ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 2.81
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.81.1
यस्य नास्ति निजा प्रज्ञा केवलं तु बहुश्रुतः ।
न स जानाति शास्त्रार्थं दर्वी सूपरसानिव ॥ २.८१.१ ॥
ଯାହାର ନିଜ ପ୍ରଜ୍ଞା ନାହିଁ, କେବଳ ବହୁ ଶୁଣିଛି, ସେ ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥ ଜାଣେ ନାହିଁ; ଚାମଚ ତରକାରୀର ସ୍ବାଦ ଜାଣେ ନାହିଁ ପରି।
2.81.2
जानन्वै मोहयति मां नावि नौरिव संयता ।
स्वार्थे किं नावधानं ते उताहो द्वेष्टि मां भवान् ॥ २.८१.२ ॥
ଜାଣି ମଧ୍ୟ ଆପଣ ମୋତେ ମୋହରେ ପକାଉଛନ୍ତି, ବନ୍ଧା ଦୁଇ ନାଆ ପରି। ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥରେ ଆପଣ କାହିଁକି ମନୋଯୋଗ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ? ନା ଆପଣ ମୋତେ ଘୃଣା କରନ୍ତି?
2.81.3
न सन्तीमे धार्तराष्ट्रा येषां त्वमनुशासिता ।
भविष्यमर्थमाख्यासि सर्वदा कृत्यमात्मनः ॥ २.८१.३ ॥
ଆପଣ ଯାହାଙ୍କ ଉପଦେଷ୍ଟା, ସେହି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏଠାରେ ନାହାଁନ୍ତି; ଆପଣ ସର୍ବଦା ଭବିଷ୍ୟତ ବିଷୟ କହନ୍ତି, ଯାହା ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।
2.81.4
परनेयोऽग्रणीर्यस्य स मार्गान्प्रतिमुह्यति ।
पन्थानमनुगच्छेयुः कथं तस्य पदानुगाः ॥ २.८१.४ ॥
ଯାହାର ଅଗ୍ରଣୀ ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ ନିଜେ ପଥରେ ଭୁଲିଯାଏ, ତା ପଛରେ ଚାଲିଥିବା ଲୋକେ ସେ ପଥ କିପରି ଅନୁସରଣ କରିବେ?
2.81.5
राजन्परिणतप्रज्ञो वृद्धसेवी जितेन्द्रियः ।
प्रतिपन्नान्स्वकार्येषु संमोहयसि नो भृशम् ॥ २.८१.५ ॥
ହେ ରାଜନ୍! ଆପଣ ପରିପକ୍ୱ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ, ବୃଦ୍ଧଙ୍କ ସେବକ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ; ତଥାପି ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥିବା ଆମକୁ ଆପଣ ଅତ୍ୟଧିକ ମୋହରେ ପକାଉଛନ୍ତି।
2.81.6
लोकवृत्ताद्राजवृत्तमन्यदाह बृहस्पतिः ।
तस्माद्राज्ञाऽप्रमत्तेन स्वार्थश्चिन्त्यः सदैव हि ॥ २.८१.६ ॥
ବୃହସ୍ପତି ଲୋକାଚାରଠାରୁ ଭିନ୍ନ ରାଜାଚାର କହିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ରାଜା ସାବଧାନ ରହି ସର୍ବଦା ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥର ହିଁ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍।
2.81.7
क्षत्रियस्य महाराज जये वृत्तिः समाहिता ।
स वै धर्मस्त्वधर्मो वा स्ववृत्तौ का परीक्षणा ॥ २.८१.७ ॥
ହେ ମହାରାଜ, କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ବୃତ୍ତି ଜୟରେ ହିଁ ସ୍ଥିର। ତାହା ଧର୍ମ ନା ଅଧର୍ମ, ନିଜ ଆଚରଣରେ ତାହାର ପରୀକ୍ଷା କ'ଣ?
