ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 2.74
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.74.1
वसन्दुर्योधनस्तस्यां सभायां पुरुषर्षभ ।
शनैर्ददर्श तां सर्वां सभां शकुनिना सह ॥ २.७४.१ ॥
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେହି ସଭାରେ ରହୁଥିବା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଶକୁନି ସହିତ ଧୀରେ ଧୀରେ ସମଗ୍ର ସଭାକୁ ଦେଖିଲେ।
2.74.2
तस्यां दिव्यानभिप्रायान्ददर्श कुरुनन्दनः ।
न दृष्टपूर्वा ये तेन नगरे नागसाह्वये ॥ २.७४.२ ॥
ସେହି ସଭାରେ କୁରୁନନ୍ଦନ ନାଗସାହ୍ୱୟ ନଗରରେ ସେ ପୂର୍ବେ କେବେ ଦେଖି ନ ଥିବା ଦିବ୍ୟ, ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
2.74.3
स कदाचित्सभामध्ये धार्तराष्ट्रो महीपतिः ।
स्फाटिकं स्थलमासाद्य जलमित्यभिशङ्कया ॥ २.७४.३ ॥
ଥରେ ସଭାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସେହି ପୁତ୍ର, ରାଜା, ସ୍ଫଟିକ ଭୂମିରେ ପହଞ୍ଚି ତାହାକୁ ଜଳ ଭାବି ସନ୍ଦେହରେ ପଡ଼ିଲେ।
2.74.4
स्ववस्त्रोत्कर्षणं राजा कृतवान्बुद्धिमोहितः ।
दुर्मना विमुखश्चैव परिचक्राम तां सभाम् ॥ २.७४.४ ॥
ବୁଦ୍ଧିରେ ମୋହିତ ରାଜା ନିଜ ବସ୍ତ୍ର ଉଠାଇଲେ; ପରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ମୁଖ ଫେରାଇ ସେ ସେହି ସଭାରେ ବୁଲିଲେ।
2.74.5
ततः स्थले निपतितो दुर्मना व्रीडितो नृपः ।
निः श्वसन्विमुखश्चापि परिचक्राम तां सभाम् ॥ २.७४.५ ॥
ତା'ପରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି, ଦୁଃଖିତ ଓ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ ରାଜା ନିଃଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି ମୁଖ ଫେରାଇ ସେହି ସଭାରେ ବୁଲିଲେ।
2.74.6
ततः स्फाटिकतोयां वै स्फाटिकाम्बुजशोभिताम् ।
वापीं मत्वा स्थलमिव सवासाः प्रापतञ्जले ॥ २.७४.६ ॥
ତା'ପରେ ସ୍ଫଟିକ ପରି ଜଳ ଓ ସ୍ଫଟିକ ପଦ୍ମରେ ଶୋଭିତ ବାପୀକୁ ଶୁଷ୍କ ଭୂମି ଭାବି ସେ ବସ୍ତ୍ର ସହିତ ଜଳରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
2.74.7
जले निपतितं दृष्ट्वा भीमसेनो महाबलः ।
जहास जहसुश्चैव किङ्कराश्च सुयोधनम् ॥ २.७४.७ ॥
ଜଳରେ ପଡ଼ିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମହାବଳୀ ଭୀମସେନ ହସିଲେ; ସେବକମାନେ ମଧ୍ୟ ସୁଯୋଧନଙ୍କୁ ଦେଖି ହସିଲେ।
2.74.8
वासांसि च शुभान्यस्मै प्रददू राजशासनात् ।
तथागतं तु तं दृष्ट्वा भीमसेनो महाबलः ॥ २.७४.८ ॥
ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ସୁନ୍ଦର ବସ୍ତ୍ର ଦେଲେ; କିନ୍ତୁ ଭିଜି ଆସିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମହାବଳୀ ଭୀମସେନ…
2.74.9
अर्जुनश्च यमौ चोभौ सर्वे ते प्राहसंस्तदा ।
नामर्षयत्ततस्तेषामवहासममर्षणः ॥ २.७४.९ ॥
ଅର୍ଜୁନ ଓ ଯମଜ ଦୁଇ ଭାଇ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସେତେବେଳେ ହସିଲେ; ସେତେବେଳେ ଅସହିଷ୍ଣୁ ଭୀମ ସେମାନଙ୍କ ପରିହାସ ସହିଲେ ନାହିଁ।
2.74.10
आकारं रक्षमाणस्तु न स तान्समुदैक्षत ।
