महाभारत · अध्याय 2.68
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.68.1
वचः श्रुत्वैव भीष्मस्य चेदिराडुरुविक्रमः ।
युयुत्सुर्वासुदेवेन वासुदेवमुवाच ह ॥ २.६८.१ ॥
भीष्माचे वचन ऐकताच महापराक्रमी चेदिराज युद्धाच्या इच्छेने वासुदेवाला म्हणाला.
2.68.2
आह्वये त्वां रणं गच्छ मया सार्धं जनार्दन ।
यावदद्य निहन्मि त्वां सहितं सर्वपाण्डवैः ॥ २.६८.२ ॥
हे जनार्दना, मी तुला युद्धासाठी आव्हान देतो; माझ्यासोबत चल. आजच मी तुला सर्व पांडवांसह ठार मारीन.
2.68.3
सह त्वया हि मे वध्याः सर्वथा कृष्ण पाण्डवाः ।
नृपतीन्समतिक्रम्य यैरराजा त्वमर्चितः ॥ २.६८.३ ॥
हे कृष्णा, तुझ्यासह पांडव माझ्याकडून नक्कीच वध्य आहेत; इतर राजांना डावलून ज्यांनी राजा नसलेल्या तुझी पूजा केली.
2.68.4
ये त्वां दासमराजानं बाल्यादर्चन्ति दुर्मतिम् ।
अनर्हमर्हवत्कृष्ण वध्यास्त इति मे मतिः ॥ २.६८.४ ॥
दास आणि राजा नसलेल्या तुला बालपणाच्या मूर्खपणाने जे पूजतात, हे कृष्णा, अयोग्य असूनही तुला योग्याप्रमाणे पूजले; ते वध्य आहेत असे माझे मत आहे.
2.68.5
इत्युक्त्वा राजशार्दूल शार्दूल इव नादयन् ।
पश्यतां सर्वभूतानां शिशुपालः प्रतापवान् ॥ २.६८.५ ॥
असे बोलून, राजांमधील व्याघ्र असा प्रतापी शिशुपाल, वाघासारखा गर्जना करीत, सर्व प्राणी पाहत असताना.
2.68.6
स रणायैव सङ्क्रुद्धः सन्नद्धः सर्वराजभिः ।
सुनीथः प्रययौ क्षिप्रं पार्थयज्ञजिघांसया ॥ २.६८.६ ॥
तो क्रोधाने भरलेला, युद्धासाठीच सज्ज होऊन, सर्व राजांसह, पार्थाचा यज्ञ नष्ट करण्याच्या इच्छेने लवकर निघाला.
2.68.7
ततश्चक्रगदापाणिः केशवः केशिहा हरिः ।
सध्वजं रथमास्थाय दारुकेण सुसत्कृतम्।
भीष्मेण दत्तहस्तोऽसावारुहोह रथोत्तमम् ॥ २.६८.७ ॥
नंतर चक्र व गदा हाती असलेले केशव, केशीचा वध करणारे हरी, ध्वजेसह असलेल्या रथावर दारुकाने उत्तम सत्कारपूर्वक आरूढ झाले; भीष्मांनी हात देऊन त्यांना उत्तम रथावर चढवले.
2.68.8
तेन पापस्वभावेन कोपितान्सर्वपार्थिवान् ।
आससाद रणे कृष्णः सज्जितैकरथः स्थितः ॥ २.६८.८ ॥
त्या पापस्वभावी माणसामुळे कोपलेल्या सर्व राजांना, सज्ज केलेल्या एकाच रथात उभे राहून कृष्णाने रणात गाठले.
2.68.9
ततः पुष्करपत्राक्षं तार्क्ष्यध्वजरथे स्थितम् ।
दिवाकरमिवोद्यन्तं ददृशुः सर्वपार्थिवाः ॥ २.६८.९ ॥
तेव्हा सर्व राजांनी कमलपत्राक्ष, गरुडध्वज रथावर उभ्या असलेल्या, उगवत्या सूर्यासारख्या कृष्णाला पाहिले।
2.68.10
आरोपयन्तं ज्यां कृष्णं प्रतपन्तमिवौजसा ।
स्थितं पुष्परथे दिव्ये पुष्पकेतुमिवापरम् ॥ २.६८.१० ॥
तेजाने तळपत धनुष्याची दोरी चढवणारे कृष्ण दिव्य पुष्परथावर उभे होते, जणू दुसरा पुष्पकेतूच।
2.68.11
दृष्ट्वा कृष्णं तथा यान्तं प्रतपन्तमिवौजसा ।
यथार्हं केशवे वृत्तिमवशाः प्रतिपेदिरे ॥ २.६८.११ ॥
कृष्ण असे तेजाने तळपत येत असलेले पाहून, असहाय्य होऊन त्यांनी केशवाशी योग्य व्यवहार स्वीकारला.
