกล่าวถึงผู้เฒ่าทั้งหลาย แท้จริงท่านคงยังไม่เคยได้ยินถ้อยคำของผู้กล่าวธรรมในกาลก่อน
2.67.24
आत्मनिन्दात्मपूजा च परनिन्दा परस्तवः ।
अनाचरितमार्याणामिति ते भीष्म न श्रुतम् ॥ २.६७.२४ ॥
การตำหนิตนเอง การบูชาตนเอง การตำหนิผู้อื่น และการสรรเสริญผู้อื่น ไม่เคยถูกปฏิบัติโดยผู้ประเสริฐทั้งหลาย ดูกร ภีษมะ ท่านไม่เคยได้ยินเรื่องนี้หรือ
2.67.25
यदस्तव्यमिमं शश्वन्मोहात्संस्तौषि भक्तितः ।
केशवं तच्च ते भीष्म न कश्चिदनुमन्यते ॥ २.६७.२५ ॥
ดูกร ภีษมะ ท่านด้วยความหลงและความศรัทธาได้สรรเสริญบุรุษผู้นี้อยู่เสมอ ซึ่งเกศวะนั้นไม่คู่ควรแก่การสรรเสริญ และไม่มีผู้ใดเห็นชอบด้วย
2.67.26
कथं भोजस्य पुरुषे वत्सपाले दुरात्मनि ।
समावेशयसे सर्वं जगत्केवलकाम्यया ॥ २.६७.२६ ॥
ดูกร ภีษมะ ท่านเอาโลกทั้งสิ้นไปใส่ไว้ในบุรุษผู้นั้น ผู้เป็นคนเลี้ยงลูกวัวผู้มีจิตชั่วร้ายของตระกูลโภชะ ได้อย่างไรเพียงเพราะความปรารถนาเท่านั้น
2.67.27
अथ चैषा न ते बुद्धिः प्रकृतिं याति भारत ।
मयैव कथितं पूर्वं कुलिङ्गशकुनिर्यथा ॥ २.६७.२७ ॥
ดูกร ภารตะ หากความคิดของท่านนี้ไม่กลับคืนสู่สภาวะเดิม ข้าได้เล่าเรื่องนกกุลิงคะให้ท่านฟังมาแล้วก่อนหน้านี้
2.67.28
कुलिङ्गशकुनिर्नाम पार्श्वे हिमवतः परे ।
भी तस्याः सदा वाचः श्रूयन्तेऽर्थविगर्हिताः ॥ २.६७.२८ ॥
มีนกชื่อกุลิงคะอยู่ที่ฟากไกลของเทือกเขาหิมาลัย ถ้อยคำของนางได้ยินอยู่เสมอว่าน่าสะพรึงกลัวและถูกตำหนิในความหมาย
2.67.29
मा साहसमितीदं सा सततं वाशते किल ।
साहसं चात्मनातीव चरन्ती नावबुध्यते ॥ २.६७.२९ ॥
"อย่าบุ่มบ่าม" นี่คือสิ่งที่นางร้องอยู่เสมอ แต่ตัวนางเองกลับบุ่มบ่ามอย่างยิ่ง จึงไม่รู้ตัว
2.67.30
सा हि मांसार्गलं भीष्म मुखात्सिंहस्य खादतः ।
दन्तान्तरविलग्नं यत्तदादत्तेऽल्पचेतना ॥ २.६७.३० ॥
ดูกร ภีษมะ นกผู้มีจิตใจน้อยนิดนั้นคาบเอาชิ้นเนื้อที่ติดอยู่ระหว่างซี่ฟันออกจากปากของสิงโตขณะที่มันกำลังกินอยู่
2.67.31
इच्छतः सा हि सिंहस्य भीष्म जीवत्यसंशयम् ।
तद्वत्त्वमप्यधर्मिष्ठ सदा वाचः प्रभाषसे ॥ २.६७.३१ ॥
ดูกร ภีษมะ ความปรารถนาของสิงโตที่ประสงค์จะกินย่อมทำให้นกนั้นมีชีวิตอยู่อย่างไม่ต้องสงสัย ดูกร ผู้ไร้ธรรม แม้ท่านก็เช่นกัน ท่านพูดถ้อยคำอยู่เสมอ
2.67.32
इच्छतां भूमिपालानां भीष्म जीवस्यसंशयम् ।
लोकविद्विष्टकर्मा हि नान्योऽस्ति भवता समः ॥ २.६७.३२ ॥
ดูกร ภีษมะ ในหมู่เจ้าแผ่นดินผู้ปรารถนา ท่านย่อมมีชีวิตอยู่อย่างไม่ต้องสงสัย เพราะไม่มีผู้ใดเสมอท่าน ผู้มีการกระทำที่โลกเกลียดชัง
2.67.33
ततश्चेदिपतेः श्रुत्वा भीष्मः स कटुकं वचः ।
