મહાભારત · અધ્યાય 2.74
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.74.1
वसन्दुर्योधनस्तस्यां सभायां पुरुषर्षभ ।
शनैर्ददर्श तां सर्वां सभां शकुनिना सह ॥ २.७४.१ ॥
હે પુરુષશ્રેષ્ઠ! તે સભામાં રહેતા દુર્યોધને શકુનિ સાથે ધીમે ધીમે તે આખી સભા જોઈ.
2.74.2
तस्यां दिव्यानभिप्रायान्ददर्श कुरुनन्दनः ।
न दृष्टपूर्वा ये तेन नगरे नागसाह्वये ॥ २.७४.२ ॥
તે સભામાં કુરુનંદને નાગસાહ્વય નગરમાં તેણે પહેલાં ક્યારેય ન જોયેલાં દિવ્ય, અણધાર્યાં દૃશ્યો જોયાં.
2.74.3
स कदाचित्सभामध्ये धार्तराष्ट्रो महीपतिः ।
स्फाटिकं स्थलमासाद्य जलमित्यभिशङ्कया ॥ २.७४.३ ॥
એક વાર સભાના મધ્યમાં ધૃતરાષ્ટ્રનો તે પુત્ર, રાજા, સ્ફટિકની ભૂમિ પર પહોંચીને તે પાણી છે એવી શંકામાં પડ્યો.
2.74.4
स्ववस्त्रोत्कर्षणं राजा कृतवान्बुद्धिमोहितः ।
दुर्मना विमुखश्चैव परिचक्राम तां सभाम् ॥ २.७४.४ ॥
બુદ્ધિ મોહિત થયેલા રાજાએ પોતાનું વસ્ત્ર ઊંચું કર્યું; પછી ઉદાસ થઈ મોં ફેરવીને તે સભામાં ફરવા લાગ્યો.
2.74.5
ततः स्थले निपतितो दुर्मना व्रीडितो नृपः ।
निः श्वसन्विमुखश्चापि परिचक्राम तां सभाम् ॥ २.७४.५ ॥
ત્યારે ભૂમિ પર પડેલો, ઉદાસ અને શરમાયેલો રાજા નિસાસા નાખતો મોં ફેરવીને તે સભામાં ફરવા લાગ્યો.
2.74.6
ततः स्फाटिकतोयां वै स्फाटिकाम्बुजशोभिताम् ।
वापीं मत्वा स्थलमिव सवासाः प्रापतञ्जले ॥ २.७४.६ ॥
પછી સ્ફટિક જેવા જળ અને સ્ફટિક કમળોથી શોભતી વાવને સૂકી ભૂમિ માનીને તે વસ્ત્રો સહિત પાણીમાં પડ્યો.
2.74.7
जले निपतितं दृष्ट्वा भीमसेनो महाबलः ।
जहास जहसुश्चैव किङ्कराश्च सुयोधनम् ॥ २.७४.७ ॥
પાણીમાં પડેલા તેમને જોઈ મહાબલી ભીમસેન હસ્યો; સેવકો પણ સુયોધન પર હસ્યા.
2.74.8
वासांसि च शुभान्यस्मै प्रददू राजशासनात् ।
तथागतं तु तं दृष्ट्वा भीमसेनो महाबलः ॥ २.७४.८ ॥
રાજાજ્ઞાથી તેમણે તેને સુંદર વસ્ત્રો આપ્યાં; પરંતુ ભીંજાઈને આવેલા તેને જોઈ મહાબલી ભીમસેન…
2.74.9
अर्जुनश्च यमौ चोभौ सर्वे ते प्राहसंस्तदा ।
नामर्षयत्ततस्तेषामवहासममर्षणः ॥ २.७४.९ ॥
અર્જુન અને બંને યમજ ભાઈઓ, તેઓ સૌ ત્યારે હસ્યા; ત્યારે અસહિષ્ણુ ભીમે તેમની મશ્કરી સહન ન કરી.
2.74.10
आकारं रक्षमाणस्तु न स तान्समुदैक्षत ।
पुनर्वसनमुत्क्षिप्य प्रतिरिष्यन्निव स्थलम् ॥ २.७४.१० ॥
પોતાનો આકાર સાચવી રાખીને તેણે તેમની સામે જોયું નહીં; ફરી વસ્ત્ર ઊંચું કરી, જાણે ભૂમિ તરફ પાછા ફરવાનો હોય તેમ.
