મહાભારત · અધ્યાય 2.73
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.73.1
अनुसंसार्य नृपतीन्पाण्डवाः पाण्डवाग्रजम् ।
अभिजग्मुर्महेष्वासा धर्मराजं युधिष्ठिरम् ॥ २.७३.१ ॥
પાંડવોએ રાજાઓની મુલાકાત લઈને, પાંડવોના મોટા ભાઈ ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર પાસે ગયા; તેઓ મહાધનુર્ધર હતા.
2.73.2
सोऽनुमेने महाबाहुर्भातॄंश्च सुहृदस्तथा ।
शिष्यैः परिवृतो व्यासः पुरस्तात्समपद्यत ॥ २.७३.२ ॥
મહાબાહુએ ભાઈઓ અને મિત્રોની સંમતિ આપી; શિષ્યોથી ઘેરાયેલા વ્યાસ તેમની સામે પ્રગટ થયા.
2.73.3
सोऽभ्ययादासनात्तूर्णं भ्रातृभिः परिवारितः ।
पाद्येनासनदानेन पितामहमपूजयत् ॥ २.७३.३ ॥
ભાઈઓથી ઘેરાયેલા તેઓ ઝડપથી આસન પરથી ઊઠીને ગયા અને પાદ્ય તથા આસન આપીને પિતામહની પૂજા કરી.
2.73.4
अथोपविश्य भगवान्काञ्चने परमासने ।
आस्यतामिति चोवाच धर्मराजं युधिष्ठिरम् ॥ २.७३.४ ॥
પછી ભગવાને સુવર્ણના શ્રેષ્ઠ આસન પર બેસીને ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરને કહ્યું, 'બેસો'.
2.73.5
अथोपविष्टं राजानं भ्रातृभिः परिवारितम् ।
उवाच भगवान्व्यासस्तत्तद्वाक्यविशारदः ॥ २.७३.५ ॥
પછી ભાઈઓથી ઘેરાયેલા બેઠેલા રાજાને, સર્વ પ્રકારના વચનોમાં નિપુણ ભગવાન વ્યાસે કહ્યું.
2.73.6
दिष्ट्या वर्धसि कौन्तेय साम्राज्यं प्राप्य दुर्लभम् ।
वर्धिताः कुरवः सर्वे त्वया कुरुकुलोद्वह ॥ २.७३.६ ॥
'હે કૌન્તેય, સૌભાગ્યથી દુર્લભ સામ્રાજ્ય મેળવીને તું સમૃદ્ધ થઈ રહ્યો છે; હે કુરુકુળના ધુરંધર, તારા દ્વારા સર્વ કુરુઓ સમૃદ્ધ થયા છે.'
2.73.7
आपृच्छे त्वां गमिष्यामि पूजितोऽस्मि विशाम्पते ।
एवमुक्तः स कृष्णेन धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ २.७३.७ ॥
હે પ્રજાપતિ, હું આપની રજા લઈને જાઉં છું; મારું સન્માન થયું છે. કૃષ્ણે આમ કહ્યું ત્યારે ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે…
2.73.8
अभिवाद्योपसङ्गृह्य पितामहमथाब्रवीत् ॥ २.७३.८ ॥
દાદાને પ્રણામ કરીને અને તેમના ચરણ સ્પર્શીને પછી તેણે કહ્યું.
2.73.9
संशयो द्विपदां श्रेष्ठ ममोत्पन्नः सुदुर्लभः ।
तस्य नान्योऽस्ति वक्ता वै त्वामृते द्विजपुङ्गव ॥ २.७३.९ ॥
હે મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, મારા મનમાં અત્યંત દુર્લભ એક સંશય ઉત્પન્ન થયો છે. હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, તમારા વિના તેને કહેનાર બીજું કોઈ નથી.
2.73.10
उत्पातांस्त्रिविधान्प्राह नारदो भगवानृषिः ।
दिव्यांश्चैवान्तरिक्षांश्च पार्थिवांश्च पितामह ॥ २.७३.१० ॥
ભગવાન ઋષિ નારદે ત્રણ પ્રકારના ઉત્પાતો કહ્યા છે — દિવ્ય, આકાશીય અને પાર્થિવ. હે પિતામહ!