उवाचेदं वचो राजंश्चेदिराजस्य शृण्वतः ॥ २.६७.३३ ॥
ครั้นแล้ว ภีษมะได้ฟังถ้อยคำอันรุนแรงของเจ้าแห่งเจทิ จึงกล่าวถ้อยคำนี้ ดูกร พระราชา ขณะที่พระราชาแห่งเจทิกำลังฟังอยู่
2.67.34
इच्छतां किल नामाहं जीवाम्येषां महीक्षिताम् ।
सोऽहं न गणयाम्येतांस्तृणेनापि नराधिपान् ॥ २.६७.३४ ॥
"ในหมู่เจ้าผู้ปรารถนาเหล่านี้ ข้ามีชีวิตอยู่ได้จริง ๆ แต่ข้าไม่นับเจ้าแห่งมนุษย์เหล่านี้แม้เพียงใบหญ้าหนึ่งใบ"
2.67.35
एवमुक्ते तु भीष्मेण ततः सञ्चुक्रुशुर्नृपाः ।
केचिज्जहृषिरे तत्र केचिद्भीष्मं जगर्हिरे ॥ २.६७.३५ ॥
เมื่อภีษมะกล่าวดังนี้แล้ว เจ้าผู้ครองแคว้นบางพระองค์จึงโห่ร้องประท้วง บางพระองค์ชื่นชมในที่นั้น และบางพระองค์ก็ติเตียนภีษมะ
2.67.36
केचिदूचुर्महेष्वासाः श्रुत्वा भीष्मस्य यद्वचः ।
पापोऽवलिप्तो वृद्धश्च नायं भीष्मोऽर्हति क्षमाम् ॥ २.६७.३६ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำของภีษมะแล้ว นักธนูผู้ยิ่งใหญ่บางพระองค์กล่าวว่า "ผู้เฒ่าชั่วร้ายและหยิ่งทะนงผู้นี้ภีษมะไม่สมควรได้รับการอภัย"
2.67.37
हन्यतां दुर्मतिर्भीष्मः पशुवत्साध्वयं नृपाः ।
सर्वैः समेत्य संरब्धैर्दह्यतां वा कटाग्निना ॥ २.६७.३७ ॥
ขอให้ภีษมะผู้มีความคิดชั่วนี้ถูกฆ่าเหมือนสัตว์เถิด ข้าแต่เจ้าทั้งหลาย หรือไม่ก็ขอให้ทุกพระองค์รวมตัวกันด้วยความโกรธแล้วเผาเขาด้วยไฟจากต้นอ้อเถิด
2.67.38
इति तेषां वचः श्रुत्वा ततः कुरुपितामहः ।
उवाच मतिमान्भीष्मस्तानेव वसुधाधिपान् ॥ २.६७.३८ ॥
ครั้นได้ฟังถ้อยคำของพวกเขาแล้ว ภีษมะผู้เป็นปู่ของชาวกุรุผู้มีปัญญา จึงกล่าวกับเจ้าแห่งแผ่นดินเหล่านั้นนั่นเอง
2.67.39
उक्तस्योक्तस्य नेहान्तमहं समुपलक्षये ।
यत्तु वक्ष्यामि तत्सर्वं शृणुध्वं वसुधाधिपाः ॥ २.६७.३९ ॥
ข้าไม่เห็นจุดสิ้นสุดของสิ่งที่ถูกกล่าวแล้วกล่าวอีกในที่นี้ แต่ดูกร เจ้าแห่งแผ่นดิน จงฟังทุกสิ่งที่ข้าจะกล่าว
2.67.40
पशुवद्घातनं वा मे दहनं वा कटाग्निना ।
क्रियतां मूर्ध्नि वो न्यस्तं मयेदं सकलं पदम् ॥ २.६७.४० ॥
จะฆ่าข้าเหมือนสัตว์ หรือเผาข้าด้วยไฟจากต้นอ้อก็ตามเถิด ข้าได้วางเท้าทั้งหมดของข้านี้ไว้บนศีรษะของพวกท่านแล้ว
2.67.41
एष तिष्ठति गोविन्दः पूजितोऽस्माभिरच्युतः ।
यस्य वस्त्वरते बुद्धिर्मरणाय स माधवम् ॥ २.६७.४१ ॥
ที่นี่ โควินทะยืนอยู่ อจยุตะซึ่งพวกเราได้บูชาแล้ว ผู้ใดในพวกท่านมีใจเกลียดความตาย ให้ผู้นั้นไปหาพระมาธวะเถิด
2.67.42
कृष्णमाह्वयतामद्य युद्धे चक्रगदाधरम् ।
यादवस्यैव देवस्य देहं विशतु पातितः ॥ २.६७.४२ ॥
วันนี้ในการรบ จงท้าพระกฤษณะผู้ทรงจักรและคทาเถิด ให้ผู้ที่ล้มลงเข้าสู่ร่างของพระเจ้าแห่งยาทพนั้นเถิด