पुनर्वसनमुत्क्षिप्य प्रतिरिष्यन्निव स्थलम् ॥ २.७४.१० ॥
ନିଜର ଆକାର ରକ୍ଷା କରି ସେ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଚାହିଁଲେ ନାହିଁ; ପୁଣି ବସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ, ଯେପରି ସ୍ଥଳକୁ ଫେରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।
2.74.11
आरुरोह ततः सर्वे जहसुश्च पुनर्जनाः ।
द्वारं तु पिहिताकारं स्फाटिकं प्रेक्ष्य भूमिपः।
प्रविशन्नाहतो मूर्ध्नि व्याघूर्णित इव स्थितः ॥ २.७४.११ ॥
ତା'ପରେ ସମସ୍ତେ ଚଢ଼ିଲେ; ଲୋକେ ପୁଣି ହସିଲେ; କିନ୍ତୁ ରାଜା ସ୍ଫଟିକ ଦ୍ୱାର ଦେଖି, ଯାହାର ଆକାର ବନ୍ଦ ପରି, ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଁ ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ ପାଇଥିବା ପରି ଟଳମଳ ହୋଇ ଠିଆ ହେଲେ।
2.74.12
तादृशं च परं द्वारं स्फाटिकोरुकवाटकम् ।
विघट्टयन्कराभ्यां तु निष्क्रम्याग्रे पपात हा ॥ २.७४.१२ ॥
ସେହିପରି ଆଉ ଏକ ସ୍ଫଟିକ ଦ୍ୱାର, ପ୍ରଶସ୍ତ କବାଟ ସହିତ; ହାତରେ ଧକ୍କା ଦେଇ ବାହାରିବା ବେଳେ ଆଗକୁ ପଡ଼ିଗଲେ — ହାୟ!
2.74.13
द्वारं तु वितताकारं समापेदे पुनश्च सः ।
तद्वृत्तं चेति मन्वानो द्वारस्थानादुपारमत् ॥ २.७४.१३ ॥
କିନ୍ତୁ ସେ ବିସ୍ତୃତ ଆକାରର ସେହି ଦ୍ୱାର ନିକଟକୁ ପୁନର୍ବାର ଗଲା; ଘଟଣା ସେହିପରି ଘଟିଛି ବୋଲି ଭାବି ସେ ଦ୍ୱାରସ୍ଥାନରୁ ବିରତ ହେଲା।
2.74.14
एवं प्रलम्भान्विविधान्प्राप्य तत्र विशाम्पते ।
पाण्डवेयाभ्यनुज्ञातस्ततो दुर्योधनो नृपः ॥ २.७४.१४ ॥
ହେ ପ୍ରଜାପତି, ସେଠାରେ ଏହିପରି ବହୁବିଧ ଛଳଭ୍ରମ ପାଇ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ ରାଜା ଦୁର୍ଯୋଧନ ସେଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ।
2.74.15
अपहृष्टेन मनसा राजसूये महाक्रतौ ।
प्रेक्ष्य तामद्भुतामृद्धिं जगाम गजसाह्वयम् ॥ २.७४.१५ ॥
ମହା ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ସେହି ଅଦ୍ଭୁତ ଐଶ୍ବର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ପ୍ରସନ୍ନ ମନରେ ସେ ଗଜସାହ୍ୱୟ (ହସ୍ତିନାପୁର) ଆଡ଼କୁ ଗଲା।
2.74.16
पाण्डवश्रीप्रतप्तस्य ध्यायमानस्य गच्छतः ।
दुर्योधनस्य नृपतेः पापा मतिरजायत ॥ २.७४.१६ ॥
ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଶୋଭାରେ ଦଗ୍ଧ, ଚିନ୍ତା କରି ଯାଉଥିବା ରାଜା ଦୁର୍ଯୋଧନଙ୍କ ମନରେ ପାପବୁଦ୍ଧି ଜନ୍ମିଲା।
2.74.17
पार्थान्सुमनसो दृष्ट्वा पार्थिवांश्च वशानुगान् ।
कृत्स्नं चापि हितं लोकमाकुमारं कुरूद्वह ॥ २.७४.१७ ॥
ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୃଥାର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ଦେଖି, ସେମାନଙ୍କ ବଶବର୍ତୀ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଓ ଶିଶୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମଗ୍ର ଜଗତ ହିତକର ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି ଦେଖି।
2.74.18
महिमानं परं चापि पाण्डवानां महात्मनाम् ।
