ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 2.74
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.74.1
वसन्दुर्योधनस्तस्यां सभायां पुरुषर्षभ ।
शनैर्ददर्श तां सर्वां सभां शकुनिना सह ॥ २.७४.१ ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਉਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਸ਼ਕੁਨੀ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਸ ਸਾਰੀ ਸਭਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
2.74.2
तस्यां दिव्यानभिप्रायान्ददर्श कुरुनन्दनः ।
न दृष्टपूर्वा ये तेन नगरे नागसाह्वये ॥ २.७४.२ ॥
ਉਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕੁਰੂਨੰਦਨ ਨੇ ਨਾਗਸਾਹਵਯ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਿੱਬ, ਅਣਕਿਆਸੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖੇ ਜੋ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇ ਸਨ।
2.74.3
स कदाचित्सभामध्ये धार्तराष्ट्रो महीपतिः ।
स्फाटिकं स्थलमासाद्य जलमित्यभिशङ्कया ॥ २.७४.३ ॥
ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਭਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਉਹ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਜਾ, ਸਫ਼ਟਿਕ ਦੀ ਫ਼ਰਸ਼ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਪਾਣੀ ਸਮਝ ਕੇ ਸ਼ੱਕ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ।
2.74.4
स्ववस्त्रोत्कर्षणं राजा कृतवान्बुद्धिमोहितः ।
दुर्मना विमुखश्चैव परिचक्राम तां सभाम् ॥ २.७४.४ ॥
ਬੁੱਧੀ ਮੋਹਿਤ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਸਤਰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ; ਫਿਰ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਮੂੰਹ ਫੇਰ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗਾ।
2.74.5
ततः स्थले निपतितो दुर्मना व्रीडितो नृपः ।
निः श्वसन्विमुखश्चापि परिचक्राम तां सभाम् ॥ २.७४.५ ॥
ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ, ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਰਾਜਾ ਹਉਕੇ ਭਰਦਾ, ਮੂੰਹ ਫੇਰ ਕੇ ਉਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗਾ।
2.74.6
ततः स्फाटिकतोयां वै स्फाटिकाम्बुजशोभिताम् ।
वापीं मत्वा स्थलमिव सवासाः प्रापतञ्जले ॥ २.७४.६ ॥
ਫਿਰ ਸਫ਼ਟਿਕ ਵਰਗੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸਫ਼ਟਿਕ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਬਾਵੜੀ ਨੂੰ ਸੁੱਕੀ ਜ਼ਮੀਨ ਸਮਝ ਕੇ ਉਹ ਕੱਪੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
2.74.7
जले निपतितं दृष्ट्वा भीमसेनो महाबलः ।
जहास जहसुश्चैव किङ्कराश्च सुयोधनम् ॥ २.७४.७ ॥
ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਬਲੀ ਭੀਮਸੇਨ ਹੱਸਿਆ; ਸੇਵਕ ਵੀ ਸੁਯੋਧਨ ਉੱਤੇ ਹੱਸ ਪਏ।
2.74.8
वासांसि च शुभान्यस्मै प्रददू राजशासनात् ।
तथागतं तु तं दृष्ट्वा भीमसेनो महाबलः ॥ २.७४.८ ॥
ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਕੱਪੜੇ ਦਿੱਤੇ; ਪਰ ਭਿੱਜ ਕੇ ਆਏ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਬਲੀ ਭੀਮਸੇਨ…
2.74.9
अर्जुनश्च यमौ चोभौ सर्वे ते प्राहसंस्तदा ।
नामर्षयत्ततस्तेषामवहासममर्षणः ॥ २.७४.९ ॥
ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਜੁੜਵੇਂ ਭਰਾ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਉਦੋਂ ਹੱਸੇ; ਤਦ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਭੀਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਖੌਲ ਨਾ ਸਹਿਆ।
2.74.10
आकारं रक्षमाणस्तु न स तान्समुदैक्षत ।
पुनर्वसनमुत्क्षिप्य प्रतिरिष्यन्निव स्थलम् ॥ २.७४.१० ॥
ਆਪਣਾ ਆਕਾਰ ਸੰਭਾਲਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ; ਮੁੜ ਕੱਪੜਾ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਮੀਨ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।
2.74.11
आरुरोह ततः सर्वे जहसुश्च पुनर्जनाः ।
द्वारं तु पिहिताकारं स्फाटिकं प्रेक्ष्य भूमिपः।
प्रविशन्नाहतो मूर्ध्नि व्याघूर्णित इव स्थितः ॥ २.७४.११ ॥
ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ; ਲੋਕ ਫਿਰ ਹੱਸੇ; ਪਰ ਰਾਜਾ ਸਫ਼ਟਿਕ ਦੁਆਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਬੰਦ ਜਾਪਦੀ ਸੀ, ਅੰਦਰ ਜਾਂਦਿਆਂ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਸੱਟ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਵਾਂਗ ਚੱਕਰਾਉਂਦਾ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿ ਗਿਆ।
2.74.12
तादृशं च परं द्वारं स्फाटिकोरुकवाटकम् ।
विघट्टयन्कराभ्यां तु निष्क्रम्याग्रे पपात हा ॥ २.७४.१२ ॥
ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਦੂਜਾ ਸਫ਼ਟਿਕ ਦੁਆਰ, ਚੌੜੇ ਪੱਲਿਆਂ ਵਾਲਾ; ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦਿਆਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦਿਆਂ ਅੱਗੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ — ਹਾਏ!
2.74.13
द्वारं तु वितताकारं समापेदे पुनश्च सः ।
तद्वृत्तं चेति मन्वानो द्वारस्थानादुपारमत् ॥ २.७४.१३ ॥
ਪਰ ਉਹ ਫੈਲੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਉਸ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੋਲ ਮੁੜ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ ਕਿ ਘਟਨਾ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਪਰੀ ਸੀ, ਉਹ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਰੁਕ ਗਿਆ।
2.74.14
एवं प्रलम्भान्विविधान्प्राप्य तत्र विशाम्पते ।
पाण्डवेयाभ्यनुज्ञातस्ततो दुर्योधनो नृपः ॥ २.७४.१४ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਉੱਥੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛਲ-ਭਰਮ ਪਾ ਕੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਦੁਰਯੋਧਨ ਉੱਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ।
2.74.15
अपहृष्टेन मनसा राजसूये महाक्रतौ ।
प्रेक्ष्य तामद्भुतामृद्धिं जगाम गजसाह्वयम् ॥ २.७४.१५ ॥
ਮਹਾਨ ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਉਹ ਗਜਸਾਹਵਯ (ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ) ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
2.74.16
पाण्डवश्रीप्रतप्तस्य ध्यायमानस्य गच्छतः ।
दुर्योधनस्य नृपतेः पापा मतिरजायत ॥ २.७४.१६ ॥
ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਸੜਦੇ ਹੋਏ, ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ ਜਾਂਦੇ ਰਾਜਾ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪਾਪੀ ਬੁੱਧੀ ਜਾਗ ਪਈ।
2.74.17
पार्थान्सुमनसो दृष्ट्वा पार्थिवांश्च वशानुगान् ।
कृत्स्नं चापि हितं लोकमाकुमारं कुरूद्वह ॥ २.७४.१७ ॥
ਹੇ ਕੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪ੍ਰਥਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ।
2.74.18
महिमानं परं चापि पाण्डवानां महात्मनाम् ।
दूर्योधनो धार्तराष्ट्रो विवर्णः समपद्यत ॥ २.७४.१८ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਪਰਮ ਮਹਿਮਾ ਵੇਖ ਕੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੁਰਯੋਧਨ ਫਿੱਕਾ ਪੈ ਗਿਆ।
2.74.19
स तु गच्छन्ननेकाग्नः सभामेकोऽन्वचिन्तयत् ।
श्रियं च तामनुपमां धर्मराजस्य धीमतः ॥ २.७४.१९ ॥
ਉਹ ਤੁਰਦਾ-ਤੁਰਦਾ, ਮਨ ਖਿੰਡਿਆ ਹੋਇਆ, ਇਕੱਲਾ ਉਸ ਸਭਾ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਧਰਮਰਾਜ ਦੀ ਅਨੁਪਮ ਸ਼ੋਭਾ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ।
2.74.20
प्रमत्तो धृतराष्ट्रस्य पुत्रो दुर्योधनस्तदा ।
नाभ्यभाषत्सुबलजं भाषमाणं पुनः पुनः ॥ २.७४.२० ॥
ਉਸ ਵੇਲੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੁਰਯੋਧਨ ਧਿਆਨ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਸੁਬਲ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬੋਲਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਨਾ ਦਿੱਤਾ।
2.74.21
अनेकाग्रं तु तं दृष्ट्वा शकुनिः प्रत्यभाषत ।
दुर्योधन कृतोमूलं निःश्वसन्निव गच्छसि ॥ २.७४.२१ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਭਟਕਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ਕੁਨੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਦੁਰਯੋਧਨ, ਜੜ੍ਹ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਬੰਦੇ ਵਾਂਗ ਤੂੰ ਹਾਉਕੇ ਭਰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।"
