महाभारत · अध्याय 2.73
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.73.1
अनुसंसार्य नृपतीन्पाण्डवाः पाण्डवाग्रजम् ।
अभिजग्मुर्महेष्वासा धर्मराजं युधिष्ठिरम् ॥ २.७३.१ ॥
पांडवांनी राजांची भेट घेऊन, पांडवांचे थोरले बंधू धर्मराज युधिष्ठिरांजवळ गेले; ते महाधनुर्धर होते.
2.73.2
सोऽनुमेने महाबाहुर्भातॄंश्च सुहृदस्तथा ।
शिष्यैः परिवृतो व्यासः पुरस्तात्समपद्यत ॥ २.७३.२ ॥
महाबाहू यांनी बंधू आणि मित्रांना मान्यता दिली; शिष्यांनी वेढलेले व्यास त्यांच्यासमोर प्रकट झाले.
2.73.3
सोऽभ्ययादासनात्तूर्णं भ्रातृभिः परिवारितः ।
पाद्येनासनदानेन पितामहमपूजयत् ॥ २.७३.३ ॥
बंधूंनी वेढलेले ते लगेच आसनावरून उठून गेले आणि पाद्य व आसन देऊन पितामहांची पूजा केली.
2.73.4
अथोपविश्य भगवान्काञ्चने परमासने ।
आस्यतामिति चोवाच धर्मराजं युधिष्ठिरम् ॥ २.७३.४ ॥
मग भगवान सोन्याच्या उत्तम आसनावर बसले आणि धर्मराज युधिष्ठिरांना म्हणाले, 'बसा'.
2.73.5
अथोपविष्टं राजानं भ्रातृभिः परिवारितम् ।
उवाच भगवान्व्यासस्तत्तद्वाक्यविशारदः ॥ २.७३.५ ॥
मग बंधूंनी वेढलेल्या बसलेल्या राजाला, सर्व प्रकारच्या बोलण्यात निपुण असलेले भगवान व्यास म्हणाले.
2.73.6
दिष्ट्या वर्धसि कौन्तेय साम्राज्यं प्राप्य दुर्लभम् ।
वर्धिताः कुरवः सर्वे त्वया कुरुकुलोद्वह ॥ २.७३.६ ॥
'हे कौन्तेया, सुदैवाने दुर्लभ साम्राज्य मिळवून तू भरभराटत आहेस; हे कुरुकुलधुरंधरा, तुझ्यामुळे सर्व कुरू समृद्ध झाले आहेत.'
2.73.7
आपृच्छे त्वां गमिष्यामि पूजितोऽस्मि विशाम्पते ।
एवमुक्तः स कृष्णेन धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ २.७३.७ ॥
हे प्रजाधिपती, मी आपली रजा घेऊन जातो; माझा सन्मान झाला आहे. कृष्णाने असे सांगितल्यावर धर्मराज युधिष्ठिर…
2.73.8
अभिवाद्योपसङ्गृह्य पितामहमथाब्रवीत् ॥ २.७३.८ ॥
पितामहांना अभिवादन करून आणि त्यांचे चरण स्पर्श करून मग तो म्हणाला.
2.73.9
संशयो द्विपदां श्रेष्ठ ममोत्पन्नः सुदुर्लभः ।
तस्य नान्योऽस्ति वक्ता वै त्वामृते द्विजपुङ्गव ॥ २.७३.९ ॥
हे मनुष्यश्रेष्ठा, माझ्या मनात अत्यंत दुर्लभ असा एक संशय उत्पन्न झाला आहे. हे द्विजश्रेष्ठा, तुमच्याशिवाय तो सांगणारा दुसरा कोणी नाही.
2.73.10
उत्पातांस्त्रिविधान्प्राह नारदो भगवानृषिः ।
दिव्यांश्चैवान्तरिक्षांश्च पार्थिवांश्च पितामह ॥ २.७३.१० ॥
भगवान ऋषी नारदांनी तीन प्रकारचे उत्पात सांगितले — दिव्य, आकाशातील आणि पार्थिव. हे पितामहा!
2.73.11
सुमहच्च फलं तेषां भवितेति न संशयः ।
अपि चैद्यस्य पतनाच्छान्तमौत्पातिकं महत् ॥ २.७३.११ ॥
त्यांचे फळ अत्यंत मोठे असेल यात संशय नाही. आणि चैद्याच्या (शिशुपालाच्या) पतनामुळे तो मोठा उत्पात शांत झाला आहे.
2.73.12
राज्ञस्तु वचनं श्रुत्वा पराशरसुतः प्रभुः ।
कृष्णद्वैपायनो व्यास इदं वचनमब्रवीत् ॥ २.७३.१२ ॥
राजाचे बोलणे ऐकून पराशरपुत्र, प्रभू कृष्णद्वैपायन व्यास म्हणाले.