दूर्योधनो धार्तराष्ट्रो विवर्णः समपद्यत ॥ २.७४.१८ ॥
ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପରମ ମହିମା ଦେଖି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଦୁର୍ଯୋଧନ ବିବର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଗଲେ।
2.74.19
स तु गच्छन्ननेकाग्नः सभामेकोऽन्वचिन्तयत् ।
श्रियं च तामनुपमां धर्मराजस्य धीमतः ॥ २.७४.१९ ॥
ସେ ଚାଲୁଚାଲୁ ଅନ୍ୟମନସ୍କ ହୋଇ ଏକାକୀ ସେହି ସଭା ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଅନୁପମ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲା।
2.74.20
प्रमत्तो धृतराष्ट्रस्य पुत्रो दुर्योधनस्तदा ।
नाभ्यभाषत्सुबलजं भाषमाणं पुनः पुनः ॥ २.७४.२० ॥
ସେତେବେଳେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଅନ୍ୟମନସ୍କ ଥିଲା; ସୁବଳପୁତ୍ର ବାରମ୍ବାର କହିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲା ନାହିଁ।
2.74.21
अनेकाग्रं तु तं दृष्ट्वा शकुनिः प्रत्यभाषत ।
दुर्योधन कृतोमूलं निःश्वसन्निव गच्छसि ॥ २.७४.२१ ॥
ତାକୁ ଅନ୍ୟମନସ୍କ ଦେଖି ଶକୁନି ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ, ମୂଳ କଟାଯାଇଥିବା ଲୋକ ପରି ତୁମେ ନିଃଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଛ।"
2.74.22
दृष्ट्वेमां पृथिवीं कृत्स्नां युधिष्ठिरवशानुगाम् ।
जितामस्त्रप्रतापेन श्वेताश्वस्य महात्मनः ॥ २.७४.२२ ॥
ମହାତ୍ମା ଶ୍ୱେତାଶ୍ୱ (ଅର୍ଜୁନ)ଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରପ୍ରତାପରେ ଜିତା ହୋଇ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ବଶବର୍ତ୍ତୀ ଏହି ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଦେଖି—
2.74.23
तं च यज्ञं तथाभूतं दृष्ट्वा पार्थस्य मातुल ।
यथा शक्रस्य देवेषु तथाभूतं महाद्युतेः ॥ २.७४.२३ ॥
ମାମା, ପାର୍ଥ (ଅର୍ଜୁନ)ଙ୍କର ସେହି ଯଜ୍ଞ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ପରି ସେହିପରି ହୋଇଥିବା ଦେଖି—
2.74.24
अमर्षेण तु सम्पूर्णो दह्यमानो दिवानिशम् ।
शुचिशुक्रागमे काले शुष्ये तोयमिवाल्पकम् ॥ २.७४.२४ ॥
ଈର୍ଷାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଦିନରାତି ଜଳୁଛି; ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଆସିଲେ ଅଳ୍ପ ପାଣି ଶୁଖିଯାଏ ପରି ମୁଁ ଶୁଖିଯାଉଛି।
2.74.25
पश्य सात्वतमुख्येन शिशुपालो निपातितः ।
न च तत्र पुमानासीत्कश्चित्तस्य पदानुगः ॥ २.७४.२५ ॥
ଦେଖ, ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶିଶୁପାଳ ପଡ଼ିଗଲା; ସେଠାରେ ତାର ଅନୁଗାମୀ ଜଣେ ବି ପୁରୁଷ ନଥିଲା।
2.74.26
दह्यमाना हि राजानः पाण्डवोत्थेन वह्निना ।
क्षान्तवन्तोऽपराधं ते को हि तत्क्षन्तुमर्हति ॥ २.७४.२६ ॥
ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କଠାରୁ ଉଠିଥିବା ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହେଉଥିବା ରାଜାମାନେ ତୁମର ଅପରାଧ କ୍ଷମା କରିଥିଲେ; ତାହା କ୍ଷମା କରିବାକୁ କିଏ ଯୋଗ୍ୟ?
