महाभारत · अध्याय 2.7
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.7.1
नारद उवाच ।
शक्रस्य तु सभा दिव्या भास्वरा कर्मनिर्मिता।
स्वयं शक्रेण कौरव्य निर्जितार्कसमप्रभा ॥ २.७.१ ॥
नारद ने कहा: शक्र की वह दिव्य, तेजस्वी सभा है, जो कर्म से निर्मित है। हे कौरव्य, स्वयं शक्र ने उसे बनाया है, जिसकी प्रभा सूर्य के समान है।
2.7.2
विस्तीर्णा योजनशतं शतमध्यर्धमायता ।
वैहायसी कामगमा पञ्चयोजनमुच्छ्रिता। ॥ २.७.२ ॥
वह सभा सौ योजन चौड़ी और डेढ़ सौ योजन लंबी है। वह आकाश में विचरने वाली और इच्छानुसार गमन करने वाली है, और पाँच योजन ऊँची है।
2.7.3
जराशोकक्लमापेता निरातङ्का शिवा शुभा ।
वेश्मासनवती रम्या दिव्यपादपशोभिता ॥ २.७.३ ॥
वह बुढ़ापे, शोक और थकान से मुक्त है, भय से रहित, मंगलमयी और शुभ है। वह घरों और आसनों से युक्त, रमणीय है, और दिव्य वृक्षों से सुशोभित है।
2.7.4
तस्यां देवेश्वरः पार्थ सभायां परमासने ।
आस्ते शच्या महेन्द्राण्या श्रिया लक्ष्म्या च भारत। ॥ २.७.४ ॥
उस सभा में, हे पार्थ, देवताओं के स्वामी परम आसन पर विराजमान हैं, शची, महेन्द्राणी, श्री और लक्ष्मी के साथ, हे भारत।
2.7.5
बिभ्रद्वपुरनिर्देश्यं किरीटी लोहिताङ्गदः ।
विरजोम्बरश्चित्रमाल्यो ह्रीकीर्तिद्युतिभिः सह ॥ २.७.५ ॥
वह अवर्णनीय रूप धारण किए हुए है — मुकुटधारी, लाल बाजूबंद वाला, निर्मल वस्त्र पहने, विचित्र मालाओं से युक्त, लज्जा, कीर्ति और तेज के साथ।
2.7.6
तस्यामुपासते नित्यं महात्मानं शतक्रतुम् ।
मरुतः सर्वशो राजन्सर्वे च गृहमेधिनः ॥ २.७.६ ॥
उस सभा में, हे राजन, मरुद्गण सभी और सभी गृहमेधी (यज्ञ करने वाले गृहस्थ) सदा महात्मा शतक्रतु की उपासना करते हैं।
2.7.7
सिद्धा देवर्षयश्चैव साध्या देवगणास्तथा ।
मरुत्त्वन्तश्च सहिता भास्वन्तो हेममालिनः ॥ २.७.७ ॥
सिद्ध, देवर्षि, साध्य और देवगण भी, मरुतों के साथ मिलकर, तेजस्वी और स्वर्णमालाधारी (देवता) भी।
2.7.8
एते सानुचराः सर्वे दिव्यरूपाः स्वलङ्कृताः ।
उपासते महात्मान देवराजमरिन्दमम् ॥ २.७.८ ॥
ये सभी अपने अनुचरों सहित, दिव्य रूप वाले और सुंदर अलंकारों से सज्जित होकर, महात्मा, देवराज, शत्रुओं का दमन करने वाले (इन्द्र) की उपासना करते हैं।
2.7.9
तथा देवर्षयः सर्वे पार्ते शक्रमुपासते ।
अमला धूतपाप्मानो दीप्यमाना इवाग्नयः ॥ २.७.९ ॥
उसी प्रकार सभी देवर्षि, … शक्र की उपासना करते हैं — निर्मल, पाप धो चुके, अग्नियों के समान दीप्तिमान।
2.7.10
तेजस्विनः सोमसुतो विशोका विगतज्वराः ।
पराशरः पर्वतश्च तथा सावर्णिगालवौ ॥ २.७.१० ॥