2.68.12
तानुवाच महाबाहुर्महाऽसुरनिबर्हणः ।
वृष्णिवीरस्तदा राजन्सान्त्वयन्परवीरहा ॥ २.६८.१२ ॥
तेव्हा महाबाहू, महासुरांचा संहार करणारे, वृष्णिवीर, शत्रुवीरांचा वध करणारे त्यांच्याशी बोलले; हे राजन्, त्यांना शांत करत.
2.68.13
अपेत सबलाः सर्व आस्वस्ता मम शासनात् ।
मा दृष्टो दूषयेत्पाप एष वः सर्वपार्थिपाः ॥ २.६८.१३ ॥
हे सर्व राजांनो, आपल्या सैन्यासह परत जा; माझ्या आज्ञेने निश्चिंत राहा. हा पापी तुम्हाला दिसून तुम्हांला दूषित करू नये.
2.68.14
एष नः शत्रुरत्यन्तमेष वृष्णिविमर्दनः ।
सात्वतां सात्वतीपुत्रो वैरं चरति शाश्वतम् ॥ २.६८.१४ ॥
हा आमचा अत्यंत शत्रू आहे; हा वृष्णींचा नाश करणारा आहे. सात्वतांमधील सात्वतीपुत्र हा शाश्वत वैर चालवत आहे.
2.68.15
प्राग्ज्योतिषपुरं यातानस्माञ्ज्ञात्वा नृशंसकृत् ।
अदहद्द्वारकामेष स्वस्त्रीयः सन्नराधिपाः ॥ २.६८.१५ ॥
हे नराधिपांनो, आम्ही प्राग्ज्योतिषपुराला गेलो आहोत हे जाणून, हा क्रूरकर्मा — माझ्या बहिणीचा मुलगा — द्वारका जाळून टाकला.
2.68.16
क्रीडतो भोजराजस्य एव रैवतके गिरौ ।
हत्वा बध्वा च तान्सार्वानुपायात्स्वपुरं पुरा ॥ २.६८.१६ ॥
भोजराजा रैवतक पर्वतावर क्रीडा करत असतानाच, त्यांना सर्वांना मारून व बांधून, तो पूर्वी आपल्या नगरात परत गेला.
2.68.17
अश्वमेधे हयं मेध्यमुत्सृष्टं रक्षिभिर्वृतम् ।
पितुर्मे यज्ञविघ्नार्थमहरत्पापनिश्चयः ॥ २.६८.१७ ॥
अश्वमेधात सोडलेला पवित्र अश्व, रक्षकांनी वेढलेला असतानाही, माझ्या पित्याच्या यज्ञात विघ्न आणण्यासाठी पापी निश्चयाने याने हरण केला.
2.68.18
सौवीरान्प्रतियातां च बभ्रोरेष तपस्विनः ।
भार्यामभ्यहरन्मोहादकामां तामितो गताम् ॥ २.६८.१८ ॥
सौवीरांकडे परत जाणाऱ्या तपस्वी बभ्रूच्या पत्नीला, मोहाने याने हरण केले — ती अनिच्छुक होती, तेथून निघून गेलेली होती.
2.68.19
एष मायाप्रतिच्छन्नः कारूशार्थे तपस्विनीम् ।
जहार भद्रां वैशालीं मातुलस्य नृशंसकृत् ॥ २.६८.१९ ॥
मायेने लपलेल्या या माणसाने कारूशासाठी तपस्विनी, भद्रा वैशाली हिला, आपल्या मामाशी क्रूर कृत्य करून हरण केले.