2.73.13
त्रयोदश समा राजन्नुत्पातानां फलं महत् ।
सर्वक्षत्रविनाशाय भविष्यति विशाम्पते ॥ २.७३.१३ ॥
हे राजा, तेरा वर्षे उत्पातांचे मोठे फळ होईल; हे प्रजापते, ते सर्व क्षत्रियांच्या नाशासाठी असेल.
2.73.14
त्वामेकं कारणं कृत्वा कालेन भरतर्षभ ।
समेतं पार्थिवं क्षत्रं क्षयं यास्यति भारत।
दुर्योधनापराधेन भीमार्जुनबलेन च ॥ २.७३.१४ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, केवळ तुला कारण करून कालांतराने, हे भारता, एकत्र झालेला राजांचा क्षत्रियवर्ग दुर्योधनाच्या अपराधाने आणि भीम व अर्जुनाच्या बळाने नाश पावेल.
2.73.15
स्वप्नं द्रक्ष्यसि राजेन्द्र तस्मिन्काल उपस्थिते ।
तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि तन्निबोध युधिष्ठिर ॥ २.७३.१५ ॥
हे राजेंद्रा, त्या काळी तू स्वप्न पाहशील; ते मी तुला पूर्णपणे सांगेन, हे युधिष्ठिरा, ते ऐक.
2.73.16
यान्तं द्रक्ष्यसि राजेन्द्र क्षपान्ते त्वं वृषध्वजम् ।
नीलकण्ठं भवं स्थाणुं कपालिं त्रिपुरान्तकम् ॥ २.७३.१६ ॥
हे राजेंद्रा, रात्रीच्या शेवटी तू वृषध्वजाला जाताना पाहशील — नीलकंठ, भव, स्थाणू, कपाली, त्रिपुरान्तक.
2.73.17
उग्रं रुद्रं पशुपतिं महादेवमुमापतिम् ।
हरं शर्वं वृषं शूलं पिनाकिं कृत्तिवाससम् ॥ २.७३.१७ ॥
उग्र रुद्र, पशुपती, महादेव, उमापती, हर, शर्व, वृष, शूलधारी, पिनाकी, कृत्तिवासा.
2.73.18
कैलासकूडप्रतिमे वृषभेऽवस्थितं शिवम् ।
निरीक्षमाणं सततं पितृराजाश्रितां दिशम् ॥ २.७३.१८ ॥
कैलासाच्या शिखरासारख्या वृषभावर बसलेले शिव, पितृराजाने (यमाने) आश्रित असलेल्या दिशेकडे (दक्षिणेकडे) सतत पाहत आहेत.
2.73.19
एवमीदृशकं स्वप्नं द्रक्ष्यसि त्वं विशाम्पते ।
मा तत्कृते ह्यनुध्याहि कालो हि दुरतिक्रमः ॥ २.७३.१९ ॥
अशा प्रकारे, हे प्रजापते, तू असे स्वप्न पाहशील. त्याबद्दल चिंता करू नकोस; काळाचे उल्लंघन करणे कठीण आहे.
2.73.20
स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि कैलासं पर्वतं प्रति ।
अप्रमत्तः स्थितो दान्तः पृथिवीं परिपालय ॥ २.७३.२० ॥
तुझे कल्याण होवो. मी कैलास पर्वताकडे जातो. सावध व संयमी राहून पृथ्वीचे पालन कर.
2.73.21
एवमुक्त्वा स भगवान्कैलासं पर्वतं ययौ ।
कृष्णद्वैपायनो व्यासः सह शिष्यैः सहानुगैः ॥ २.७३.२१ ॥
असे बोलून ते भगवान कृष्णद्वैपायन व्यास शिष्य व अनुचरांसह कैलास पर्वताकडे गेले.
2.73.22
गते पितामहे राजा चिन्ताशोकसमन्वितः ।
निः श्वसन्नुष्णमसकृत्तमेवार्थं विचिन्तयन् ॥ २.७३.२२ ॥
पितामह गेल्यानंतर राजा चिंता व शोकाने भरून, वारंवार उष्ण उसासे टाकत त्याच विषयाचा विचार करू लागला.
2.73.23
कथं तु दैवं शक्येत पौरुषेण प्रबाधितुम् ।
अवश्यमेव भविता यदुक्तं परमर्षिणा ॥ २.७३.२३ ॥
दैवाला पुरुषार्थाने कसे रोखता येईल? महर्षींनी जे सांगितले ते अवश्य घडेल.
2.73.24
ततोऽब्रवीन्महातेजाः सर्वान्भ्रातॄन्युधिष्ठिरः ।
श्रुतं वै पुरुषव्याघ्रा यन्मां द्वैपायनोऽब्रवीत् ॥ २.७३.२४ ॥
तेव्हा महातेजस्वी युधिष्ठिर सर्व बंधूंना म्हणाला, हे पुरुषव्याघ्रांनो, द्वैपायनांनी मला जे सांगितले ते तुम्ही ऐकले आहे.