2.74.11
आरुरोह ततः सर्वे जहसुश्च पुनर्जनाः ।
द्वारं तु पिहिताकारं स्फाटिकं प्रेक्ष्य भूमिपः।
प्रविशन्नाहतो मूर्ध्नि व्याघूर्णित इव स्थितः ॥ २.७४.११ ॥
પછી બધા ચઢ્યા; લોકો ફરી હસ્યા; પણ રાજા સ્ફટિકનું દ્વાર જોઈને, જેનો આકાર બંધ હોય તેવું લાગતાં, અંદર પ્રવેશતાં માથામાં ફટકો ખાધેલાની જેમ ડગમગતો ઊભો રહ્યો.
2.74.12
तादृशं च परं द्वारं स्फाटिकोरुकवाटकम् ।
विघट्टयन्कराभ्यां तु निष्क्रम्याग्रे पपात हा ॥ २.७४.१२ ॥
તેવું જ બીજું સ્ફટિકનું દ્વાર, પહોળા પાટિયાવાળું; હાથથી અથડાતાં બહાર નીકળતી વખતે આગળ પડી ગયો — અરેરે!
2.74.13
द्वारं तु वितताकारं समापेदे पुनश्च सः ।
तद्वृत्तं चेति मन्वानो द्वारस्थानादुपारमत् ॥ २.७४.१३ ॥
પણ તે વિસ્તૃત આકારના તે દ્વાર પાસે ફરી પહોંચ્યો; એ ઘટના એમ જ બની હતી એમ માનીને તે દ્વારના સ્થાનેથી પાછો હટી ગયો.
2.74.14
एवं प्रलम्भान्विविधान्प्राप्य तत्र विशाम्पते ।
पाण्डवेयाभ्यनुज्ञातस्ततो दुर्योधनो नृपः ॥ २.७४.१४ ॥
હે પ્રજાપતિ, ત્યાં આ રીતે અનેક પ્રકારના છળભ્રમ પામીને પાંડવોની અનુમતિથી ત્યારે રાજા દુર્યોધન ત્યાંથી ચાલ્યો ગયો.
2.74.15
अपहृष्टेन मनसा राजसूये महाक्रतौ ।
प्रेक्ष्य तामद्भुतामृद्धिं जगाम गजसाह्वयम् ॥ २.७४.१५ ॥
મહા રાજસૂય યજ્ઞમાં તે અદ્ભુત ઐશ્વર્ય જોઈને, હર્ષિત મને તે ગજસાહ્વય (હસ્તિનાપુર) તરફ ગયો.
2.74.16
पाण्डवश्रीप्रतप्तस्य ध्यायमानस्य गच्छतः ।
दुर्योधनस्य नृपतेः पापा मतिरजायत ॥ २.७४.१६ ॥
પાંડવોની શોભાથી બળી ગયેલા, વિચાર કરતા જતા રાજા દુર્યોધનના મનમાં પાપી બુદ્ધિ ઉત્પન્ન થઈ.
2.74.17
पार्थान्सुमनसो दृष्ट्वा पार्थिवांश्च वशानुगान् ।
कृत्स्नं चापि हितं लोकमाकुमारं कुरूद्वह ॥ २.७४.१७ ॥
હે કુરુશ્રેષ્ઠ, પૃથાના પુત્રોને પ્રસન્ન જોઈને, તેમને વશ રાજાઓને જોઈને, અને બાળકો સુધી આખું જગત હિતકારી સ્થિતિમાં છે એ જોઈને.
2.74.18
महिमानं परं चापि पाण्डवानां महात्मनाम् ।
दूर्योधनो धार्तराष्ट्रो विवर्णः समपद्यत ॥ २.७४.१८ ॥
મહાત્મા પાંડવોની પરમ મહિમા જોઈને ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર દુર્યોધન નિસ્તેજ અને મ્લાન થઈ ગયો.
2.74.19
स तु गच्छन्ननेकाग्नः सभामेकोऽन्वचिन्तयत् ।
श्रियं च तामनुपमां धर्मराजस्य धीमतः ॥ २.७४.१९ ॥
તે ચાલતાં ચાલતાં, વિચલિત મનથી, એકલો તે સભા અને બુદ્ધિમાન ધર્મરાજાની અનુપમ સમૃદ્ધિનો વિચાર કરવા લાગ્યો.
2.74.20
प्रमत्तो धृतराष्ट्रस्य पुत्रो दुर्योधनस्तदा ।
नाभ्यभाषत्सुबलजं भाषमाणं पुनः पुनः ॥ २.७४.२० ॥
ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર દુર્યોધન અન્યમનસ્ક હતો; સુબલપુત્ર વારંવાર બોલતો હોવા છતાં તેણે જવાબ ન આપ્યો.