2.68.20
वृष्णिदारान्विलाप्यैव हत्वा च कुकुरान्धकान् ।
पापाबुद्धिरुपातिष्ठत्स प्रविश्य ससम्भ्रमम् ॥ २.६८.२० ॥
वृष्णींच्या स्त्रियांना विलाप करवून आणि कुकुर व अंधकांना मारून, ती पापबुद्धी घाईने आत शिरून समीप आली.
2.68.21
विशालराज्ञो दुहितां मम पित्रा वृतां सतीम् ।
अनेन कृत्वा सन्धानं करूशेन जिगीषया ॥ २.६८.२१ ॥
माझ्या वडिलांनी वरलेली विशाल राजाची कन्या सती हिला, जिंकण्याच्या इच्छेने कारूशाशी तह करून याने पळवून नेले.
2.68.22
जरासन्धं समाश्रित्य कृतवान्विप्रियाणि मे ।
तानि सर्वाणि सङ्ख्यातुं न शक्नोमि नराधिपाः ॥ २.६८.२२ ॥
जरासंधाचा आश्रय घेऊन याने माझ्याशी अनेक अप्रिय कृत्ये केली आहेत. हे नराधिपांनो, ती सर्व मोजणे मला शक्य नाही.
2.68.23
एवमेतदपर्यन्तमेष वृष्णिषु किल्बिषी ।
अस्माकमयमारम्भांश्चकार परभानृजुः ॥ २.६८.२३ ॥
असा हा वृष्णींमध्ये अनंत पापी आहे. आमच्याविरुद्ध याने हे उपक्रम केले; शत्रूकडे सरळ चालणारा.
2.68.24
शतं क्षन्तव्यमस्माभिर्वधार्हाणां किलागसाम् ।
बद्धोऽस्मि समयैर्घोरैर्मातुरस्यैव सङ्गरे ॥ २.६८.२४ ॥
वधास पात्र असलेले शंभर अपराधही आम्ही क्षमा केले पाहिजेत. मामाच्या युद्धात भयंकर प्रतिज्ञांनी मी बद्ध आहे.
2.68.25
तत्तथा शतमस्माकं क्षान्तं क्षयकरं मया ।
द्वौ तु मे वधकालेऽस्मिन्न क्षन्तव्यौ कथञ्चन ॥ २.६८.२५ ॥
अशा प्रकारे विनाशास कारणीभूत ठरलेले शंभर अपराध मी क्षमा केले. परंतु या वधाच्या वेळी माझ्यासाठी दोन अपराध कोणत्याही प्रकारे क्षमा करण्यायोग्य नाहीत.
2.68.26
यज्ञविघ्नकरं हन्यां पाण्डवानां च दुर्हृदम् ।
इति मे वर्तते भावस्तमतीयां कथं न्वहम् ॥ २.६८.२६ ॥
यज्ञात विघ्न आणणाऱ्या आणि पांडवांच्या शत्रूला मी ठार करावे, असा माझा भाव आहे. मग त्याला मी कसा सोडू?
2.68.27
पितृष्वसुः कृते दुःखं सुमहन्मर्षयाम्यहम् ।
दिष्ट्या हीदं सर्वराज्ञां सन्निधावद्य वर्तते ॥ २.६८.२७ ॥
माझ्या आत्येमुळे मी अत्यंत मोठे दुःख सहन करतो. सुदैवाने आज हे सर्व राजांच्या उपस्थितीतच घडत आहे.
2.68.28
पश्यन्ति हि भवन्तोऽद्य मय्यतीव व्यतिक्रमम् ।
कृतानि तु परोक्षं मे यानि तानि निबोधत ॥ २.६८.२८ ॥
तुम्ही आज माझ्यात अतिशय अपराध पाहता. पण माझ्या अनुपस्थितीत माझ्याविरुद्ध जे अपराध केले गेले आहेत, तेही जाणून घ्या.
2.68.29
इमं त्वस्य न शक्ष्यामि क्षन्तुमद्य व्यतिक्रमम् ।
अवलेपाद्वधार्हस्य समग्रे राजमण्डले ॥ २.६८.२९ ॥
पण अहंकारामुळे घडलेला, वधास पात्र असलेल्या याचा हा अपराध मी आज सर्व राजमंडळासमोर क्षमा करू शकणार नाही.