2.74.22
दृष्ट्वेमां पृथिवीं कृत्स्नां युधिष्ठिरवशानुगाम् ।
जितामस्त्रप्रतापेन श्वेताश्वस्य महात्मनः ॥ २.७४.२२ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਸ਼ਵੇਤਾਸ਼ਵ (ਅਰਜੁਨ) ਦੇ ਅਸਤ੍ਰ-ਪ੍ਰਤਾਪ ਨਾਲ ਜਿੱਤੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੀ ਇਸ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—
2.74.23
तं च यज्ञं तथाभूतं दृष्ट्वा पार्थस्य मातुल ।
यथा शक्रस्य देवेषु तथाभूतं महाद्युतेः ॥ २.७४.२३ ॥
ਮਾਮਾ, ਪਾਰਥ (ਅਰਜੁਨ) ਦਾ ਉਹ ਯੱਗ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੇ ਯੱਗ ਵਾਂਗ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ—
2.74.24
अमर्षेण तु सम्पूर्णो दह्यमानो दिवानिशम् ।
शुचिशुक्रागमे काले शुष्ये तोयमिवाल्पकम् ॥ २.७४.२४ ॥
ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮੈਂ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਗਰਮੀ ਦੀ ਰੁੱਤ ਆਉਣ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਪਾਣੀ ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸੁੱਕ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
2.74.25
पश्य सात्वतमुख्येन शिशुपालो निपातितः ।
न च तत्र पुमानासीत्कश्चित्तस्य पदानुगः ॥ २.७४.२५ ॥
ਵੇਖੋ, ਸਾਤਵਤਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਡੇਗਿਆ ਗਿਆ; ਉੱਥੇ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਅਨੁਯਾਈ ਪੁਰਸ਼ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।
2.74.26
दह्यमाना हि राजानः पाण्डवोत्थेन वह्निना ।
क्षान्तवन्तोऽपराधं ते को हि तत्क्षन्तुमर्हति ॥ २.७४.२६ ॥
ਪਾਂਡਵਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਤੇਰਾ ਅਪਰਾਧ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਉਸਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਕੌਣ ਹੈ?
2.74.27
वासुदेवेन तत्कर्म यथाऽयुक्तं महत्कृतम् ।
सिद्धं च पाण्डुपुत्राणां प्रतापेन महात्मनाम् ॥ २.७४.२७ ॥
ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਕੰਮ ਅਯੋਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਪਾਂਡੂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਨਾਲ ਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।
2.74.28
तथाहि रत्नन्यादाय विविधानि नृपा नृपम् ।
उपातिष्ठन्त कौन्येयं वैश्या इव करप्रदाः ॥ २.७४.२८ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨ ਲੈ ਕੇ ਰਾਜੇ ਕੁੰਤੀ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜੇ ਅੱਗੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਵੈਸ਼ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣ।
2.74.29
श्रियं तथागतं दृष्ट्वा ज्वलन्तीमिव पाण्डवे ।
अमर्षवशमापन्नो दह्यामि न तथोचितः ॥ २.७४.२९ ॥
ਪਾਂਡਵ ਕੋਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਈ ਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਬਲਦੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਵੱਸ ਪਿਆ ਮੈਂ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ (ਸਹਿਣ ਵਾਲਾ) ਹੋਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।
2.74.30
वह्निमेव प्रवेक्ष्यामि भक्षयिष्यामि वा विषम् ।
अपो वापि प्रवेक्ष्यामिन हि शक्ष्यामि जीवितुम् ॥ २.७४.३० ॥
ਮੈਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਵਾਂਗਾ, ਜਾਂ ਜ਼ਹਿਰ ਖਾਵਾਂਗਾ, ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਵਾਂਗਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਜੀਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋਵਾਂਗਾ।
2.74.31
को हि नाम पुमांल्लोके मर्षयिष्यति सत्ववान् ।
सपत्नानृद्ध्यतो दृष्ट्वा हीनमात्मानमेव च ॥ २.७४.३१ ॥
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਬਹਾਦਰ ਪੁਰਸ਼ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਧਦਾ-ਫੁੱਲਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀਣਾ ਜਾਣ ਕੇ ਇਹ ਸਹਿ ਲਵੇਗਾ?