2.74.21
अनेकाग्रं तु तं दृष्ट्वा शकुनिः प्रत्यभाषत ।
दुर्योधन कृतोमूलं निःश्वसन्निव गच्छसि ॥ २.७४.२१ ॥
તેને અન્યમનસ્ક જોઈને શકુનિએ ઉત્તર આપ્યો: "દુર્યોધન, મૂળ કાપેલા માણસની જેમ નિસાસા નાખતો તું ચાલ્યો જાય છે."
2.74.22
दृष्ट्वेमां पृथिवीं कृत्स्नां युधिष्ठिरवशानुगाम् ।
जितामस्त्रप्रतापेन श्वेताश्वस्य महात्मनः ॥ २.७४.२२ ॥
મહાત્મા શ્વેતાશ્વ (અર્જુન)ના અસ્ત્રપ્રતાપથી જીતાયેલી અને યુધિષ્ઠિરના વશમાં રહેલી આ સમગ્ર પૃથ્વી જોઈને—
2.74.23
तं च यज्ञं तथाभूतं दृष्ट्वा पार्थस्य मातुल ।
यथा शक्रस्य देवेषु तथाभूतं महाद्युतेः ॥ २.७४.२३ ॥
મામા, પાર્થ (અર્જુન)નો તે યજ્ઞ, દેવોમાં ઇન્દ્રના યજ્ઞ જેવો તેવો થયેલો જોઈને—
2.74.24
अमर्षेण तु सम्पूर्णो दह्यमानो दिवानिशम् ।
शुचिशुक्रागमे काले शुष्ये तोयमिवाल्पकम् ॥ २.७४.२४ ॥
ઈર્ષ્યાથી ભરાઈને હું દિવસ-રાત બળી રહ્યો છું; ગરમીની ઋતુ આવતાં થોડું પાણી સુકાઈ જાય તેમ હું સુકાઈ રહ્યો છું.
2.74.25
पश्य सात्वतमुख्येन शिशुपालो निपातितः ।
न च तत्र पुमानासीत्कश्चित्तस्य पदानुगः ॥ २.७४.२५ ॥
જુઓ, સાત્વતોમાં શ્રેષ્ઠ દ્વારા શિશુપાલ પાડી દેવાયો; ત્યાં તેનો એક પણ અનુયાયી પુરુષ ન હતો.
2.74.26
दह्यमाना हि राजानः पाण्डवोत्थेन वह्निना ।
क्षान्तवन्तोऽपराधं ते को हि तत्क्षन्तुमर्हति ॥ २.७४.२६ ॥
પાંડવોથી ઊઠેલી અગ્નિમાં બળતા રાજાઓએ તારો અપરાધ ક્ષમા કર્યો; તે ક્ષમા કરવાને કોણ યોગ્ય છે?
2.74.27
वासुदेवेन तत्कर्म यथाऽयुक्तं महत्कृतम् ।
सिद्धं च पाण्डुपुत्राणां प्रतापेन महात्मनाम् ॥ २.७४.२७ ॥
વાસુદેવે તે મહાન કાર્ય અયોગ્ય રીતે કર્યું; અને પાંડુપુત્રો માટે તે મહાત્માઓના પ્રતાપથી સિદ્ધ થયું.
2.74.28
तथाहि रत्नन्यादाय विविधानि नृपा नृपम् ।
उपातिष्ठन्त कौन्येयं वैश्या इव करप्रदाः ॥ २.७४.२८ ॥
આ રીતે વિવિધ રત્નો લઈને રાજાઓ કૌન્તેય રાજા સમક્ષ ઊભા રહ્યા, જેમ વૈશ્યો કર આપનારા હોય.
2.74.29
श्रियं तथागतं दृष्ट्वा ज्वलन्तीमिव पाण्डवे ।
अमर्षवशमापन्नो दह्यामि न तथोचितः ॥ २.७४.२९ ॥
પાંડવ પાસે આ રીતે આવેલી સંપત્તિને બળતી જોઈને, ક્રોધને વશ થયેલો હું બળું છું; હું તેવો (સહન કરનારો) થવા યોગ્ય નથી.
