महाभारत · अध्याय 2.79
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.79.1
आर्यास्तु ये वै राजानः सत्यसन्धा महाव्रताः ।
पर्याप्तविद्या वक्तारो वेदान्तावभृथप्लुताः ॥ २.७९.१ ॥
जे आर्य राजे सत्यसंध, महाव्रती, परिपूर्ण विद्येचे, वक्ते आणि वेदांताच्या अवभृथ स्नानाने पवित्र झालेले आहेत.
2.79.2
धृतिमन्तो ह्रीनिषेवा धर्मात्मानो नाशस्विनः ।
मूर्धाभिषिक्तास्ते चैनं राजानः पर्युपांसते ॥ २.७९.२ ॥
धैर्यवान, लज्जाशील, धर्मात्मे, निर्लोभी, मस्तकी अभिषिक्त असे ते राजे याची सेवा करतात.
2.79.3
दक्षिणार्थं समानीत राजभिः कांस्यदोहनाः ।
आरण्या बहुसाहस्रा अपश्यंस्तत्रतत्र गाः ॥ २.७९.३ ॥
दक्षिणेसाठी राजांनी आणलेल्या, कांस्यपात्रात दूध काढल्या जाणाऱ्या, अरण्यात जन्मलेल्या हजारो गायी त्यांनी तिथे तिथे पाहिल्या.
2.79.4
आजह्रस्तत्र सत्कृत्य स्वयमुद्यम्य भारत ।
अभिषेकार्थमव्यग्रा भाण्डमुच्चावचं नृपाः ॥ २.७९.४ ॥
हे भरता, तिथे राजांनी आदराने स्वतः उचलून, शांतपणे, अभिषेकासाठी नाना प्रकारची भांडी आणली.
2.79.5
बाह्लीको रथमाहार्षीज्जाम्बूनदविभूषितम् ।
सुदक्षिणस्तु युयुजे श्वेतैः काम्भोजजैर्हयैः ॥ २.७९.५ ॥
बाह्लीकाने जांबूनद सोन्याने शोभित रथ आणला; सुदक्षिणाने कांबोजात जन्मलेल्या पांढऱ्या घोड्यांना जुंपले.
2.79.6
सुनीथः प्रीतिमांश्चैव ह्यनुकर्षं महाबलः ।
ध्वजं चेदिपतिश्चैवमहार्षीत्स्वयमुद्यतम् ॥ २.७९.६ ॥
सुनीथ, प्रेमळ आणि महाबली अनुकर्ष, आणि चेदींचा राजा यांनी असेच स्वतः उचललेला ध्वज आणला.
2.79.7
दाक्षिणात्यः सन्नहनं स्रगुष्णीषे च मागधः ।
वसुदानो महेष्वासो गजेन्द्रं षष्टिहायनम् ॥ २.७९.७ ॥
दाक्षिणात्याने कवच, माला आणि पगडी दिली; मागध वसुदान, महाधनुर्धर, साठ वर्षांचा गजराज दिला.
2.79.8
मत्स्यस्त्वक्षान्हेमनद्धानेकलव्य उपानहौ ।
आवन्त्यस्त्वभिषेकार्थमपो बहुविधास्तथा ॥ २.७९.८ ॥
मत्स्यराजाने सोन्याने मढवलेले फासे दिले, एकलव्याने पादत्राणे दिली; अवंतीच्या राजाने अभिषेकासाठी अनेक प्रकारचे जल दिले.
2.79.9
चेकितान उपासङ्गं धनुः काश्य उपाहरत् ।
असिं च सुत्सरुं शल्यः शैक्यं काञ्चनभूषणम् ॥ २.७९.९ ॥
चेकितानाने भाता दिला, काशीच्या राजाने धनुष्य अर्पण केले; शल्याने तलवार आणि सोन्याने सजवलेली शैक्य ढाल दिली.
2.79.10
अभ्यपिञ्चत्ततो धौम्यो व्यासश्च समुहातपाः ।
नारदं च पुरस्कृत्य देवलं चासितं मुनिम् ॥ २.७९.१० ॥
मग धौम्य आणि महातपस्वी व्यास यांनी अभिषेक केला; नारदांना पुढे ठेवून, देवल आणि मुनी असित यांनीही.
2.79.11
प्रीतिमन्त उपातिष्ठन्नभिषेकं महर्षयः ।
जामदग्न्येन सहितास्तथान्ये वेदपारगाः ॥ २.७९.११ ॥
प्रेमाने भरलेले महर्षी अभिषेकाजवळ आले; जामदग्न्यासह, आणि वेदपारंगत इतरही.
2.79.12
अभिजग्मर्महात्मानो मन्त्रवद्भूरिदक्षिणम् ।
महेन्द्रमिव देवेन्द्रं दिवि सप्तर्षयो यथा ॥ २.७९.१२ ॥
महात्मे मंत्रपूर्वक भरपूर दक्षिणा घेऊन आले, जसे स्वर्गात सप्तर्षी देवेंद्राकडे जातात.
2.79.13
अधारयच्छत्रमस्य सात्यकिः सत्यविक्रमः ।
धनञ्जयश्च व्यजने भीमसेनश्च पाण्डवः ॥ २.७९.१३ ॥
सत्यपराक्रमी सात्यकीने त्याच्यावर छत्र धरले; धनंजय आणि पांडुपुत्र भीमसेन यांनी व्यजने ढाळली.