2.68.30
रुक्मिण्यामस्य मूढस्य प्रार्थनाऽऽसीन्मुमूर्षतः ।
न च तां प्राप्तवान्मूढः शूद्रो वेदश्रुतीमिव ॥ २.६८.३० ॥
या मूर्खाची रुक्मिणीसाठी विनंती होती — मरणाच्या तयारीत असलेल्याची. पण हा मूर्ख तिला मिळवू शकला नाही, जसा शूद्र वेदश्रुती मिळवू शकत नाही.
2.68.31
एवमादि ततः सर्वे सहितास्ते नराधिपाः ।
गर्हणं शिशुपालस्य वासुदेवेन विश्रुतः ॥ २.६८.३१ ॥
अशा प्रकारे वासुदेवाने शिशुपालाची निंदा जाहीर केल्यावर, एकत्र जमलेले ते सर्व राजे असेच बोलू लागले.
2.68.32
वासुदेववचः श्रुत्वा चेदिराजं व्यगर्हयन् ।
रथोपस्थे धनुष्मन्तं शरान्सन्दधतं रुषा ॥ २.६८.३२ ॥
वासुदेवाचे बोल ऐकून त्यांनी चेदिराजाची निंदा केली; तो रथावर बसून रागाने धनुष्य धरून बाण सांधत होता.
2.68.33
श्रुत्वाऽपि च विलोक्याशु दुद्रुवुः सर्वपार्थिवाः ।
विहाय परमोद्विग्नाश्चेदिराजं चमूमुखे ॥ २.६८.३३ ॥
हे ऐकून आणि पाहून सर्व राजे अत्यंत घाबरले आणि सैन्याच्या पुढच्या भागात असलेल्या चेदिराजाला सोडून त्वरित पळून गेले.
2.68.34
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शिशुपालः प्रतापवान् ।
जहास स्वनवद्धासं वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ २.६८.३४ ॥
त्याचे ते बोल ऐकून पराक्रमी शिशुपाल घुमणाऱ्या आवाजात हसला आणि हे शब्द बोलला.
2.68.35
मत्पूर्वां रुक्मिणीं कृष्ण संसत्सु परिकीर्तयन् ।
विशेषतः पार्थिवेषु व्रीडां न कुरुषे कथम् ॥ २.६८.३५ ॥
हे कृष्णा, सभांमध्ये, विशेषतः राजांमध्ये, माझ्या आधी ठरलेल्या रुक्मिणीचे गुणगान करताना तुला लाज कशी वाटत नाही?
2.68.36
मन्यमानो हि कः सत्सु पुरुषः परिकीर्तयेत् ।
अन्यपूर्वा स्त्रियं जातु त्वदन्यो मधूसूदन ॥ २.६८.३६ ॥
हे मधुसूदना, तुझ्याशिवाय कोणता पुरुष सत्पुरुषांच्या सभेत पूर्वी दुसऱ्याची असलेल्या स्त्रीची स्तुती करेल?
2.68.37
क्षमा वा यदि ते श्रद्धा मा वा कृष्ण मम क्षम ।
क्रुद्धाद्वापि प्रसन्नाद्वा किं मे त्वत्तो भविष्यते ॥ २.६८.३७ ॥
कृष्णा, तुझ्या ठायी क्षमा किंवा श्रद्धा असेल तर माझ्यावर क्षमा कर, नाहीतर करू नकोस. क्रोधाने असो वा प्रसन्नतेने, तुझ्याकडून मला काय मिळणार आहे?
2.68.38
स तांस्तु विद्रुतान्सर्वान्साश्वपत्तिरथद्विपान् ।
कृष्णतेजोहतान्सर्वान्समीक्ष्य वसुधाधिपान् ॥ २.६८.३८ ॥
पळून जाणाऱ्या सर्व राजांना—अश्व, पायदळ, रथ, हत्तींसह—कृष्णाच्या तेजाने आहत झालेले पाहून शिशुपाल।
2.68.39
शिशुपालो रथेनैकः प्रत्युपायात्स केशवम् ।
रुषा ताम्रेक्षणो राजञ्छलभः पावकं यथा ॥ २.६८.३९ ॥
हे राजा, शिशुपाल एकटाच रथात क्रोधाने लाल डोळ्यांनी केशवाकडे चालून गेला, जसा पतंग अग्नीकडे जातो.