2.73.11
सुमहच्च फलं तेषां भवितेति न संशयः ।
अपि चैद्यस्य पतनाच्छान्तमौत्पातिकं महत् ॥ २.७३.११ ॥
તેનું ફળ અતિ મોટું થશે, એમાં સંશય નથી. અને ચૈદ્ય (શિશુપાલ)ના પતનથી તે મોટો ઉત્પાત શાંત થયો છે.
2.73.12
राज्ञस्तु वचनं श्रुत्वा पराशरसुतः प्रभुः ।
कृष्णद्वैपायनो व्यास इदं वचनमब्रवीत् ॥ २.७३.१२ ॥
રાજાનાં વચન સાંભળીને પરાશરના પુત્ર, પ્રભુ કૃષ્ણદ્વૈપાયન વ્યાસે આ વચન કહ્યું.
2.73.13
त्रयोदश समा राजन्नुत्पातानां फलं महत् ।
सर्वक्षत्रविनाशाय भविष्यति विशाम्पते ॥ २.७३.१३ ॥
હે રાજન, તેર વર્ષ સુધી ઉત્પાતોનું મોટું ફળ થશે; હે પ્રજાપતિ, તે સર્વ ક્ષત્રિયોના વિનાશ માટે હશે.
2.73.14
त्वामेकं कारणं कृत्वा कालेन भरतर्षभ ।
समेतं पार्थिवं क्षत्रं क्षयं यास्यति भारत।
दुर्योधनापराधेन भीमार्जुनबलेन च ॥ २.७३.१४ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, માત્ર તને જ કારણ બનાવીને સમય જતાં, હે ભારત, એકત્ર થયેલો રાજવર્ગ દુર્યોધનના અપરાધથી અને ભીમ-અર્જુનના બળથી નાશ પામશે.
2.73.15
स्वप्नं द्रक्ष्यसि राजेन्द्र तस्मिन्काल उपस्थिते ।
तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि तन्निबोध युधिष्ठिर ॥ २.७३.१५ ॥
હે રાજેન્દ્ર, તે સમય આવતાં તું સ્વપ્ન જોઈશ; તે હું તને સંપૂર્ણ કહીશ, હે યુધિષ્ઠિર, તે સાંભળ.
2.73.16
यान्तं द्रक्ष्यसि राजेन्द्र क्षपान्ते त्वं वृषध्वजम् ।
नीलकण्ठं भवं स्थाणुं कपालिं त्रिपुरान्तकम् ॥ २.७३.१६ ॥
હે રાજેન્દ્ર, રાત્રિના અંતે તું વૃષધ્વજને જતા જોઈશ — નીલકંઠ, ભવ, સ્થાણુ, કપાલી, ત્રિપુરાંતક.
2.73.17
उग्रं रुद्रं पशुपतिं महादेवमुमापतिम् ।
हरं शर्वं वृषं शूलं पिनाकिं कृत्तिवाससम् ॥ २.७३.१७ ॥
ઉગ્ર રુદ્ર, પશુપતિ, મહાદેવ, ઉમાપતિ, હર, શર્વ, વૃષ, શૂલધારી, પિનાકી, કૃત્તિવાસ.
2.73.18
कैलासकूडप्रतिमे वृषभेऽवस्थितं शिवम् ।
निरीक्षमाणं सततं पितृराजाश्रितां दिशम् ॥ २.७३.१८ ॥
કૈલાસ શિખર સમાન વૃષભ પર બેઠેલા શિવ, પિતૃરાજ (યમ) દ્વારા આશ્રિત દિશા (દક્ષિણ) તરફ સતત જોઈ રહ્યા છે.