2.74.30
वह्निमेव प्रवेक्ष्यामि भक्षयिष्यामि वा विषम् ।
अपो वापि प्रवेक्ष्यामिन हि शक्ष्यामि जीवितुम् ॥ २.७४.३० ॥
હું અગ્નિમાં જ પ્રવેશીશ, અથવા ઝેર ખાઈશ, અથવા પાણીમાં પણ પ્રવેશીશ; કારણ કે હું જીવવા સમર્થ નહીં થઈ શકું.
2.74.31
को हि नाम पुमांल्लोके मर्षयिष्यति सत्ववान् ।
सपत्नानृद्ध्यतो दृष्ट्वा हीनमात्मानमेव च ॥ २.७४.३१ ॥
જગતમાં કયો સાહસી પુરુષ પોતાના શત્રુઓને સમૃદ્ધ થતા અને પોતાને હીન જોઈને એ સહન કરશે?
2.74.32
सोऽहं न स्त्री न चाप्यस्त्री न पुमान्नापुमानपि ।
योऽहं तां मर्षयाम्यद्य तादृशीं श्रियमागताम् ॥ २.७४.३२ ॥
હું સ્ત્રી નથી, અસ્ત્રી પણ નથી; પુરુષ નથી, અપુરુષ પણ નથી; આજે આવેલી આવી સમૃદ્ધિને હું સહન કરું છું.
2.74.33
ईश्वरत्वं पृथिव्याश्च वसुमत्तां च तादृशीम् ।
यज्ञं च तादृशं दृष्ट्वा मादृशः को न संञ्ज्वरेत् ॥ २.७४.३३ ॥
પૃથ્વીનું આવું ઐશ્વર્ય, આવી સંપત્તિ અને આવો યજ્ઞ જોઈને મારા જેવો કોણ ઈર્ષ્યાથી બળી ન જાય?
2.74.34
अशक्तश्चैक एवाहं तामाहर्तुं नृपश्रियम् ।
सहायांश्च न पश्यामि तेन मृत्युं विचिन्तये ॥ २.७४.३४ ॥
હું એકલો એ રાજલક્ષ્મીને લઈ લેવા અસમર્થ છું, અને મને સહાયકો પણ દેખાતા નથી; તેથી હું મૃત્યુનો વિચાર કરું છું.
2.74.35
दैवमेव परं मन्ये पौरुषं च निरर्थकम् ।
दृष्ट्वा कुन्तीसुते शुद्धां श्रियं तामहतां तथा ॥ २.७४.३५ ॥
ભાગ્યને જ હું સર્વોપરી માનું છું, પુરુષાર્થ નિરર્થક છે; કુંતીના પુત્રોની એ શુદ્ધ અને અક્ષત સમૃદ્ધિ જોઈને.
2.74.36
कृतो यत्नो मया पूर्वं विनाशे तस्य सौबल ।
तच्च सर्वमतिक्रम्य संवृद्धोऽप्स्विव पङ्गजम् ॥ २.७४.३६ ॥
હે સૌબલ, પહેલાં મેં તેમના વિનાશ માટે પ્રયત્ન કર્યો હતો; પણ એ બધાને ઓળંગીને તેઓ પાણીમાંના કમળની જેમ વધ્યા.
2.74.37
न दैवं परं मन्ये पौरुषं च निरर्थकम् ।
धार्तराष्ट्राश्च हीयन्ते पार्था वर्धन्ति नित्यशः। ॥ २.७४.३७ ॥
હું દૈવને શ્રેષ્ઠ માનતો નથી, અને પૌરુષ પણ નિરર્થક છે. ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો ઘટી રહ્યા છે, અને પૃથાના પુત્રો નિત્ય વધી રહ્યા છે.
2.74.38
कृष्णस्तु सुमनास्तेषां विवर्धयति सम्पदः ।
सोऽहं श्रियं च तां दृष्ट्वा सभां तां च तथाविधाम्। ॥ २.७४.३८ ॥
પરંતુ કૃષ્ણ તેમના પ્રત્યે પ્રસન્ન થઈને તેમની સંપદા વધારે છે. તેમની તે શ્રી અને તેવી તે સભા જોઈને હું—
2.74.39
रक्षिभिश्चावहासं तं परितप्ये यथाऽग्निना ।
अमर्षं च समाविष्टं धृतराष्ट्रे निवेदय ॥ २.७४.३९ ॥
રક્ષકોના તે ઉપહાસથી હું અગ્નિથી બળતો હોય તેમ સંતપ્ત છું. ક્રોધથી ભરાયેલો હું ધૃતરાષ્ટ્રને આ નિવેદન કરું છું.