तेजस्वी, सोम-पुत्र, शोकरहित और ज्वरमुक्त; पराशर, पर्वत तथा सावर्णि और गालव।
2.7.11
एकतश्च द्वितश्चैव त्रितश्चैव महामतिः ।
शङ्खश्च लिखितश्चैव तथा गौरशिरा मुनिः।
दुर्वासाः क्रोधनः श्येनस्तथा दीर्घतमा मुनिः ॥ २.७.११ ॥
एकत, द्वित और महामति त्रित; शंख, लिखित, तथा मुनि गौरशिरा; दुर्वासा क्रोधी, श्येन, और मुनि दीर्घतमा।
2.7.12
पवित्रपाणिः सावर्णिर्याज्ञवल्क्योऽथ भालुकिः ।
उद्दालकः श्वेतकेतुस्ताण्डो भाण्डायनिस्तथा ॥ २.७.१२ ॥
पवित्र हाथों वाला सावर्णि, याज्ञवल्क्य, तथा भालुकि; उद्दालक, श्वेतकेतु, ताण्ड और भाण्डायनि भी।
2.7.13
हविष्मांश्च गरिष्ठश्च हरिश्चन्द्रश्च पार्थिवः ।
हृद्यश्चोदरशाण्डिल्यः पाराशर्यः कृषीवलः ॥ २.७.१३ ॥
हविष्मान्, गरिष्ठ, हरिश्चन्द्र नामक राजा, हृद्य, उदरशाण्डिल्य, पाराशर्य और कृषीवल,
2.7.14
वातस्कन्धो विशाखश्च विधाता काल एव च ।
करालदन्तस्त्वष्टा च विश्वकर्मा च तुम्बुरुः ॥ २.७.१४ ॥
वातस्कन्ध, विशाख, विधाता, काल, करालदन्त, त्वष्टा, विश्वकर्मा और तुम्बुरु,
2.7.15
अयोनिजा योनिजाश्च वायुभक्षा हुताशिनः ।
ईशानं सर्वलोकस्य वज्रिणं समुपासते ॥ २.७.१५ ॥
अयोनिज और योनिज, वायुभक्षी और हुताशी, सब लोकों के ईशान वज्रधारी (इन्द्र) की भली-भाँति उपासना करते हैं।
2.7.16
सहदेवः सुनीथश्च वाल्मीकिश्च महातपाः ।
समीकः सत्यवाक्चैव प्रचेताः सत्यसङ्गरः ॥ २.७.१६ ॥
सहदेव, सुनीथ, महातपस्वी वाल्मीकि, समीक, सत्यवादी, प्रचेता और सत्यसंगर,
2.7.17
मेधातिथिर्वामदेवः पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः ।
मरुत्तश्च मरीचिश्च स्थाणुश्चात्र महातपाः ॥ २.७.१७ ॥
मेधातिथि, वामदेव, पुलस्त्य, पुलह, क्रतु, मरुत्त, मरीचि और यहाँ महातपस्वी स्थाणु,
2.7.18
कक्षीवान्गौतमस्तार्क्ष्यस्तथा वैश्वानरो मुनिः ।
मुनिः कालकवृक्षीय आश्राव्योऽथ हिरण्मयः ॥ २.७.१८ ॥
कक्षीवान, गौतम, तार्क्ष्य, वैश्वानर मुनि, कालकवृक्षीय मुनि, आश्राव्य और हिरण्मय,
2.7.19
संवर्तो देवहव्यश्च विष्वक्सेनश्च वीर्यवान् ।
दिव्या आपस्तथौषध्यः श्रद्धा मेधा सरस्वती ॥ २.७.१९ ॥
संवर्त, देवहव्य और पराक्रमी विष्वक्सेन, दिव्य जल, वैसे ही औषधियाँ, श्रद्धा, मेधा और सरस्वती।
2.7.20
अर्थो धर्मश्च कामश्च विद्युतश्चैव पाण्डव ।
जलवाहास्तथा मेघा वायवः स्तनयित्नवः ॥ २.७.२० ॥
अर्थ, धर्म और काम, बिजलियाँ भी, हे पाण्डव; जल ले जाने वाले, वैसे ही मेघ, वायु और गर्जन करने वाले मेघ।
2.7.21
प्राचीदिग्यज्ञवाहाश्च पावकाः सप्तविंशतिः ।
अग्नीषोमौ तथेन्द्राग्नी मित्रश्च सविताऽर्यमा ॥ २.७.२१ ॥
पूर्व दिशा के यज्ञवाहक और सत्ताईस पावक; अग्नि-सोम, वैसे ही इन्द्र-अग्नि, मित्र, सविता और अर्यमा।