2.73.19
एवमीदृशकं स्वप्नं द्रक्ष्यसि त्वं विशाम्पते ।
मा तत्कृते ह्यनुध्याहि कालो हि दुरतिक्रमः ॥ २.७३.१९ ॥
આ રીતે, હે પ્રજાપતિ, તું આવું સ્વપ્ન જોઈશ. તેના માટે ચિંતા ન કરીશ; કાળને ઓળંગવો કઠિન છે.
2.73.20
स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि कैलासं पर्वतं प्रति ।
अप्रमत्तः स्थितो दान्तः पृथिवीं परिपालय ॥ २.७३.२० ॥
તારું કલ્યાણ થાઓ. હું કૈલાસ પર્વત તરફ જઈશ. સાવધ અને સંયમી રહીને પૃથ્વીનું પાલન કર.
2.73.21
एवमुक्त्वा स भगवान्कैलासं पर्वतं ययौ ।
कृष्णद्वैपायनो व्यासः सह शिष्यैः सहानुगैः ॥ २.७३.२१ ॥
આ પ્રમાણે કહીને તે ભગવાન કૃષ્ણદ્વૈપાયન વ્યાસ શિષ્યો અને અનુચરો સાથે કૈલાસ પર્વત તરફ ગયા.
2.73.22
गते पितामहे राजा चिन्ताशोकसमन्वितः ।
निः श्वसन्नुष्णमसकृत्तमेवार्थं विचिन्तयन् ॥ २.७३.२२ ॥
પિતામહ ગયા પછી રાજા ચિંતા અને શોકથી ભરાઈ ગયો, વારંવાર ગરમ નિસાસા નાખતો એ જ વિષય પર વિચારવા લાગ્યો.
2.73.23
कथं तु दैवं शक्येत पौरुषेण प्रबाधितुम् ।
अवश्यमेव भविता यदुक्तं परमर्षिणा ॥ २.७३.२३ ॥
દૈવને પુરુષાર્થથી કેવી રીતે રોકી શકાય? મહર્ષિએ જે કહ્યું તે અવશ્ય થશે.
2.73.24
ततोऽब्रवीन्महातेजाः सर्वान्भ्रातॄन्युधिष्ठिरः ।
श्रुतं वै पुरुषव्याघ्रा यन्मां द्वैपायनोऽब्रवीत् ॥ २.७३.२४ ॥
ત્યારે મહાતેજસ્વી યુધિષ્ઠિરે બધા ભાઈઓને કહ્યું: હે પુરુષવ્યાઘ્રો, દ્વૈપાયને મને જે કહ્યું તે તમે સાંભળ્યું છે.
2.73.25
तदा तद्वचनं श्रुत्वा मरणे निश्चिता मतिः ।
सर्वक्षत्रस्य निधने यद्यहं हेतुरीप्सितः ॥ २.७३.२५ ॥
ત્યારે એ વચન સાંભળીને, મૃત્યુ વિષે તેમનું મન નિશ્ચિત થયું; સર્વ ક્ષત્રિય વર્ગના વિનાશનો હેતુ જો હું હોઉં તો.
2.73.26
कालेन निर्मितस्तात को ममार्थोऽस्ति जीवतः ।
एवं ब्रुवन्तं राजानं फाल्गुनः प्रत्यभाषत ॥ २.७३.२६ ॥
"હે તાત, કાળથી સર્જાયેલો હું જીવતો રહીને મારે શું કામ?" એમ રાજાને કહેતા ફાલ્ગુને ઉત્તર આપ્યો.
2.73.27
मा राजन्कश्मलं घोरं प्रविशो बुद्धिनाशनम् ।
सम्प्रधार्य महाराज यत्क्षमं तत्समाचर ॥ २.७३.२७ ॥
"હે રાજન્, બુદ્ધિનો નાશ કરનારા ભયંકર મોહમાં પ્રવેશ ન કર. હે મહારાજ, સારી રીતે વિચારીને જે યોગ્ય હોય તે કર."