2.74.27
वासुदेवेन तत्कर्म यथाऽयुक्तं महत्कृतम् ।
सिद्धं च पाण्डुपुत्राणां प्रतापेन महात्मनाम् ॥ २.७४.२७ ॥
ବାସୁଦେବ ସେହି ମହାକର୍ମ ଅଯୋଗ୍ୟ ଭାବରେ କଲେ; ଏବଂ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାହା ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ପ୍ରତାପରେ ସିଦ୍ଧ ହେଲା।
2.74.28
तथाहि रत्नन्यादाय विविधानि नृपा नृपम् ।
उपातिष्ठन्त कौन्येयं वैश्या इव करप्रदाः ॥ २.७४.२८ ॥
ଏହିପରି ବିବିଧ ରତ୍ନ ଆଣି ରାଜାମାନେ କୌନ୍ତେୟ ରାଜାଙ୍କ ଆଗରେ ଠିଆ ହେଉଥିଲେ, ଯେପରି ବୈଶ୍ୟମାନେ କର ଦେଉଥିଲେ।
2.74.29
श्रियं तथागतं दृष्ट्वा ज्वलन्तीमिव पाण्डवे ।
अमर्षवशमापन्नो दह्यामि न तथोचितः ॥ २.७४.२९ ॥
ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ପାଖକୁ ଏପରି ଆସିଥିବା ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ଜଳନ୍ତା ଭଳି ଦେଖି, କ୍ରୋଧର ବଶରେ ପଡ଼ି ମୁଁ ଜଳୁଛି; ମୁଁ ସେପରି (ସହିବାକୁ) ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
2.74.30
वह्निमेव प्रवेक्ष्यामि भक्षयिष्यामि वा विषम् ।
अपो वापि प्रवेक्ष्यामिन हि शक्ष्यामि जीवितुम् ॥ २.७४.३० ॥
ମୁଁ ଅଗ୍ନିରେ ହିଁ ପ୍ରବେଶ କରିବି, କିମ୍ବା ବିଷ ଖାଇବି, କିମ୍ବା ଜଳରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରିବି; କାରଣ ମୁଁ ବଞ୍ଚିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେବି ନାହିଁ।
2.74.31
को हि नाम पुमांल्लोके मर्षयिष्यति सत्ववान् ।
सपत्नानृद्ध्यतो दृष्ट्वा हीनमात्मानमेव च ॥ २.७४.३१ ॥
ଜଗତରେ କେଉଁ ସାହସୀ ପୁରୁଷ ନିଜ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ସମୃଦ୍ଧ ହେବା ଏବଂ ନିଜକୁ ହୀନ ଦେଖି ଏହା ସହିବ?