2.79.14
चामरे चापि शुद्धे द्वे यमौ जगृहतुस्तथा ।
उपागृह्णाद्यमिन्द्राय पुराकल्पे प्रजापतिः ॥ २.७९.१४ ॥
दोन शुद्ध चामरेही यमळ (नकुल-सहदेव) यांनी तसेच धरली. पुरातन कल्पात प्रजापतीने इंद्रासाठी यमाला स्वीकारले होते.
2.79.15
तमस्मै शङ्खमाहार्षीद्वारुणं कलशोदधिः ।
शैक्यं निष्कसहस्रेण सुकृतं विश्वकर्मणा ॥ २.७९.१५ ॥
कलशोदधी (समुद्र) याच्यासाठी वरुणाचा शंख आणला; तो स्फटिकाचा होता, हजार निष्कांचा होता आणि विश्वकर्म्याने उत्तम घडवला होता.
2.79.16
तेनाभिषिक्तः कृष्णेन तत्र मे कश्मलोऽभवत् ।
गच्छन्ति पूर्वादपरं समुद्रं चापि दक्षिणम् ॥ २.७९.१६ ॥
कृष्णाचा त्या शंखाने अभिषेक झाला; तेथे माझ्या मनात खेद उत्पन्न झाला. ते पूर्वेकडून पश्चिम समुद्राकडे आणि दक्षिणेकडेही जातात.
2.79.17
उत्तरं तु गच्छन्ति विना तात पतत्र्रिभिः ।
तत्र स्म दध्मुः शतशः शङ्खान्मङ्गलकारकान् ॥ २.७९.१७ ॥
परंतु ते उत्तरेकडे पक्ष्यांविना जातात. हे तात, तेथे शेकडो मंगलकारक शंख फुंकले गेले.
2.79.18
प्राणदन्त समाध्मातास्ततो रोमाणि मेऽहृषन् ।
प्रापतन्भूमिपालाश्च ये तु हीनाः स्वतेजसा ॥ २.७९.१८ ॥
फुंकले गेलेले ते शंख वाजले, तेव्हा माझे रोमांच उभे राहिले. स्वतःच्या तेजाने हीन असलेले राजे पडले.
2.79.19
धृष्टद्युम्नः पाण्डवाश्च सात्यकिः केशवोऽष्टमः ।
सत्वस्था वीर्यसम्पन्ना ह्यन्योन्यप्रियदर्शनाः ॥ २.७९.१९ ॥
धृष्टद्युम्न, पांडव, सात्यकी आणि आठवे केशव — सत्त्वगुणात स्थिर, वीर्यसंपन्न, एकमेकांना प्रिय दिसणारे.
2.79.20
विसञ्ज्ञान्भूमिपान्दृष्ट्वा मां च ते प्राहसंस्तदा ।
ततः प्रहृष्टो बीभत्सुः प्रादाद्धेमविषाणिनाम् ॥ २.७९.२० ॥
राजे बेशुद्ध झालेले पाहून आणि मला पाहून ते तेव्हा हसले. मग आनंदित झालेल्या बीभत्सूने (अर्जुनाने) सोन्याच्या शिंगांच्या गायी दान दिल्या.
2.79.21
शतान्यनडुहां पञ्च द्विजमुख्येषु भारत ।
न रन्तिदेवो नाभागो यौवनाश्वो मनुर्न च ॥ २.७९.२१ ॥
हे भारता, श्रेष्ठ द्विजांना पाचशे बैल (दान दिले). रन्तिदेव, नाभाग, यौवनाश्व, मनू (असे केले नाही).
2.79.22
न च राजा पृथुर्वैन्यो न चाप्यासीद्भगीरथः ।
ययातिर्नहुषो वापि यथा राजा युधिष्ठिरः ॥ २.७९.२२ ॥
वेनपुत्र पृथु राजा नव्हता, भगीरथही नव्हता; ययाति किंवा नहुष, किंवा राजा युधिष्ठिरासारखा (कोणीही नव्हता).
2.79.23
यथाऽतिमात्रं कौन्तेयः श्रिया परमया युतः ।
राजसूयमवाप्यैवं हरिश्चन्द्र इव प्रभुः ॥ २.७९.२३ ॥
अत्यंत उच्च श्रीने युक्त कौंतेय (युधिष्ठिर) राजसूय मिळवून घेतला, तसाच प्रभू हरिश्चंद्राने (मिळवला होता).
2.79.24
एतां दृष्टा श्रियं पार्थे हरिश्चन्द्रे यथा विभो ।
कथं तु जीवितं श्रेयो मम पश्यसि भारत ॥ २.७९.२४ ॥
हे विभो, पार्थ आणि हरिश्चंद्रातील ही श्री पाहून, हे भारता, माझे जीवन श्रेयस्कर कसे तुला दिसते?
2.79.25
अन्धेनेव युगं नद्धं विपर्यस्तं नराधिप ।
कनीयांसो विवर्धन्ते ज्येष्ठा हीयन्त एव च ॥ २.७९.२५ ॥
हे नराधिपा, आंधळ्याने बांधलेले जू उलटे पडावे तसे, धाकटे वाढत आहेत आणि ज्येष्ठ घटत आहेत.
2.79.26
एवं दृष्ट्वा नाभिविन्दामि शर्म ।
समीक्षमाणोऽपि कुरुप्रवीर।
तेनाहमेवं कृशतां गतश्च ।
विवर्णतां चैव सशोकतां च ॥ २.७९.२६ ॥
हे कुरुप्रवीरा, असे पाहूनही मला शांती मिळत नाही; म्हणून मी असा कृश, विवर्ण आणि शोकग्रस्त झालो आहे.