2.73.28
ततोऽब्रवीत्सत्यधृतिर्भ्रातॄन्सर्वान्युधिष्ठिरः ।
द्वैपायनस्य वचनं तत्रैव समचिन्तयत् ॥ २.७३.२८ ॥
ત્યારે સત્યધૃતિ યુધિષ્ઠિરે બધા ભાઈઓને કહ્યું. ત્યાં જ તેમણે દ્વૈપાયન (વ્યાસ)ના વચનનો વિચાર કર્યો.
2.73.29
अद्यप्रभृति भद्रं वः प्रतिज्ञां मे निबोधत ।
त्रयोदश समास्तात को ममार्थो ऽस्ति जीवतः ॥ २.७३.२९ ॥
"આજથી તમારું કલ્યાણ થાઓ; મારી પ્રતિજ્ઞા સાંભળો. હે તાત, તેર વર્ષ જીવતા રહીને મારે શું કામ?"
2.73.30
न प्रवक्ष्यामि परुषं भ्रातॄनन्यांश्च पार्थिवान् ।
स्थितो निदेशे ज्ञातीनां योक्ष्ये तत्सुमुदाहरन् ॥ २.७३.३० ॥
"હું મારા ભાઈઓ અને અન્ય રાજાઓને કઠોર વચન નહીં કહું. સ્વજનોની આજ્ઞામાં રહીને, સારા વચન બોલીને હું એ રીતે જ વર્તીશ."
2.73.31
एवं मे वर्तमानस्य स्वसुतेऽष्वितरेषु च ।
भेदो न भविता लोके भेदमूलो हि विग्रहः ॥ २.७३.३१ ॥
આ રીતે વર્તવાથી મારા પોતાના પુત્રોમાં અને બીજાઓમાં જગતમાં ભેદ નહીં થાય, કારણ કે ભેદ જ ઝઘડાનું મૂળ છે.
2.73.32
विग्रहं दूरतो रक्षन्प्रियाण्येव समाचरन् ।
वाच्यतां न गमिष्यामि लोकेषु मनुजर्षभाः ॥ २.७३.३२ ॥
ઝઘડાને દૂરથી જ રોકીને, માત્ર પ્રિય કાર્યો કરીને, હે મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ વીરો, હું લોકોમાં નિંદાપાત્ર નહીં બનું.
2.73.33
भ्रातृर्ज्येष्ठस्य वचनं पाण्डवाः संनिशम्य तत ।
तमेव समवर्तन्त धर्मराजहिते रताः ॥ २.७३.३३ ॥
પાંડવોએ જ્યેષ્ઠ ભાઈનું વચન સારી રીતે સાંભળીને, ધર્મરાજના હિતમાં રત રહીને તેમ જ આચરણ કર્યું.
2.73.34
संसत्सु समयं कृत्वा धर्मराड्भ्रातृभिः सह ।
पितॄंस्तर्प्य यथान्यायं देवताश्च विशाम्पते ॥ २.७३.३४ ॥
ધર્મરાજે ભાઈઓ સાથે સભાઓમાં કરાર કરીને, હે પ્રજાપતિ, વિધિ પ્રમાણે પિતૃઓ અને દેવોનું તર્પણ કર્યું.
2.73.35
कृतमङ्गलकल्यामो भ्रातृभिः पिरवारितः ।
गतेषु क्षत्रियेन्द्रेषु सर्वेषु भरतर्षभ ॥ २.७३.३५ ॥
મંગળ કાર્યો કરીને, ભાઈઓથી ઘેરાયેલા, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, બધા ક્ષત્રિયશ્રેષ્ઠો ચાલ્યા ગયા પછી.
2.73.36
युधिष्ठिरः सहामात्यः प्रविवेश पुरोत्तमम् ।
दुर्योधनो महाराज शकुनिश्चापि सौबलः।
सभायां समणीयायां तत्रैवास्ते नराधिप ॥ २.७३.३६ ॥
યુધિષ્ઠિર અમાત્યો સાથે ઉત્તમ નગરમાં પ્રવેશ્યા. હે મહારાજ, દુર્યોધન અને સૌબલ શકુનિ પણ તે રમણીય સભામાં જ ત્યાં રહ્યા, હે નરાધિપ.