2.81.8
प्रकालयेद्दिशः सर्वाः प्रतोदेनेव सारथिः ।
प्रत्यमित्रश्रियं दीप्तां जिघृक्षुर्भरतर्षभ ॥ २.८१.८ ॥
ସାରଥି ଚାବୁକରେ ଘୋଡ଼ା ଚଳାଇବା ପରି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପରିଷ୍କାର କରିବା ଉଚିତ। ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶତ୍ରୁର ଦୀପ୍ତ ଶ୍ରୀ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଜଣେ ଏହା କରନ୍ତୁ।
2.81.9
प्रच्छन्नो वा प्रकाशो वा योगो योऽरिं प्रबाधते ।
तद्वै शस्त्रं शस्त्रविदां न शस्त्रं छेदनं स्मृतम् ॥ २.८१.९ ॥
ଗୁପ୍ତ ହେଉ କି ପ୍ରକାଶ୍ୟ, ଶତ୍ରୁକୁ ପୀଡ଼ା ଦିଏ ଯେଉଁ ଉପାୟ, ତାହା ହିଁ ଶସ୍ତ୍ର। ଶସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ଜାଣିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମତରେ କେବଳ କାଟିବା ସାଧନ ଶସ୍ତ୍ର ନୁହେଁ।
2.81.10
शत्रुश्चैव हि मित्रं च न लेख्यं न च मातृका ।
यो वै सन्तापयति यं स शत्रुः प्रोच्यते नृप ॥ २.८१.१० ॥
ଶତ୍ରୁ ଓ ମିତ୍ରଙ୍କୁ ଲେଖାରେ ବା ତାଲିକାରେ ଲେଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ହେ ନୃପ, ଯିଏ କାହାକୁ ସନ୍ତାପ ଦିଏ, ସେ ହିଁ ଶତ୍ରୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
2.81.11
असन्तोषः श्रियो मूलं तस्मात्तं कामयाम्यहम् ।
समुच्छ्रये यो यतते स राजन्परमो नयः ॥ २.८१.११ ॥
ଅସନ୍ତୋଷ ହିଁ ଶ୍ରୀଙ୍କ ମୂଳ। ତେଣୁ ମୁଁ ତାହାକୁ ହିଁ କାମନା କରେ। ହେ ରାଜନ୍, ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଯିଏ ଯତ୍ନ କରେ ସେ ହିଁ ପରମ ନୀତିଜ୍ଞ।
2.81.12
ममत्वं हि न कर्तव्यमैश्वर्ये वा धनेऽपि वा ।
पूर्वावाप्तं हरन्त्यन्ये राजध्रमं हि तं विदुः ॥ २.८१.१२ ॥
ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ବା ଧନରେ ମଧ୍ୟ ମମତା ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପୂର୍ବରୁ ଯାହା ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି ତାହା ଅନ୍ୟମାନେ ହରଣ କରନ୍ତି; ତାହାକୁ ହିଁ ରାଜଧର୍ମ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
2.81.13
अद्रोहसमंय कृत्वा चिच्छेद नमुचेः शिरः ।
शक्रः साऽभिमता तस्य रिपौ वृत्तिः सनातनी ॥ २.८१.१३ ॥
ଅଦ୍ରୋହ ଚୁକ୍ତି କରି ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ର ନମୁଚିର ମସ୍ତକ ଛେଦନ କରିଥିଲେ। ଶତ୍ରୁ ପ୍ରତି ସେପରି ଆଚରଣ ହିଁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସନାତନ ଭାବେ ଉଚିତ ବୋଲି ଗଣାଯାଇଛି।
2.81.14
द्वावेतौ ग्रसते भूमिः सर्पो बिलशयानिव ।
राजानं चाविरोद्धारं ब्राह्मणं चाप्रवासिनम् ॥ २.८१.१४ ॥