2.73.25
तदा तद्वचनं श्रुत्वा मरणे निश्चिता मतिः ।
सर्वक्षत्रस्य निधने यद्यहं हेतुरीप्सितः ॥ २.७३.२५ ॥
तेव्हा ते वचन ऐकून, मृत्यूविषयी त्याचे मन निश्चित झाले; सर्व क्षत्रिय वर्गाच्या संहाराचा हेतू मी असेन तर.
2.73.26
कालेन निर्मितस्तात को ममार्थोऽस्ति जीवतः ।
एवं ब्रुवन्तं राजानं फाल्गुनः प्रत्यभाषत ॥ २.७३.२६ ॥
"हे तात, काळाने निर्माण केलेला मी जिवंत राहून माझा काय उपयोग?" असे राजाला म्हणत असताना फाल्गुनाने उत्तर दिले.
2.73.27
मा राजन्कश्मलं घोरं प्रविशो बुद्धिनाशनम् ।
सम्प्रधार्य महाराज यत्क्षमं तत्समाचर ॥ २.७३.२७ ॥
"हे राजन्, बुद्धीचा नाश करणाऱ्या भयंकर मोहात प्रवेश करू नकोस. हे महाराज, नीट विचार करून जे योग्य असेल ते कर."
2.73.28
ततोऽब्रवीत्सत्यधृतिर्भ्रातॄन्सर्वान्युधिष्ठिरः ।
द्वैपायनस्य वचनं तत्रैव समचिन्तयत् ॥ २.७३.२८ ॥
तेव्हा सत्यधृती युधिष्ठिर सर्व बंधूंना म्हणाला. तिथेच त्याने द्वैपायनाच्या (व्यासांच्या) वचनाचा विचार केला.
2.73.29
अद्यप्रभृति भद्रं वः प्रतिज्ञां मे निबोधत ।
त्रयोदश समास्तात को ममार्थो ऽस्ति जीवतः ॥ २.७३.२९ ॥
"आजपासून तुमचे कल्याण होवो; माझी प्रतिज्ञा ऐका. हे तात, तेरा वर्षे जिवंत राहून माझा काय उपयोग?"
2.73.30
न प्रवक्ष्यामि परुषं भ्रातॄनन्यांश्च पार्थिवान् ।
स्थितो निदेशे ज्ञातीनां योक्ष्ये तत्सुमुदाहरन् ॥ २.७३.३० ॥
"मी माझ्या बंधूंना आणि इतर राजांना कठोर शब्द बोलणार नाही. नातेवाईकांच्या आज्ञेत राहून, चांगले बोलत मी तसेच वागेन."
2.73.31
एवं मे वर्तमानस्य स्वसुतेऽष्वितरेषु च ।
भेदो न भविता लोके भेदमूलो हि विग्रहः ॥ २.७३.३१ ॥
असे वागल्याने माझ्या स्वतःच्या पुत्रांमध्ये आणि इतरांमध्येही जगात भेद होणार नाही, कारण भेदच कलहाचे मूळ आहे.
2.73.32
विग्रहं दूरतो रक्षन्प्रियाण्येव समाचरन् ।
वाच्यतां न गमिष्यामि लोकेषु मनुजर्षभाः ॥ २.७३.३२ ॥
कलह दुरूनच टाळून, केवळ प्रिय कृत्येच करून, हे नरश्रेष्ठांनो, मी लोकांमध्ये निंदेस पात्र होणार नाही.
2.73.33
भ्रातृर्ज्येष्ठस्य वचनं पाण्डवाः संनिशम्य तत ।
तमेव समवर्तन्त धर्मराजहिते रताः ॥ २.७३.३३ ॥
पांडवांनी ज्येष्ठ बंधूचे वचन नीट ऐकून, धर्मराजाच्या हितात रत राहून त्यानुसारच आचरण केले.
2.73.34
संसत्सु समयं कृत्वा धर्मराड्भ्रातृभिः सह ।
पितॄंस्तर्प्य यथान्यायं देवताश्च विशाम्पते ॥ २.७३.३४ ॥
धर्मराजाने भावांसह सभांमध्ये करार करून, हे प्रजापते, यथाविधी पितरांना आणि देवांना तर्पण केले.
2.73.35
कृतमङ्गलकल्यामो भ्रातृभिः पिरवारितः ।
गतेषु क्षत्रियेन्द्रेषु सर्वेषु भरतर्षभ ॥ २.७३.३५ ॥
मंगल कृत्ये करून, बंधूंनी वेढलेले असता, हे भरतश्रेष्ठा, सर्व क्षत्रियश्रेष्ठ गेल्यावर.
2.73.36
युधिष्ठिरः सहामात्यः प्रविवेश पुरोत्तमम् ।
दुर्योधनो महाराज शकुनिश्चापि सौबलः।
सभायां समणीयायां तत्रैवास्ते नराधिप ॥ २.७३.३६ ॥
युधिष्ठिर अमात्यांसह उत्तम नगरात प्रवेशला. हे महाराज, दुर्योधन आणि सुबलपुत्र शकुनीही त्याच रमणीय सभेत तेथेच राहिले, हे नराधिपा.