2.74.32
सोऽहं न स्त्री न चाप्यस्त्री न पुमान्नापुमानपि ।
योऽहं तां मर्षयाम्यद्य तादृशीं श्रियमागताम् ॥ २.७४.३२ ॥
ਮੈਂ ਨਾ ਇਸਤਰੀ ਹਾਂ, ਨਾ ਅਣਇਸਤਰੀ; ਨਾ ਪੁਰਸ਼ ਹਾਂ, ਨਾ ਅਣਪੁਰਸ਼; ਅੱਜ ਆਈ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
2.74.33
ईश्वरत्वं पृथिव्याश्च वसुमत्तां च तादृशीम् ।
यज्ञं च तादृशं दृष्ट्वा मादृशः को न संञ्ज्वरेत् ॥ २.७४.३३ ॥
ਧਰਤੀ ਦਾ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਰਾਜ, ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਧਨ, ਅਤੇ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਯੱਗ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਕੌਣ ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੜੇਗਾ?
2.74.34
अशक्तश्चैक एवाहं तामाहर्तुं नृपश्रियम् ।
सहायांश्च न पश्यामि तेन मृत्युं विचिन्तये ॥ २.७४.३४ ॥
ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਉਸ ਰਾਜ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਸਹਾਇਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ।
2.74.35
दैवमेव परं मन्ये पौरुषं च निरर्थकम् ।
दृष्ट्वा कुन्तीसुते शुद्धां श्रियं तामहतां तथा ॥ २.७४.३५ ॥
ਮੈਂ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਹੀ ਸਰਬੋਤਮ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਪੁਰਖਾਰਥ ਬੇਕਾਰ ਹੈ; ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਉਸ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਅਣਵਿਗੜੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ।
2.74.36
कृतो यत्नो मया पूर्वं विनाशे तस्य सौबल ।
तच्च सर्वमतिक्रम्य संवृद्धोऽप्स्विव पङ्गजम् ॥ २.७४.३६ ॥
ਹੇ ਸੌਬਲ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਪਰ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਟੱਪ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਵਧਦੇ ਗਏ।
2.74.37
न दैवं परं मन्ये पौरुषं च निरर्थकम् ।
धार्तराष्ट्राश्च हीयन्ते पार्था वर्धन्ति नित्यशः। ॥ २.७४.३७ ॥
ਮੈਂ ਦੈਵ ਨੂੰ ਪਰਮ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ, ਅਤੇ ਪੌਰੁਸ਼ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਘਟ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਦਾ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ।
2.74.38
कृष्णस्तु सुमनास्तेषां विवर्धयति सम्पदः ।
सोऽहं श्रियं च तां दृष्ट्वा सभां तां च तथाविधाम्। ॥ २.७४.३८ ॥
ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਪਦਾ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ ਐਸੀ ਉਹ ਸਭਾ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ—
2.74.39
रक्षिभिश्चावहासं तं परितप्ये यथाऽग्निना ।
अमर्षं च समाविष्टं धृतराष्ट्रे निवेदय ॥ २.७४.३९ ॥
ਪਹਿਰੇਦਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਮਜ਼ਾਕ ਨਾਲ ਮੈਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤਪ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਰੋਸ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮੈਂ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਇਹ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।