2.74.32
सोऽहं न स्त्री न चाप्यस्त्री न पुमान्नापुमानपि ।
योऽहं तां मर्षयाम्यद्य तादृशीं श्रियमागताम् ॥ २.७४.३२ ॥
ମୁଁ ସ୍ତ୍ରୀ ନୁହେଁ, ଅସ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ପୁରୁଷ ନୁହେଁ, ଅପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଆଜି ଆସିଥିବା ଏଭଳି ସମ୍ପଦକୁ ମୁଁ ସହୁଛି।
2.74.33
ईश्वरत्वं पृथिव्याश्च वसुमत्तां च तादृशीम् ।
यज्ञं च तादृशं दृष्ट्वा मादृशः को न संञ्ज्वरेत् ॥ २.७४.३३ ॥
ପୃଥିବୀର ଏହିଭଳି ପ୍ରଭୁତ୍ୱ, ଏହିଭଳି ସମ୍ପଦ ଓ ଏହିଭଳି ଯଜ୍ଞ ଦେଖି ମୋ ପରି କିଏ ଈର୍ଷାରେ ଜଳିବ ନାହିଁ?
2.74.34
अशक्तश्चैक एवाहं तामाहर्तुं नृपश्रियम् ।
सहायांश्च न पश्यामि तेन मृत्युं विचिन्तये ॥ २.७४.३४ ॥
ମୁଁ ଏକା ସେହି ରାଜଲକ୍ଷ୍ମୀକୁ ଆହରଣ କରିବାକୁ ଅସମର୍ଥ; ମୋର କୌଣସି ସହାୟକ ମଧ୍ୟ ଦେଖା ଯାଉନାହାନ୍ତି; ତେଣୁ ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଛି।
2.74.35
दैवमेव परं मन्ये पौरुषं च निरर्थकम् ।
दृष्ट्वा कुन्तीसुते शुद्धां श्रियं तामहतां तथा ॥ २.७४.३५ ॥
ମୁଁ ଦୈବକୁ ହିଁ ପରମ ମନେ କରେ, ପୌରୁଷ ନିରର୍ଥକ; କୁନ୍ତୀ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ସେହି ଶୁଦ୍ଧ, ଅକ୍ଷତ ସମ୍ପଦ ଦେଖି।
2.74.36
कृतो यत्नो मया पूर्वं विनाशे तस्य सौबल ।
तच्च सर्वमतिक्रम्य संवृद्धोऽप्स्विव पङ्गजम् ॥ २.७४.३६ ॥
ହେ ସୌବଳ, ପୂର୍ବରେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ଯତ୍ନ କରିଥିଲି; କିନ୍ତୁ ସେସବୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ସେମାନେ ପାଣିରେ ପଦ୍ମ ପରି ବଢ଼ିଗଲେ।
2.74.37
न दैवं परं मन्ये पौरुषं च निरर्थकम् ।
धार्तराष्ट्राश्च हीयन्ते पार्था वर्धन्ति नित्यशः। ॥ २.७४.३७ ॥
ମୁଁ ଦୈବକୁ ପରମ ବୋଲି ଭାବେ ନାହିଁ, ଏବଂ ପୌରୁଷ ମଧ୍ୟ ନିରର୍ଥକ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ କ୍ଷୟ ହେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ପୃଥାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ନିତ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛନ୍ତି।
2.74.38
कृष्णस्तु सुमनास्तेषां विवर्धयति सम्पदः ।
सोऽहं श्रियं च तां दृष्ट्वा सभां तां च तथाविधाम्। ॥ २.७४.३८ ॥
କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ପଦ ବୃଦ୍ଧି କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ସେହି ଶ୍ରୀ ଏବଂ ସେପରି ସେହି ସଭା ଦେଖି ମୁଁ—
2.74.39
रक्षिभिश्चावहासं तं परितप्ये यथाऽग्निना ।
अमर्षं च समाविष्टं धृतराष्ट्रे निवेदय ॥ २.७४.३९ ॥
ରକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ସେହି ଉପହାସରେ ମୁଁ ଅଗ୍ନି ପରି ସନ୍ତପ୍ତ ହେଉଛି। କ୍ରୋଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁଁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଏହା ନିବେଦନ କରୁଛି।