ଗାତରେ ରହୁଥିବା ସାପ ଯେପରି ଗିଳିଦିଏ, ସେପରି ପୃଥିବୀ ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଗ୍ରାସ କରେ: ଯେଉଁ ରାଜା ବିରୋଧ କରେ ନାହିଁ ଏବଂ ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରବାସ କରେ ନାହିଁ।
2.81.15
नास्ति वै जातितः शत्रुः पुरुषस्य विशाम्पते ।
येन साधारणी वृत्तिः स शत्रुर्नेतरो जनः ॥ २.८१.१५ ॥
ହେ ପ୍ରଜାପତି, ଜନ୍ମରୁ ମନୁଷ୍ୟର କୌଣସି ଶତ୍ରୁ ନାହିଁ। ଯାହାର ଜୀବିକା ଏହାର ସମାନ, ସେ ହିଁ ଶତ୍ରୁ; ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ।
2.81.16
शत्रुपक्षं समृध्यन्तं यो मोहात्समुपेक्षते ।
व्याधिराप्यायित इव तस्य मूलं छिनत्ति सः ॥ २.८१.१६ ॥
ମୋହ ହେତୁ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷ ସମୃଦ୍ଧ ହେଉଥିବା ଦେଖି ଯିଏ ଉପେକ୍ଷା କରେ, ସେ ବଢ଼ିଥିବା ରୋଗ ପରି ନିଜ ମୂଳ କାଟି ଦିଏ।
2.81.17
अल्पोऽपि ह्यरिरत्यर्थं वर्धमानः पराक्रमैः ।
वल्मीको मूलज इव ग्रसते वृक्षमन्तिकात् ॥ २.८१.१७ ॥
ସାନ ଶତ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପରାକ୍ରମରେ ଅତ୍ୟଧିକ ବଢ଼ିଲେ, ମୂଳରୁ ଜାତ ବଳ୍ମୀକ ନିକଟସ୍ଥ ଗଛକୁ ଗ୍ରାସ କରେ ପରି ହୁଏ।
2.81.18
आजमीढ रिपोर्लक्ष्मीर्मा ते रोचिष्ट भारत ।
एष भारः सत्ववतां न यः शिरसि धिष्ठितः ॥ २.८१.१८ ॥
ହେ ଅଜମୀଢ ବଂଶଧର, ହେ ଭାରତ, ଶତ୍ରୁର ସମୃଦ୍ଧି ତୁମକୁ ଭଲ ଲାଗୁ ନ ଥାଉ। ଏହା ସେହି ଭାର ନୁହେଁ ଯାହା ବଳବାନମାନଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ରଖାଯାଏ।
2.81.19
जन्मवृद्धिमिवार्थानां यो वृद्धिमाभिकाङ्क्षते ।
एधते ज्ञातिषु स वै सद्यो वृद्धिर्हि विक्रमः ॥ २.८१.१९ ॥
ଜନ୍ମରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ବୃଦ୍ଧି ପରି ଯିଏ ଧନର ବୃଦ୍ଧି ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୀଘ୍ର ବଢ଼େ; କାରଣ ବୃଦ୍ଧି ପରାକ୍ରମରୁ ହୁଏ।
2.81.20
नाप्राप्य पाण्डवैश्वर्यं संशयो मे भविष्यति ।
अवाप्स्ये वा श्रियं तां हि शयिष्ये वा हतो युधि ॥ २.८१.२० ॥
ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ନ ପାଇଲେ ମୋର ସନ୍ଦେହ ରହିବ; ହୁଏତ ମୁଁ ସେହି ଶ୍ରୀ ପାଇବି, ନହେଲେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହୋଇ ଶୋଇବି।
2.81.21
एतादृशस्य किं मेऽद्य जीवितेन विशाम्पते ।
वर्धन्ते पाण्डवा नित्यं वयं स्वस्थिरवृद्धयः ॥ २.८१.२१ ॥
ହେ ପ୍ରଜାପତି, ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଆଜି ମୋ ଜୀବନରେ କଣ ଲାଭ? ପାଣ୍ଡବମାନେ ନିତ୍ୟ ବଢ଼ନ୍ତି, ଆମେ କେବଳ ସ୍ଥିର ବୃଦ୍ଧିରେ ଅଛୁ।