2.7.22
भगो विश्वे साध्याश्च गुरुः शुक्रस्तथैव च ।
विश्वावसुश्चित्रसेनः सुमनस्तरुणस्तथा ॥ २.७.२२ ॥
भग, विश्वेदेव और साध्य, गुरु और शुक्र, वैसे ही विश्वावसु, चित्रसेन, सुमनस और तरुण।
2.7.23
यज्ञाश्च दक्षिणाश्चैवं ग्रहास्तोभाश्च भारत ।
यज्ञवाहाश्च ये मन्त्राः सर्वे तत्र समासते ॥ २.७.२३ ॥
यज्ञ और दक्षिणाएँ, इसी प्रकार ग्रह और स्तोभ भी, हे भारत; यज्ञ वहन करने वाले जो मन्त्र हैं, वे सब वहाँ निवास करते हैं।
2.7.24
तथैवाप्सरसो राजन् रम्भोर्वश्यथ मेनका ।
घृताची पञ्चचूडा च विप्रचित्तिपुरोगमाः ॥ २.७.२४ ॥
वैसे ही अप्सराएँ भी, हे राजन्; रम्भा, उर्वशी, मेनका, घृताची और पञ्चचूडा, तथा विप्रचित्ति जिनमें प्रमुख हैं।
2.7.25
विद्याधराश्च राजेन्द्र गन्धर्वाश्च मनोरमाः ।
नृत्यवादित्रगीतैश्च हास्यैश्च विविधैरपि ॥ २.७.२५ ॥
हे राजेन्द्र! विद्याधर और मनोहर गन्धर्व नृत्य, वाद्य और गीत से तथा अनेक प्रकार के हास-परिहास से भी (इन्द्र को प्रसन्न करते थे)।
2.7.26
रमयन्ति स्म नृपते देवराजं शतक्रतुम् ।
स्तुतिभिर्मङ्गलैश्चैव वस्तुवन्तः कर्मभिस्तथा ॥ २.७.२६ ॥
हे नृपति! वे इन्द्र देवराज शतक्रतु को प्रसन्न करते थे, स्तुतियों और मंगल वचनों से, तथा कर्मों के वर्णन से भी।
2.7.27
विक्रमैश्च महात्मानं बलवृत्रनिषूदनम् ।
ब्रह्मराजर्षयश्चैव सर्वे देवर्षयस्तथा ॥ २.७.२७ ॥
और पराक्रमों द्वारा महात्मा, बल और वृत्र का संहार करने वाले (इन्द्र को), तथा ब्रह्मर्षि, राजर्षि और सभी देवर्षि (भी प्रसन्न करते थे)।
2.7.28
विमानैर्विविधैर्दिव्यैर्दीप्यमाना इवाग्नयः ।
स्रग्विणो भूषिताः सर्वे यान्ति चायान्ति चापरे ॥ २.७.२८ ॥
विविध दिव्य विमानों में चमकते हुए, अग्नियों के समान, माला धारण किए और अलंकृत सभी (देवर्षि) जाते हैं और आते हैं, और दूसरे भी (आते-जाते हैं)।
2.7.29
बृहस्पतिश्च शुक्रश्च नित्यमास्तां हि तत्र वै ।
एते चान्ये च बहवो महात्मानो यतव्रताः ॥ २.७.२९ ॥
बृहस्पति और शुक्र भी वहाँ सदा रहते थे; ये और दूसरे बहुत से व्रतनिष्ठ महात्मा भी (वहाँ रहते थे)।
2.7.30
विमानैश्चन्द्रसङ्काशैः सोमवत्प्रियदर्शनाः ।
ब्रह्मणो वचनाद्राजन्भृगुः सप्तर्षयस्तथा ॥ २.७.३० ॥
चन्द्रमा के समान विमानों से सोम जैसे प्रिय दर्शन वाले (ये सब आते हैं), हे राजन्! ब्रह्मा के वचन से भृगु और सप्तर्षि भी (वहाँ आते-जाते हैं)।
2.7.31
एषा सभा मया राजन्दृष्टा पुष्करमालिनी ।
शतक्रतोर्महाबाहो याम्यामपि सभां शृणु ॥ २.७.३१ ॥
हे राजन्, मैंने पुष्करमालिनी नामक यह सभा देखी है। हे महाबाहो, अब यमराज की सभा के विषय में भी सुनो।